sentral-VC-productiviteit
Compliance06 september, 2021

Werkgever en hiërarchische lijn

Wat is de rol van de hiërarchische lijn in de veiligheidscultuur?

Managers spelen een cruciale rol in het opbouwen van een sterke veiligheidscultuur. Zij fungeren als voorbeeld voor de medewerkers. Bovendien moeten ze in staat zijn om een balans te vinden tussen de waarden van de veiligheidscultuur en de andere waarden van het bedrijf, zoals productiviteit.

Dilemma productie versus veiligheid

Iedere manager of leidinggevende heeft dagelijks te maken met het dilemma met aan de ene kant productiedruk en aan de andere kant veiligheid. Dit dilemma kan een oorzaak zijn van werkstress of het laten bestaan van onveilige situaties. Het dilemma tussen productie en veiligheid wordt helaas vaak beslecht in het voordeel van productie. Niet vreemd want hierop wordt iedere manager of leidinggevende beloond.

Gedragingen die productieverhogend doorwerken, zijn zo in de loop der tijd geconditioneerd en verworden tot automatische gedragspatronen. En hiermee wordt de toon voor de rest van de organisatie gezet (via kopieergedrag).

Het gaat in de praktijk vaak mis als een spanningsveld ontstaat tussen productie (-aantallen, -snelheid) en veiligheid. Op een dergelijk cruciaal moment zijn alle ogen gericht op de manager die mag beslissen: ‘Leggen we de productielijn stil om die afscherming te herstellen?’ Of: ‘Draaien we door zodat we vandaag onze productie halen?’ Het gedrag van de manager op dit moment heeft een sterk normatief effect op de waarden, de gedeelde overtuigingen en daardoor op het gedrag van medewerkers en leidinggevenden op lagere niveaus. Een directeur die een werf bezoekt in pak, zonder veiligheidsschoenen of helm is een mooi voorbeeld van hoe het niet moet.

Een managementbeslissing om een productielijn te laten doordraaien terwijl een gevaarlijke situatie wordt gedoogd, bepaalt direct de gedragsnorm van morgen. Deze beslissing beïnvloedt in sterke mate de gedeelde overtuigingen als het gaat om veiligheid.

Management commitment in daden

Management commitment is een randvoorwaarde om gedrag duurzaam te kunnen veranderen. Management commitment betekent een management dat inspirerend leiding geeft aan veiligheid, dat in woord en daad betrokken is en dat het goede voorbeeld geeft. Hierdoor komt een sterke veiligheidscultuur binnen bereik. Zichtbaar commitment van het (top)management is zelfs de belangrijkste voorwaarde voor het tot stand komen van een sterke veiligheidscultuur. Maatregelen als het delegeren van verantwoordelijkheden rondom veiligheid en het ter beschikking stellen van budget zijn niet voldoende.

Management commitment is sterk gekoppeld aan leiderschap. Het belangrijkste element van leiderschap is het vermogen om mensen te leiden bij de realisatie van een inspirerende missie. De belangrijkste instrumenten zijn voor uw topmanagement van belang:

  • formuleren van een inspirerend doel (missie en visie)
  • formuleren van heldere verwachtingen (basisveiligheidsregels, beleid en doelstellingen)
  • mogelijk maken van zelfontwikkeling voor alle medewerkers (middelen, opleiding)
  • stimuleren van samenwerking
  • opstarten en bewaken van een veiligheidsprogramma, waarbij het topmanagement deelneemt aan de stuurgroep
  • verstrekken van informatie over de koers van de organisatie op veiligheidsgebied
  • actief luisteren
  • geven van positieve aandacht en erkenning
  • open communiceren als het gaat om gemaakte fouten, ook (of vooral) die van jezelf
  • stoppen met uitdragen van absolute waarheden, dus niet de indruk wekken dat je alles kunt overzien, want dat kan niemand
  • geven van meer bevoegdheden aan uitvoerende medewerkers en het stimuleren van eigen verantwoordelijkheid

Operationeel leiderschap

Op operationeel leidinggevenden zijn dezelfde principes van toepassing als voor het management. Dit betekent voortdurende positieve bekrachtiging (beloning) van gedrag op dagelijks niveau. Sleutelfiguren voor deze dagelijkse verankering zijn de eerstelijns leidinggevenden die daartoe dagelijks op de werkvloer aanwezig zijn. De meest effectieve strategie om naleving van regels en afspraken te verankeren, is positieve bekrachtiging van veilig gedrag (conditionering) in combinatie met een bewustzijnsprogramma (veranderen van dieper liggende overtuigingen).

Een bewustzijnsprogramma is onder andere gericht op het voorkomen van risico onderschatting. De combinatie van gedragsmanagement en bewustzijnsontwikkeling werkt vele malen krachtiger dan straffen en dreigen, wat de laatste 100 jaar overtuigend is aangetoond door vele psychologen.

Het ontwikkelen van (operationeel) leiderschap is de sleutel tot gedragsverandering in een organisatie. Via leiderschap kan gewenst gedrag in de organisatie dagelijks worden beïnvloed. Hiertoe zijn tal van beproefde instrumenten uit de psychologie beschikbaar waarin de leidinggevende kan worden getraind en gecoacht. De leidinggevende is hét grote voorbeeld voor zijn team door het tonen van het juiste gedrag in woord en daad.

De leidinggevende speelt een cruciale rol bij de ontwikkeling van een sterke veiligheidscultuur omdat deze groep een brugfunctie tussen het management en werkvloer invult. En niet iedere leidinggevende is opgewassen tegen dit hoge pakket van eisen. In veel organisaties is de operationeel leidinggevende vaak de beste vakman die is gepromoveerd. De beste vakman is niet altijd de beste leidinggevende. Leiderschap en leiderschapstechnieken zijn aan te leren, hoewel de ene persoon meer aanleg heeft voor de leiderschapsrol dan de andere.

Coaching on the job

Als de leidinggevende wil sturen op gedrag dan zal hij of zij regelmatig ter plekke aanwezig moeten zijn. Door middel van ‘coaching on the job’ kan de leidinggevende worden gesterkt in risicoperceptie, dialoog met medewerkers en managers, het voeren van werkoverleg, voorbeeldgedrag, het aanpakken van belemmerende overtuigingen, technieken om toezicht te houden et cetera. Coachen betekent het voorhouden van de figuurlijke spiegel, prikkelen, aanspreken, helpen, motiveren en enthousiasmeren met als resultaat het doorbreken van onbewuste automatische gedragspatronen van leidinggevenden.

Coaching kan worden verzorgd door een externe consultant of coach maar ook door iemand met een interne taak (bijvoorbeeld een Safety Champion).

Het is noodzakelijk dat de leidinggevende een goed ontwikkeld veiligheidsbewustzijn heeft. Onderdeel hiervan zijn basisvaardigheden voor het aansturen van veiligheidsgedrag en het effectief omgaan met kritische overtuigingen van medewerkers. De leidinggevende leert zo meer vertrouwen en geloofwaardigheid als leidinggevende op te bouwen en om te gaan met lastige situaties en dilemma’s. De leidinggevende leert tevens bewuster vanuit zijn of haar eigen kracht te werken en is beter in staat om verschillende leiderschapsstijlen af te wisselen.

Auteur: Gerd-Jan Frijters

 
HSE

HSE Newsletter

Het recentste nieuws gratis in uw mailbox.
HSE

senTRAL

Alles over milieu, veiligheid en welzijn op het werk

 Whitepaper 

Een positieve veiligheidscultuur,

hoe begin je eraan?