Legal 16 november, 2026

Shadow AI in de fiscale praktijk: waarom AI-geletterdheid geen keuze meer is

Nederlandse belastingadviseurs en fiscalisten investeren volop in technologie: 56% van de fiscale kantoren zet al actief in op workflowautomatisering en bijna de helft van de Nederlandse respondenten wil evolueren naar een volledig geautomatiseerde belastingaangifte, blijkt uit het Future Ready Accountant Rapport 2025 van Wolters Kluwer. Waar duidelijke krijtlijnen ontbreken, experimenteren medewerkers op eigen initiatief met publieke AI-tools. Vaak vanuit goede intenties, met het oog op efficiëntie en tijdswinst, maar niet zonder risico's voor vertrouwelijke kantoor- en cliëntdata.

Compliance begint daarom bij eenduidige interne communicatie. Welke tools zijn toegelaten, welke data mag wel en niet ingevoerd worden? Een helder kantoorbeleid is daarbij niet langer een nice-to-have, zeker nu de AI Act organisaties oplegt om werk te maken van voldoende AI-geletterdheid bij medewerkers die AI-systemen gebruiken.

Wat is shadow AI en waarom vormt het een risico voor fiscale kantoren?

De kloof tussen AI-gebruik en AI-beleid wordt steeds zichtbaarder. Uit het Future Ready Accountant Rapport 2025 blijkt dat Nederlandse fiscalisten en belastingadviseurs volop ambitie tonen op het vlak van AI, maar tegelijk ervaart 30% technische bijscholing als een belangrijke hindernis, merkbaar hoger dan het Europese gemiddelde van 24%.

Precies daar ontstaat het risico op shadow AI: met medewerkers die experimenteren buiten goedgekeurde systemen, vertrouwelijke informatie invoeren in publieke AI-modellen of AI-output gebruiken zonder controle op bronkwaliteit of vertrouwelijkheid.

Thomas Thissen, partner bij Thissen & Marks, ziet duidelijke richtlijnen en opleiding als belangrijke tegengewichten: “Betrek je medewerkers en bied hen de nodige opleiding. Een open gesprek over de impact van AI, gecombineerd met transparantie en opleiding, helpt onzekerheid weg te nemen. Maak daarnaast duidelijke richtlijnen voor AI-gebruik.”

Ook het Reglement Beroepsuitoefening van belastingadviseurs is hierin expliciet: bij het beginsel vakbekwaamheid geldt dat een lid zorgvuldigheid moet betrachten ongeacht of hij zich bedient van technologische hulpmiddelen zoals kunstmatige intelligentie, een norm die door de AI Act nu ook wettelijk verankerd wordt.

Hoe wil de AI Act shadow AI binnen fiscale kantoren voorkomen?

Waar duidelijke krijtlijnen ontbreken, krijgt shadow AI al snel vrij spel. De AI Act doorbreekt dat patroon en schept een concreet compliancekader, met transparantie en AI-geletterdheid als twee centrale pijlers.

1. AI-geletterdheid als wettelijke verplichting

Artikel 4 van de AI Act verplicht organisaties die AI gebruiken om medewerkers voldoende AI-geletterd te maken. Voor fiscale professionals betekent dat: begrijpen hoe AI-systemen werken, welke beperkingen ze hebben en welke risico’s eraan verbonden zijn.

De Europese regelgeving verwacht daarbij expliciet dat organisaties maatregelen nemen om medewerkers die AI gebruiken voldoende op te leiden, rekening houdend met hun “technische kennis, ervaring, opleiding en vorming”.

Voor fiscale afdelingen volstaat het dus niet langer om AI-tools simpelweg beschikbaar te maken. Wie AI inzet voor fiscale bronnenraadpleging, aangiftecontrole of doorlichting van jaarrekeningen, moet medewerkers ook trainen in correct en verantwoord gebruik.

2. Transparantie over AI-gebruik wordt essentieel

Naast AI-geletterdheid schuift de AI Act ook transparantie nadrukkelijk naar voren. Het gebruik van AI-tools moet controleerbaar en uitlegbaar blijven, via heldere interne communicatie en aantoonbaar toezicht. Concreet betekent dat voor fiscale kantoren:

  • goede afspraken over welke AI-tools gebruikt mogen worden
  • richtlijnen over welke informatie ingevoerd mag worden
  • controle op hoe AI-output wordt geverifieerd
  • inzicht in welke systemen gebruikt worden binnen dossiers

Zonder die interne transparantie wordt externe verantwoording richting cliënten quasi onmogelijk.

Hoe houdt u AI-gebruik controleerbaar voor medewerkers én cliënten?

De AI Act pleit voor duidelijke spelregels rond AI-gebruik binnen de fiscale praktijk. Maar een AI-beleid blijft alleen geloofwaardig wanneer medewerkers ook effectief werken met de tools en systemen die het kantoor daarvoor voorziet.

Die zekerheid werkt in twee richtingen: veilige AI-oplossingen geven fiscale kantoren intern meer grip op AI-gebruik én creëren tegelijk externe zekerheid richting cliënten. Zij kunnen er met een gerust hart op vertrouwen dat hun dossier behandeld wordt binnen één gecontroleerd kader, in lijn met de Europese regelgeving. Vertrouwelijke informatie belandt daarbij niet in publieke AI-systemen, maar blijft binnen een gecontroleerde omgeving met duidelijke waarborgen rond bronkwaliteit en gegevensbescherming.

De combinatie van betrouwbare fiscale content en controleerbare AI-output geeft fiscalisten en belastingadviseurs niet alleen intern meer houvast, maar biedt cliënten ook de zekerheid dat hun vragen binnen een gecontroleerd kader verwerkt worden. Zo gaan innovatie en compliance hand in hand, zowel voor kantoor als cliënt.

Back To Top