De AI Act is volop in uitvoering. Bijna twee jaar na de inwerkingtreding worden de Europese regels verder gefaseerd van kracht, met deadlines die zich uitstrekken tot 2030. Voor advocaten en juridische professionals is die tijdlijn even belangrijk als de inhoud van de verordening zelf, zeker nu de regelgeving ook in de Nederlandse rechtspraktijk steeds concreter vorm krijgt. Welke mijlpalen mag u niet missen? En hoe vertaalt de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) dit Europees kader naar de Nederlandse advocatuur? Een chronologisch overzicht.
Juridisch16 juli, 2026
De AI Act voor advocaten: mijlpalen die u niet mag missen
De impact van de AI Act op Nederlandse advocaten
De AI Act hanteert een risicogebaseerde aanpak: hoe groter de potentiële impact van een AI-systeem op gezondheid, veiligheid of grondrechten, hoe strenger de verplichtingen.
In de Nederlandse advocatuur is die regelgeving intussen volop realiteit. Eind 2025 vertaalde de NOvA de Europese regels naar concrete aanbevelingen voor elke advocaat die AI inzet. Dat een duidelijk kader geen overbodige luxe is, wordt steeds duidelijker. Zo trokken verschillende Nederlandse rechters de voorbije maanden aan de alarmbel over AI-hallucinaties in processtukken, deelde het Dekenberaad officiële waarschuwingen uit en werden de eerste advocaten op AI-cursus gestuurd.
Welke AI-verplichtingen zijn vandaag al van kracht, en wat volgt nog? Hieronder volgen de belangrijkste implementatiemijlpalen van de AI Act.
De AI Act wacht niet. Dit zijn de mijlpalen en deadlines.
12 juli 2024 | Publicatie in het Publicatieblad van de EU
De definitieve tekst van de AI Act wordt gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie. Daarmee is de laatste stap in het Europese wetgevingsproces afgerond.
1 augustus 2024 | De AI Act treedt in werking
Twintig dagen na de publicatie treedt de AI Act officieel in werking. De toepassing van de verschillende verplichtingen verloopt echter gefaseerd en spreidt zich uit over meerdere jaren.
2 februari 2025 | Eerste verplichtingen worden van toepassing, waaronder AI-geletterdheid
De eerste bepalingen van de AI Act worden van kracht. Bepaalde AI-praktijken worden verboden, zoals systemen die gedrag manipuleren, sociale scores toekennen of realtime biometrische identificatie in openbare ruimten mogelijk maken, behalve in uitzonderlijke, wettelijk omschreven gevallen. Ook de verplichting rond AI-geletterdheid treedt vanaf deze datum in werking. Werkgevers moeten medewerkers die AI gebruiken voldoende kennis bijbrengen om de technologie verantwoord in te zetten.
2 augustus 2025 | Verplichtingen voor General-Purpose AI (GPAI)
Generieke AI-modellen (General-Purpose AI of GPAI), zoals grote taal- en beeldmodellen die in uiteenlopende toepassingen kunnen worden geïntegreerd, moeten vanaf deze datum voldoen aan specifieke transparantie-, documentatie- en governanceverplichtingen.
December 2025 | NOvA publiceert AI-aanbevelingen
De NOvA lanceert een reeks aanbevelingen voor het gebruik van AI in de advocatuur, onderverdeeld in vijf thema's: deskundigheid, vertrouwelijkheid, onafhankelijkheid, integriteit en partijdigheid. Advocatenkantoren worden aangemoedigd om een kantoorbreed AI-beleid op te stellen, toezicht te houden op het AI-gebruik door medewerkers en cliënten daarover te informeren.
2 augustus 2026 | Artikel 50 AI Act: transparantie wordt verplicht
Vanaf 2 augustus 2026 treedt artikel 50 van de AI Act in werking. De kernboodschap is helder: wie AI inzet, moet daar transparant over communiceren. Chatbots moeten zichzelf kenbaar maken als AI-systeem, emotieherkenningssoftware moet gebruikers daarover informeren, en AI-gegenereerde inhoud krijgt een verplicht label.
Bijzondere aandacht gaat daarbij naar informatieve teksten. Zet u AI in om te informeren over een onderwerp van algemeen belang, dan moet u dat vermelden. Tenzij een medewerker de tekst vooraf controleert en de organisatie verantwoordelijkheid draagt voor de definitieve versie.
Dat onderscheid is essentieel. Een AI-gegenereerde nieuwsbrief of cliëntenupdate die zonder menselijke eindredactie de deur uitgaat, valt onder de transparantieverplichting. Wie AI inzet als hulpmiddel en de output zelf redigeert en ondertekent, valt buiten die verplichting maar draagt dan wel de volledige verantwoordelijkheid voor de inhoud. Er rust met andere woorden een grote verantwoordelijkheid op de persoon die de tekst finaal goedkeurt.
Update: uitstel voor hoogrisico-AI
Ook de verplichtingen voor hoogrisico-AI stonden op de agenda voor 2 augustus 2026, maar die bleken niet haalbaar. Op 29 juni 2026 keurde de Raad de Digital Omnibus voor AI definitief goed, na eerdere goedkeuring door het Europees Parlement. De nieuwe deadlines gelden als volgt:
- Hoogrisico AI-systemen (Annex III): uitgesteld naar 2 december 2027.
- Hoogrisico AI in gereguleerde producten (Annex I): uitgesteld naar 2 augustus 2028.
Daarnaast bevat het akkoord onder meer een overgangsperiode tot 2 december 2026 voor de watermerkplicht van bestaande AI-systemen en een uitbreiding van de vereenvoudigde regels voor kleinere ondernemingen.
2 december 2027 | Verplichtingen voor hoogrisico AI-systemen (Annex III)
Zelfstandige AI-systemen in gevoelige toepassingsgebieden, zoals werving, kredietbeoordeling, onderwijs en rechtshandhaving, moeten vanaf deze datum voldoen aan de volledige verplichtingen voor hoogrisico AI. Denk aan risicobeheer, technische documentatie, menselijk toezicht en registratie in de EU-databank.
2 augustus 2028 | Verplichtingen voor hoogrisico AI in gereguleerde producten (Annex I)
AI die als veiligheidscomponent is ingebouwd in producten onder bestaande Europese productwetgeving, zoals medische hulpmiddelen of machines, krijgt via de Digital Omnibus een jaar extra tijd. Tegen augustus 2028 gelden ook hier de volledige hoogrisico-verplichtingen: risicobeheer, technische documentatie, menselijk toezicht en registratie in de EU-databank.
31 december 2030 | Einde van de overgangsregeling voor de overheid
Hoog-risico AI-systemen die vóór 2 augustus 2026 rechtmatig door overheidsinstanties in gebruik werden genomen, moeten uiterlijk tegen deze datum volledig voldoen aan de AI Act.
Valt uw advocatenkantoor onder de AI Act?
De AI Act viseert advocaten niet bij naam, maar is wel degelijk op hen van toepassing. Wie als organisatie AI-systemen gebruikt, of dat laat doen door medewerkers, geldt als 'gebruiksverantwoordelijke' onder de verordening. Elk advocatenkantoor, groot of klein, dat een AI-systeem inzet valt daaronder.
De tijdlijn is helder. De volgende stap is weten wat dat voor uw kantoor betekent.
Hoe voldoet u als advocatenkantoor aan de AI Act? En hoe organiseert u AI-geletterdheid per functie, van paralegal tot managing partner?
Gerelateerde kennis & expertise
-
ArtikelJuridischjuli 15, 2026
Transformeert AI de juridische sector, of legt het haar bloot?
Jarenlang werd technologie in de juridische sector vooral bekeken als een efficiëntievraagstuk. Welke tools implementeren we? -
ArtikelJuridischjuni 29, 2026
Shadow AI voorkomen: zo blijft AI-gebruik juridisch controleerbaar
De AI Act en de Nederlandse Orde van Advocaten stellen duidelijk dat AI maar zo sterk is als de data waarop ze steunt. Dat roept meteen enkele cruciale vragen op. -
ArtikelJuridischjuni 18, 2026
Van black box naar broncompliance: betrouwbare content als maatstaf voor juridische AI
De AI Act en de Nederlandse Orde van Advocaten stellen duidelijk dat AI maar zo sterk is als de data waarop ze steunt. Dat roept meteen enkele cruciale vragen op. -
ArtikelESGFiscaal en AccountingJuridischjuni 16, 2026
Waarom ESG steeds meer zegt over de toekomstbestendigheid van organisaties
Toekomstbestendigheid in de juridische en financiële sector wordt vaak gekoppeld aan innovatie en digitalisering. Nu AI structureel wordt ingezet, laat het zien hoe organisaties presteren en welke nieuwe vragen ontstaan.