Konstytucyjna sprawiedliwość płci jako element transformacyjnego konstytucjonalizmu w Europie Środkowo-Wschodniej
Prof. dr hab. Anna Śledzińska-Simon
Uniwersytet Wrocławski
Konstytucyjna sprawiedliwość płci jako element transformacyjnego konstytucjonalizmu w Europie Środkowo-Wschodniej
Prezentowana w niniejszym artykule koncepcja konstytucyjnej sprawiedliwości płci stanowi normatywną propozycję interpretacji oraz stosowania zasady równości płci w procesach kontroli konstytucyjności prawa. Celem jej stworzenia jest wyznaczenie doktrynalnych ram dla realizacji zasady materialnej równości płci w sądach konstytucyjnych. W tym ujęciu koncepcja konstytucyjnej sprawiedliwości płci wpisuje się przede wszystkim w studia nad konstytucjonalizmem płci (gender constitutionalism) oraz feministyczną krytykę liberalnego konstytucjonalizmu.
Słowa kluczowe: sądy konstytucyjne, Europa Środkowo-Wschodnia, kontrola konstytucyjności, materialna równość płci
Constitutional Gender Fairness as an Element of Transformative Constitutionalism in Central and Eastern Europe
The article builds upon the concept of constitutional gender justice, based on transformative gender constitutionalism, described, among others, by Ruth Rubio Marín, and on the four-dimensional approach to substantive equality, developed by Sandra Fredman. This concept is a response to the constitutional gender injustice in the region of Central and Eastern Europe, which is manifested in the formal barriers to access to constitutional courts, doctrinal limitations upon the scope of case examination, as well as strategies whereby courts avoid weighing the interests and considering arguments that are based on gender equality. The article also puts forward solutions which enable eliminating these limitations and effectively implementing substantive gender equality before constitutional courts, stressing these courts’ potential role as leaders of social and legal change.
Keywords: constitutional courts, Central and Eastern Europe, constitutional review, substantive gender equality
Bibliografia
Ackerman B., The Living Constitution, Harvard Law Review 2006, nr 120
Antos M., Constitutional Complaint and its Limits in the Czech Republic, Annales Universitatis Scientiarum Budapestinensis Rolando Eotvos Nominatae 2012, nr 53
Atrey S., Feminist Constitutionalism: Mapping a Discourse in Contestation, International Journal of Constitutional Law 2022, nr 20
Atrey S., Intersectional discrimination, New York, Oxford 2019
Baines B., Gender and Constitution: Is Constitutionalism Bad For Intersectional Feminists?, Pennsylvania State International Law Review 2009, nr 28
Baines B., Barak-Erez D., Kahana T. (red.), Feminist Constitutionalism: Global Perspectives, Cambridge 2012
Baines B., Rubio-Marín R., The Gender of Constitutional Jurisprudence, Cambridge 2005
Balkin J.M., Framework Originalism and the Living Constitution, Northwestern University Law Review 2009, nr 2
Balogh L., Drinóczi T., Women, Sexual Orientation, Gender Identity, and Constitutional Developments in Hungary, International Journal of Constitutional Law 2025, nr 23
Barnard C., Hepple B., Substantive Equality, Cambridge Law Journal 2000, nr 59
Branta A., Peculiarities of functioning and problems of improvement of capability of institution of an individual complaint in the Republic of Latvia, 21.10.2010
Brewer-Carías A.R., Constitutional Courts as Positive Legislators [w:] General Reports of the XVIIIth Congress of the International Academy of Comparative Law/Rapports Généraux du XVIIIème Congrès de l’Académie Internationale de Droit Comparé, red. K. Brown, D. Snyder, Dordrecht 2011
Brodeală E., Gender Discrimination in Romania through the Case Law of the ECtHR: Searching for the Roots of the Systemic Failure to Protect Women’s Rights in Romania [w:] Anti-Discrimination Law in Civil Law Jurisdictions, red. B. Havelková, M. Möschel, Oxford 2019
Brodeală E., Gender Roles and the Family under Romania’s Post-Socialist Constitution: Between Progress and Restraint, International Journal of Constitutional Law 2025, nr 23
Castillo-Ortiz P., The Illiberal Abuse of Constitutional Courts in Europe, European Constitutional Law Review 2019, nr 15
Chang W.-C., Loper K., Malagodi M., Rubio-Marín R. (red.), Gender, Sexuality and Constitutionalism in Asia, Bloomsbury Publishing 2023
Cook R., Cusack S., Gender stereotyping: transnational legal perspectives, Pennsylvania 2011
Cserne P., Formalism in Judicial Reasoning: Is Central and Eastern Europe a Special Case? [w:] Central European Judges Under the European Influence: The Transformative Power of the EU Revisited, red. M. Bobek, Oxford 2015
Csink L., Petrétei J., Tilk P., Brewer-Carías A.R., Hungary: Constitutional Court As Positive Legislator [w:] Constitutional Courts as Positive Legislators: A Comparative Law Study, red. A.R. Brewer-Carías, Cambridge 2011
Daneliene I., Individual Access To Constitutional Justice In Lithuania: The Potential Within The Newly Established Model Of The Individual Constitutional Complaint, Revista de Derecho Político 2021, nr 111
De Vido S., States’ positive obligations to eradicate domestic violence: The politics of relevance in the interpretation of the European Convention on Human Rights, ESIL Reflections 2019, nr 6
Dębska H., Płeć i władza. Kobiety w Trybunale Konstytucyjnym, Studia Podlaskie 2014, nr 22
Dębska H., Prawo-mocność. Teoria społeczna Pierre’a Bourdieu a przestrzenie prawa, Warszawa 2024
Dębska H., Władza, symbol, prawo. Społeczne tworzenie Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2015
Dixon R., Prieto Rudolphy M., Parity Constitutionalism, Global Constitutionalism 2024, nr 13
Ely J.H., Democracy and Distrust: A Theory of Judicial Review, Cambridge–London 1980
Ernits M., Constitutional Review in Estonia – a Model for 30 Years?, East-West Studies 2025, nr 14
Ernits M. i in., Models of Constitutional Adjudication in The Baltic States, International Social Science Journal 2022, nr 272
Evans D., Sexual Citizenship: The Material Construction of Sexualities, Abingdon 2013
Eyer K., Transgender Constitutional Law, University of Pennsylvania Law Review 2022, nr 171
Fineman M.A., The Vulnerable Subject: Anchoring Equality in the Human Condition [w:] Transcending the Boundaries of Law, London 2010
Florczak-Wątor M. (red.), Judicial Law-Making in European Constitutional Courts, London 2020
Florczak-Wątor M., Konstytucja jako źródło obowiązków państwa w stosunku do obywatela, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2018, nr 1
Fredman S., Substantive Equality Revisited, International Journal of Constitutional Law 2016, nr 14
Gajda A., Kierunki rozwoju instytucji Rzecznika Praw Obywatelskich w Polsce, Warszawa 2013
Galligan Y., Clavero S., Calloni M., Gender Politics and Democracy in Post-Socialist Europe, Opladen & Farmington Hills 2008
Gárdos-Orosz F., The Hungarian Constitutional Court in Transition – from Actio Popularis to Constitutional Complaint, Acta Juridica Hungarica 2012, nr 53
Gerards J., Intensity of Judicial Review in Equal Treatment Cases, Netherlands International Law Review 2004, nr 51
Giorgini Pognatiello G., Farronato G., Transformative Constitutionalism and Gender Identity in Comparative Perspective, Genius 2025
Glavina M., From a Potentially Powerful to a Polarised Court: The Emergence of Dissenting Opinions on the Croatian Constitutional Court, European Politics and Society 2024, nr 25
Grans L., The Istanbul Convention and the Positive Obligation to Prevent Violence, Human Rights Law Review 2018, nr 18
Gruev I., Constitutionalizing Gender: Deterrence Instead of Equality, International Journal of Constitutional Law 2025, nr 23
Halmai B., Dismantling constitutional review in Hungary, Rivista Di Diritti Comparati 2019, nr 1
Havelková B., Gender Equality In Law: Uncovering the Legacies of Czech State Socialism, Oxford 2017
Havelková B., Resistance to Anti-Discrimination Law in Central and Eastern Europe–a Post-Communist Legacy?, German Law Journal 2016, nr 17
Havelková B., The Pre-eminence of the General Principle of Equality over Specific Prohibition of Discrimination on Suspect Grounds in Czechia [w:] Anti-Discrimination Law in Civil Law Jurisdictions, red. B. Havelková, M. Möschel, Oxford 2019
Havelková B., The Struggle For Social Constructivism In Postsocialist Central And Eastern Europe, International Journal of Constitutional Law 2020, nr 18
Havelková B., Boková T., Berdisová L., The Non-constitutionalization and Avoidant Constitutionalization of Gender in Czechia and Slovakia, International Journal of Constitutional Law 2025, nr 23
Havelková B., Möschel M., Śledzińska-Simon A., Introduction – Women, Gender and Constitutionalism in Central And Eastern Europe, International Journal of Constitutional Law 2025, nr 23
Henn E.V., Parameters to Establish the Existence and Extent of Positive Obligations [w:] International Human Rights Law and Structural Discrimination: The Example of Violence against Women, Berlin 2019
Herring J., Ethics of Care and the Public Good of Abortion, University of Oxford Human Rights Hub Journal 2019, vol. 1
Horvat Vuković A., Samobor A., Constitutional Construction of Reproductive Rights and Family in Croatia and Slovenia, International Journal of Constitutional Law 2025, nr 23
Houghton R., Feminist Approaches to Global Constitutionalism [w:] Handbook on Global Constitutionalism, red. A. F. Lang, A. Wiener, Cheltenham 2023
Houghton R., O’Donoghue A., ‘Ourworld’: A Feminist Approach To Global Constitutionalism, Global Constitutionalism 2020, nr 9
Irving H., Constitutions and Gender, Cheltenham UK, Northampton, MA, USA 2017
Irving H., Gender and the Constitution: Equity and Agency in Comparative Constitutional Design, Cambridge 2008
Jakab A., Fröhlich J., The Constitutional Court of Hungary [w:] Comparative constitutional reasoning, red. A. Jakab, A. Dyevre, G. Itzcovich, Cambridge 2017
Kavanagh A., The Idea of a Living Constitution, Canadian Journal of Law & Jurisprudence 2003, nr 16
Kay R. (red.), Gender, Equality and Difference during and after State Socialism, London 2007
Kelemen K., Access to Constitutional Justice in the New Hungarian Constitutional Framework: Life after the Actio Popularis? [w:] Law, Politics, and the Constitution. New Perspectives from Legal and Political Theory, red. A. Geisler, M. Hein, S. Hummel, Frankfurt am Main 2014
Kelsen H., Pure Theory of Law, Gloucester 1989
Kłopocka-Jasińska M., Skarga konstytucyjna na orzeczenie sądu. Model możliwy do zastosowania w Polsce, Warszawa 2020
Kolarova R., A Self-Restricting Court, Eastern European Constitutional Review 1993, nr 2
Kosař D., Šipulová K., Comparative Court-Packing, International Journal of Constitutional Law 2023, nr 21
Kovács K., Tóth G.A., Constitutional Review as a Democratic Instrument, Review of Central and East European Law 2023, nr 48
Kühn Z., The Judiciary in Central and Eastern Europe Mechanical Jurisprudence in Transformation?, Leiden 2011
Kühn Z., The Rise and Fall of Central Eastern European Constitutional Courts [w:] Periménontas tous Varvárous. Law in a Time of Constitutional Crisis. Studies Offered To Mirosław Wyrzykowski, red. J. Urbanik, A. Bodnar, Warszawa 2021
Kühn Z., Brewer-Carías A.R., Czech Republic: Czech Constitutional Court as Positive Legislator? [w:] Constitutional Courts as Positive Legislators: A Comparative Law Study, red. A.R. Brewer-Carías, Cambridge 2011
Lóránd Z., Hîncu A., Mihajlović Trbovc J., Stańczak-Wiślicz K., Texts and Contexts from the History of Feminism and Women’s Rights. East Central Europe, Second Half of the Twentieth Century, Budapest 2024
Łabno A., Skarga konstytucyjna jako środek ochrony praw człowieka. Przyczynek do dyskusji, Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2012, nr 4
MacKinnon C.A., Substantive equality revisited: A rejoinder to Sandra Fredman, International Journal of Constitutional Law 2017, nr 15
Massey G., Hahn K., Sekulić D., Women, Men, and the „Second Shift” in Socialist Yugoslavia, Gender and Society 1995, nr 9
Massino J., Penn S., Introduction: Gender Politics And Everyday Life In State Socialist Eastern And Central Europe [w:] Gender Politics and Everyday Life in State Socialist Eastern and Central Europe, red. S. Penn, J. Massino, New York 2009
Mercat-Bruns M., Systemic Discrimination: Rethinking the Tools of Gender Equality, European Equality Law Review 2018, nr 2
Mos M., Understanding the anti-gender movement’s securitization of the ‘traditional family’ [w:] Handbook on Gender and Security, Cheltenham 2025
Muñoz Mendiola J.C., Transformative Constitutionalism or Feminist Constitutionalism? Advantages of a Transformative Constitutional Adjudication, Mexican Law Review 2022, nr 15
Pascall G., Kwak A., Welfare States and Gender Inequality in Central and Eastern Europe: Continuity and Post-Socialist Transformation in the EU Member States, Bristol 2010
Peters N., Equality’s Guardians: How Courts Conceptualize Equal Protection and Non-Discrimination Guarantees, Oxford 2025
Pócza K., Constitutional Politics and the Judiciary: Decision-making in Central and Eastern Europe, New York 2018
Potrzeszcz J., Sprawiedliwość społeczna w skardze konstytucyjnej, Roczniki Nauk Prawnych 2019, t. 13, nr 1
Pou Giménez F., Rubio Marín R., Undurraga Valdés V. (red.), Women, Gender and Constitutionalism in Latin America, Routledge 2024
Przywora B., Czy art. 32 Konstytucji RP (zasada równości) może stanowić samodzielny wzorzec kontroli w sprawach inicjowanych skargą konstytucyjną? Przyczynek do dyskusji, Przegląd Prawa Publicznego 2020, nr 7–8
Radziewicz P., Kontrola konstytucyjności zaniechań ustawodawczych przez Trybunał Konstytucyjny, PiP 2013, nr 9
Rosenberg G.D., The Hollow Hope: Can Courts Bring About Social Change?, Chicago 2023
Rubio-Marín R., Global Gender Constitutionalism and Women’s Citizenship: A Struggle for Transformative Inclusion, Cambridge 2022
Rubio-Marín R., On Constitutionalism and Women’s Citizenship, Current Legal Problems 2021, nr 74
Rubio-Marín R., The (Dis)Establishment of Gender: Care and Gender Roles in the Family as a Constitutional Matter, International Journal of Constitutional Law 2015, nr 13
Rubio-Marín R., Women and Participatory Constitutionalism, International Journal of Constitutional Law 2020, nr 18
Sabján N., Meteňkanyč O.M., The Recent Transgender Court Decision in Czechia: Two Steps Forward, One Step Back (A Commentary on Case Pl. ÚS 52/23), Bratislava Law Review 2024, nr 2, t. 8
Sadurski W., Rights Before Courts. A Study of Constitutional Courts in Postcommunist States of Central and Eastern Europe, Dordrecht 2014
Scales A.C., The Emergence of Feminist Jurisprudence: An Essay, Yale Law Journal 1985, nr 95
Schwartz H., The Struggle For Constitutional Justice in Post-Communist Europe, Chicago 2000
Segall S., Equality and opportunity, Oxford 2013; C. MacKinnon, Substantive Equality: A Perspective, Minnesota Law Review 2011, nr 96
Sękowska-Kozłowska K., Między obowiązkiem a przyzwoleniem. Środki wyrównawcze na rzecz kobiet jako instrument realizacji praw człowieka, Warszawa 2022
Sękowska-Kozłowska K., Stereotypy dotyczące płci a przemoc wobec kobiet w dorobku prawnomiędzynarodowym. Od identyfikacji do kształtowania instrumentów prawnych, Studia Prawnicze 2016, nr 206
Selejan-Gutan B., The Constitution of Romania: A Contextual Analysis, Oxford 2016
Shaffer H.G., Women in the Two Germanies: a comparative study of a socialist and a non-socialist society, New York-Oxford 2013
Siegel R.B., The Constitutionalization of Abortion [w:] The Oxford handbook of comparative constitutional law, red. M. Rosenfeld, A. Sajó, Oxford 2012
Šimáčková K., Havelková B., Mužské právo: jsou právní pravidla neutrální?, Praha 2020
Slavova K., Stoilova R., Intersectionality: Perspectives from Central and Eastern Europe [w:] The Routledge International Handbook of Intersectionality Studies, London 2023
Smekal H., Benák J., Vyhnánek L., Through Selective Activism towards Greater Resilience: the Czech Constitutional Court’s Interventions into High Politics in the Age of Populism, International Journal of Human Rights 2021, nr 26
Sólyom L., The Role of Constitutional Courts in the Transition to Democracy: with Special Reference to Hungary, International Sociology 2003, nr 18
Spigno I., Scotti V., Lima Penalva Da Silva J. (red.), The Rights of Women in Comparative Constitutional Law, Routledge 2023
Stambulski M., Populist jurisprudence? Examining Selected Case Law of the Polish Constitutional Court after 2016, Hague Journal on the Rule of Law 2024, nr 16
Stoyanova V., Due Diligence versus Positive Obligations: Critical Reflections on the Council of Europe Convention on Violence Against Women [w:] International Law and Violence Against Women, red. J. Niemi, L. Peroni, V. Stoyanova, Routledge 2020
Strauss D.A., The Living Constitution, Oxford 2010
Suk J., Gender Equality and the Protection of Motherhood in Global Constitutionalism, Law & Ethics of Human Rights 2018, nr 12
Sulikowski A., The Polish Constitutional Court in the Grip of Neo-liberalism [w:] Law, Populism, and the Political in Central and Eastern Europe, red. R. Mańko, A. Sulikowski, P. Tacik, C. Sercel, London 2023
Suteu S., Beyond Formal Conceptions of Judicial Leadership: Women on the Bench, Judicial Influence, and Judge Rapporteurs on the Romanian Constitutional Court [w:] Constitutional Heroines and Feminist Judicial Leadership, red. E. Delaney, R. Dixon, Cheltenham 2024 (w druku)
Sztompka P., Paradoks sprawiedliwości społecznej: równość zasad nierówności, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2012, nr 74
Śledzińska-Simon A., Wójcik A., Taking Women’s Rights Seriously: Women’s Struggle For A New „Social Contract” In Poland, Pravni zapisi 2024, nr 15
Tarasek T.M., Trybunał Konstytucyjny a kontrola zaniechań legislacyjnych, Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2014, nr 1
Timmer A., A Quiet Revolution: Vulnerability in the European Court of Human Rights [w:] Vulnerability: Reflections on a New Ethical Foundation for Law and Politics, red. M. Fineman, A. Grear, Farnham 2013
Tronto J.C., Who Cares? How to Reshape a Democratic Politics, Ithaca, New York 2015
Tushnet M., Varieties of Constitutionalism, International Journal of Constitutional Law 2016, nr 14
Vikarská Z., Ouředníčková S., Evasive, Insensitive, Ignorant, and Political: The recent Czech transgender case, VerfBlog, 6.04.2022
Wieruszewski R., Równość kobiet i mężczyzn w Polskiej Republice Ludowej, Poznań 1975
Prof. dr hab. Piotr Kardas
Uniwersytet Jagielloński
Czy możliwe jest umorzenie postępowania w przedmiocie tymczasowego aresztowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.?
W piśmiennictwie i orzecznictwie brak klarownego stanowiska co do sposobów postępowania sądów w wypadkach, gdy wniosek w przedmiocie tymczasowego aresztowania niespełniający ustawowych wymogów. Regulacje proceduralne stwarzają podstawy do formułowania trzech alternatywnych podejść. Po pierwsze wykorzystywania konstrukcji zwrotu wniosku w trybie art. 120 k.p.k. w celu uzupełnienia braków formalnych. Po wtóre skierowanie wadliwe wniosku na posiedzenie i oddalenie wniosku. Po trzecie – prezentowane w niniejszym opracowaniu – uznanie wniosku niespełniającego wymogów ustawowych wniosku za przypadek braku skargi i umorzenie postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. Analiza szczególnych regulacji dotyczących modelu postępowania typu habeas corpus, w szczególności zaś zakazów dowodowych określonych w art. 249a k.p.k. prowadzi do konkluzji, że ostatnie z wymienionych rozwiązań uznać należy nie tylko za prawnie dopuszczalne, ale także za stwarzające szanse na modyfikację wadliwego sposobu postępowania w przedmiocie tymczasowego aresztowania. Umożliwia bowiem zmianę praktyki w przypadkach, gdy niespełniające określonych w ustawie wymogów wnioski prokuratorów prowadzą albo do nieopartej na merytorycznej ocenie sądu decyzji o zastosowaniu przez sąd detencji procesowej, albo na niedopuszczalnych prawnie działaniach sądu skutkujących oparciem rozstrzygnięcia na dowodach niewskazanych we wniosku i w konsekwencji wydaniem decyzji o tymczasowym aresztowaniu z rażącym naruszeniem przepisów rozdziału 28 k.p.k.
Słowa kluczowe: tymczasowe aresztowanie, zakazy dowodowe, skarga, braki formalne skargi, umorzenie postępowania, domniemanie braku zagrożenia, domniemanie niewinności
Is It Possible to Discontinue Proceedings in the Matter of Pre-trial Detention on the Basis of Article 17(1)(9) of the Code of Criminal Procedure?
There is no clear position in literature or jurisprudence as to how courts should proceed in cases where a motion for pre-trial detention does not meet the statutory requirements. The procedural regulations provide grounds for the formulation of three alternative approaches. Firstly, returning the motion under Article 120 of the Code of Criminal Procedure in order for the mover to cure formal deficiencies. Secondly, referring a defective motion to a hearing and dismissing such motion. Thirdly – which approach is presented in this study – considering a motion not fulfilling the statutory requirements pertaining to motions as a case of lack of complaint and discontinuing the proceedings pursuant to Article 17(1)(7) of the Code of Criminal Procedure. The analysis of specific regulations concerning the model of habeas corpus proceedings, in particular the evidentiary prohibitions set out in Article 249a of the Code of Criminal Procedure, leads to the conclusion that the last solution should be regarded not only as legally permissible one, but also as an opportunity for modifying the defective method of proceeding in the matter of pre-trial detention. This is because it makes it possible to change the practice in cases where prosecutors’ motions which do not meet the requirements set out in the statute lead either to a decision on the application of procedural detention by the court, which decision is not based on the court’s assessment of the merits, or to legally unacceptable actions of the court resulting in a decision being based on evidence not indicated in the motion and, as a consequence, a decision on pre-trial detention being issued in gross violation of the provisions of Chapter 28 of the Code of Criminal Procedure.
Keywords: pre-trial detention, evidentiary prohibitions, complaint, formal deficiencies in the complaint, discontinuation of proceedings, presumption of no threat, presumption of innocence
Bibliografia
Bielski M., Model prokonstytucyjnej wykładni przepisów regulujących stosowanie środków zapobiegawczych z uwzględnieniem zasady proporcjonalności [w:] Norma postępowania karnego. Sędzia wobec zmian prawa karnego procesowego, red. J. Skorupka, K.J. Leżak, Kraków 2018
Boratyńska K.T., Czarnecki P., Koper R. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. A. Sakowicz, Warszawa 2025
Dąbrowska-Kardas M., Analiza dyrektywalna przepisów części ogólnej kodeksu karnego, Warszawa 2012
Eichstaedt K. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. 1, red. D. Świecki, Warszawa 2024
Giezek J., Kontradyktoryjność procesu karnego – uwagi wprowadzające [w:] Adwokatura jako uczestnik procesu legislacyjnego, red. J. Giezek, A. Malicki, Warszawa 2012
Gutowski M., Kardas P., Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017
Hofmański P., Granice swobody sądu w ustalaniu faktów sprawy w procesie karnym, Studia Prawnicze 1989, nr 4
Hofmański P., Samodzielność jurysdykcyjna sądu karnego, Katowice 1988
Janusz-Pohl B., Konwencjonalizm i formalizm postępowania dowodowego [w:] System Prawa Karnego Procesowego, t. 8, cz. 1, Dowody, red. J. Skorupka, Warszawa 2019
Janusz-Pohl B., Uwagi o doniosłości koncepcji domniemań relewantnych prawnokarnie, Prawo w Działaniu 2020, t. 43
Jodłowski J., Zasada prawdy materialnej w postępowaniu karnym. Analiza w perspektywie funkcji prawa karnego, Warszawa 2015
Kardas P., Bezprawne pozbawienie wolności a środki przymusu procesowego [w:] Bezprawne pozbawienie wolności, red. M. Mozgawa, Warszawa 2025
Kardas P., Inkwizycyjno-kontradyktoryjny model postępowania jurysdykcyjnego, czyli ustawowy powrót do przeszłości, Prawo Europejskie w Praktyce 2016, nr 1(139)
Kardas P., Kontrowersje wokół uprawnienia (i obowiązku) sądu do badania trafności kwalifikacji prawnej w postępowaniu w przedmiocie tymczasowego aresztowania, Przegląd Sądowy 2009, nr 10
Kardas P., Problem tymczasowego aresztowania na tle aktualnych wymagań teorii i praktyki, Warszawa 2024
Kardas P., Wpływ kontradyktoryjnego modelu rozprawy głównej na przebieg postępowania przygotowawczego, Prokuratura i Prawo 2015, nr 1–2
Kardas P., Zasada prawdy materialnej a kontradyktoryjność postępowania dowodowego. Przeciwstawne czy komplementarne zasady procesu karnego [w:] Adwokatura jako uczestnik procesu legislacyjnego, red. J. Giezek, A. Malicki, Warszawa 2012
Kmiecik R., Glosa do postanowienia SN z dnia 8 września 1989 r., II KZ 56/89, Nowe Prawo 1991, nr 1–3
Kuczyńska H., Analiza porównawcza modelu rozprawy głównej. Między kontradyktoryjnością a inkwizycyjnością, Warszawa 2022
Kulesza C., Zasada skargowości [w:] System Prawa Karnego Procesowego, t. 3, cz. 1, Zasady procesu karnego, red. P. Wiliński, Warszawa 2014
Kurowski M. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. 1, Art. 1–424, red. D. Świecki, Warszawa 2024
Marszał K., Zagadnienia ogólne procesu karnego, t. 2, Katowice 1985
Matras J., Przebieg postępowania w przedmiocie tymczasowego aresztowania po zmianach wprowadzonych w kodeksie postępowania karnego od dnia 1 lipca 2015 r. [w:] Środki przymusu w znowelizowanej procedurze karnej, red. A. Lach, Toruń 2016
Sakowicz A. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. A. Sakowicz, Warszawa 2025
Skorupka J. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Skorupka, Warszawa 2020
Sroka T., Prewencyjne pozbawienie wolności, Kraków 2021
Sroka T., Tymczasowe aresztowanie w czasach populizmu penalnego a zasada humanizmu i domniemanie niezagrożenia [w:] W kręgu kryminologii. Księga jubileuszowa Profesora Krzysztofa Krajewskiego, red. J. Błachut, M. Bocheński, E. Drzazga, M. Grzyb, M. Powszedniak, D. Wzorek, Kraków 2024.
Stachowiak S., Funkcje zasady skargowości w polskim procesie karnym, Poznań 1975
Wąsek-Wiaderek M., Rzetelność postępowania w przedmiocie tymczasowego aresztowania w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka – wybrane zagadnienia [w:] Tymczasowe aresztowanie – środek zapobiegawczy czy środek represji, Warszawa 2021
Wąsek-Wiaderek M., Samodzielność jurysdykcyjna sądu karnego wobec kompetencji Trybunału Konstytucyjnego i trybunałów europejskich, Lublin 2012
Wiliński P., Proces karny w świetle Konstytucji, Warszawa 2011
Wiliński P., Zawłocki R. (red.), Tożsamość czynu w prawie karny, Warszawa 2021
Zając D., Zagrożenie karą jako przesłanka stosowania tymczasowego aresztowania, Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych 2019, nr 2
Zieliński M., Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2012
Prof. dr hab. Maria Kenig-Witkowska
Uniwersytet Warszawski
Obowiązki państw w związku ze zmianami klimatu (na marginesie wniosków o wydanie opinii doradczych)
W latach 2022–2023 trzy trybunały międzynarodowe (Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS), Międzynarodowy Trybunał Prawa Morza (ITLOS) oraz Międzyamerykański Trybunał Praw Człowieka (IATHR)) otrzymały wnioski o wydanie opinii doradczych w sprawie zobowiązań państw wynikających ze zmian klimatu. Opinie doradcze w tym zakresie mają istotne znaczenie w procesie kształtowania międzynarodowego konsensusu w sprawie obowiązku zapobiegania nieodwracalnym skutkom zmian klimatu. Przegląd norm prawa międzynarodowego i stanowisk przedstawicieli prawa w kwestiach, które będą przedmiotem rozważań trybunałów, wskazuje, że istnieją zarówno materialne, jak i proceduralne podstawy do formułowania zobowiązań państw w związku ze zmianami klimatu. Obowiązki proceduralne państwa obejmują: zapewnienie dostępu do informacji na temat globalnego kryzysu klimatycznego; zapewnienie każdemu podmiotowi prawa do udziału w procesie decyzyjnym dotyczącym klimatu; zagwarantowanie każdej jednostce prawa do dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sprawach związanych ze zmianami klimatu; oraz zapewnienie każdej jednostce dostępu do skutecznych środków zaradczych w związku ze zmianami klimatu. Do materialnych zobowiązań wynikających z konstytucjonalizacji zasady ochrony środowiska należy obowiązek państw do przyjęcia na szczeblu krajowym wszelkich środków prawnych służących przeciwdziałaniu zmianom klimatu, w oparciu o zasadę sprawiedliwości i niedyskryminacji w prowadzeniu działań wdrażających politykę klimatyczną. Przegląd norm prawa międzynarodowego dotyczących zobowiązań państw w związku ze zmianami klimatu pokazuje również, że państwa ponoszą nie tylko międzynarodową odpowiedzialność prawną za naruszenie prawa międzynarodowego, ale również odpowiedzialność za możliwość dochodzenia roszczeń przez jednostki w przypadku zaniedbań powodujących znaczne szkody w systemie klimatycznym i innych elementach środowiska.
Słowa kluczowe: opinia doradcza, obowiązki państw w związku ze zmianami klimatu, prawo ochrony klimatu, zielone/środowiskowe prawa człowieka, prawo człowieka do czystego, zdrowego i zrównoważonego środowiska, zasady prawa środowiska, źródła zobowiązań państw w związku ze zmianami klimatu, materialne i proceduralne obowiązki państw w związku ze zmianami klimatu
States’ Obligations in Respect of Climate Change. Remarks in the Context of the Requests for Advisory Opinions
During the period from 2022 to 2023, three international tribunals (the International Court of Justice (ICJ), the International Tribunal for the Law of the Sea (ITLOS), and the Inter-American Court of Human Rights (IATHR)) received requests for advisory opinions on the obligations of states arising from climate change. Advisory opinions in this regard are of significant importance in the light of the process of shaping an international consensus on the obligation to prevent the irreversible effects of climate change. The review of international law norms and legal scholars’ positions on issues that will be the subject of consideration by the tribunals shows that there are both substantive and procedural grounds for formulating the obligations of states in connection with climate change. The procedural obligations of the state include: ensuring access to information on the global climate crisis; ensuring that every entity has the right to participate in decision-making concerning climate; guaranteeing every individual the right to access justice in matters related to climate change; and ensuring that every individual has access to effective remedies for climate change. The substantive obligations resulting from the constitutionalization of the principle of environmental protection include the obligation of states to adopt, at the national level, all legal measures to combat climate change, based on the principle of justice and non-discrimination in the conduct of activities implementing climate policies. The review of international law norms concerning the obligations of states in connection with climate change also shows that states not only bears international legal responsibility for violating international law, but are also responsible for the possibility of pursuing claims by individuals in the event of negligence causing significant damage to the climate system and other elements of the environment.
Keywords: advisory opinion, states’ obligations in respect of climate change, sources of states’ obligations, climate protection law, environmental human rights, human right to a clean, healthy and sustainable environment, principles of environmental law, procedural and substantive obligations of states in respect of climate change
Bibliografia
Aguila Y., Viñuales J.E. (red.), A Global Pact for the Environment: Legal Foundations, Cambridge 2020
Beckes C.W., Verschuuren J.M., The Precautionary Principle in International, European, and Dutch Wildlife Law, Colorado Journal of International Environmental Law and Policy 1998, vol. 9, nr 1
Beyerlin U., Different Types of Norms in International Environmental Law. Policies, Principles and Rules [w:] The Oxford Handbook of International Environmental Law, red. D. Bodansky, J. Brunnee, E. Hey, Oxford 2008
Czapliński W., Wyrozumska A., Prawo międzynarodowe publiczne. Zagadnienia systemowe, Warszawa 1999
Delbruck J., International Protection of Human Rights and State Sovereignty, Indiana Law Journal 1982, vol. 57, nr 4
Dupuy P.-M., Formation of Customary International Law and General Principle [w:] The Oxford Handbook of International Environmental Law, red. D. Bodansky, J. Brunnée, E. Hey, Oxford 2008
Freestone D. (red.), Sustainable Development and International Environmental Law, Oxford 2018
Freestone D., Hey E., The Precautionary Principle and International Law: The Challenge of Implementation, The Hague–London–Boston 1966
Halvorssen A.M, International Law and Sustainable Development – Tools for Addressing Climate Change, Denver Journal of International Law and Policy 2011, vol. 39, nr 3
Kenig-Witkowska M.M., Kodyfikacja ogólnych zasad międzynarodowego prawa środowiska: uwagi na marginesie projektu Globalnego Paktu dla Środowiska [w:] Z zagadnień systemu prawa. Księga Jubileuszowa Profesora Pawła Czachowskiego, red. A. Niewiadomski i in., Warszawa 2021
Kenig-Witkowska M.M. (wybór i wprowadzenie), Międzynarodowe prawo środowiska, Warszawa 2009
Kenig-Witkowska M.M., Ochrona klimatu i prawa człowieka – perspektywa dogmatycznoprawna synergii dwóch systemów ochrony [w:] Współczesne wyzwania prawa ochrony klimatu, red. A. Barczak, M.M. Kenig-Witkowska, M. Stoczkiewicz, Warszawa 2024
Kenig-Witkowska M.M., Porozumienie Paryskie w sprawie zmian klimatu – refleksje ze stanowiska prawa międzynarodowego [w:] Ubi ius, ibi remedium. Księga pamiątkowa dedykowana pamięci Profesora Jana Kolasy, red. B. Krzan, Warszawa 2016
Kozłowski A., Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości [w:] Prawo międzynarodowe publiczne – zarys systemu, red. E. Cała-Wacinkiewicz, W.S. Staszewski, Warszawa 2024
Krause C., Scheinin M., International Protection of Human Rights: A Textbook, Turku 2009
Lis E., Wpływ opinii doradczych stałych trybunałów międzynarodowych na rozwój ochrony praw człowieka, Lublin 2022
Lowe L., Sustainable Development and Unsustainable Arguments [w:] International Law and Sustainable Development, red. A. Boyle, D. Freestone, Oxford 1999
Mayer B., Human Rights in the Paris Agreement, Climate Law 2016, nr 6
Newell P., Climate Change, Human Rights and Corporate Accountability [w:] Human Rights and Climate Change, red. S. Humphreys, Cambridge 2010
Oberdorff H., Droit de l’homme et libertés fondamentales, Paris 2023
Pellet A. i in., Droit international public, Paris 2022
Rajamani L., The Increasing Currency and Relevance of Rights-Based Perspectives in the International Negotiations on Climate Change, Journal of Environmental Law 2010, nr 23
Shaw M.N., Prawo międzynarodowe, przekł. J.J. Gojło i in., wstęp S. Sawicki, Warszawa 2000
Stoczkiewicz M., Prawo ochrony klimatu w kontekście praw człowieka, Warszawa 2021
Stoczkiewicz M., Kluczowe założenia polskiego projektu ustawy o ochronie klimatu [w:] Współczesne wyzwania prawa ochrony klimatu, red. A. Bartczak, M.M. Kenig-Witkowska, M. Stoczkiewicz, Warszawa 2024
Winkler H., Rajamani L., CBDR&RC in Regime Applicable to All, Climate Policy 2014, vol. 14, nr 1
Dr Kamila Doktór-Bindas
Katolicki Uniwersytet Lubelski
Ochrona środowiska naturalnego w kontekście wyroku włoskiego Sądu Konstytucyjnego nr 105 z 2024 r.
Ochrona środowiska naturalnego jest od wielu lat jednym z najbardziej palących problemów wielu państw. Jednocześnie rozwój międzynarodowego prawa środowiska a także wzrost świadomości ludzi na temat wyzwań związanych z ekologią oraz efektów destrukcyjnej roli człowieka w tym obszarze, skutkuje istotnymi zmianami zarówno w obszarze stosowania prawa, jak i jego stanowienia. Przykład wyroku włoskiego Sądu Konstytucyjnego nr 105 z 2024 r. ukazuje, w jakim sposób organ ten może efektywnie wpływać na rozwój ochrony środowiska w kraju i jednocześnie odpowiednio wyważać prawa chronione przez ustawę zasadniczą. Zdaniem Autorki wskazane orzeczenie jest jednocześnie kontynuacją dotychczasowej linii orzeczniczej Sądu oraz ważnym punktem zwrotnym dla ochrony środowiska we Włoszech a także praw środowiskowych jednostki.
Słowa kluczowe: ochrona środowiska, konstytucja Włoch, Sąd Konstytucyjny, prawa chronione
Protection of the Environment in the Context of the Italian Constitutional Court’s Judgment No. 105 of 2024
Environmental protection has been one of the most pressing concerns of many countries for many years. At the same time, the development of international environmental law and people’s growing awareness of the challenges of ecology and the effects of humankind’s destructive role in this area result in significant changes in both law application and law-making. The example of judgment No. 105, issued by the Italian Constitutional Court in 2024, shows how this Court can effectively influence the development of environmental protection in that country and, at the same time, appropriately balance the rights protected by the Constitution. In the author’s opinion, this judgment is simultaneously a continuation of the Court’s previous line of jurisprudence and a significant turning point for environmental protection in Italy and for the environmental rights of individuals.
Keywords: environmental protection, Italian Constitution, Constitutional Court, protected rights
Bibliografia
Bifulco R., Ambiente e cambiamento climatico nella Costituzione italiana, Rivista AIC 2023, nr 3
Bin R., Giurisdizione o amministrazione, chi deve prevenire i reati ambientali?, Giurisprudenza Costituzionale 2013, nr 3
Bukowski Z., Prawo ochrony środowiska Unii Europejskiej, Warszawa 2007
Carducci M., L’installazione „ex ILVA” dopo la sentenza della corte di giustizia ue: le emissioni climalteranti tra interesse „strategico” e generazioni future, Diritti Comparati. Comparare i Diritti Fondamentali in Europa, 27.06.2024
D’Amico M., Una riforma costituzionale importante, Rivista Giuridica dell’Ambiente – RGA Online, 26.02.2022 r.
Doktór-Bindas K., Green Constitution – environmental regulations in the Italian Constitution [w:] Current Challenges of the Constitutional System and Practice of the Italian Republic, Toruń 2025 (w druku)
Gallarati F., Gli obblighi costituzionali di protezione: studio comparato sul lato „dimenticato” dei diritti fondamentali, Rivista AIC 2024, nr 2
Grassi S., Ambiente e Costituzione, Rivista Quadrimestrale di Diritto dell’Ambiente 2017, nr 3
Greco M., Il diritto costituzionale dell’ambiente dopo la riforma: alcune conferme e qualche (inattesa) novità nella sentenza della corte costituzionale n. 105/2024, Diritti Comparati. Comparare i diritti fondamentale in Europa, 25.06.2024
Guarnier T., La solidarietà intergenerazionale nella prospettiva costituzionale. Prime riflessioni su alcuni nodi da sciogliere, La Rivista Gruppo di Pisa 2022, nr 3
Kenig-Witkowska M.M., Prawo środowiska Unii Europejskiej. Zagadnienia systemowe, Warszawa 2012
Kowalczuk P., Włoska huta: dla jednych skarb, dla innych śmierć, Polityka, 5–11.09.2012 r.
Massa M., Il commissariamento dell’ILVA e il diritto delle crisi industriali, Quaderni Costituzionali 2013, nr 3
Modugno F., Qualche interrogativo sulla revisione costituzionale e i suoi possibili limiti [w:] Studi in onore di Gianni Ferrara, II, Torino 2005
Montaldo R., La tutela costituzionale dell’ambiente nella modifica degli artt. 9 e 41 Cost.: una riforma opportuna e necessaria?, federalismi.it 2022, nr 13
Nyka M., Sprawiedliwość międzypokoleniowa w międzynarodowym prawie środowiska, Gdańskie Studia Prawnicze 2016, nr 35
Onida V., Un conflitto tra poteri sotto la veste di questione di costituzionalità: amministrazione e giurisdizione per la tutela dell’ambiente. Nota a Corte costituzionale, sentenza n. 85 del 2013, AIC Rivista 2013, nr 3
Paladin L., I „princìpi fondamentali” della Costituzione repubblicana: una prospettiva storica, Giurisprudenza Costituzionale 1997, nr 5
Pignatiello G.G., L’approccio „pilatesco” del Giudice delle leggi alla revisione costituzionale dell’ambiente. Prime riflessioni (critiche) a margine della sent. n. 105 del 2024, DPCE Online, OCA-Osservatorio sul Costituzionalismo Italiano
Satè L.G., „Caso Ilva”: la tutela dell’ambiente attraverso la rivalutazione del carattere formale del diritto (una prima lettura di Corte cost., sent. n. 85/2013), Giurisprudenza Costituzionale 2013, nr 3
Tripodina C., La tutela dell’ambiente nella Costituzione italiana: tra interessi delle generazioni future e responabilità della generazione presente, „Rivista Quadrimestrale di Diritto dell’Ambiente-opinioni e segnalazioni” 2023, nr 1
Prof. dr hab. Zbigniew Kuniewicz
Uniwersytet Szczeciński
Dr Adriana Tomczyk
Uniwersytet Szczeciński
Problematyka obliczania terminu końcowego do wykonania czynności (art. 115 k.c.)
Przedmiotem opracowania jest analiza zakresu zastosowania art. 115 KC, regulującego sposób obliczania terminu końcowego do wykonania czynności w sytuacji, gdy przypada on na sobotę lub dzień ustawowo uznany za wolny od pracy. Przeprowadzone rozważania pozwoliły na sformułowanie następujących tez. Po pierwsze, terminy występujące w stosunkach cywilnoprawnych pełnią różne funkcje i mają różnorodny charakter. Po drugie, z punktu widzenia oceny przedmiotowego zakresu zastosowania art. 115 KC, nie jest dopuszczalne jednolite traktowanie wszystkich terminów. Po trzecie, przepis art. 115 KC nie znajduje zastosowania do terminów, których upływ nie wiąże się z żadną aktywnością podmiotu (np. zakończenia umowy najmu lub dzierżawy zawartej na czas oznaczony). Po czwarte, hipotezą normy prawnej z art. 115 KC objęte są zarówno czynności obowiązkowe, jak i fakultatywne, mieszczące się w sferze podmiotowych uprawnień. W konsekwencji, przepis ten znajduje zastosowanie zarówno do terminu spełnienia świadczenia przez dłużnika, jak i do biegu terminu przedawnienia.
Słowa kluczowe: prawo cywilne, obliczanie terminów, koniec terminu przedawnienia
The Problem of Calculating the Deadline for the Performance of an Act Under Article 115 of the Polish Civil Code
The subject of this study is an analysis of the scope of application of Article 115 of the Polish Civil Code, which governs the method of calculating the deadline for performing an act when it falls on a Saturday or a statutory public holiday. The analysis leads to the formulation of the following theses. First, deadlines in civil-law relations serve various functions and have a diverse nature. Second, from the perspective of assessing the substantive scope of Article 115 of the Civil Code, it is not permissible to treat all deadlines in the same way. Third, Article 115 of the Civil Code does not apply to deadlines whose expiration is not associated with any act to be performed by a party (e.g., the end of a lease or tenancy agreement concluded for a fixed term). Fourth, the hypothesis of the legal norm contained in Article 115 of the Civil Code covers both mandatory and optional acts that fall within the scope of a party’s rights. As a consequence, this provision applies both to the deadline for performance by the debtor and to the running of limitation periods.
Keywords: civil law, calculation of deadlines, expiration of the limitation period
Bibliografia
Czepita S., Kuniewicz Z. [w:] Komentarz fragmentaryczny do Kodeksu cywilnego napisany przez przyjaciół dla Profesora Adama Olejniczaka, red. J. Haberko, Z. Kuniewicz, P. Machnikowski, Poznań 2015
Gudowski J., [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, Część ogólna, cz. 2 (art. 56–125), red. J. Gudowski, Warszawa 2021
Klafkowski Z., Przedawnienie w prawie cywilnym, Warszawa 1970
Kordasiewicz B. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 2, Prawo cywilne – część ogólna, red. Z. Radwański, Warszawa 2008
Kordasiewicz B. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 2, Prawo cywilne – część ogólna, red. Z. Radwański, A. Olejniczak, Warszawa 2019
Kuniewicz Z., Chwila wygaśnięcia mandatu pochodzącego z wyboru członka organu spółki kapitałowej, Przegląd Sądowy 1998, nr 3
Kuniewicz Z., Nowe zasady obliczania kadencji członków zarządu oraz rad nadzorczych w spółkach kapitałowych, Przegląd Prawa Handlowego 2023, nr 11
Kuniewicz Z., Problematyka stosowania art. 115 Kodeksu cywilnego do upływu terminu przedawnienia. Glosa do uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 22 maja 2024 r., III CZP 21/23, OSP 2025, nr 5
Kuniewicz Z., Uwagi o charakterze prawnym wykonania zobowiązania na przykładzie świadczenia pieniężnego [w:] Proces cywilny. Nauka – Kodyfikacja – Praktyka. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Feliksowi Zedlerowi, red. P. Grzegorczyk, K. Knoppek, M. Walasik, Warszawa 2012
Kuźmicka-Sulikowska J. [w:] Zobowiązania, t. 1, Przepisy ogólne i powiązane przepisy Księgi I KC. Komentarz, red. P. Machnikowski, Warszawa 2022
Machnikowski P., Prawo cywilne. Część ogólna, Warszawa 2025
Machnikowski P. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Legalis 2023
Mataczyński M., Saczywko M. [w:] Kodeks cywilny, t. 1, Komentarz. Art. 1–352, red. M. Gutowski, Legalis 2021
Mularski K. [w:] Kodeks cywilny, t. 1, Komentarz. Art. 1–352, red. M. Gutowski, Legalis 2018
Mularski K. [w:] Kodeks cywilny, t. 1, Komentarz. Art. 1–352, red. M. Gutowski, Legalis 2021
Pałdyna T., Przedawnienie w polskim prawie cywilnym, Warszawa 2012
Pyrzyńska A., Zobowiązania ciągłe jako konstrukcja prawna, Poznań 2017
Radwański Z. [w:] System prawa cywilnego, t. 1, Część ogólna, red. S. Grzybowski, Ossolineum 1985
Radwański Z. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 2, Prawo cywilne – część ogólna, red. Z. Radwański, Warszawa 2008
Radwański Z., Olejniczak A., Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 2020
Skubisz-Kępka K. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Część ogólna (art. 1–125), t. 1, red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2018
Strugała R. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Legalis 2023
Strugała R. [w:] Zobowiązania, t. 1, Przepisy ogólne i powiązane przepisy Księgi I KC. Komentarz, red. P. Machnikowski, Legalis 2022
Strzebinczyk J. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Legalis 2016
Dr Michał Janowski
Uniwersytet Łódzki
Mgr Marcin Wilczyński
Uniwersytet Łódzki
Prof. dr hab. Sylwia Wojtczak
Uniwersytet Łódzki
Prof. UŁ dr hab. Maria Grzelak
Uniwersytet Łódzki
Prof. UŁ dr hab. Elżbieta Roszko-Wójtowicz
Uniwersytet Łódzki
Dr Łukasz Ziarko
Uniwersytet Łódzki
Oddając głos prokuratorom: opinie prokuratorów co do przyszłego ustroju prokuratury – badanie empiryczne
Artykuł prezentuje wyniki badań empirycznych przeprowadzonych wśród prokuratorów i asesorów prokuratury podczas konferencji Uniwersytetu Łódzkiego (2024), dotyczących przyszłego ustroju prokuratury w Polsce. Badanie objęło 89 respondentów, głównie prokuratorów liniowych. Dane zebrano anonimowo za pomocą ankiety opartej na pytaniach wzorowanych na projektach ustaw reformujących prokuraturę. Analizie poddano m.in. kwestie: rozdzielenia funkcji Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego, likwidacji prokuratur regionalnych, kadencyjności kierowników jednostek, roli samorządu prokuratorskiego, mechanizmów kontroli społecznej oraz wpływu przełożonych na decyzje podległych prokuratorów. Wyniki wskazują, że większość respondentów opowiada się za zwiększeniem niezależności prokuratorów: popiera rozdzielenie stanowisk Ministra i Prokuratora Generalnego, wprowadzenie kadencyjności, ograniczenie zarządzeń przełożonych i kontrolę merytorycznych decyzji jedynie przez sądy. Prokuratorzy sprzeciwiają się natomiast kontroli społecznej i długoterminowym delegacjom bez zgody. Wnioski sugerują, że środowisko prokuratorskie – niezależnie od pełnionych funkcji – dąży do modelu ustrojowego opartego na większej autonomii i ograniczeniu nadzoru hierarchicznego.
Słowa kluczowe: kryzys konstytucyjny, prokuratorzy, ustrój prokuratury, rozdzielenie funkcji Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego, ankieta
Giving Prosecutors the Floor: Prosecutors’ Opinions on the Future Structure of the Public Prosecutors’ Offices. An Empirical Study
The article presents the results of empirical research conducted among Polish prosecutors and assistant prosecutors during a 2024 conference at the University of Łódź. The research concerned the future structure of public prosecutors’ offices, involved 89 respondents, mostly front-line prosecutors, and was based on an anonymous survey designed around key proposals from bills reforming the prosecution system. The survey addressed issues such as separating the positions of the Minister of Justice and the Prosecutor General, eliminating regional prosecutors’ offices, introducing limits on the number of terms during which persons can serve as heads of units, strengthening prosecutors’ self-government, introducing public oversight, and defining the scope of influence of superior prosecutors on decisions of more junior ones. The findings indicate broad support for reforms aimed at enhancing prosecutorial independence: a large majority favoured separating the position of the Minister of Justice from that of the Prosecutor General, introducing limits on the number of terms when persons can hold managerial roles, and ensuring that only courts—not superiors—can review prosecutors’ substantive decisions. At the same time, respondents rejected establishing institutionalized public oversight and opposed long-term delegations of prosecutors without consent.
Overall, the results suggest that both front-line and managerial prosecutors advocate for a new institutional model of the prosecution service, based on greater autonomy and reduced hierarchical review.
Keywords: constitutional crisis, prosecutors, prosecution system, separation of the positions of Minister of Justice and Prosecutor General, survey
Bibliografia
Bilewicz J., Pik P., O projekcie ustawy – Prawo o ustroju Prokuratury Rzeczpospolitej Polskiej autorstwa Stowarzyszenia Prokuratorów Lex Super Omnia – nowe otwarcie dla nowoczesnej prokuratury, 28.06.2023 r.
Duff R.A., Punishment, Communication, and Community, New York 2001
Firlej K., Rozwój przemysłu rolno-spożywczego w sektorze agrobiznesu i jego determinanty, Kraków 2008
Gabriel-Węglowski M., Malinowska-Wójcicka M., Na straży prawa. Nowy model prokuratury, Warszawa 2023
Habermas J., Teoria działania komunikacyjnego, t. 1, Warszawa 2015
Herzog A., Nowelizacja ustawy o prokuraturze. Komentarz, Warszawa 2010
Kiełtyka A., Kotowski W., Ważny A., Prawo o prokuraturze. Komentarz, LEX 2021
Pułaska-Turyna B., Statystyka dla ekonomistów, Warszawa 2005
Roszko-Wójtowicz E., Przygotowanie polskich przedsiębiorców do transferu przedsiębiorstwa – stan aktualny i perspektywy przyszłe, Przedsiębiorczość i Zarządzanie 2013, t. 14, nr 6, cz. 1
Sobczak M., Statystyka. Podstawy teoretyczne, przykłady – zadania, Lublin 2000
Szeroczyńska M., Międzynarodowy standard statusu i organizacji prokuratury a najnowsze zmiany polskiego porządku prawnego, Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych 2017, nr 2
Szymczak W., Podstawy statystyki dla psychologów. Podręcznik akademicki, Warszawa 2010
Wiktorowicz J., Grzelak M.M., Grzeszkiewicz-Radulska K., Analiza statystyczna z IBM SPSS Statistics, Łódź 2020
Dr Maciej Wojtuń
Uniwersytet Łódzki
Obowiązek ponoszenia przez Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Glosa do postanowienia NSA z 2.12.2024 r., II GPS 1/24
Komentarz dotyczy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2024 r. (sygn. akt II GPS 1/24), w którym sąd orzekł, że Rzecznik Praw Obywatelskich Małych i Średnich Przedsiębiorców nie jest podmiotem zwolnionym od kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zdaniem autora komentarza, stwierdzenie sądu, że pominięcie Rzecznika Praw Obywatelskich w brzmieniu art. 239 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi okoliczność prawnie istotną, niesłusznie sprowadza całe zagadnienie do rozważań językowych i gramatycznych. W rezultacie taka interpretacja stoi w wyraźnej sprzeczności z zasadą racjonalności legislacyjnej, gdyż w ramach tego podejścia interpretacyjnego prawodawca kształtowałby porządek instytucjonalny w sposób ewidentnie wadliwy. Prowadzi to do niespójności i niespójności nie tylko na poziomie teoretycznym, ale przede wszystkim w praktyce.
Słowa kluczowe: postępowanie sądowoadministracyjne, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, koszty sądowe w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zwolnienie od kosztów sądowych
The Obligation of the Ombudsman for Small and Medium-sized Enterprises to Bear Court Costs in Proceedings Before Administrative Courts. Commentary on Supreme Administrative Court Decision of 2 December 2024, II GPS 1/24
The commentary concerns the decision of the Supreme Administrative Court of 2 December 2024 (case No. II GPS 1/24), in which the Court held that the Ombudsman for Small and Medium-sized Enterprises is not an entity exempt from court costs in administrative court proceedings. According to this commentor, the Court’s conclusion – that the fact that Article 239(1)(2) of the Law on Proceedings Before Administrative Courts does not mention the Ombudsman constitutes a legally significant circumstance – unjustifiably reduces the entire issue to linguistic and grammatical considerations. As a result, such an interpretation is in clear contradiction of the principle of legislative rationality, since under this interpretative approach, the legislator would shape the institutional order in an evidently flawed manner. This leads to inconsistency and incoherence not only on a theoretical plane but, above all, in practice.
Keywords: administrative court proceedings, Ombudsman for Small and Medium-sized Enterprises, court costs in administrative court proceedings, exemption from court costs
Bibliografia
Morawski L., Zasady wykładni prawa, Toruń 2010
Zieliński M., Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2010