W toku rozmowy pytania odgrywają istotną rolę: od aktywnego słuchania przez wspomaganie w rozwiązywaniu problemów po zachętę do krytycznego myślenia. Są użyteczne w pracy dyrektora szkoły, działaniach edukacyjnych i wychowawczych nauczycieli oraz w kontaktach z rodzicami uczniów. W artykule omawiam funkcje pytań w budowaniu kontaktu, zbieraniu informacji, kierowaniu rozmową oraz wspomaganiu dorosłych i dzieci w radzeniu sobie z problemami.
Fragment artykułu z miesięcznika „Dyrektor Szkoły” 2026/10
Bazą dla procesu wychowywania i edukacji przez nauczycieli, współpracy dyrektora z zespołem oraz porozumienia z rodzicami uczniów jest efektywna komunikacja. Jej podstawowa funkcja polega na sygnalizowaniu uważnego słuchania, podmiotowego traktowania i elementarnego zaufania. Istotną rolę odgrywają w tym pytania.
Klasyczny podział wyróżnia pytania:
a) zamknięte – wymagają od osoby pytanej tylko potwierdzenia (tak) lub zaprzeczenia (nie), albo wskazania opcji (to, nie tamto). Pytania zamknięte rozpoczyna słowo „czy” albo zawierają gotowe warianty odpowiedzi, np. „Czy uważasz, że…?”, „Czy zrobiłeś…?”, „W taki sposób, że… czy w taki sposób, że…?”, „To… czy to…?”, „Który z tych wariantów:…?”; wbrew powszechnemu przekonaniu pytania zamknięte niekoniecznie utrudniają dobre porozumienie; muszą być właściwie zadane w odpowiednim kontekście (o czym piszę w dalszej części artykułu), w przeciwnym razie tworzą atmosferę przesłuchania, a osobę pytającą koncentrują na tworzeniu nowych pytań, a nie uważnym słuchaniu odpowiedzi;
b) otwarte – wymagają od osoby pytanej szerszej wypowiedzi i otwierają jej możliwość dla swobodnej wypowiedzi; te o najbardziej ogólnym charakterze przyjmują formę typu: „Co zaszło?”, „Co się stało?”, „Co chce mi pani przekazać?”, „W jaki sposób do tego doszło?”, „Jak to oceniasz?”, „Jaki ma pan do tego stosunek?”, „Jak się z tym czujesz?”.
Zamów prenumeratę: www.profinfo.pl/sklep/dyrektor-szkoly,7340.html