Contracten opstellen met behulp van AI: vertrouwen, controle en beperkingen

Waar bespaart AI daadwerkelijk tijd en waar creëert het risico's?

De meest voorkomende misvatting over AI bij het opstellen van juridische documenten, is dat het een soort magische knop is voor complete overeenkomsten. Hoewel genAI binnen enkele seconden een concept kan maken, gaat de tijd die u bespaart bij het opstellen vaak verloren bij het nakijken als de resultaten niet zijn gebaseerd op uw specifieke situatie.

De valkuil van de efficiëntie

Standaard generatieve modellen worden getraind op het open internet. Ze weten hoe een contract eruitziet, maar ze kennen de risicotolerantie, de voorkeursposities of de specifieke regelgeving van uw bedrijf niet. Als u een generieke AI vraagt om een beperkingsclausule van de aansprakelijkheid op te stellen, krijgt u misschien iets dat juridisch in orde is, maar dat in commercieel opzicht rampzalig is voor uw specifieke deal.

De echte winst komt niet voort uit het generen van tekst vanaf nul. Die komt voort uit het zoeken en aanpassen. De meest effectieve AI-tools voor juridische afdelingen werken als intelligente zoekmachines. Ze halen de beste formuleringen uit uw bestaande clausulebibliotheken en eerder onderhandelde contracten naar boven en passen die vervolgens aan de huidige context aan.

Dit onderscheid is van cruciaal belang..

Wanneer AI tekst genereert op basis van uw eigen goedgekeurde gegevens, bespaart dit tijd omdat u niet langer hoeft te zoeken naar die perfecte zin die u zes maanden eerder heeft geschreven. Het vermindert ook de risico's omdat het uitgangspunt taal is die u al heeft gecontroleerd.

Omgekeerd brengt het gebruik van AI om geheel nieuwe juridische concepten te genereren zonder vangrails aanzienlijke risico's met zich mee. Het dwingt juristen om meer tijd te besteden aan het controleren van feiten en het aanpassen van teksten dan ze zouden hebben gedaan bij het opstellen van een document op basis van een sjabloon.

Hoe behouden we “human-in-the-loop” zonder vertraging?

Een grote belemmering voor de implementatie van AI is de angst dat ‘human-in-the loop’ een synoniem is voor traag en handmatig. Als een jurist elke suggestie moet controleren, winnen we dan echt aan snelheid?

De verschuiving van opsteller naar redacteur

Het antwoord ligt in het veranderen van de rol van de jurist van opsteller naar bewerker. In een traditionele workflow staart een jurist naar een blanco scherm of een chaotische redline en bouwt hij argumenten zin voor zin in elkaar. In een workflow ondersteund door AI, bekijkt de jurist de verschillende opties.

U controleert bijvoorbeeld een redline van een tegenpartij. In plaats van een reactie te typen, analyseert uw AI-assistent de wijziging, geeft aan dat deze afwijkt van uw standaardpositie en biedt drie van vooraf goedgekeurde terugvalclausules die in soortgelijke deals worden gebruikt. U selecteert de beste. U bent nog steeds de eindbeslisser, maar het gedoe rondom het opstellen van de reactie is verdwenen.

Met deze aanpak behoudt u de controle zonder in te leveren op snelheid. Het is gebaseerd op een concept dat ‘transparante augmentatie’ wordt genoemd. AI moet niet alleen een antwoord geven, maar ook laten zien hoe het tot dat antwoord is gekomen. Waarom heeft het deze clausule voorgesteld? Is deze gebaseerd op uw playbook ? Is het een standaardsituatie?

Deskundige oplossingen zoals Legisway Advisor zijn gebaseerd op deze filosofie. Door aanbevelingen te doen die prioriteit geven aan compliance en door op maat gemaakte redlines te bieden op basis van uw specifieke geschiedenis, stellen deze tools u in staat om sneller na te kijken en goed te keuren, waarbij het menselijk oordeel de eindbeslisser blijft.

Waarom falen de meeste governance-modellen voor juridische AI-workflows?

Veel juridische afdelingen proberen AI te beïnvloeden door de toegang te beperken of strenge regels op te stellen die het gebruik ervan volledig verbieden. Deze aanpak werkt meestal averechts.

Als u geen veilige, goedgekeurde tools aanbiedt, zal uw afdeling (of de stakeholders die zij ondersteunt) waarschijnlijk gevoelige gegevens in openbare chatbots plakken om het werk sneller voor elkaar te krijgen.

Het ‘black box’ probleem

De andere manier waarop het mis kan gaan, is door tools te gebruiken die als ‘black boxes’ werken. Als u niet kunt uitleggen waarom een AI-model een bepaalde output heeft gegenereerd, kunt u die output niet verdedigen tegenover een toezichthouder of een tegenpartij.

Governance moet in de tool zelf worden ingebouwd, niet alleen in het beleidsdocument. Effectieve governance voor het opstellen van AI omvat drie lagen:

1. Gegevensscheiding: uw AI moet gebaseerd zijn op uw gegevens, en alleen op uw gegevens. Het mag geen openbaar model trainen waar uw concurrenten van kunnen profiteren.
2. Bronvermelding: elke AI-suggestie moet terugverwijzen naar een bron – een specifiek sjabloon, een eerder contract of een regel uit een playbook.
3. Op rollen gebaseerde controles: niet iedereen in het team mag de ‘ground truth’ kunnen wijzigen. Juniorjuristen kunnen AI gebruiken om documenten op te stellen maar alleen juristen met meer ervaring mogen de clausulebibliotheken bijwerken die de AI voorzien van informatie.

Door deze controles in de workflow in te bouwen, stapt u over van een model van het controleren van gedrag naar het stimuleren van veilig gedrag.

Is deze clausule "marktconform’’? En maakt dat überhaupt iets uit?

Een van de meest verleidelijke beloften van AI is de mogelijkheid om te vergelijken met ‘marktstandaarden’. Juristen vragen vaak: ‘Is deze vrijwaringsclausule standaard?’ AI kan duizenden openbare contracten verwerken om die vraag te beantwoorden.

‘Markt’ is echter een vaag begrip. Wat standaard is voor een SaaS-startup in Californië, is niet standaard voor een productiebedrijf in Duitsland.

Context is koning

Blindelings vasthouden aan marktnormen kan gevaarlijk zijn. Een clausule kan weliswaar ‘marktconform’ zijn, maar als deze uw bedrijf blootstelt aan een risico dat u tijdens een bestuursvergadering heeft besloten te vermijden, is het voor u de verkeerde clausule.

AI moet u helpen om eerst uw eigen standaarden te benchmarken en daarna pas externe standaarden. De belangrijkste vraag moet niet zijn: “Wat doen alle anderen?”, maar eerder: “Wat hebben we in het verleden afgesproken voor deals van deze omvang?”

Daarom is het essentieel om uw contractenarchief te integreren met uw tool voor het opstellen van contracten. Een oplossing die uw historische contractgegevens onmiddellijk kan analyseren, geeft u een veel relevantere benchmark.

Kunnen we op AI vertrouwen om kennis binnen de organisatie te behouden?

De ‘braindrain’ vormt een constante bedreiging voor juridische afdelingen. Wanneer een ervaren bedrijfsjurist het bedrijf verlaat, neemt hij jarenlange context en geschiedenis op het gebied van onderhandelingen mee. In het verleden ging die kennis verloren.

AI biedt een unieke kans om deze kennis vast te leggen. Door modellen te trainen op basis van uw uitgevoerde contracten en playbooks, digitaliseert u in feite de collectieve ervaring van uw afdeling.

Van impliciete naar expliciete kennis

De uitdaging is dat veel juridische kennis impliciet is: het zit in hoofden, niet in documenten. AI kan alleen leren van wat op papier staat. Dit betekent dat voor een succesvolle implementatie van AI bewust moet worden gewerkt aan het documenteren van het redeneringsproces.

Wanneer u uw contracten en juridische informatie centraliseert, bouwt u een kennisbank op waar AI gebruik van kan maken.

Hierdoor wordt uw contractenarchief een aanwinst. Wanneer een bedrijfsjurist bij het team komt, begint hij niet vanaf nul. Hij heeft een AI-assistent die hem een duwtje in de rug geeft: “In soortgelijke deals wijzen we deze garantie meestal af.” De AI wordt een mechanisme voor onboarding en consistentie, dat ervoor zorgt dat kennis binnen de organisatie behouden blijft, zelfs wanneer mensen vertrekken.

Wat zijn de daadwerkelijke beperkingen van AI bij het opstellen van contracten?

Ondanks de snelle vooruitgang moeten we eerlijk zijn over wat AI niet kan. Het kan de sfeer niet peilen. Het begrijpt de commerciële dynamiek niet die niet in de mailwisseling staat. Het kan niet aanvoelen wanneer een tegenpartij bluft.

De strategische kloof

AI blinkt uit in de logische en taalkundige aspecten van het opstellen van teksten: het zorgt voor consistentie, signaleert afwijkingen en genereert duidelijke teksten. Het heeft moeite met de strategische en relationele aspecten.

Het kan een clausule voorstellen die vanuit juridisch oogpunt perfect is, maar zo agressief dat deze de tegenpartij zou beledigen en de deal zou doen mislukken. Het kan een risico signaleren dat technisch gezien aanwezig is, maar commercieel irrelevant is gezien de relatie tussen de partijen.

Daarom is de “human in the loop” niet alleen een veiligheidsmaatregel, maar ook een strategische noodzaak. Het is de taak van de advocaat om de output van de AI te filteren door de lens van de bedrijfsstrategie.

Concrete stappen voor een veilige implementatie

Als u klaar bent om het opstellen van contracten met behulp van AI te verkennen, begin dan klein en geef prioriteit aan controle.

1. Controleer uw gegevens: AI is slechts zo goed als de gegevens waarop het is gebaseerd. Voordat u een tool voor het opstellen van contracten implementeert, moet u ervoor zorgen dat uw bestaande sjablonen en clausulebibliotheken schoon en up-to-date zijn.
2. Definieer uw playbooks: expliciete begeleiding is beter dan impliciete aannames. Documenteer uw standaardposities en fallbacks duidelijk. Dit creëert de ‘ground truth’ waarnaar de AI kan verwijzen.
3. Kies de juiste tool: kies voor oplossingen die speciaal zijn ontworpen voor juridische afdelingen en die prioriteit geven aan veiligheid en integratie.
4. Train op bewerkingen, niet op opstellen: leer uw collega's om AI-output te beoordelen en te verfijnen in plaats van perfectie te verwachten bij de eerste klik.

Conclusie: Controle met meer slagkracht

Het doel van AI bij het opstellen van juridische documenten is niet om gebruikers uit het proces te automatiseren. Het is bedoeld om de laagwaardige taken die bedrijfsjuristen vertragen te automatiseren. Het gaat om de overgang van ‘zoeken en typen’ naar ‘beoordelen en beslissen’.

Door duidelijke grenzen te stellen, uw eigen gegevens als primaire bron van waarheid te gebruiken en strikt menselijk toezicht te handhaven, kunt u de kracht van AI benutten zonder de controle uit handen te geven. Het resultaat is een juridische afdeling die niet alleen sneller is, maar ook consistenter, meer compliant en strategischer.