Robotisering
Compliance16 maart, 2021

Robotisering van werk: mogelijkheden en bedreigingen

Welke impact heeft het gebruik van (industrie)robots op de invulling en kwaliteit van werk? Lijdt toenemende robotisering tot minder of meer werkgelegenheid? En wat met de gevolgen op het vlak van werkdruk en inkomen?

Al deze vragen zijn allerminst nieuw, maar ze blijven al ettelijke decennia terugkomen, terwijl de vormen van robotisering en automatisering in snel tempo veranderen.

Wat is robotisering?

Robotisering betekent dat steeds meer werkzaamheden worden uitgevoerd door robots. Dit fenomeen is uiteraard niet nieuw (industriële robots worden al vele jaren ingezet in productiebedrijven), maar toch hebben nog maar relatief weinig werknemers in hun werk effectief met robots te maken. De komende jaren zal dit wellicht ingrijpend veranderen, met bijvoorbeeld een toenemende inzet van service-robots. Concrete toepassingen hiervan zijn logistieke robotsystemen in magazijnen en distributiecentra, inspectierobots, operatierobots in ziekenhuizen en melkrobots in landbouwbedrijven.

Impact robotisering op arbeidsmarkt: onderzoeksresultaten MIT

In mei 2020 publiceerde het Amerikaanse Massachusets Institute of Technology (MIT) een onderzoeksrapport over het effect van industrierobots op de werkgelegenheid over de periode 1990 – 2007 (Robots and Jobs: Evidence from U.S. Labor Markets).

Een van de conclusies is dat elke extra robot per 1.000 werknemers tot een vermindering van banen en tot lagere lonen heeft geleid in de onderzochte periode. Volgens inschattingen van de onderzoekers vermindert één extra robot per 1.000 werknemers de verhouding tussen werkgelegenheid en bevolking met ongeveer 0,18 tot 0,34 procentpunt, en de lonen met 0,25 tot 0,50 procent.

Bijkomend kan automatisering bijdragen aan een grotere inkomensongelijkheid bij laaggeschoolde en middelbaar geschoolde werknemers. Dat komt vooral omdat er onvoldoende vervangende werkgelegenheid is in regio’s waar industrieën automatiseren.

Anderzijds leidt toenemende robotisering ook tot de creatie van nieuwe jobs, omdat door de lagere kosten van goederen andere industrieën sterker kunnen groeien. Ook neemt de productiviteit toe, en creëren de concurrentievoordelen van automatisering nieuwe jobs.

Positievere geluiden in Europa en Azië

De International Federation of Robotics verwacht dat het gebruik van industrierobots na de coronacrisis verder zal toenemen. Grote bedrijven hebben plannen om hun toeleveringsketens opnieuw in te richten, als reactie op de lessen die ze uit de huidige crisis trekken. Dit leerproces zal waarschijnlijk de invoering en toepassing van robots versnellen.

Tegelijk stelt de federatie dat de impact van automatisering op de werkgelegenheid vandaag in geen enkel opzicht anders is dan in vorige golven van technologiegedreven veranderingen. De productiviteit neemt toe, en de concurrentievoordelen van automatisering zorgen niet alleen voor jobdestructie. Het automatiseren van taken maakt vele jobs juist aantrekkelijker en schept ook weer nieuwe banen.

Zo kan het gebruik van professionele service-robots het werk van mensen veiliger of minder zwaar maken. Ook voor werknemers met een lichamelijke beperking wordt het nu vaak mogelijk om werkzaamheden uit te voeren die zij voordien niet konden uitvoeren. Zo blijven werknemers in fysiek belastende beroepen waarschijnlijk langer in goede gezondheid.

Hoe mogelijke bedreigingen in kansen omzetten?

Arbeidsmarktspecialisten roepen werkgevers, werknemers en de overheid op om via een robotiseringsagenda de komende jaren maximaal bij te sturen op kansen en risico’s van robotisering op de arbeidsmarkt. Enerzijds kan een toenemende robotisering een bedreiging vormen voor laaggeschoolde jobs, waardoor heel wat werknemers uit de boot dreigen te vallen. Anderzijds kan de inzet van robots ook een oplossing bieden voor de toenemende vergrijzing van de beroepsbevolking. Als robots steeds meer in andere sectoren ingezet zullen worden, kunnen ze ervoor zorgen dat de productiviteit van de economie op peil wordt gehouden.

Mogelijke ontslagen bij laaggeschoold werk kunnen vermeden worden door tijdig in te zetten op extra nascholing en vorming. Ook zal de vraag naar technisch geschoold personeel de komende jaren toenemen, onder andere om in te staan voor de montage en het onderhoud van robots in bedrijven. Het heroriënteren van arbeiders vormt dus een belangrijke piste om te anticiperen op eventuele ontslagen.

Ten slotte blijft het belangrijk om werknemers actief te betrekken bij de invoering van robotisering op de werkvloer. Wanneer personeel mee zeggenschap krijgt over deze organisatiewijziging, vergroot het interne draagvlak aanzienlijk en beschouwen werknemers robots minder als een bedreiging.

Auteur: Geert Van Cauwenberge

Bronnen:  ARBO online en  Made-in-Europe
Meer in senTRAL:
SOPHIA maakt fysieke arbeid werkbaar
De nieuwe kansen en risico’s van digitalisering: de slimme werkplek

HSE

senTRAL

Alles over milieu, veiligheid en welzijn op het werk