Francuski samorząd terytorialny w XXI wiekuprof. dr hab. Hubert Izdebski
członek-korespondent Polskiej Akademii Nauk, dyrektor Instytutu Prawa i kierownik Katedry Prawa Publicznego i Międzynarodowego Uniwersytetu SWPS w Warszawie, radca prawny w Spółce Prawniczej I&Z
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3390-4167
Francuski samorząd terytorialny w XXI wieku
Mimo że już w okresie III Republiki we Francji ukształtowały się wspólnoty terytorialne w postaci gmin i departamentów, co stanowiło istotne odejście od klasycznego napoleońskiego modelu centralistycznego, za początek systemowego procesu decentralizacji terytorialnej powszechnie uznaje się ustawę z 1982 r. o prawach i wolnościach gmin, departamentów i regionów. Akt ten zapoczątkował zasadniczą zmianę modelu relacji między państwem a wspólnotami terytorialnymi oraz nadał regionom status wspólnot terytorialnych, które wcześniej funkcjonowały jedynie w ramach dekoncentracji administracji państwowej. Kluczową różnicą w stosunku do wcześniejszego stanu, określanego często jako semidecentralizacja, było zastąpienie prewencyjnej „kurateli” (tutelle), sprawowanej przez prefektów także pod kątem celowości działań, następczą kontrolą administracyjną. Kontrola ta polega na możliwości zaskarżania aktów organów wspólnot terytorialnych do sądów administracyjnych bez ingerencji uprzedniej w ich działalność. Francuskie ustawodawstwo samorządowe rozwijało się w kolejnych trzech etapach decentralizacji: w latach 1982–1986, 2003–2004 oraz 2010–2019. Drugi z tych etapów został zapoczątkowany nowelizacją konstytucji, która określiła organizację Republiki Francuskiej jako zdecentralizowaną. Trzeci etap bywa natomiast oceniany krytycznie jako niespójna próba reformowania wcześniejszych rozwiązań. Ustawa z 2022 r. o dyferencjacji, decentralizacji i dekoncentracji (tzw. ustawa 3DS) – mimo zapowiedzi – nie zapoczątkowała nowego, oczekiwanego etapu decentralizacji. Artykuł ma na celu nie systematyczne przedstawienie kolejnych „aktów” decentralizacji, lecz koncentruje się na identyfikacji głównych problemów i kierunków rozwoju francuskiego ustawodawstwa samorządowego, które coraz częściej poddawane jest krytyce. Analiza obejmuje decentralizację w europejskiej części Republiki Francuskiej i pomija szczególny ustrój Paryża.
Słowa kluczowe: samorząd terytorialny, decentralizacja, dekoncentracja, wspólnota terytorialna, Republika Francuska
Professor Dr Hab. Hubert Izdebski
correspondent member of the Polish Academy of Sciences, head of the Department of Public and International Law at the SWPS University of Social Sciences and Humanities in Warsaw, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3390-4167
French territorial self-government in the 21st century
Although territorial communities had already been established in the form of communes and departments in France during the Third Republic, which constituted a significant departure from the classic Napoleonic centralist model, the 1982 Act on the Rights and Freedoms of Communes, Departments and Regions is generally considered the start of the systemic process of territorial decentralization. This act initiated a fundamental change in the model of relations between the state and territorial communities and granted regions the status of territorial communities, having previously only operated only within the framework of the deconcentration of state administration. The key difference from the previous situation, often referred to as semi-decentralization, was the replacement of the preventive ‘tutelage’ (tutelle) that was previously exercised by prefects, even with regard to the expediency of activities, with subsequent administrative control. This control is based on the ability to contest acts of territorial community bodies in administrative courts without previously interfering with their activities. French self-government legislation developed through three successive stages of decentralization, namely in 1982–1986, 2003–2004 and 2010–2019. The second stage was initiated by an amendment to the constitution which specified the organization of the French Republic as being decentralized. However, the third stage is sometimes criticized as an inconsistent attempt to reform earlier solutions. Despite announcements, the 2022 Act on Differentiation, Decentralization, Deconcentration and Simplification (the so-called 3DS Law) did not initiate the new, expected stage of decentralization. The objective of this article is not to systematically present successive ‘acts’ of decentralization, but focuses on identifying the main problems and directions of development of French self-government legislation, which is being increasingly criticized. The analysis encompasses decentralization in the European part of the French Republic and ignores the specific system in Paris.
Keywords: territorial self-government, decentralization, deconcentration, territorial community, French Republic
Bibliografia/References
40e anniversaire des lois de décentralisation, red. D. Guignard, Paris 2023
Aubelle V., Kerrouche E., La décentralisation. Pour, contre ou avec l’Etat?, Paris 2022
Barella X., Le contrôle de légalité des actes des collectivités territoriales: entre nécessité et controverses [w:] La décentralisation. 30 ans après, red. S. Regourd, J. Carles, D. Guignard, Toulouse 2013
Biard M., „Etat jacobin” et centralisation, ou la pérennité de quelques idées fausses sur la Révolution française, „Pouvoirs Locaux” 2009/92
Bideau G., Ysebaert R., Les communes nouvelles françaises (2010–2020): quels profils pour ces territoires du quotidien remaniés?, „L’Espace Géographique” 2021/1–2
Chorąży K., Teoretyczne aspekty podmiotowości jednostek samorządu terytorialnego we Francji, „Zeszyty Naukowe WSEI. Administracja” 2015/1
Correa N., Rey P.S., Rey S., La loi MAPAM décodé: une réforme… de la réforme, Voiron 2014
Degoffe M., 1982–2022: quarante ans de décentralisation en France, „Titre VII” 2022/9
Dimier V., De la France coloniale à l’outre-mer, „Pouvoirs” 2005/2
Dorocki S., Brzegowy P., Départements et régions d’outre-mer: héritage du passé colonial de la France. Esquisse d’une problématique, „Prace Historyczne. ZNUJ” 2015/4
Dupéron O., Actes 1 et 2 de la décentralisation. Les transferts de compétences de l’Etat vers les collectivités territoriales. 40 ans de déplacement des politiques publiques, Paris 2023
Dupuch Ch., Gestion budgétaire et comptable des collectivités territoriales, Paris 2024
Epstein R., L’instrumentation des interventions territoriales de l’Etat, „Informations Sociales” 2023/1
Estèbe Ph., La décentralisation? Tous contre!, „Esprit” 2015/2
Gontcharoff G., Le Garrec J., Rocard M., Décoloniser la province: La vie régionale en France, Paris 2013
Hernu P., La décentralisation territoriale: une réforme inaboutie, „Gestion & Finances Publiques” 2017/6
Hernu P., La loi 3DS, une occasion manquée de refonder la décentralisation territoriale, „Gestion & Finances Publiques” 2022/3
Hood L., Pourquoi la décentralisation à la française ne marche pas?, „The Conversation” z 23.03.2020 r., https://theconversation.com/pourquoi-la-decentralisation-a-la-francaise-ne-marche-pas-133257 (dostęp: 18.05.2025 r.)
Izdebski H., Samorząd terytorialny. Pionowy podział władzy, Warszawa 2020
Jeżewski J., Dekoncentracja terytorialna administracji jako zasada prawa administracyjnego we Francji, Wrocław 2004
Kiełczawa A., Reforma samorządu terytorialnego we Francji, „Samorząd Terytorialny” 2019/9
Lerique F., Les fondements de l’administration décentralisée. Les éclairages apportés par la loi d’administration territoriale de la République, Paris 2023
Magnon X., Bref exercise de méthodologie juridique pratique: Que dire du principe de “libre administration” des collectivités territoriales? [w:] M. Verpeaux, Révolution, Constitution, Décentralisation. Mélanges en l’honneur de Michel Verpeaux, Paris 2020
Mozol P., La démocratie participative locale, grande oubliée de la loi “3DS”?, „Revue de la Recherche Juridique” 2022/2
Nivet Ph., Le Conseil municipal de Paris de 1944 à 1977, Paris 1994
Oliva E., La décentralisation et les finances publiques, „Titre VII” 2022/9
Perrin B., Intercommunalité: la pause avant réforme, „La Revue Administrative” 2006/352
Regourd S., La prétendue suppression de la tutelle. A propos de la loi de décentralisation du 2 mars 1982 completée par la loi du 22 juillet 1982, „La Revue Administrative” 1982/210
Reydellet M., Le nouveau contrôle des actes des collectivités locales ou la suppression des tutelles, Paris 1985
Rihal H., Le statut constitutionnel des collectivités territoriales issu de la loi constitutionnelle du 28 mars 2003: entre innovation et complexité, „Revue Française d’Administration Publique” 2003/1
Rousseau G., La Loi sur l’aménagement et l’urbanisme 30 ans plus tard: toujours entre centralisation et décentralisation, „Les Cahiers de Droit” 2011/2
Saulnier F., Lorsque la doctrine française exprimait son scepticisme à l égard de la décentralisation (1910–1940): Histoire de la révision constitutionnelle du 28 mars 2003 et actualité des élections locales de 2004, „La Revue Administrative” 2006/350
Spitz P.E., L’administration parisienne de la noblesse d’Etat à l‘entreprise de services, „Pouvoirs” 2004/3
Steinmetz P., Quarante années de décentralisation: la symphonie inachevée, „Pouvoirs” 2017/3
Thibord B., Décoloniser la province, http://michelrocard.org/site-michel-rocard/analyses/psu/decoloniser-la-province?arko_default¬_66fc54783c9d2--ficheFocus= (dostęp: 18.05.2025 r.)
Tulard J., L’empreinte de l’Etat napoléonien, „Constructif” 2014/39, constructif.fr/bibliotheque/2014-11/l-empreinte-de-l-etat-napoleonien.html?item_id=3434 (dostęp: 18.05.2025 r.)
Tulard J., Tulard M.J., Que reste-t-il aujourd’hui de la centralisation napoléonienne?, „Revue Politique et Parlementaire” 2021/1099
Verpeaux M., Rimbault Ch., Les collectivités territoriales et la décentralisation, Paris 2024
dr hab. Igor Zachariasz, prof. UEK
Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, adwokat
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2138-1853
Reforma planowania regionalnego w Niemczech – na przykładzie Regionu Hanower w Dolnej Saksonii
Tekst przedstawia reformy planowania regionalnego w Niemczech na tle relacji między federacją, krajami związkowymi i gminami, ze szczególnym uwzględnieniem Regionu Hanower w Dolnej Saksonii. Punktem wyjścia są federalna ustawa o porządku przestrzennym (ROG) oraz kodeks planowania miejscowego (BauGB), które wyznaczają ramy dla planów porządku przestrzennego (landowych i regionalnych) oraz dla gminnego „władztwa planistycznego” realizowanego poprzez Flächennutzungsplan i Bebauungspläne. Po reformie federalizmu (2006) i nowelizacjach ROG (2008, 2017) rośnie rola planowania regionalnego, które w praktyce coraz silniej determinuje decyzje gmin o przeznaczeniu terenów pod zabudowę. Na przykładzie Regionu Hanoweru, utworzonego ustawą z 2001 r. jako podmiot planowania regionalnego, przedstawiono model zintegrowanego planowania „jedności osadnictwa i transportu”, hierarchię ośrodków centralnych, ochronę przestrzeni otwartych oraz instrumenty limitowania rozwoju w mniejszych miejscowościach. Z rozważań wyłania się wniosek, że władztwo planistyczne gmin – choć konstytucyjnie chronione – nie ma charakteru absolutnego i może być ograniczane, gdy służy zrównoważonemu rozwojowi regionu, redukcji presji transportowej i środowiskowej oraz priorytetowi intensyfikacji zabudowy zamiast ekspansji na tereny wolne.
Słowa kluczowe: planowanie regionalne, władztwo planistyczne gmin, porządek przestrzenny, Region Hanower (Dolna Saksonia), ośrodki centralne i limity rozwoju osadnictwa
Dr Hab. Igor Zachariasz, professor of the Kraków University of Economics
Kraków University of Economics, attorney-at-law, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2138-1853
Regional planning reform in Germany – the example of the Hanover Region in Lower Saxony
The article presents regional planning reforms in Germany in the light of the relationship between the federation, the federal states and the municipalities, with particular emphasis on the Hanover Region in Lower Saxony. The starting point is the Federal Act on Spatial Order (ROG) and the Local Planning Code (BauGB), which set the framework for spatial order plans (state and regional) as well as for the municipal ‘planning authority’ exercised through Flächennutzungsplan and Bebauungspläne. Regional planning has been increasing in importance since the federal reform (2006) and the amendments to the ROG (2008, 2017), which increasingly strongly determine municipal decisions on the assignment of land for development. The integrated planning model of ‘unity of settlement and transport’, the hierarchy of central centres, the protection of open spaces, and instruments for limiting development in smaller towns are presented with the use of the example of the Hanover Region, which was established by the Act of 2001 as a regional planning entity. The conclusion that emerges from these considerations is that the planning authority of the municipalities – despite being constitutionally protected – is not absolute and can be limited when it serves the sustainable development of the region, a reduction of transport and environmental pressures, and prioritization of the intensification of developments over expansion into vacant land.
Keywords: regional planning, municipal planning authority, spatial order, Hanover Region (Lower Saxony), central centres and limits on the development of settlements
Bibliografia/References
Christaller W., Die zentralen Orte in Süddeutschland; polskie wydanie: W. Christaller, Ośrodki centralne w południowych Niemczech, Warszawa 1963
Das neue Regionale Raumordnungsprogramm Region Hannover (RROP) 2016, Beiträge zur regionalen Entwicklung Heft nr 152, Hannover 2018
Gnest H., Entwicklung der überörtlichen Raumplanung in der Bundesrepublik von 1975 bis heute, Akademie für Raumforschung und Landesplanung, Hannover 2008
Gutachten zum Raumordnerischen Strukturkonzept für das Land Brandenburg, Potsdam 1992
Hoppe W. [w:] W. Hoppe, C. Bönker, S. Grotefeles, Öffentliches Baurecht, Monachium 2010
Jędraszko A., Zagospodarowanie przestrzenne w Polsce – drogi i bezdroża regulacji ustawowych, Warszawa 2005
Oldiges M., Baurecht [w:] Besonderes Verwaltungsrecht, red. U. Steiner, Heidelberg 1995
Priebs A., Die Bildung der Region Hannover und ihre Bedetung für die Zukunft stadtregionaler Organisationsstrukturen, „Die Őffentliche Verwaltung” 2002/4
Roters W., Kommunale Selbstverwaltung [w:] Grundgesetz Kommentar, red. I. Münch, P. Kunig, München 1992
Steiner U., Raumordnungs- und Landesplanungsrecht [w:] Besonderes Verwaltungsrecht, red. U. Steiner, Heidelberg 1995
Werk K. [w:] A. Schumacher, K. Werk, J. Albrecht, Raumordnungsgesetz. Kommentar, Wiesbaden 2022
Zachariasz I., Prawne podstawy zarządzania procesami urbanizacji w Niemczech [w:] Z. Stańczyk, I. Zachariasz, Prawne podstawy zarządzania procesami urbanizacji – doświadczenia Polski a Anglii, Danii, Francji i Niemiec, Warszawa-Kraków 2022
Zachariasz I., Przemiany samorządu wielkich miast Niemiec w XX w., „Samorząd Terytorialny” 2010/7–8
dr Justyna Przedańska
Katedra Prawa Gospodarczego Publicznego i Ochrony Środowiska, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Gdański
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3558-3969
Reforma bez kryzysu? Duński model centralizacji regulacyjnej i autonomii funkcjonalnej samorządu lokalnego
Artykuł analizuje duński model samorządu terytorialnego jako przykład systemu, w którym centralizacja regulacyjna współistnieje z wysoką autonomią funkcjonalną gmin. Punktem wyjścia jest pytanie, czy reforma strukturalna z 2007 r. oraz zapoczątkowana w 2024 r. reforma w zarządzaniu ochroną zdrowia mogą zostać opisane jako „reforma bez kryzysu”, a więc jako taka przebudowa instytucjonalna, która mimo istotnych komponentów centralizacyjnych nie prowadzi do trwałej destabilizacji relacji państwo–samorząd ani do zasadniczej erozji lokalnej samodzielności. Artykuł dowodzi, że przypadek Danii podważa klasyczne utożsamienie realnej autonomii lokalnej z silną konstytucyjną decentralizacją. Duńskie doświadczenie wskazuje bowiem, że autonomia może być efektywnie realizowana również w systemie o ograniczonej konstytucjonalizacji samorządu, o ile towarzyszą jej stabilne mechanizmy koordynacji fiskalnej, negocjacyjnej i instytucjonalnej. W zakończeniu wskazano, że model duński stanowi cenne studium przypadku dla debaty o relacji między centralizacją a samodzielnością samorządu w Polsce, lecz nie może być traktowany jako prosty wzorzec transplantacyjny.
Słowa kluczowe: samorząd terytorialny, Dania, centralizacja, autonomia lokalna, decentralizacja, reforma strukturalna, ochrona zdrowia
Dr Justyna Przedańska
Department of Public Economic and Environmental Law, Faculty of Law and Administration, University of Gdańsk, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3558-3969
Reform without a crisis? The Danish model of regulatory centralization and functional autonomy of local self-government
The article analyses the Danish model of territorial self-government as an example of a system in which regulatory centralization coexists with high functional autonomy of municipalities. The starting point is the question of whether the structural reform of 2007 and the reform of healthcare management initiated in 2024 can be described as a ‘reform without a crisis’ and, therefore, as institutional restructuring which, despite significant centralization components, does not lead to lasting destabilization of central–local government relations or a fundamental erosion of local autonomy. The author argues in the article that the case of Denmark challenges the classic association of real local autonomy with strong constitutional decentralization. The Danish experience indicates that autonomy can be effectively implemented even in a system with limited constitutionalization of territorial self-government if it is accompanied by stable mechanisms of fiscal, negotiation and institutional coordination. In conclusion, it points out that the Danish model is a valuable case study for the debate on the relationship between centralization and self-government autonomy in Poland, but cannot be treated as a simple model of transplantation.
Keywords: territorial self-government, Denmark, centralization, local autonomy, decentralization, structural reform, healthcare
Bibliografia/References
Altamimi H., Liu Q., Jimenez B., Not Too Much, Not Too Little: Centralization, Decentralization, and Organizational Change, “Journal of Public Administration Research and Theory” 2023/33(1)
Birk H.O., Vrangbæk K., Rudkjøbing A., Krasnik A., Eriksen A., Richardson E., Jervelund S.S., Denmark: Health System Review, “Health Systems in Transition” 2024/26(1), https://eurohealthobservatory.who.int/publications/i/denmark-health-system-review-2024 (dostęp: 13.12.2025 r.)
Blom-Hansen J., Christiansen P.M., Fimreite A.L., Selle P., Reform Strategies Matter: Explaining the Perplexing Results of Regional Government Reforms in Norway and Denmark, “Local Government Studies” 2012/38(1)
Blom-Hansen J., Heeager A., Denmark: Between Local Democracy and Implementing Agency of the Welfare State [w:] The Oxford Handbook of Local and Regional Democracy in Europe, red. J. Loughlin, F. Hendriks, A. Lidström, Oxford 2011
Bundgaard U., Vrangbæk K., Reform by Coincidence? Explaining the Policy Process of Structural Reform in Denmark, “Scandinavian Political Studies” 2007/30(4)
Council of Europe, Monitoring of the application of the European Charter of Local Self-Government in Denmark, 25th October 2022, https://rm.coe.int/monitoring-of-the-application-of-the-european-charter-of-local-self-go/1680a8636c (dostęp: 18.11.2025 r.)
Dąbek D., Zimmermann J., Decentralizacja poprzez samorząd terytorialny w ustawodawstwie i orzecznictwie pokonstytucyjnym [w:] Samorząd terytorialny. Zasady ustrojowe i praktyka, red. P. Sarnecki, Warszawa 2005
Danish Health Care Reform 2024 – in brief, Central initiatives and timelines The Ministry of Interior and Health of Denmark, May 2025, https://www.ism.dk/Media/638954298352847005/Danish%20Health%20Care%20Reform%202024%20%20in%20brief.pdf (dostęp: 12.12.2025 r.)
Decentralised Governance: Crafting Effective Democracies Around the World, red. J.-P. Faguet, S. Pal, London 2023, https://doi.org/10.31389/lsepress.dlg
Haastrup P., Møller A., Kristensen J.K., Huibers L., Danish Primary Care: a Focus on General Practice in the Danish Healthcare System, “Scandinavian Journal of Primary Health Care” 2025/43(4)
Haveri A., Nordic Local Government: A Success Story, but Will It Last?, “International Journal of Public Sector Management” 2015/28(2)
Hjelmar U., Kjær U., Olsen A.L., Municipal Amalgamations and the Democratic Functioning of Local Councils: The Case of the Danish 2007 Structural Reform, “Local Government Studies” 2010/36(4)
Houlberg K., Klausen J.E., Local Government Reforms in Denmark and Norway: Reform Tools and Outcomes [w:] Local Government in Europe: New Perspectives and Democratic Challenges, red. M. Lackowska, K. Szmigiel-Rawska, F. Teles, Bristol 2021
Houlberg K., The Local Autonomy Index – Nordic Explanatory Note on Denmark 2015 [w:] H. Baldersheim, K. Houlberg, A. Lidström, E.-M. Hlynsdottir, P. Kettunen, Local Autonomy in the Nordic Countries A report for the Norwegian Association of Local and Regional Authorities, Report, 11th April 2019, https://www.ks.no/contentassets/c1f03188460a46e5aad5550a730c13bf/Nordic-LAI-N-Rapport-final-3-11apr19.pdf (dostęp: 16.12.2025 r.)
Izdebski H., Komentarz do Konstytucji RP art. 15, 16, 163, 172, Warszawa 2020
Izdebski H., Samorząd terytorialny. Pionowy podział władzy, Warszawa 2020
Jagoda J., Sądowa ochrona samodzielności jednostek samorządu terytorialnego, Warszawa 2011
Klatt M., Denmark [w:] Report on the State of Regionalism in Europe, Assembly of European Regions, Brussels 2017, https://aer.eu/wp-content/uploads/2017/03/AER_State_of_Regionalism_2017_Denmark.pdf (dostęp: 28.11.2025 r.)
Kulesza M., O tym, ile jest decentralizacji w centralizacji, a także o osobliwych nawykach uczonych administratywistów, „Samorząd Terytorialny” 2009/12
Ladner A., Keuffer N., Baldersheim H., Hlepas N., Swianiewicz P., Steyvers K., Navarro C., Patterns of Local Autonomy in Europe, Cham 2019
Ladner A., Keuffer N., Bastianen A., Local autonomy around the world: the updated and extended Local Autonomy Index (LAI 2.0), “Regional & Federal Studies” 2025/35(2)
Ladner A., Keuffer N., Creating an Index of Local Autonomy – Theoretical, Conceptual and Empirical Issues, “Regional & Federal Studies” 2021/31(2)
Mączyński M., Samodzielność a samorządność [w:] Nadzór nad samorządem a granice jego samodzielności, red. M. Stec, M. Mączyński, Warszawa 2011
Marchildon G.P., Bossert T.J., Federalism and Decentralization in European Health and Social Care, Forum of Federations 2018, https://forumfed.org/wp-content/uploads/2018/12/OPS_24_Federalism_HealthCare.pdf (dostęp: 15.12.2025 r.)
Mouritzen P.E., Denmark [w:] The Second Tier of Local Government in Europe. Provinces, Counties, Départements and Landkreise in Comparison, red. H. Heinelt, X. Bertrana, London 2014
Mouritzen P.E., The Danish Revolution in Local Government: How and Why? [w:] Territorial Choice: The Politics of Boundaries and Borders, red. H. Baldersheim, L. Rose, Londyn 2010
Skotnicki K., Pojęcie autonomii w teorii prawa państwowego, „Studia Prawno‑Ekonomiczne” 1986/3
State of Health in the EU Denmark Country Health Profile 2025, https://eurohealthobservatory.who.int/publications/m/denmark-country-health-profile-2025 (dostęp: 13.12.2025 r.)
Swianiewicz P., Reformy terytorialne – europejskie doświadczenia ostatniej dekady, „Samorząd Terytorialny” 2015/6
Swianiewicz P., Territorial Consolidation Reforms – European Experiences of 21st Century [w:] Socio Economic Geography, International Scientific Conference GeoBalcanica 2015, https://geobalcanica.org/wp-content/uploads/GBP/2015/GBP.2015.48.pdf (dostęp: 14.12.2025 r.)
Szreniawski J., Prawo administracyjne. Część ogólna, Lublin 1994
The local government reform – in brief, https://www.regioner.dk/media/2845/the-local-government-reform-in-brief.pdf (dostęp: 15.12.2025 r.)
Vrangbæk K., Danish territorial consolidation reform [w:] Territorial Consolidation Reforms in Europe, red. P. Swianiewicz, Budapeszt 2010
Vrangbæk K., Structural Reform in Denmark, 2007–09: Central Reform Processes in a Decentralised Environment, “Local Government Studies” 2010/36(2)
Wróbel A., Konstytucyjne podstawy samorządu terytorialnego – istota samorządu terytorialnego, zasady i pojęcia podstawowe [w:] System Samorządu Terytorialnego, t. 1, Podstawowe pojęcia i podstawy prawne funkcjonowania, red. I. Lipowicz, Warszawa 2020
dr hab. Robert Gawłowski, prof. UWSB
Uniwersytet WSB Merito w Toruniu
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3419-7679
Pozycja ustrojowa Szkocji w Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii i Irlandii Płn.
Pozycja ustrojowa Szkocji na tle pozostałych regionów Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Płn. od początku tworzenia się unii była wyjątkowa. Przejawiało się to w widocznym wyodrębnieniu administracyjnym Szkocji oraz większej samodzielności decyzyjnej regionalnych organów administracji publicznej. Celem artykułu jest przedstawienie ewolucji ustrojowej Szkocji od momentu wdrożenia reformy dewolucyjnej w 1998 r. do końca 2025 r. Szczególną uwagę zwrócono na zidentyfikowanie czynników zmian ustrojowych, znaczenie wdrażanych reform oraz tendencje niepodległościowe szkockiego rządu.
Słowa kluczowe: dewolucja, Szkocja, brexit, referendum niepodległościowe
Dr Hab. Robert Gawłowski, professor of WSB Merito University
WSB Merito University in Toruń, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3419-7679
Scotland’s systemic position in the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
Scotland’s systemic position in comparison with other regions of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland has been unique since the formation of the union. This has been manifested in the visible administrative separation of Scotland and the greater decision-making autonomy of the regional bodies of public administration. The objective of this article is to present the evolution of Scotland’s political system from the moment the devolution reform was introduced in 1998 to the end of 2025. Particular attention is drawn to the identification of the factors behind the systemic changes, the significance of the reforms being implemented and the Scottish government’s pro-independence tendencies.
Keywords: devolution, Scotland, Brexit, independence referendum
Bibliografia/References
Birrell D., Carmichael P., Heenan D., Devolution in the UK. Politics, Powers and Policies, Dublin 2023
Brown Swan C., Anderson P., Sijstermans J., Politics and the Pandemic:The UK Covid-19 Inquiry and Devolution, „The Political Quarterly” 2024/2
Ceran T., Thatcheryzm jako doktryna społeczno-polityczna, Toruń 2019
Gawłowski R., Devolve and forget? An assessment of devolution reform in the UK 25 years since its inception, „Politeja. Czasopismo Uniwersytetu Jagiellońskiego” 2025/3
Gawłowski R., Dewolucja regionalna na przykładzie Irlandii Północnej, „Samorząd Terytorialny” 2025/2
Gawłowski R., Dewolucja regionalna na przykładzie Walii, „Samorząd Terytorialny” 2025/12
Gawłowski R., Słoń w pokoju, czyli o dewolucji w Anglii, „Samorząd Terytorialny” 2024/5
Kenny M., Fractured Union. Politics, Sovereignty and the fight to save the UK, London 2024
Petrie M., Politics, the Constitution and the Independence Movement in Scotland since Devolution, „The Political Quarterly” 2023/4
The Scottish Government, White Paper Scotland’s Place in Europe, Edynburg 2016
dr hab. Kazimierz Bandarzewski, prof. UJ
Katedra Prawa Samorządu Terytorialnego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Jagielloński
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-8783-8820
Problematyka wyboru członków komisji rewizyjnej rady gminy – czy konieczna jest zmiana ustawy?
Komisja rewizyjna jest obligatoryjną komisją rady gminy i jej celem jest prowadzenie czynności kontrolnych. W jej skład wchodzą reprezentanci każdego z klubów radnych istniejących w danej radzie. Nie zawsze kluby chcą zgłaszać swoich przedstawicieli do takiej komisji. Rada gminy dysponuje możliwością dokonania wyboru jej składu zgodnie z przepisami prawa i to mimo braku zainteresowania klubu radnych. Każda uchwała powołująca członków takiej komisji bez zapewnienia reprezentacji wszystkich klubów w danej radzie jest podejmowana z naruszeniem prawa, które tylko wyjątkowo może być uznane za nieistotne.
Słowa kluczowe: komisja rewizyjna, radny, rada gminy, zarząd komisaryczny
Dr Hab. Kazimierz Bandarzewski, professor of the Jagiellonian University
Department of Territorial Self-Government Law, Faculty of Law and Administration, Jagiellonian University in Kraków, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-8783-8820
The issue of electing members of the municipal council’s audit committee – is a change in the law necessary?
The audit committee is a mandatory committee of the municipal council, its purpose being to conduct audit activities. It consists of representatives from each of the clubs of councillors represented in the given council. Clubs do not always want to nominate their representatives to such a committee. The municipal council is able to elect its members in accordance with the provisions of the law, even if a councillors’ club is not interested. Every resolution appointing members of such a committee without ensuring the representation of all clubs in the given council is passed in breach of the law, which can only exceptionally be deemed irrelevant.
Keywords: audit committee, councillor, municipal council, receivership
Bibliografia/References
Augustyniak M., Organizacja i funkcjonowanie rady gminy, Warszawa 2012
Boć J., Błaś A., Publiczne prawa podmiotowe [w:] Prawo administracyjne, red. J. Boć, Wrocław 2001
Bułajewski S., Rada gminy jako organ kontroli [w:] Status prawny rady gminy, red. M. Chmaj, Warszawa 2012
Celarek K., Prawne i praktyczne aspekty kontroli i nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego, Warszawa 2015
Czerw J., Brak chętnych do pracy w komisji rewizyjnej, „Wspólnota” 2008/3
Czesyk D., Pozycja ustrojowa oraz kompetencje komisji rewizyjnej w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych oraz rozstrzygnięć nadzorczych wojewodów, „Samorząd Terytorialny” 2016/11
Dąbek D., Zasady powoływania komisji rewizyjnej rady gminy w kontekście uprawnień klubów radnych, „Samorząd Terytorialny” 2006/6
Dolnicki B., Samorząd terytorialny, Warszawa 2024
Działalność kontrolna rady gminy i komisji, red. Z. Majewski, Warszawa 2000
Jagielski J., Kontrola administracyjna w samorządzie terytorialnym [w:] System Prawa Samorządu Terytorialnego, t. 3, Samodzielność samorządu terytorialnego – granice i perspektywy, red. I. Lipowicz, Warszawa 2023
Jakubowski A., Glosa do wyroku NSA z 9.05.2013 r. II OSK 778/13, „Samorząd Terytorialny” 2013/12
Kisiel W., Komentarz do art. 18a [w:] Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, red. P. Chmielnicki, Warszawa 2013
Krawczyk R.P., Komentarz do art. 18a [w:] Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, red. P. Drembkowski, P. Suwaj, Warszawa 2023
Kubalski G.P., Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 czerwca 2013 (II OSK 325/13), „Samorząd Terytorialny” 2014/4
Leszczyński W., Wykładnia celowościowo-funkcjonalna przepisów prawa administracyjnego [w:] System Prawa Administracyjnego, t 4, Wykładnia w prawie administracyjnym, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2012
Martysz C., Komentarz do art. 18a [w:] Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, red. B. Dolnicki, Warszawa 2016
Michalak-Badziak R., Komisja rewizyjna [w:] Encyklopedia Samorządu Terytorialnego dla każdego, cz. 1, Ustrój, red. M. Stahl, B. Jaworska-Dębska, Warszawa 2010
Morawski L., Zasady wykładni prawa, Toruń 2010
Niziołek M., Powoływanie komisji rady gminy, „Wspólnota” 2019/2
Potycz D., Kluby radnych w radzie gminy – kierunki zmian, „Przegląd Prawa Publicznego” 2019/12
Przybysz P., Publiczne prawo podmiotowe [w:] Prawo administracyjne, red. M. Wierzbowski, Warszawa 2000
Rulka M., W sprawie dopuszczalności powołania komisji rewizyjnej, w której jeden z klubów radnych nie jest reprezentowany. Glosa częściowo krytyczna do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 6 czerwca 2019 r. (II SA/Ke 256/19), „Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych” 2021/3
Sołtyk P., Komisja rewizyjna jako element kontroli wewnętrznej w samorządzie terytorialnym, „Samorząd Terytorialny” 2018/5
Szalewska M., Komisja rewizyjna w strukturze organów jednostek samorządu terytorialnego [w:] Samorząd terytorialny: wybory, partycypacja społeczna, gospodarka lokalna, red. Z. Bukowski, S. Kamosiński, Bydgoszcz 2015
Szewc A., Komentarz do art. 18a [w:] A. Szewc, G. Jyż, Z. Pławecki, Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, Warszawa 2000
Wierzbica A., Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 stycznia 2012 r., II OSK 2351/11, „Przegląd Prawa Publicznego” 2014/5
Wróbel A., Prawo podmiotowe publiczne [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 1, Instytucje prawa administracyjnego, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2010
Zirk-Sadowski M., Problemy wykładni językowej w prawie administracyjnym [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 4, Wykładnia w prawie administracyjnym, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2012
dr Jarosław Dolny
Wyższa Szkoła Kształcenia Zawodowego we Wrocławiu, radca prawny, pracownik samorządowy
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6477-8186
Interpelacje gminnych radnych a interpelacje poselskie – podobieństwa i różnice
Interpelacja, wywodząca się z łacińskiego interpellatio, jest tradycyjnym instrumentem kontroli funkcjonującym w polskim porządku prawnym zarówno na poziomie parlamentarnym, jak i samorządowym. Przysługuje posłom na Sejm oraz radnym jednostek samorządu terytorialnego i służy sprawowaniu kontroli nad organami wykonawczymi. Instytucja ta była obecna zarówno w II Rzeczypospolitej, jak i w okresie PRL, zachowując istotne znaczenie jako narzędzie nadzoru. Obecnie jej podstawy prawne określają Konstytucja RP, Regulamin Sejmu oraz ustawy samorządowe. Celem artykułu jest porównanie interpelacji radnych gminy i interpelacji poselskiej jako zbliżonych, lecz odmiennie ukształtowanych instrumentów kontroli. Analizie poddano ich podobieństwa i różnice, w szczególności w zakresie funkcji, trybu stosowania i skutków prawnych, formułując na tej podstawie wnioski de lege ferenda.
Słowa kluczowe: interpelacje radnych, interpelacje poselskie, zapytania radnych, zapytania poselskie
Dr Jarosław Dolny
College of Vocational Education in Wrocław, legal counsel, self-government employee, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6477-8186
Interpellations of municipal councillors and parliamentary interpellations – similarities and differences
An interpellation, which is derived from the Latin interpellatio, is a traditional instrument of control functioning in the Polish legal system at both the parliamentary and self-government levels. MPs in the Polish Sejm and councillors of territorial self-government units are entitled to it; its purpose is to exercise control over executive bodies. This institution existed in both the Second Polish Republic and at the time of the People’s Republic of Poland, retaining particular significance as a supervisory tool. Its legal bases are currently defined by the Constitution of the Republic of Poland, the Rules of the Polish Sejm and the self-government acts. The aim of the article is to compare interpellations of municipal councillors and interpellations of MPs as similar but differently structured instruments of control. Their similarities and differences are analysed, in particular with regard to their function, procedure of use and their legal effects, with de lege ferenda conclusions drawn from this analysis.
Keywords: councillor interpellations, MP interpellations, councillor enquiries, MP enquiries
Bibliografia/References
Augustyniak M., Przywora B., Organizacja wewnętrzna rad gmin i powiatów oraz sejmików wojewódzkich. Analiza prawna z wzorami dokumentów, Warszawa 2020
Banaszak B., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz (art. 95), Legalis 2012
Bińkowska-Artowicz B., Dopuszczalność skargi do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku braku odpowiedzi na interpelację, zapytanie oraz interwencję poselską, „Zeszyty Prawnicze BAS” 2021/1
Bożek M., Kontrola parlamentarna służb specjalnych i przyczyny jej dysfunkcjonalności na tle uwarunkowań prawnych i praktyki ustrojowej [w:] Elementy praktyki ustrojowej pod rządami Konstytucji RP z 1997 roku, red. M. Bożek, J. Szymanek, Warszawa 2024
Buczkowski J., Sejm – Senat – Zgromadzenie Narodowe [w:] Prawo konstytucyjne RP (Instytucje wybrane), red. J. Buczkowski, Warszawa 2012
Chmaj M., Skutki prawne nieudzielenia przez adresata odpowiedzi, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2023/2
Czarny P., Komentarz do art. 95 [w:] Konstytucja RP, t. 2, Komentarz do art. 87–243, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016
Dobrowolski M., Ustrojowy model dwuizbowej struktury polskiego parlamentu [w:] Kierunki zmian pozycji ustrojowej i funkcji Senatu RP, red. A. Bisztyga, P. Zientarski, Warszawa 2014
Gajewski S., Uprawnienia informacyjne i kontrolne radnego [w:] S. Gajewski, Ustawy samorządowe. Nowe instytucje. Analiza z przykładami i wzorami dokumentów, Legalis 2018
Gajewski S., Jakubowski A., Instytucja interpelacji w jednostkach samorządu terytorialnego, „Samorząd Terytorialny” 2012/7–8
Gierach E., Opinia prawna w sprawie konsekwencji braku odpowiedzi na interpelację poselską, „Zeszyty Prawnicze BAS” 2016/2
Gromek Z., Odpowiedzialność konstytucyjna a kontrola sejmowa. Wybrane zagadnienia, „Przegląd Sejmowy” 2008/3
Grzybowski M., Nowa ustawa o wykonywaniu mandatu posła i senatora (wybrane zagadnienia), „Przegląd Sejmowy” 1996/5
Gwiżdż A., Sejm i Senat w latach 1918–1939 [w:] Dzieje Sejmu Polskiego, red. J. Bardach, Warszawa 1997
Hauser R., Masternak-Kubiak M., Komentarz do art. 95 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 2, red. R. Hauser, Legalis 2012
Jagielski J., Kontrola administracji publicznej, Warszawa 2007
Karciarz M., Termin przekazania interpelacji, Legalis 2024
Kupis M., Ewolucja instytucji interpelacji poselskiej w polskim parlamentaryzmie, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2012/1
Laskowski Z., Interpelacje i zapytania radnych w nowym stanie prawnym, „Wspólnota” z 21.05.2019 r.
Leśniak G.J., Ministrowie bezpodstawnie wydłużają terminy odpowiedzi na interpelacje, „Prawo.pl” z 9.10.2023 r.
Ławniczak A., Komentarz do art. 115 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. M. Haczkowska, LEX 2014
Majchrzyk Ł., Radny może złożyć interpelację elektronicznie, Legalis 2024
Martysz C., Komentarz do art. 24 [w:] Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, red. B. Dolnicki, LEX 2021
Masternak-Kubiak M., Kuczma P., Prawo petycji jako publiczne prawo podmiotowe (aspekt podmiotowy i przedmiotowy) [w:] Teoretyczne i praktyczne aspekty realizacji prawa petycji, red. R. Balicki, M. Jabłoński, Wrocław 2015
Mojak R., Parlamentarna kontrola Rady Ministrów i ministrów w świetle Konstytucji RP, „Przegląd Sejmowy” 2008/3
Nogieć-Karwot E., Mandat przedstawicielski radnego w jednostkach samorządu terytorialnego, rozprawa doktorska, https://Doktoraty – Mandat przedstawicielski radnego w jednostkach samorządu terytorialnego – Uniwersytet Śląski
Oleksy-Piesik I., Komentarz do art. 24 [w:] Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, red. P. Drembkowski, P.J. Suwaj, Legalis 2023
Piecha J., Komentarz do art. 24 [w:] Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, red. S. Gajewski, A. Jakubowski, Legalis 2018
Piotrowski R., Uwagi o roli dwuizbowości w ustroju demokratycznym [w:] Parlament – tradycja, współczesność i kierunki zmian jego funkcji, red. M. Berek, M. Chrzanowski, S. Patyra, Warszawa 2023
Płażek S., Komentarz do art. 24 [w:] Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, red. P. Chmielnicki, LEX 2022
Radziewicz P., Komentarz do art. 115 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, LEX 2023
Rost A., Suchocka H., Status prawny posła na Sejm PRL (w świetle nowych regulacji prawnych), „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1986/3
Skotnicki K., Spotkanie dyskusyjne w redakcji „Przeglądu Sejmowego” na temat funkcji kontrolnej Sejmu, „Przegląd Sejmowy” 2008/3
Skrzydło W., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, LEX 2013
Tusiński P.A., Kontrola parlamentarna rządu w systemach ustrojowych II Rzeczypospolitej w dyskursie polskiej doktryny przedwojennej i współczesnej, „Rocznik Administracji Publicznej” 2022/8
Winczorek P., Komentarz do Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Warszawa 2000
Zientarski P., Kierunki zmian funkcji Senatu RP [w:] Kierunki zmian pozycji ustrojowej i funkcji Senatu RP, red. A. Bisztyga, P. Zientarski, Warszawa 2014
Zygmunt Ł., Indywidualne uprawnienia kontrolne radnych organów stanowiących JST. Problem, Legalis 2024
Krzysztof Gruszecki
radca prawny
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5759-700X
Procesowe aspekty dostępu do informacji o stanie i ochronie środowiska
Prawo dostępu do informacji o stanie i ochronie środowiska stanowi jedno z podstawowych uprawnień jednostki oraz istotny instrument społecznej kontroli działań władz publicznych. Jego źródeł należy upatrywać w prawie międzynarodowym, unijnym i krajowym, w szczególności w Konwencji z Aarhus, dyrektywie 2003/4/WE oraz art. 74 ust. 3 Konstytucji RP. Skuteczność realizacji tego prawa zależy jednak nie tylko od zakresu informacji podlegających udostępnieniu, lecz także od rozwiązań procesowych regulujących tryb, termin i formę ich udostępniania oraz przesłanki odmowy. Artykuł poświęcono analizie procesowych aspektów dostępu do informacji o środowisku, uregulowanych przede wszystkim w ustawie z 3.10.2008 r., z uwzględnieniem relacji tej regulacji do ustawy o dostępie do informacji publicznej. Szczególną uwagę poświęcono problemowi kwalifikacji informacji, terminom ich udostępniania, formom odmowy oraz dopuszczalności uzupełniającego stosowania przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. W konkluzji wskazano na potrzebę doprecyzowania reguł kolizyjnych między obiema ustawami.
Słowa kluczowe: informacja publiczna, informacja o stanie i ochronie środowiska, dostęp do informacji, odmowa udostępnienia informacji o środowisku, decyzja
Krzysztof Gruszecki
legal counsel, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5759-700X
Procedural aspects of access to information on the condition and protection of the environment
One of the fundamental rights of individuals is the right of access to information on the condition of the environment and environmental protection. It is also an important instrument of public monitoring of the activities of the public authorities. Its sources can be found in international, EU and national law, in particular the Aarhus Convention, Directive 2003/4/EC and Article 74, para. 3 of the Constitution of the Republic of Poland. However, the effectiveness of this right depends not only on the scope of information that is to be disclosed, but also on the procedural solutions regulating the procedure, timing and form of its disclosure, as well as the grounds for refusal. This article analyses the procedural aspects of access to environmental information, which are primarily regulated in the Act on the provision of information on the environment and environmental protection, public participation in environmental protection and environmental impact assessments of 3 October 2008, taking into account its relationship to the Act on access to public information. Particular attention has been paid to the issue of the qualification of the information, the timing of its disclosure, the forms of refusal and the admissibility of the supplementary application of the provisions of the Act on access to public information. The conclusion points out the need to clarify the rules on the conflict of laws between the two acts.
Keywords: public information, information on the state of the environment and environmental protection, access to information, refusal to provide information on the environment, decision
Bibliografia/References
Aleksandrowicz T.R., Komentarz do ustawy o dostępie do informacji publicznej, Warszawa 2002
Bukowski Z., Prawo ochrony środowiska Unii Europejskiej, Warszawa 2007
Chylarecki P., Wiśniewska M., Engel J., Dostęp do informacji środowisku i udział w decyzjach dotyczących środowiska: Społeczna kontrola praktyk administracji publiczne, Warszawa 2014
Główne problemy prawa do informacji w świetle prawa i standardów międzynarodowych, europejskich i wybranych państw Unii Europejskiej, red. G. Sibiga, Warszawa 2013
Górski M., Ochrona jakości środowiska i prawo emisyjne [w:] Prawo ochrony środowiska, red. M. Górski, Warszawa 2021
Górzyńska T., Prawo do informacji i zasada jawności administracyjnej, Kraków 1999
Gruszecki K., Komentarz do art. 2 [w:] Komentarz do ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, red. K. Gruszecki, LEX 2023
Gruszecki K., Komentarz do art. 14 [w:] Komentarz do ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, red. K. Gruszecki, LEX 2023
Haładyj A., Kontrola społeczna w ochronie przyrody. Przykłady praktyczne [w:] Administracja publiczna a ochrona przyrody. Zagadnienia ekonomiczne, społeczne oraz prawne, red. M. Górski, M. Niedziółka, R. Stec, S. Strus, Warszawa 2012
Haładyj A., Ochrona danych osobowych i inne przesłanki odmowy udostępniania informacji o środowisku zawartych w protokołach pokontrolnych, „Studia Prawnicze KUL” 2016/1
Jakimowicz W., Nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej [w:] Antywartości w prawie administracyjnym, red. A. Błaś, maszynopis powielony, Kraków 2015
Jendrośka J., Radecki W., Konwencja o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska z komentarzem, Wrocław 1999
Korzeniowski P., Prawo dostępu do informacji o środowisku a ochrona informacji o wartości handlowej. Glosa do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2021 r., IV SA/Wa 170/21, „Studia Iuridica Toruniensia” 2022/2
Matczak M., Nadużycie kompetencji. Zarys problemu, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2007/1
Micińska M., Udział społeczeństwa w ochronie środowiska. Instrumenty administracyjno-prawne, Toruń 2011
Nyka M., Demokracja a ochrona środowiska w świetle praw (Cześć pierwsza), „Disputatio” 2012/1
Nyka M., Dostęp do informacji o środowisku w systemie prawa ochrony środowiska [w:] Zagadnienia systemowe prawa ochrony środowiska, red. P. Korzeniowski, Łódź 2015
Piskorz-Ryń A., Regulacja dostępu do informacji publicznej jako przykład europeizacji polskiego prawa administracyjnego [w:] Europeizacja administracji publicznej. Zbiór studiów, red. I. Lipowicz, Warszawa 2008
Podstawy teoretyczne zintegrowanej ochrony prawnej środowiska, red. W. Radecki, Wrocław 2010
Prawo ochrony środowiska, red. J. Stelmasiak, Warszawa 2010
Radwanowicz Ł., Administracyjne aspekty dostępu do informacji o środowisku i jego ochronie, „Ochrona Środowiska – Przegląd” 2003/1
Różowicz K., Nadużycie prawa do informacji o środowisku, „Przegląd Prawa Ochrony Środowiska” 2016/1
Sommer J., Reforma gospodarcza – ochrona środowiska – prawo [w:] J. Sommer, Skuteczność prawa ochrony środowiska w warunkach reformy gospodarczej, Wrocław 1990
Mateusz Kowalewski
Urząd Miasta Szczecin
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-0996-8432
Strategia rozwoju gminy – uporządkowanie terminologiczne i postulaty de lege ferenda
Artykuł podejmuje problematykę tworzenia i wdrażania strategii rozwoju gmin w Polsce w kontekście zmieniających się uwarunkowań prawnych oraz praktyki funkcjonowania samorządu terytorialnego. Od 2023 r. strategia rozwoju gminy uzyskuje charakter obligatoryjny, jednak analiza praktyki wskazuje na istotne mankamenty tych dokumentów, w tym brak ich operacyjności, niespójność oraz ograniczone zaangażowanie interesariuszy lokalnych w proces ich opracowania. W publikacji zwrócono uwagę na luki regulacyjne, w szczególności brak definicji legalnej strategii rozwoju gminy, a także problemy związane z jej implementacją i sprawozdawczością. Istotnym zagadnieniem pozostaje również niespójność pomiędzy dokumentami strategicznymi na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym, co osłabia funkcję koordynacyjną systemu planowania rozwoju. W części postulatywnej sformułowano rekomendacje de lege ferenda, obejmujące m.in. potrzebę ujednolicenia zasad sprawozdawczości, wzmocnienia zarządczego charakteru strategii oraz zwiększenia autonomii samorządu terytorialnego w duchu zasady pomocniczości. Artykuł zmierza do odpowiedzi na pytania o istotę strategii rozwoju gminy, jej znaczenie oraz stopień jednoznaczności regulacji dotyczących zakresu i czasu jej obowiązywania.
Słowa kluczowe: prawo samorządowe, polityka rozwoju, strategia rozwoju gminy, zarządzanie rozwojem
Mateusz Kowalewski
Szczecin City Council, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-0996-8432
The municipal development strategy – terminological housekeeping and de lege ferenda proposals
This article addresses the issue of creating and implementing municipal development strategies in Poland in the context of changing legal conditions and the practice of the functioning of territorial self-government. The municipal development strategy became obligatory in 2023, whereas the analysis of practice suggests significant shortcomings in these documents, including their lack of operability, inconsistency and limited involvement of local stakeholders in the process of preparing them. The article draws attention to the regulatory gaps, in particular the lack of legal definition of a municipal development strategy, as well as problems related to its implementation and reporting. The inconsistency between strategic documents at the local, regional and national levels also remains a significant issue, which weakens the coordination function of the development planning system. The part with the proposals contains de lege ferenda recommendations, encompassing the need to standardize reporting rules, strengthen the managerial nature of the strategy and increase the autonomy of territorial self-government in the spirit of the principle of subsidiarity. The article aims to answer questions about the importance of the municipal development strategy, its significance and the degree of clarity of the regulations regarding its scope and duration.
Keywords: self-government law, development policy, municipal development strategy, development management
Bibliografia/References
Heffner K., Strategie rozwoju lokalnego i regionalnego [w:] Gospodarka regionalna i lokalna, red. Z. Strzelecki, Warszawa 2008
Kowalewski M., Diagnoza strategiczna – analiza zagadnienia na przykładzie strategii rozwoju gminy, „Studia Administracyjne” 2023/2
Kowalewski M., Strategia rozwoju gminy jako główne narzędzie służące do prowadzenia polityki rozwoju – analiza wybranych zagadnień, „Studia Prawa Publicznego” 2024/4
Kowalewski M., Strategiczne zarządzanie rozwojem gminy – współczesne wyzwania i bariery [w:] Dylematy wokół konstytucyjnej pozycji samorządów, red. A. Bisztyga, J. Ciapała, A. Pyrzyńska, Warszawa 2024
KPZK PAN, Apel Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju przy Prezydium PAN (KPZK PAN) o pilne dokończenie reformy systemu zintegrowanego planowania rozwoju w Polsce, Warszawa 2025
KPZK PAN, Ujęcie polityki przestrzennej w strategii rozwoju na szczeblu lokalnym. Kluczowe problemy i wyzwania, Reflection Paper nr 10, Warszawa 2024
Lisowska-Kierepka A., Kryczka P., Planowanie strategiczne dla zintegrowanego rozwoju gminy, Wrocław 2025
Nowak M., Wymiar prawny gospodarki przestrzennej, Warszawa 2025
Wlaźlak K., Strategie rozwoju JST, LEX 2020
dr Artur Olszewski
Instytut Nauk o Polityce i Administracji, Uniwersytet w Siedlcach
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6131-057X
Zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznej, na mocy której strona nie nabyła prawa (art. 154 k.p.a.)
Artykuł omawia zagadnienie zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nie nabyła prawa. Przechodząc od uwarunkowań konstytucyjnych dotyczących zagadnienia trwałości decyzji ostatecznej, przedmiotem analizy uczyniono następnie ustawowe regulacje warunkujące możliwość zastosowania omawianej instytucji, jak też zagadnienia proceduralne związane z postępowaniem wszczętym w tym trybie. Analiza orzecznictwa sądów administracyjnych oraz poglądów przedstawicieli doktryny prawa wskazuje, że instytucja ta przez kilkadziesiąt lat jej obowiązywania podlegała ewolucji, która doprowadziła do nadania jej takiego kształtu, jaki obowiązuje w tej chwili. Ze względu na doniosłość omawianej instytucji, wyrażającej się chociażby w częstotliwości jej stosowania w praktyce organów administracji publicznej, całościowa analiza przedmiotowego zagadnienia zasługuje na szczególną uwagę.
Słowa kluczowe: zmiana, uchylenie, decyzja, interes publiczny, interes strony
Dr Artur Olszewski
Institute of Political Science and Administration, University of Siedlce, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6131-057X
Change or reversal of a final decision under which a party has not acquired a right (Article 154 of the Administrative Procedures Code)
This article discusses the issue of changing or reversing a final administrative decision under which a party has not acquired a right. The analysis moves from the constitutional considerations regarding the durability of a final decision to addressing the statutory regulations determining the possibility of applying this institution, as well as the procedural issues related to proceedings initiated under this procedure. An analysis of the judgments of the administrative courts and the views of legal scholars suggests that this institution has evolved over the decades of its existence, which has led to its current form. Given the importance of this institution, reflected even in the frequency with which it is applied in the practice of the bodies of public administration, a holistic analysis of this matter deserves special attention.
Keywords: change, reversal, decision, public interest, a party’s interest
Bibliografia/References
Adamiak B., Koncepcja nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, „AUW. Prawo” 1985/112
Adamiak B., Borkowski J., Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2021
Biernat S., Zimmermann J., Problem stabilizacji nieostatecznych decyzji administracyjnych, „Krakowskie Studia Prawnicze” 1974/7
Gołaszewski P., Dopuszczalność zmiany/uchylenia decyzji związanej w postępowaniu administracyjnym – uwagi krytyczne na tle orzecznictwa sądów administracyjnych, „Monitor Prawniczy” 2012/10
Kamiński M., Konstytucyjne podstawy domniemania ważności decyzji administracyjnej, „Państwo i Prawo” 2007/9
Knysiuk-Sudyka H. (red.), Romańska M., Kiełkowski T., Cebera A., Golęba A., Klonowski K., Firlus J.G., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2019
Woś T., Kiełkowski T., Glosa do wyroku SN z 6.07.2001 r., III RN 116/00, „Samorząd Terytorialny” 2005/9
Wróbel A., Komentarz do art. 154 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX 2023
Wróbel A., Komentarz do art. 61 [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX 2025
Zieliński A. [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. J. Borkowski, Warszawa 1989
Żukowski L., Glosa do wyroku NSA z 7.01.1999 r., II SA/Gd 1353/98, OSP 2000/5
Dr Filip Piotr Pawlus
adwokat, Izba Adwokacka w Krakowie
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5416-2342
Dobro prawne jako determinanta generalnego aktu administracyjnego. Przykład parku kulturowego
Ustawodawca w regulacjach szczegółowych upoważnia radę gminy do tworzenia w drodze uchwały obszarów chronionych. Uchwały te są generalnymi aktami administracyjnymi, które wprowadzają ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Przykładem takiego aktu może być uchwała o utworzeniu parku kulturowego. Akty te mogą jednak zostać podjęte wyłącznie w celu ochrony określonego dobra prawnego. Artykuł bazuje na opartym na wartościach podejściu do prawa administracyjnego. Prezentuje i definiuje koncepcję dobra prawnego z perspektywy aksjologicznej, a także analizuje jej wpływ na generalny akt administracyjny. Jego celem jest wykazanie, że władztwo gminy ograniczone jest wartościami, które są uzewnętrzniane przez ich skonkretyzowane przejawy, stanowiące dobra poddane ochronie na podstawie norm prawa administracyjnego. Brak występowania tych wartości determinuje niemożność zastosowania normy kompetencyjnej przez radę gminy w zakresie utworzenia obszaru chronionego. Brak celowości ustanowienia określonych zakazów i ograniczeń dla ochrony dobra prawnego przesądza natomiast o nadużyciu władztwa przez organ gminy. Koncepcja dobra prawnego powinna zatem zarówno być brana pod uwagę na etapie tworzenia obszarów chronionych, jak i stanowić kryterium kontroli omawianych aktów administracyjnych.
Słowa kluczowe: dobro prawne, prawo administracyjne, generalny akt administracyjny, krajobraz kulturowy, park kulturowy, aksjologia prawa administracyjnego
Dr Filip Piotr Pawlus
attorney-at-law, Kraków Bar Association, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5416-2342
A legally protected interest as a determinant of a general administrative act. The example of a cultural park
The legislator uses specific regulations to authorize a municipal council to establish protected areas of cultural heritage by way of a resolution. These resolutions are general administrative acts which introduce restrictions on the way in which real property is used. An example of such an act is a resolution establishing a cultural park. However, these acts can only be passed in order to protect a specific legally protected interest. This article is based on the axiological approach to administrative law. It presents and defines the concept of a legally protected interest from an axiological perspective and analyses its impact on a general administrative act. Its objective is to demonstrate that the municipality’s authority is limited by values, which are exhibited through their specific manifestations, constituting legally protected interests that are subject to protection on the basis of the norms of administrative law. The absence of these values determines the inability of the municipal council to apply a competence norm regarding the creation of a protected area. However, the lack of purpose in establishing specific prohibitions and restrictions to protect a legally protected interest indicates an abuse of authority by the municipal body. The concept of a legally protected interest should therefore be taken into account both at the stage of creating protected areas and as a criterion for reviewing the said administrative acts.
Keywords: legally protected interest, administrative law, general administrative act, cultural landscape, cultural park, axiology of administrative law
Bibliografia/References
Bielecki L., Koncepcja rzeczy publicznej w prawie polskim. Zagadnienia administracyjnoprawne, Kielce 2013
Bogusz M., Niedopuszczalność skargi konstytucyjnej na akt prawa miejscowego o charakterze generalno-konkretnym (miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego): Postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 października 2004 r., SK 42/02, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2020/1
Cherka M., Antoniak P., Elżanowski F.M., Wąsowski K.A., Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Komentarz, Warszawa 2010
Dawidowicz W., Polskie prawo administracyjne, Warszawa 1978
Duniewska Z., Zakres regulacji prawa administracyjnego materialnego – wyznaczenie pojęcia instytucji tego prawa. Wartości – dobra, potrzeby i zagrożenia jako czynniki wyznaczające zakres regulacji prawa administracyjnego materialnego [w:] System prawa administracyjnego, t. 7, Prawo administracyjne materialne, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2012
Kamiński M., Zarys koncepcji pojęcia dobra prawnego objętego ochroną norm prawa administracyjnego (dobra administracyjnoprawnego) [w:] Dobra chronione w prawie administracyjnym, red. Z. Duniewska, Łódź 2014
Krawczyk M., Nadużycie władztwa administracyjnego, „Państwo i Prawo” 2018/10
Krawczyk M., Podstawy władztwa administracyjnego, Warszawa 2016
Longchamps F., W sprawie pojęcia administracji państwowej i prawa administracyjnego, „Zeszyty Naukowe Universitatis Wratislaviensis. Prawo” 1958/10
Stanik-Filipowska K., Ochrona krajobrazu kulturowego na gruncie polskiego prawa ochrony zabytków, „Studia Iuridica Lublinensia” 2008/11
Sut P., Dobro prawne [w:] Leksykon współczesnej teorii i filozofii prawa, red. J. Zajadło, Warszawa 2007
Szewczyk E., Szewczyk M., Generalny akt administracyjny, Warszawa 2014
Tarapata S., Dobro prawne w strukturze przestępstwa. Analiza teoretyczna i dogmatyczna, Warszawa 2016
Waszkiewicz R., Glosa do wyroku NSA z 25 października 1991 r. I SA 948/91, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 1993/6, poz. 116
Wielki słownik języka polskiego PWN, t. 3, red. S. Dubisz, Warszawa 2018
Zasady tworzenia parku kulturowego, zarządzania nim oraz sporządzania planu ochrony, dokument przyjęty i zarekomendowany do stosowania 6.10.2005 r. przez Radę Ochrony Zabytków przy Ministrze Kultury https://edziennik.gdansk.uw.gov.pl/WDU_G/2014/1824/oryginal/Zalacznik3.pdf
Zalasińska K., Prawna ochrona zabytków nieruchomych w Polsce, Warszawa 2010
Zalasińska K., Zeidler K., Wykład prawa ochrony zabytków, Warszawa 2015
Zimmermann J., Prawo administracyjne, Warszawa 2016
Zwiech T., Krajobraz – zupełnie inna wartość, zabytek, ochrona, „Ochrona Zabytków” 1995/3–4
Filip Prusik-Serbinowski
Zakład Prawa Administracyjnego Materialnego, Katedra Prawa Administracyjnego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Jagielloński
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-0235-688X
Lokalizowanie inwestycji telekomunikacyjnych
W Polsce występuje istotna dysproporcja w dostępie do usług telekomunikacyjnych na terenach miejskich i wiejskich, co wpływa na brak spójności w rozwoju gospodarczym. Rozwój infrastruktury telekomunikacyjnej wskazywany jest jako cel i warunek rozwoju gospodarczego w wielu dokumentach z zakresu planowania społeczno-gospodarczego i przestrzennego. Jest on także przedmiotem zainteresowania ustawodawcy, który – w szczególności na mocy ustawy o wspieraniu rozwoju usług i sieci – daje jednoznaczny wyraz, jak dużą wagę ma dla niego przyspieszenie powszechnego zapewnienia wysokiej jakości usług telekomunikacyjnych. Celem artykułu jest analiza regulacji z zakresu planowania i zagospodarowania przestrzennego dotyczących stricte infrastruktury telekomunikacyjnej. Efektem analizy jest identyfikacja wątpliwości interpretacyjnych w tym zakresie oraz przedstawienie propozycji ich rozwiązania, jak również odpowiedź na pytanie, czy ustawodawca traktuje rozwój infrastruktury telekomunikacyjnej jako cel nadrzędny w stosunku do innych wartości uwzględnianych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
Słowa kluczowe: infrastruktura telekomunikacyjna, lokalizacja inwestycji, miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, inwestycje celu publicznego
Filip Prusik-Serbinowski
Substantive Administrative Law Section, Department of Administrative Law, Faculty of Law and Administration, Jagiellonian University in Kraków, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-0235-688X
Locating telecommunications investment projects
Poland has a significant disparity in access to telecommunications services between urban and rural areas, which contributes to the lack of cohesion in economic development. The development of the telecommunications infrastructure is stated as an objective and condition for economic development in many documents on socio-economic and spatial planning. It is also of interest to the legislator, who unambiguously expresses how important he considers the acceleration of the universal provision of high-quality telecommunications services to be, especially through the Act on the support of the development of services and networks. The objective of this article is to analyse spatial planning and development regulations strictly with regard to the telecommunications infrastructure. The result of the analysis is the identification of interpretative doubts on this and the presentation of proposals for resolving them, as well as an answer to the question of whether the legislator treats the development of telecommunications infrastructure as an overriding objective with respect to other values taken into account in spatial planning and development.
Keywords: telecommunications infrastructure, location of an investment project, land use plan, public purpose project
Bibliografia/References
Chochowski K., Podmiotowość publicznoprawna gminy a jej władztwo planistyczne i jego ograniczenia [w:] Podmiotowość samorządu terytorialnego a zakres jego zadań i kompetencji, red. K. Małysa-Sulińska, M. Stec, Warszawa 2020
Filipowicz T., Plucińska-Filipowicz A., Komentarz do art. 1 [w:] Filipowicz T., Plucińska-Filipowicz A., Wierzbowski M., Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Komentarz, Warszawa 2024
Grossmann T., Knopkiewicz W., Sebzda-Załuska J., Szydło M., Wilczewski J., Ustawa o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych. Komentarz, Warszawa 2013
Grossmann T., Pojęcie inwestycja celu publicznego w dziedzinie łączności, „Państwo i Prawo” 2005/9
Hauser R., Trzciński J., O formach kontroli konstytucyjności prawa przez sądy, „Ruch Prawniczy, Socjologiczny i Ekonomiczny” 2008/2
Jakimowicz W., Wybrane zagadnienia prawnomaterialne i prawnoprocesowe ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2003 r. nr 80, poz. 717), „Casus” 2004/1
Jakimowicz W., Zewnętrzne granice uznania administracyjnego, „Państwo i Prawo” 2010/5
Jaśkowska M. [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 1, Instytucje prawa administracyjnego, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2015
Jędrzejczak M., Koncepcje ograniczające swobodę organu w ramach uznania administracyjnego, „Przegląd Prawniczy, Ekonomiczny i Społeczny” 2012/3
Kałuża D., Płoszka M., Robaszewska R., Decyzja o warunkach zabudowy, Warszawa 2014
Krawczyk A., Inwestycja celu publicznego z zakresu łączności publicznej – miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego zawierający zakazy lub ograniczenia uniemożliwiające realizację powyższej inwestycji – skarga do sądu administracyjnego. Glosa do wyroku WSA z dnia 9 września 2015 r., IV SA/Po 10/15, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2016/11
Kruś M., Leoński Z., Szewczyk M., Prawo zagospodarowania przestrzeni, Warszawa 2019
Niewiadomski Z. [w:] Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Komentarz, red. Z. Niewiadomski, Warszawa 2023
Pałka M., Inwestycje telekomunikacyjne a ład przestrzenny [w:] Przestrzeń i nieruchomości jako przedmiot prawa administracyjnego. Publiczne prawo rzeczowe, red. I. Niżnik-Dobosz, Warszawa 2012
Sebzda-Załuska J., Komentarz do art. 54 [w:] T. Grossmann, W. Knopkiewicz, J. Sebzda-Załuska, M. Szydło, J. Wilczewski, Ustawa o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych. Komentarz, Warszawa 2013
Siemiński J.L., Infrastruktura w planowaniu przestrzennym Polski (uwagi do „eksperckiego projektu koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju do roku 2033”), „Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich” 2009/9
Strzępek Ł, Kilka uwag na temat szczególnych zasad lokalizowania inwestycji telekomunikacyjnych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, „Przegląd Prawa Publicznego” 2013/5
Wac-Włodarczyk A., Kaczor A., Lokalizowanie infrastruktury telekomunikacyjnej w otoczeniu człowieka, „Inżynieria Ekologiczna” 2012/30
Wilczewski J., Komentarz do art. 46 [w:] T. Grossmann, W. Knopkiewicz, J. Sebzda-Załuska, M. Szydło, J. Wilczewski, Ustawa o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych. Komentarz, Warszawa 2013
Wojciechowski P., Infrastruktura telekomunikacyjna w rozwoju obszarów wiejskich, „Studia Iuridica Agraria” 2016/14
Wróbel A., Komentarz do art. 6 [w:] Jaśkowska M., Wilbradt-Gotowicz M., Wróbel A., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX 2024
dr Martyna Sługocka
Wydział Budownictwa Lądowego i Wodnego, Politechnika Wrocławska; radca prawny
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1618-7338
Michał Bursztynowicz
Wydział Prawa Administracji i Ekonomii, Uniwersytet Wrocławski
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3046-5920
Wymogi formalne dla robót budowlanych prowadzonych w obiektach dotkniętych powodzią
Obiekty budowlane zniszczone w wyniku działania żywiołu, w tym powodzi, często wymagają przeprowadzenia rozbiórki, odbudowy czy choćby remontu. Wykonywanie robót budowlanych na terenach np. popowodziowych nie zostało jednak wyłączone z zakresu właściwości organów administracji architektoniczno-budowlanej. W dalszym ciągu inwestorzy, aby móc prowadzić roboty budowlane, muszą w większości przypadków uzyskać zgodę budowlaną właściwego organu – starosty lub prezydenta miasta na prawach powiatu – na zrealizowanie określonego zamierzenia inwestycyjnego. W tym zakresie szczególne znaczenie mają jednak regulacje dwóch ustaw: specustawy żywiołowej i specustawy powodziowej, które w określonym czasie, na konkretnym terenie kraju mogą wprowadzać inne niż standardowe wymogi formalne dla wykonywania robót budowlanych, a co za tym idzie – inne obowiązki inwestorów i inne kompetencje organów administracji architektoniczno-budowlanej. W artykule omówione zostały wybrane przepisy przywołanych wyżej specustaw, ich wpływ na stosowanie przepisów Prawa budowlanego oraz zmiany w przepisach wprowadzone z końcem 2024 r., ze szczególnym uwzględnieniem skutków, które zmiany te wywołają; skupiono się na powodzi, która miała miejsce w Polsce w 2024 r.
Słowa kluczowe: inwestor, prawo budowlane, powódź, pozwolenie na budowę
Dr Martyna Sługocka
Faculty of Civil Engineering, Wrocław University of Science and Technology, legal counsel, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1618-7338
Michał Bursztynowicz
Faculty of Law, Administration and Economics, University of Wrocław, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3046-5920
Formal requirements of construction works conducted in flood-affected structures
Structures destroyed by natural disasters, including floods, often need to be demolished, rebuilt or even renovated. Construction works, for example, in flood-affected areas have not been excluded from the jurisdiction of the architectural and construction administration bodies. In most cases, in order to conduct construction works, investors still need to obtain planning permission from the appropriate authority – the head of the county or the mayor of a city with the rights of a county – to implement a specific investment project. However, in this respect, the regulations of two acts are of particular importance: the Special Natural Disaster Act and the Special Flood Act, which, at specific times and in particular areas of the country, can introduce non-standard formal requirements for conducting construction works and, therefore, different obligations for investors and different powers for the architectural and construction administration bodies. This article discusses selected provisions of these special acts, their impact on the application of the Construction Law and the changes in the regulations introduced in late 2024, with particular emphasis on the effects these changes will incite; the focus is on the flood that took place in Poland in 2024.
Keywords: investor, construction law, flood, planning permission
Krzysztof Sojda
aplikant notarialny
ORCID: https://orcid.org/0009-0003-9408-4638
Kara pieniężna z art. 37d u.p.z.p. a nośniki reklamowe wzniesione przed wejściem w życie uchwały krajobrazowej
Celem artykułu jest ustosunkowanie się do zagadnienia dopuszczalności nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za umieszczenie tablic lub urządzeń reklamowych niezgodnie z przepisami uchwały krajobrazowej na podmiot, który wzniósł tego rodzaju obiekty legalnie, na postawie zgody budowlanej, przed dniem wejścia w życie wymienionego aktu prawa miejscowego. Problem ten ma duże znaczenie w praktyce, ponieważ wysokość nakładanej kary może być znaczna. Nie doczekał się on jednak wszechstronnego omówienia, a wyrażane w tym zakresie poglądy pozostają sprzeczne. Ponieważ udzielenie odpowiedzi na postawione pytanie wymagało uwzględnienia okoliczności, że przepis stanowiący podstawę do nakładania kar stanowił przedmiot wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego, w ramach opracowania zaprezentowano wyrażane w piśmiennictwie stanowiska na temat skutków wyroków tego organu i zestawiono je ze specyfiką omawianego orzeczenia. Badanie przeprowadzono metodą dogmatycznoprawną.
Słowa kluczowe: uchwała krajobrazowa, tablice reklamowe, urządzenia reklamowe, pominięcie prawodawcze, skutki wyroków Trybunału Konstytucyjnego
Krzysztof Sojda
trainee notary public
ORCID: https://orcid.org/0009-0003-9408-4638
Fine under Article 37d of the Public Procurement Law and advertising media erected before the entry into force of the landscape resolution
The objective of this article is to address the issue of the admissibility of imposing an administrative fine for erecting billboards or advertising devices in breach of the provisions of a landscape resolution on an entity that legally erected such structures on the basis of planning permission before that act of local law entered into force. This issue is of particular practical importance, because the amount of the fine imposed can be significant. However, it has not been comprehensively discussed, while the views expressed on this matter are contradictory. Since answering the question required that account be taken of the fact that the provision constituting the basis for imposing fines was the subject of a statement of the Constitutional Tribunal, this article presents the positions expressed in the literature on the effects of this body’s rulings and compares them with the specificity of the ruling in question. The study was conducted using the dogmatic law method.
Keywords: landscape resolution, billboards, advertising devices, legislative omission, effects of rulings of the Constitutional Tribunal
Bibliografia/References
Brzezicki T., Kara za niezgodne z prawem umieszczenie reklamy, „Przegląd Podatkowy” 2016/8
Dąbek D., Prawo miejscowe, Warszawa 2020
Dąbek D., Sądowa kontrola aktów prawa miejscowego – aspekt materialnoprawny, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2013/3
Florczak-Wątor M., Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006
Gromek Z., Uchwała krajobrazowa – wybrane zagadnienia, „Samorząd Terytorialny” 2019/7–8
Jackowski M., Następstwa wyroków Trybunału Konstytucyjnego w procesie sądowego stosowania prawa, Warszawa 2016
Kaczocha M., Akty prawa miejscowego. Tworzenie. Procedura. Kontrola, Warszawa 2022
Kustra A., Wznowienie postępowania w następstwie stwierdzenia niekonstytucyjności pominięcia prawodawczego [w:] Skutki wyroków Trybunału Konstytucyjnego w sferze stosowania prawa, red. M. Bernatt, J. Królikowski, M. Ziółkowski, Warszawa 2013
Kustra A., Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, „Przegląd Sejmowy” 2011/4
Majer T., Skutki zakresowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. dla ustalania opłat egzekucyjnych. Analiza orzecznictwa sądów administracyjnych, „Folia Iuridica Universitatis Wratislaviensis” 2020/2
Mączyński A., Sąd administracyjny jako sąd konstytucyjny, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2021/1–2
Mreńca E., Zientarski P.B., Kompetencja prawotwórcza organów jednostek samorządu terytorialnego w zakresie współkształtowania powszechnie obowiązującego prawa [w:] Akty prawa miejscowego stanowione przez organy jednostek samorządu terytorialnego, red. H. Izdebski, E. Mreńca, P.B. Zientarski, Warszawa 2018
Naleziński B., Komentarz do art. 188 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2023
Naleziński B., Komentarz do art. 193 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2023
Olzacki K., Komentarz do art. 37a [w:] Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Komentarz, red. J.H. Szlachetko, K. Szlachetko, Warszawa 2024
Płowiec W., Utrata mocy obowiązującej aktu prawa miejscowego na skutek uchylenia albo zmiany przepisu ustawy upoważniającego do jego wydania, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2012/4
Podkowik J., Charakter i skutki prawne wyroków stwierdzających niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2017/2
Podkowik J., Konstytucyjne pojęcie wywłaszczenia a odszkodowania z tytułu szkody legalnej. Glosa do wyroku TK z 12.12.2023 r., P 20/19, „Państwo i Prawo” 2024/8
Radziewicz P., Glosa do postanowienia SN z dnia 29 kwietnia 2010 r., IV CO 37/09, „Przegląd Sejmowy” 2011/2
Stefanicki R., Zaniechanie a pominięcie ustawodawcze. Spór o granice kognicji Trybunału Konstytucyjnego, „Przegląd Sądowy” 2017/1
Suwaj R., Komentarz do art. 37d [w:] Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Komentarz, red. H. Izdebski, I. Zachariasz, Warszawa 2023
Wegner J., Wojtuń M., Komentarz do art. 145a [w:] Z. Kmieciak, J. Wegner, M. Wojtuń, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2023
Wierczyński G., Całkowita lub częściowa utrata mocy przez akt wykonawczy wydany na podstawie uchylanego albo zmienianego przepisu upoważniającego, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2005/2
Zwolak S., Zasady lokalizowania nośników reklamowych w świetle wymogów ochrony krajobrazu, „Zeszyty Prawnicze” 2024/4
dr Łukasz Twarowski
adwokat, Akademia Podlaska w Białymstoku – Akademia Nauk Stosowanych
ORCID: https://orcid.org/0009-0008-3522-8220
Stosowanie ustawy z 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów przez gminne organy samorządu terytorialnego
Ustawa z 14.06.2024 r. o ochronie sygnalistów budzi wątpliwości m.in. w zakresie obowiązków wynikających z niej dla organów jednostek samorządu terytorialnego. Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie, które organy gminy zobowiązane są na podstawie art. 33 ustawy o ochronie sygnalistów do ustalenia procedury przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych oraz podejmowania działań następczych, która określa w szczególności tryb postępowania z informacjami o naruszeniach prawa zgłoszonymi anonimowo. W tym celu przeanalizowano założenia ustawodawcy, które legły u podstaw omawianej ustawy o ochronie sygnalistów, jak też praktyczne konsekwencje zapisów tej ustawy. Publikacja zawiera też odniesienia do innych, obowiązujących wcześniej, aktów prawnych dotyczących sfery samorządu gminnego. W opracowaniu przedstawiono dodatkowo problemy praktyczne wynikające ze sposobu procedowania ustawy o ochronie sygnalistów (braku uzasadnienia wprowadzonych zmian w zakresie pojęcia organów gminy) oraz proponowany sposób ich rozwiązania.
Słowa kluczowe: samorząd terytorialny, gmina, rada gminy, sygnaliści
Dr Łukasz Twarowski
attorney-at-law, Podlasie Academy of Applied Sciences in Białystok
ORCID: https://orcid.org/0009-0008-3522-8220
Application of the Act on the protection of whistleblowers by the municipal bodies of territorial self-government of 14 June 2024
The Act on the protection of whistleblowers of 14 June 2024gives rise to doubts, including with regard to the obligations of arising from it for territorial self-government bodies. The objective of this article is to answer the question of which municipal bodies are required, under Article 33 of the Act on the protection of whistleblowers, to establish a procedure for receiving external reports and take follow-up actions, specifying, in particular, the procedure for handling information about breaches of the law reported anonymously. The legislator’s assumptions underlying the Act on the protection of whistleblowers, as well as the practical consequences of the provisions of this Act have been analysed for this purpose. The article also contains references to other previously applicable acts of law regarding municipal self-government. It also presents practical problems arising from the method of processing the Act on the protection of whistleblowers (the lack of justification for the amendments introduced regarding the concept of municipal authorities) and a proposed solution.
Keywords: territorial self-government, municipality, municipal council, whistleblowers
Bibliografia/References
Augustyniak M., Instrumenty antykorupcyjne w samorządzie terytorialnym, Warszawa 2022
Augustyniak M., Organizacja i funkcjonowanie rady gminy, Warszawa 2012
Augustyniak M., Przywora B., Organizacja wewnętrzna rad gmin i powiatów oraz sejmików wojewódzkich. Analiza prawna z wzorami dokumentów, Warszawa 2020
Czerw J., Modele organu wykonawczego gminy a art. 169 Konstytucji RP – wybrane zagadnienia [w:] Dwadzieścia lat obowiązywania Konstytucji RP. Polska myśl konstytucyjna a międzynarodowe standardy demokratyczne, red. J. Jaskiernia, K. Spryszak, Toruń 2017
Czerw J., Organy wykonawcze gminy i powiatu w Polsce a Europejska Karta Samorządu Lokalnego – wybrane zagadnienia [w:] Nowe wyzwania i rozwiązania w polskim systemie praw człowieka, t. 4, red. J. Jaskiernia, K. Spryszak, Toruń 2018
Dąbek D., Akty prawa miejscowego stanowionego przez gminę [w:] Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, red. P. Chmielnicki, Warszawa 2022
Jagielski J., Kontrola administracji publicznej, Warszawa 1999
Jędrzejewski S., Nowicki H., Kontrola administracji publicznej, Toruń 1995
Rafał Lewandowski
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, pracownik administracji rządowej
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0389-6530
Potwierdzenie reprezentacji Skarbu Państwa na gruncie art. 528 ust. 6 Prawa wodnego a ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym – glosa aprobująca do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 marca 2024 r. (IV SA/Wa 2891/23)
Glosa dotyczy prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27.03.2024 r. odnoszącego się do wykładni art. 528 ust. 6 ustawy – Prawo wodne oraz rozkładu ciężaru dowodu w postępowaniu administracyjnym o potwierdzenie reprezentacji Skarbu Państwa przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. Przedmiotem analizy jest pytanie, czy do wniosku składanego przez właściwego dyrektora regionalnego zarządu gospodarki wodnej należy obligatoryjnie dołączyć wypisy z rejestru gruntów. Autor aprobuje stanowisko sądu, zgodnie z którym obowiązek zgromadzenia materiału dowodowego niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy spoczywa na organie administracji publicznej, a nie na stronie. W tekście podkreślono znaczenie zasady prawdy materialnej i oficjalności postępowania dowodowego, a także deklaratoryjny charakter decyzji wydawanej na podstawie art. 528 ust. 6 Prawa wodnego. Glosa wskazuje, że brakuje podstaw normatywnych do przerzucania na wnioskodawcę obowiązku przedkładania wypisów z rejestru gruntów oraz ponoszenia kosztów ich uzyskania.
Słowa kluczowe: postępowanie administracyjne, prawo wodne, zasada prawdy materialnej, Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, reprezentacja Skarbu Państwa
Rafał Lewandowski
Nicolaus Copernicus University in Toruń, employee of the government administration, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0389-6530
Confirmation of the representation of the State Treasury under Article 528, para. 6 of the Water Law and the burden of proof in administrative proceedings – approving commentary on the judgment of the Voivodship Administrative Court in Warsaw of 27 March 2024 (IV SA/Wa 2891/23)
This commentary refers to the final judgment of the Voivodship Administrative Court in Warsaw of 27 March 2024 regarding the interpretation of Article 528, para. 6 of the Water Law and the allocation of the burden of proof in administrative proceedings to confirm the representation of the State Treasury by the State Water Holding Polish Waters. It presents an analysis of whether extracts from the land register need to be attached to the application filed with the relevant director of the regional water management board. The author approves the court’s position that the obligation to gather the evidence that is necessary to settle the case rests with the body of public administration and not the party. The article emphasizes the importance of the principle of substantive truth and the official nature of the proceedings on the taking of evidence, as well as the declaratory nature of a decision issued on the basis of Article 528, para. 6 of the Water Law. The commentary points out that there are no normative grounds for imposing the duty on the applicant to present extracts from the land register and to bear the costs of obtaining them.
Keywords: administrative proceedings, water law, principle of substantive truth, the State Water Holding Polish Waters, representation of the State Treasury
Bibliografia/References
Białek M., Chojnacki D., Grabarczyk T., Opłaty za usługi wodne w nowym Prawie wodnym, Warszawa 2018
Błasik M., Golsztajn M., Sobota M., Ocena skuteczności postanowień dokumentów planistycznych w zakresie ochrony powierzchni biologicznie czynnej na terenach przemysłowych (studium przypadku), „Samorząd Terytorialny” 2024/6
Cebera A., Firlus J.G., Golęba A., Kiełkowski T., Klonowski K., Romańska M., Knysiak-Sudyka H., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2023
Dawidowicz W., Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989
Dolecki H., Ciężar dowodu w cywilistyce w latach 1945–1985, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prawo” 1990/1028
Dolecki H., Z problematyki ciężaru dowodu w postępowaniu administracyjnym [w:] Księga Jubileuszowa Prof. dr. hab. Tadeusza Smyczyńskiego, red. M. Andrzejewski, M. Łączkowska, L. Kociucki, A.N. Schulz, Toruń 2008
Dolny J., Realizacja zasady dwuinstancyjności w Państwowym Gospodarstwie Wodnym Wody Polskie, „Gospodarka Wodna” 2020/8
Dolny J., Wody Polskie a Lasy Państwowe – podobieństwa i różnice, „Gospodarka Wodna” 2021/1
Elżanowski F., Komentarz do art. 7 [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2023
Korzeniowski P., Zgoda wodnoprawna, Warszawa 2021
Kościelak M., Michalski P., Tarkowski P., Tomaszewska M., Prawo wodne. Przepisy przejściowe, dostosowujące i końcowe. Komentarz, Warszawa 2019
Koza I., Wody Polskie – razem dla przyszłości naszych wód, „Gospodarka Wodna” 2018/1
Łaszczyca G., Martysz C., Matan A., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, t. 1, Komentarz do art. 1–103, Warszawa 2010
Martysz C., Zasada prawdy obiektywnej w ogólnym postępowaniu administracyjnym [w:] Zasady prawa. Materiały konferencyjne, red. C. Martysz, A. Matan, Z. Tobor, Bydgoszcz–Katowice 2007
Morawski L., Wstęp do prawoznawstwa, Toruń 2008
Musielak H.-J., Grundlagen der Beweislast im Zivilprozess, Berlin–New York 1975
Opalińska A., Reprezentacja Skarbu Państwa – wybrane problemy z zakresu Prawa wodnego, „Samorząd Terytorialny” 2021/10
Piasecki K., Kodeks cywilny. Komentarz. Księga Pierwsza – Część ogólna, Kraków 2003
Rakoczy B., Ciężar dowodu w polskim prawie ochrony środowiska, Warszawa 2010
Rakoczy B., Opłata za usługi wodne w zakresie retencji: zagadnienia materialnoprawne, „Samorząd Terytorialny” 2019/5
Rakoczy B., Prawo wodne. Praktyczny przewodnik, Warszawa 2018
Rakoczy B., State Water Holding Polish Waters, „Polish Yearbook of Environmental” 2017/7
Rakoczy B., Wprowadzenie do prawa wodnego [w:] Wybrane problemy prawa wodnego, red. B. Rakoczy, Warszawa 2013
Rotko J., Funkcje i charakter prawny instrumentów planowych w gospodarce wodnej, „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” 2014/6
Rotko J., Ocena wodnoprawna w świetle przepisów ustawy z 20.07.2017 r. – Prawo wodne, „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” 2019/10
Rotko J., Ustawa wodna w systemie prawa ochrony środowiska [w:] Zagadnienia systemowe prawa ochrony środowiska, red. P. Korzeniowski, Łódź 2015
Rozmaryn S., O zasadach ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego, „Państwo i Prawo” 1961/12
Rząsa G., Komentarz do art. 262 [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. M. Wierzbowski, A. Wiktorowska, Warszawa 2023
Sawa W., Ciężar dowodu w postępowaniu podatkowym, „Przegląd Podatkowy” 2001/3
Sobieraj K., Utworzenie Państwowego Gospodarstwa Wodnego „Wody Polskie” jako przejaw koncentracji zadań i kompetencji w obszarze gospodarki wodnej – wybrane zagadnienia, „Studia Prawno-Ekonomiczne” 2019/111
Sznajder A., Pozwolenie wodnoprawne jako instrument zarządzania zasobami wodnymi, Warszawa 2020
Tyc A., Ciężar dowodu w prawie pracy. Studium na tle prawnoporównawczym, Warszawa 2016
Wronkowska S., Podstawowe pojęcia prawa i prawoznawstwa, Poznań 2003
Zimmermann M., Zagadnienia prawne polskiej ustawy wodnej, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Prawo” 1957/4