Het gouden argument zit in een juridisch dossier vaak in een minderheidsstandpunt of een recent arrest. Maar krijgen die ook de aandacht die ze verdienen wanneer AI een antwoord formuleert? Of geven taalmodellen van nature meer gewicht aan bekende auteurs, dominante rechtsopvattingen en vaak geciteerde rechtspraak? Het antwoord ligt in de wisselwerking tussen technologie en content. Met krachtige AI die gebouwd is op gezaghebbende bronnen, samengesteld en geactualiseerd door juridische experts, is de juiste informatie snel vindbaar – ook de uitzonderingen.
Waarom volgt AI vaker de consensus?
Stel: een advocaat verdedigt een bestuurder die wordt aangesproken voor het laattijdig publiceren van de jaarrekening. Een generieke AI-tool vat de heersende rechtspraak vlot samen. Maar wat als net een recent arrest of een minderheidsstandpunt de zaak doet kantelen, en de tool dit niet naar voren schuift?
GenAI is getraind om het meest waarschijnlijke antwoord te geven. Bekende auteurs en dominante rechtsopvattingen worden daardoor sneller getoond dan afwijkende standpunten of minder bekende uitspraken. Onderzoekers van het Stanford RegLab onderstrepen hoe taalmodellen automatisch meer gewicht geven aan standpunten die sterk vertegenwoordigd zijn in hun trainingsdata en geen onderscheid maken tussen gezaghebbende en minder gezaghebbende rechtspraak. Dat mechanisme - consensus bias - zorgt ervoor dat uitzonderingen en randgevallen die juridisch het verschil maken, sneller onder de radar blijven.
Dat sluit nauw aan bij wat technologierechtsexpert Arnoud Engelfriet de paradox van de middelmaat noemde. AI stuurt op waarschijnlijkheid en herhaling: wat het vaakst voorkomt, krijgt vanzelf meer gewicht. Efficiënt voor standaardvragen, maar minder doeltreffend wanneer net een afwijkend standpunt of een recente uitspraak juridisch het verschil maakt.
Ook het onderscheid tussen de autoriteit van bronnen blijft in de meeste AI-tools onderbelicht. Het verschil tussen een arrest van een hof van beroep en een uitspraak van een lagere rechtbank is voor een juridische professional evident, voor AI veel minder.
De kwaliteit van AI begint vóór de AI
Consensus bias is geen reden om AI links te laten liggen. Integendeel: Libra, de all-in-one AI-workspace van Wolters Kluwer, helpt juridische professionals sneller tot een eerste analyse of een overzicht van de heersende leer te komen. Dankzij de koppeling met InView Legal gebeurt dat bovendien rechtstreeks vanuit een uitgebreid juridisch kennisplatform. Wie ook de juridische nuance wil capteren, moet immers inzoomen op de kennisbasis waarop de AI-tool haar antwoorden baseert. Menselijke expertise is daarbij een must.
Achter elke betrouwbare AI staat een menselijke expert
Rechtspraak, vakliteratuur, commentaren, boeken en tijdschriften... Achter InView Legal schuilt een netwerk van auteurs, redacteurs en juridische experts dat nieuwe rechtspraak opvolgt, wetswijzigingen analyseert en afwijkende juridische inzichten kritisch beoordeelt. Dat redactionele werk bepaalt mee welke juridische kennis beschikbaar wordt voor AI, en dus ook welke inzichten de tool wel of niet kan terugvinden.
Ook de intentie van de vraagsteller stuurt het antwoord, benadrukt Anna Posthumus Meyjes, manager Legal Engineering bij Libra. Wie vraagt naar de heersende leer, krijgt die meestal ook. Wie op zoek is naar een afwijkend standpunt of een uitzonderingspositie, moet AI bewust die richting uitsturen. Libra ondersteunt dat proces door prompts automatisch te verfijnen, zodat juridische professionals gerichter én diepgaander kunnen zoeken.
Garbage in, garbage out: waarom de kennisbasis alles bepaalt
Juridische AI die ook de nuance ziet, begint lang vóór de eerste prompt. Waar generieke AI-tools vertrekken vanuit publieke data, vertrekt Libra vanuit de zorgvuldig opgebouwde juridische kennisbank van Wolters Kluwer: wetgeving, rechtspraak, rechtsleer en vakliteratuur, voortdurend geactualiseerd door auteurs en juridische experts.
In elk antwoord verwijst Libra rechtstreeks naar de onderliggende bron, zodat juridische professionals snel kunnen controleren welke wetgeving, rechtspraak, rechtsleer of argumentatie aan de basis ligt. Zo blijven ook minderheidsstandpunten, recente uitspraken en juridische nuances zichtbaar wanneer ze ertoe doen.