Wyzbycie się przez dłużnika nieruchomości obciążonej hipoteką a zasadność skargi pauliańskiej. Glosa do uchwały Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 19 marca 2025 r., III CZP 9/24dr Grzegorz Kamieński
adiunkt, Instytut Społeczno-Prawny, Akademia Nauk Stosowanych Angelusa Silesiusa w Wałbrzychu, radca prawny, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1278-7950
Wyzbycie się przez dłużnika nieruchomości obciążonej hipoteką a zasadność skargi pauliańskiej. Glosa do uchwały Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 19 marca 2025 r., III CZP 9/24
Sąd Najwyższy w glosowanej uchwale przyjął, że w przypadku gdy dłużnik wyzbył się nieruchomości obciążonej hipoteką, o pokrzywdzeniu wierzycieli można mówić, gdy czynność ta doprowadziła do powstania lub do zwiększenia nadwyżki pasywów nad aktywami dłużnika. Ocena zasadność skargi pauliańskiej nie może sprowadzać się do badania możliwości zaspokojenia się wierzyciela ze zbywanej nieruchomości. Jednocześnie SN wyjaśnił, że ocena, czy czynność doprowadziła do pokrzywdzenia wierzycieli, jest dokonywana na chwilę zamknięcia rozprawy. Sąd Najwyższy zdecydował się na zmianę dotychczasowego stanowiska, opartego na potocznym rozumieniu pojęcia pokrzywdzenia wierzyciela, które przyjmowało, iż przy ocenie skargi pauliańskiej należy badać szanse wierzyciela na zaspokojenie w sytuacji, gdyby zaskarżona czynność nie została dokonana.
Słowa kluczowe: skarga pauliańska, pokrzywdzenie wierzycieli, dłużnik, nieruchomość, hipoteka
Grzegorz Kamieński
assistant professor, Socio-Legal Institute, Angelus Silesius University of Applied Sciences in Wałbrzych, legal counsel, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1278-7950
A debtor’s disposal of mortgaged real property and the validity of an actio pauliana. Commentary on the resolution of the Civil Chamber of the Supreme Court of 19 March 2025, III CZP 9/24
In this resolution, the Supreme Court held that, in a case where a debtor disposes of a mortgaged property, creditors are deemed to have been harmed if this act resulted in the creation or increase of a surplus of liabilities over the debtor’s assets. The assessment of the validity of an actio pauliana cannot be reduced to examining the creditor’s ability to satisfy claims from the property being disposed of. The Supreme Court simultaneously explained that the assessment of whether the act harmed creditors is made at the conclusion of the hearing. The Supreme Court decided to change its position to date, on the basis of a general understanding of the concept of harm to creditors, which assumed that, when assessing an actio pauliana, the creditor’s chances of satisfaction if the contested act had not been performed should be examined.
Keywords: actio pauliana, harm to creditors, debtor, real property, mortgage
Bibliografia / References
Janiak A. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania – część ogólna, red. A. Kidyba, Warszawa 2014.
Machnikowski P. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Warszawa 2023.
Popiołek W. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2009.
Pyziak-Szafnicka M. [w:] Prawo zobowiązań. Część ogólna. System prawa prywatnego, t. 6, red. A. Olejniczak, Warszawa 2014.
Kamil Jurkowski
radca prawny w kancelarii prawnej Krzysztof Rożko i Wspólnicy Kancelaria Prawna spółka komandytowa, Warszawa, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-6204-7619
Nieważność umowy o celu sprzecznym z zasadami współżycia społecznego. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 19.12.2023 r., II CSKP 490/23
W glosie autor ocenia trafność rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego, które dotyczy wykładni i zastosowania klauzuli „zasad współżycia społecznego” jako przesłanki kontroli ważności umów (art. 58 § 2 Kodeku cywilnego – k.c.). W glosowanym wyroku Sąd Najwyższy uchylił orzeczenia sądów I i II instancji, które uznały za nieważne umowy sprzedaży udziałów w spółce z o.o., zawarte w celu wyprowadzenia z jej majątku najcenniejszego składnika. Sąd Okręgowy (sąd I instancji) i Sąd Apelacyjny w Rzeszowie (sąd II instancji) przyjęły, że umowy te były sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.), gdyż naruszały obowiązek lojalności wobec wspólnika oraz miały niegodziwy cel. Sąd Najwyższy uznał natomiast, że nieważność czynności prawnej może wynikać wyłącznie z jej treści, nie zaś z celu przyświecającego stronom, ponieważ uzależnianie ważności umowy od jej celu godziłoby w bezpieczeństwo obrotu. Autor glosy krytycznie ocenia to stanowisko, wskazując, że pozostaje ono w sprzeczności z art. 353¹ k.c., który nakazuje badać zgodność z zasadami współżycia społecznego zarówno treści, jak i celu zobowiązania. Podkreśla, że orzecznictwo i doktryna od lat dopuszczają stwierdzenie nieważności czynności prawnej z uwagi na jej cel, zwłaszcza gdy strony świadomie zmierzają do osiągnięcia skutku sprzecznego z normami moralnymi objętymi tą klauzulą. Autor akcentuje, iż ochrona bezpieczeństwa obrotu nie może prowadzić do legitymizowania transakcji zawieranych w złej wierze w celu osiągnięcia niegodziwych rezultatów. Stwierdza, że Sąd Najwyższy bezzasadnie zawęził zakres stosowania art. 58 § 2 k.c., pomijając aksjologiczne znaczenie klauzuli zasad współżycia społecznego i jej funkcję zapobiegania rażąco niesprawiedliwym skutkom stosowania prawa.
Słowa kluczowe: nieważność umowy, zasady współżycia społecznego, cel umowy
Kamil Jurkowski
legal counsel at Krzysztof Rożko i Wspólnicy Kancelaria Prawna spółka komandytowa, Warsaw, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-6204-7619
Invalidity of a contract, the purpose of which is in conflict with the principles of social coexistence. Commentary on the ruling of the Civil Chamber of the Supreme Court of 19 December 2023, II CSKP 490/23
In this commentary, the author assesses the correctness of the Supreme Court’s decision regarding the interpretation and application of the ‘principles of social coexistence’ clause as a basis for reviewing the validity of contracts (Article 58 § 2 of the Polish Civil Code – PCC). In the judgment in question, the Supreme Court overturned the decisions of the first and second instance courts, which had declared the share sales agreements concluded with the purpose of transferring the company’s most valuable asset out of its estate null and void. The Regional Court (first instance court) and the Court of Appeal in Rzeszów (second instance court) held that these agreements were in conflict with the principles of social coexistence (Article 58 § 2 PCC), as they breached the duty of loyalty to a shareholder and pursued an immoral purpose. However, the Supreme Court held that the invalidity of a legal act can only arise from its content and not from the objective of the parties, because making the validity of a contract dependent on its purpose would undermine legal certainty in commercial transactions. The author critically assessed this position, arguing that it is in direct conflict with Article 353¹ PCC, which requires the examination of the conformity of both the content and the purpose of an obligation with the principles of social coexistence. He emphasizes that both judicial practice and the legal doctrine have long recognized the possibility of declaring a legal act invalid because of its purpose, particularly where the parties intentionally seek to achieve a purpose that is in conflict with the moral norms encompassed by this clause. The author emphasizes that the need to protect transactional security cannot justify the legitimization of transactions concluded in bad faith to achieve an immoral purpose. In conclusion, he asserts that the Supreme Court groundlessly narrowed the extent to which Article 58 § 2 PCC is applied, disregarding the axiological significance of the clause of principles of social coexistence and its function of preventing grossly unjust outcomes of the application of the law.
Keywords: invalidity of a contract, principles of social coexistence, purpose of a contract
Bibliografia / References
Gutowski M. [w:] Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz do art. 1–352, red. M. Gutowski, Warszawa 2021.
Kowalczyk B.J. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, LEX 2024, stan na dzień 27.06.2024 r.
Machnikowski P. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Warszawa 2023.
Nazaruk P. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. J. Ciszewski, LEX 2023.
Safjan M., Zasada swobody umów, „Państwo i Prawo” 1993/4.
Sobolewski P. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. serii K. Osajda, red. tomu W. Borysiak, Warszawa 2024.
Trzaskowski R. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, cz. 2 (art. 56–125), red. J. Gudowski, Warszawa 2021.
dr Jan Ciechorski
Wydział Prawa i Ekonomii, Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6659-6212
Zgoda następcza pacjenta przyjętego do szpitala psychiatrycznego bez zgody. Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 10 października 2024 r., II CSKP 644/24
W przypadku przyjęcia osoby do szpitala psychiatrycznego w tzw. trybie nagłym (art. 23 i art. 24 u.o.z.p.), która następnie wyraziła zgodę na tę hospitalizację, sąd opiekuńczy obowiązany jest ustalić czy zgoda ta spełnia kryteria stawiane zgodzie uświadomionej (art. 3 pkt 4 u.o.z.p). Jeżeli sąd potwierdzi, że pacjent wyraził zgodę uświadomioną, jego obowiązkiem jest umorzenie postępowania. Jednakże dokonanie powyższego ustalenia może nastąpić wyłącznie na podstawie wysłuchania pacjenta. W praktyce rzadko dochodzi do przekazania pacjentowi przez lekarza informacji skutkującej uznaniem wyrażonej zgody za poinformowaną. Co prawda przy przyjęciu bez zgody w trybie nagłym lekarz obowiązany jest „wyjaśnić choremu przyczyny przyjęcia do szpitala bez zgody i poinformować o jego prawach” (art. 23 ust. 3 ustawy), jednakże zakres tych informacji jest niewystarczający, aby tak wyrażona zgoda spełniała kryteria przewidziane w art. 3 pkt 4 ustawy.
Słowa kluczowe: cywilne postępowanie, umorzenie postępowania w sprawie przyjęcia osoby chorej do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody; obowiązek wysłuchania tej osoby
Jan Ciechorski
Faculty of Law and Economics, Jan Dlugosz University in Częstochowa, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6659-6212
A patient’s subsequent consent after being admitted to a psychiatric hospital without consent. Commentary on the ruling of the Civil Chamber of the Supreme Court of 10 October 2024, II CSKP 644/24
If a person is admitted to a psychiatric hospital in a so-called emergency (Articles 23 and 24 of the Mental Healthcare Act – MHA) and then agrees to this hospitalization, the guardianship court is obliged to determine whether this consent satisfies the criteria of informed consent (Article 3, item 4 MHA). If the court confirms that the patient gave his or her informed consent, it is obliged to discontinue the proceedings. However, this assessment can only be made on the basis of the questioning of the patient. In practice, it is rare for a doctor to provide information to the patient resulting in the consent being deemed informed. Although it is true that, during admission without consent in the case of an emergency, the physician is required to ‘explain to the patient the reasons for admitting him/her to hospital without consent and inform him/her of his/her rights’ (Article 23, para. 3 MHA), the scope of this information is insufficient for such consent to satisfy the criteria laid down in Article 3, para. 4 MHA.
Keywords: civil proceedings, discontinuation of proceedings regarding the admission of a patient to a psychiatric hospital without his/her consent, obligation to question that person
Bibliografia / References
Balicki M., Fiutak A. Gardocka T., Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego. Komentarz, Warszawa 2024 r.
Ciechorski J., Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., I ACa 361/13, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2015/4.
Gałecki P., Bobińska K., Eichstaedt K., Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego, Komentarz, Warszawa 2016.
Turzańska-Szacoń B., Ochrona zdrowia psychicznego, Wrocław 2012.
prof. dr hab. Hanna Kuczyńska
Instytut Nauk Prawnych, Polska Akademia Nauk
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1446-2244
Prawomocne czy nieprawomocne? Ocena transgranicznych skutków postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego wydanego w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej. Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 23 października 2025 r., I KK 404/24
W głosowanym orzeczeniu Sąd Najwyższy po raz kolejny stanął przed koniecznością dokonania oceny skutków, jakie wywiera w Polsce prawomocne postanowienie wydane przez prokuratora w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej. W tym przypadku musiał rozstrzygnąć, czy określona decyzja odmawiająca ścigania wydana przez prokuratora niemieckiego stanowi merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy w rozumieniu art. 54 Konwencji wykonawczej do Układu z Schengen z 14.06.1985 r. między rządami państw Unii Gospodarczej Beneluksu, Republiki Federalnej Niemiec oraz Republiki Francuskiej w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach (KWUS), a tym samym, czy powinna stanowić podstawę do powstania w Polsce zakazu ponownego ścigania w tej samej sprawie. Opierając się na orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, podkreślił, że chociaż dopuszczalne jest ponowne ściganie tej samej osoby w związku z popełnieniem tych samych czynów nawet w sytuacji, gdy decyzja prokuratora w innym państwie członkowskim rozstrzyga sprawę co do istoty, to jednak konieczne jest traktowanie tej możliwości jako wyjątku, który nie może sprowadzać się do ponownej oceny tego samego materiału dowodowego, i może mieć miejsce jedynie w ściśle określonych warunkach, takich jak pojawienie się istotnych nowych faktów lub dowodów. Tym samym nakazał polskim sądom stosować unijny standard prawomocności przede wszystkim w zgodzie z zasadą wzajemnego zaufania do jakości działań organów ścigania w innych państwach członkowskich.
Słowa kluczowe: prawo karne Unii Europejskiej, zasada ne bis in idem, prokuratorskie umorzenie, współpraca w sprawach karnych w ramach Unii Europejskiej, zasada wzajemnego uznawania
Professor Dr Hab. Hanna Kuczyńska
Institute of Law Studies, Polish Academy of Sciences, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1446-2244
Final, or not final. Transborder consequences of a prosecutor’s decision to discontinue proceedings issued in another EU Member State. Commentary on the ruling of the Criminal Chamber of the Supreme Court of 23 October 2025, I KK 404/24
In this decision, the Supreme Court once again faced the need to assess the effects in Poland of a final decision issued by a prosecutor in another EU Member State. In this case, it had to decide whether a specific decision to discontinue proceedings issued by a German prosecutor constituted the final decision in the case in the meaning of Article 54 of the Convention implementing the Schengen Agreement of 14 June 1985 between the Governments of the States of the Benelux Economic Union, the Federal Republic of Germany and the French Republic on the gradual abolition of checks at their common borders, and therefore whether it should constitute the basis for a prohibition against further prosecution in the same case in Poland. It relied on the case law of the Court of Justice of the European Union when emphasizing that, although repeat prosecution is admissible in a situation where the decision of the prosecutor in another Member State does not resolve the case as to its merits, this possibility must be treated as an exception which cannot be reduced to a reassessment of the same evidence, and is only allowed under strictly defined conditions, such as the emergence of significant new facts or evidence. Thus, it ordered the Polish courts to apply the EU standard of finality of decisions primarily in accordance with the principle of mutual trust and confidence in the quality of law enforcement activities in other Member States.
Keywords: European Union criminal law, ne bis in idem principle, prosecutorial discontinuation, cooperation in criminal matters within the European Union, principle of mutual recognition
Bibliografia / References
Brodzisz Z., Ne bis in idem jako podstawa umorzenia postępowania przygotowawczego w ustawodawstwie polskim i niemieckim, „Prokuratura i Prawo” 2011/3.
Engel A., Op-Ed: How detailed is detailed enough? The Court of Justice clarifies the criteria for detailed investigations for the purposes of the principle of ne bis in idem (Központi Nyomozó Főügyészség, C-147/22), “EU Law Live” 2023/8.
Hartmann A., Schmidt R., Strafprozessrecht. Grundzüge des Strafverfahrens, Hannover 2010.
Kuczyńska H. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz do wybranych przepisów, red. D. Szumiło-Kulczycka, LEX 2022.
Kuczyńska H., „Umorzenie prokuratorskie” jako podstawa do zastosowania zasady ne bis in idem w stosunkach między państwami członkowskimi Unii Europejskiej - glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 19.07.2017 r., V KK 92/17, „Europejski Przegląd Sądowy” 2018/7.
Lach A., Wykładnia art. 54 Konwencji wykonawczej do układu z Schengen (ne bis in idem). Glosa do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 29.06.2016 r., C-486/14, „Przegląd Sądowy” 2017/11–12.
Lelieur J., ‘Transnationalising’ Ne Bis In Idem: How the Rule of Ne Bis In Idem Reveals the Principle of Personal Legal Certainty, “Utrecht Law Review” 2014/3 (4).
Margaritis K., The Interrelation Between the EU Charter of Fundamental Rights and The Schengen Agreement: The Ne Bis In Idem Example Through the CJEU Case Law, “International and Comparative Law Review” 2021/21 (2).
Munivrana Vajda M., The Trust is not Blind – Reviewing the Idea of Mutual Trust in the EU in the Context of Conflicts of Jurisdiction and Ne Bis in Idem Principle, “EU and Comparative Law Issues and Challenges Series” 2018/2 (1).
Nita-Światłowska B., Prawomocność orzeczenia jako element wyznaczający zakres zasady ne bis in idem w art. 54 Konwencji wykonawczej z Schengen, „Europejski Przegląd Sądowy” 2014/5.
Roxin C., Schünemann B., Strafverfahrensrecht, München 2008.
Sakowicz A., Glosa do wyroku TS z 29.06.2016 r., C-486/14, „Białostockie Studia Prawnicze” 2017/1.
Satzger H., Application Problems Relating to “Ne bis in idem” as Guaranteed under Art. 50 CFR/Art. 54 CISA and Art. 4 Prot. No. 7 ECHR, “Eucrim” 2020/3.
Vajda Munivrana M., The Trust is not Blind – Reviewing the Idea of Mutual Trust in the EU in the Context of Conflicts of Jurisdiction and Ne Bis in Idem Principle, “EU and Comparative Law Issues and Challenges Series” 2018/2 (1).
Vervaele J., Schengen and Charter-related ne bis in idem protection in the Area of Freedom, Security and Justice: M and Zoran Spasic, “Common Market Law Review” 2015/52 (5).
Wahl T., ECJ: Public Prosecutor's Order to Discontinue Proceedings due to Lack of Evidence Triggers ne bis in idem Rule, “Eucrim” 1 February 2024.
Wasmeier M., The Principle of ne bis in idem, “Revue internationale de droit penal” 2006/1 (77).
Wiśniewski Ł., Umorzenie w trybie § 170 ust. 2 StPO [w:] System Prawa Karnego Procesowego. Tom II. Proces Karny – rozwiązania modelowe w ujęciu prawnoporównawczym, red. P. Hofmański, P. Kruszyński, Warszawa 2014.
dr Jan Kluza
sędzia Sądu Rejonowego w Kielcach, Zastępca Przewodniczącego II Wydziału Karnego
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0929-6093
Czyn ciągły i uczynienie sobie z przestępstwa stałego źródła dochodu a przestępstwo nieumyślne. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 4 grudnia 2024 r., IV KK 302/24
Przedmiotem glosy jest wyrok Sądu Najwyższego, który dotyczył skazania za przestępstwo paserstwa nieumyślnego. Sąd I instancji w związku z zarzutem przestępstwa z art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. i w zw. z art. 12 § 1 k.k. ustalił, że sprawca działał nieumyślnie i skazał go za przestępstwo paserstwa nieumyślnego popełnionego w ramach czynu ciągłego i uczynienia sobie z niego stałego źródło dochodu. W apelacji od tego wyroku nie podniesiono zarzutu naruszenia prawa materialnego, zaś sąd II instancji dokonał niewielkich zmian w opisie czynu, w zasadniczej części utrzymując w mocy zaskarżony wyrok. Skutkowało to skazaniem sprawcy za przestępstwo nieumyślne popełnione w ramach czynu ciągłego i dodatkowo w ramach uczynienia sobie z przestępstwa stałego źródła dochodu. Zarówno art. 12 § 1 k.k. jak i art. 65 § 1 k.k. wymagają istnienia zamiaru, co wyklucza ich przyjęcie wobec przestępstwa nieumyślnego, przez co orzeczenie jest rażąco niesprawiedliwe.
Słowa kluczowe: przestępstwo nieumyślne, zamiar, czyn ciągły, uczynienie sobie z przestępstwa stałego źródła dochodu, ciąg przestępstw
Jan Kluza
judge of the District Court in Kielce, deputy chair of the 2nd Criminal Division, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0929-6093
Continuous act and making the crime a permanent source of income versus an unintentional crime. Commentary on the ruling of the Criminal Chamber of the Supreme Court of 4 December 2024, IV KK 302/24
This commentary is about the Supreme Court’s judgment regarding a conviction for the crime of handling stolen goods. After the perpetrator was charged with a crime under Article 291 § 1 of the Penal Code in conjunction with Article 294 § 1 of the Penal Code, in conjunction with Article 65 § 1 of the Penal Code and in conjunction with Article 12 § 1 of the Penal Code, the first instance court found that he had acted unintentionally and convicted him of the crime of the unintentional handling of stolen goods committed as part of a continuous act, turning it into a permanent source of income. No claim of a breach of substantive law was raised in the appeal against this judgment, while the second instance court made minor changes to the description of the act, upholding the main part of the contested judgment. This resulted in the perpetrator being convicted of an unintentional crime committed as a continuous act and, additionally, as making the crime a permanent source of income. Both Article 12 § 1 of the Penal Code and Article 65 § 1 of the Penal Code require the existence of intent, which rules them out in the case of an unintentional crime, making the judgment grossly unjust.
Keywords: unintentional crime, intent, continuous act, making a crime a permanent source of income, a series of crimes
Bibliografia / References
Drajewicz D. [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz. Art. 425-682, red. D. Drajewicz, Warszawa 2020.
Dubisz S. (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego PWN. K-Ó, Warszawa 2006.
Gałązka M. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. A. Grześkowiak, K. Wiak, Warszawa 2024.
Kardas P. [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Tom I. Cześć I. Komentarz do art. 1–52, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2016.
Kardas P. [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Tom I. Część II. Komentarz do art. 53–116, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2016.
Kluza J., Wymiar kary za przestępstwo popełnione w ramach czynu ciągłego. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 20 listopada 2024 r., III KK 449/24, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2025/3.
Łabuda G. [w:] Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2021.
Mozgawa M. [w:] Prawo karne materialne. Część ogólna, red. M. Mozgawa, Warszawa 2020.
Patora K. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Kulesza, Warszawa 2025.
Pohl Ł., Prawo karne. Wykład części ogólnej, Warszawa 2025.
Sakowicz A. [w:] A. Sakowicz (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2020.
Skorupka J. [w:] Proces karny, red. J. Skorupka, Warszawa 2020.
Świecki D. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Tom II. Art. 425–673, red. D. Świecki, Warszawa 2024.
Wróbel W., Zoll A., Polskie prawo karne. Cześć ogólna, Kraków 2013.
Zagrodnik J. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Zagrodnik, Warszawa 2024.
Żółtek S., Vachev V. [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz do artykułów 1–116, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, Warszawa 2021.
dr Piotr Ratusznik
adiunkt, Katedra Prawa Cywilnego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warszawski, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-4045-7051
Właściwy zakres pojęcia przedsiębiorstwa wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody. Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego – Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 kwietnia 2024 r., III PSK 42/23
Aktualizacja odpowiedzialności na zasadzie ryzyka z art. 435 Kodeksu cywilnego wymaga stwierdzenia, że w zdarzenie szkodzące było zaangażowane przedsiębiorstwo lub zakład wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody. W praktyce często można jednak spotkać się z rozstrzygnięciami dość zaskakującymi, kiedy jednostki, które nie mogłyby działać bez użycia sił przyrody, wyłącza się z zakresu tej kategorii. Przykład stanowi glosowane postanowienie. Przyjęto w nim, że szpital nie jest wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody, lecz za pomocą „siły ludzkiego umysłu”. Takie podejście należało zakwestionować. Bez sił przyrody szpital nie byłby zdolny do prowadzenia działalności. Większość współczesnych jednostek działających w obrocie – wszystko jedno na jakich zasadach – jest wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody. Nie znaczy to jednak, że zawsze będzie można mówić o szkodzie wyrządzonej przez ruch przedsiębiorstwa z art. 435 Kodeksu cywilnego. Kluczową rolę odgrywa ustalenie, czy ta rzeczywiście została in casu wyrządzona „przez” ruch.
Słowa kluczowe: odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody
Dr Piotr Ratusznik
assistant professor, Department of Civil Law, Faculty of Law and Administration, University of Warsaw, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-4045-7051
The appropriate scope of the notion of an enterprise operated with the forces of nature. Commentary on the resolution of the Labour and Social Insurance Chamber of the Supreme Court of 10 April 2024, III PSK 42/23
The application of strict liability under Article 435 of the Polish Civil Code requires the finding that an enterprise or establishment set in motion by forces of nature is involved in the damaging event. However, in practice, surprising decisions can be encountered in cases where entities that could not operate without the use of forces of nature are excluded from the scope of this category. An example is this decision. It accepted that a hospital is not set in motion by forces of nature but by the ‘power of human intellect’. Such an approach should have been contested. Without forces of nature, the hospital would not be capable of conducting its activity. The majority of contemporary entities operating in commerce—regardless of the principles on which they operate—are set in motion by forces of nature. However, this does not mean that damage will always be caused by the operation of an enterprise under Article 435 of the Polish Civil Code. The key role is played by the determination of whether the damage was indeed caused ‘by’ that operation.
Keywords: strict liability, an enterprise set in motion with the forces of nature
Bibliografia / References
Bagińska E., Prawo deliktów w przyszłym kodeksie cywilnym (propozycje założeń), „Państwo i Prawo” 2019/10.
Caemmerer E. von, Das Verschuldensprinzip in rechtsvergleichender Sicht, „Rabels Zeitschrift für ausländisches und internationales Privatrecht” 1978/1.
Cuoto A., The Beneficiary Pays Principle and Strict Liability: exploring the normative significance of causal relations, „Philosophical Studies” 2018/175
Kaliński M., Rozdział III. Treść i rodzaje świadczenia [w:] A. Brzozowski, J. Jastrzębski, M. Kaliński, E. Skowrońska-Bocian, Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 2019.
Kaliński M., Rozdział VIII. Czyny niedozwolone [w:] A. Brzozowski, J. Jastrzębski, M. Kaliński, E. Skowrońska-Bocian, Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 2019.
Machnikowski P., Śmieja A., Rozdział III. Czyny niedozwolone [w:] Prawo zobowiązań – część ogólna. System Prawa Prywatnego. t. 6, red. A. Olejniczak, Warszawa 2018.
Panfil K. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Osajda, W. Borysiak, Legalis 2022.
Ratusznik P., Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka. Analiza podstaw przypisania oraz wyłączenia, Warszawa 2025.
Węgrzyn G., Ekoinnowacje w Polsce na tle krajów Unii Europejskiej, „Ekonomia i Środowisko” 2013/3.
dr hab. Grzegorz Wolak, prof. WSPiA
Kolegium Prawa, Kierownik Katedry Prawa Cywilnego i Postępowania Cywilnego, WSPiA Rzeszowska Szkoła Wyższa z siedzibą w Rzeszowie; sędzia Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-3636-8440
JEL: K31
Zwolnienie pracownika z obowiązku świadczenia pracy a podległość poleceniom pracodawcy. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 23 czerwca 2025 r., III PSKP 12/24
W glosie zaaprobowano zapatrywanie Sądu Najwyższego, że po odwołaniu ze stanowiska w trybie art. 70 § 2 Kodeksu pracy (k.p.) pracownika zatrudnionego na podstawie powołania w czasie zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia (art. 71 k.p.) pozostałe elementy stosunku pracy łączącego strony nadal obowiązują, a więc pracodawca w ramach funkcji kierowniczej ma prawną możliwość wydania pracownikowi polecenia służbowego (art. 100 k.p.). Pracodawca może – po odwołaniu pracownika w trybie art. 70 § 2 k.p. – rozwiązać z tym pracownikiem stosunek pracy w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. z powodu niewykonania przez pracownika z powołania polecenia pracodawcy, jeżeli spełnia ono trzy warunki: dotyczy pracy, jest zgodne z przepisami prawa pracy oraz zgodne ze stosunkiem pracy.
Słowa kluczowe: pozaumowny stosunek pracy, powołanie, skarbnik gminy, odwołanie równoznaczne z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia z przyczyn, o których mowa w art. 52 k.p.
Dr Hab. Grzegorz Wolak, professor at the WSPiA University of Rzeszów
Law College, Head of the Department of Civil Law and Civil Procedure, WSPiA University of Rzeszów, Judge of the District Court in Tarnobrzeg, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-3636-8440
JEL: K31
Release of an employee from the duty to work vs. subordination to the employer’s instructions Commentary on the judgment of the Supreme Court of 23 June 2025 III PSKP 12/24
The commentary approves the Supreme Court’s view that, after the dismissal of an employee employed on appointment in the procedure of Article 70 § 2 of the Labour Code (LC), during the period of being released from the obligation to work in the notice period (Article 71 LC), the remaining elements of the employment relationship between the parties remain in force, meaning that an employer has the legal right, in a managerial capacity, to give official instructions to an employee (Article 100 LC). After the employee is dismissed under Article 70 § 2 LC, the employer is able to terminate the employee’s employment contract under Article 52 § 1 item 1 LC as a result of the employee’s failure to follow the employer’s instructions, on condition that the instruction satisfies three conditions: it applies to work, it is consistent with the provisions of labour law and it is consistent with the employment relationship.
Keywords: non-contractual employment relationship, appointment, municipal treasurer, dismissal that is equivalent to termination of the employment contract without notice for the reasons referred to in Article 52 of the Labour Code
Bibliografia / References
Brzeziński E. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 27 lipca 1976 r., I PRN 49/76, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 1977/4, poz. 72.
Korus P. [w:] Kodeks pracy. Komentarz, red. A. Sobczyk. Warszawa 2025.
Liszcz T., Prawo pracy, Warszawa 2016.
Nowak A., Odwołanie ze stanowisk w jednostkach samorządu terytorialnego obsadzanych na podstawie aktu powołania, „Z Problematyki Prawa Pracy i Polityki Socjalnej” 1992/9.
Sanetra W., Wina w odpowiedzialności pracowniczej, Warszawa 1975.
Skoczyński J. [w:] M. Gersdorf, K. Rączka, J. Skoczyński, Kodeks pracy, Komentarz, red. Z. Salwa, Warszawa 1999.
Sobczyk A., Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 19 marca 1998 r., I PKN 570/97, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 1999/7–8, poz. 131.
Stelina J. [w:] Prawo pracy, red. J. Stelina, Warszawa 2016.
Szewc A., Szewc T., Wójt, burmistrz, prezydent miasta, Warszawa 2006.
Zieleniecki M. [w:] Prawo pracy, red. J. Stelina. Warszawa 2016.
Zieliński T. [w:] Kodeks pracy. Komentarz, red. L. Florek, Warszawa 2005.
dr hab. Mariusz Bogusz, prof. UG
Katedra Postępowania Administracyjnego i Sądowoadministracyjnego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Gdański, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3173-079X
Niedopuszczalność wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie z zakresu nadzoru budowlanego w trybie wnioskowym. Glosa do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2025 r., II OPS 2/25
Glosa zawiera ocenę uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie II OPS 2/25, w której sąd uznał – w związku ze zmianą stanu prawnego – że postępowania w sprawach z zakresu nadzoru budowlanego mogą być wszczynane wyłącznie z urzędu (a nie na wniosek strony) oraz że wnioski stron o wszczęcie takich postępowań powinny być załatwiane pismami informacyjnymi, a nie postanowieniami o odmowie wszczęcia postępowania. Autor glosy zgadza się z dokonaną przez sąd wykładnią prawa oraz z argumentacją sądu, zaznaczając jednakże, że zmienione przepisy (które interpretował sąd) obniżają zakres ochrony interesów indywidualnych w sprawach budowlanych. Stwarza to pewne ryzyka prawne, za które jednakże odpowiada ustawodawca, a nie sąd administracyjny. Z tego względu praktyka administracyjna prowadzona na podstawie nowych, a zinterpretowanych przez sąd przepisów, wymaga uważnej obserwacji przez naukę prawa.
Słowa kluczowe: wszczęcie postępowania administracyjnego na wniosek oraz z urzędu, wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie z zakresu nadzoru budowlanego, forma załatwienia wniosku strony o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie z zakresu nadzoru budowlanego
Dr Hab. Mariusz Bogusz, professor of the University of Gdańsk
Department of Administrative and Administrative Court Proceedings, Faculty of Law and Administration, University of Gdańsk, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3173-079X
The inadmissibility of initiating administrative proceedings in matters regarding construction supervision on request. Commentary on the resolution of the Supreme Administrative Court of 8 September 2025, II OPS 2/25
The commentary contains an assessment of the resolution of the Supreme Administrative Court in case II OPS 2/25, in which, following a change in the legal framework, the court held that proceedings regarding construction supervision matters may be initiated exclusively ex officio (and not on a party’s request) and that requests of parties to initiate such proceedings should be handled by means of information letters rather than decisions refusing to initiate proceedings. The author of the commentary agrees with the court’s interpretation of the law, as well as with its reasoning, simultaneously noting that the amended provisions (interpreted by the Court) reduce the level of protection of individual interests in construction-related matters. However, this creates certain legal risks, for which responsibility lies with the legislator rather than the administrative court. For this reason, administrative practice conducted on the basis of the new provisions, as interpreted by the court, requires careful monitoring by legal scholarship.
Keywords: initiation of administrative proceedings on request and ex officio, initiation of administrative proceedings in construction supervision matters, the manner of handling a party’s request to initiate administrative proceedings in construction supervision matters
Bibliografia / References
Adamiak B. [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2024.
Borkowski J., Jendrośka J., Orzechowski R., Zieliński A., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1985.
Janowicz Z., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa – Poznań 1992,
Janowicz Z., Kodeks postępowania administracyjnego. Ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Komentarz, Warszawa 1996.
Jaśkowska M., Wilbrandt-Gotowicz M., Wróbel A., Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX 2025.
Kmieciak Z., Wojtuń M., Wegner J., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2023.
Kmiecik Z.R., Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014.
Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2023.
Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. W. Chróścielewski, A. Krawczyk, Warszawa 2025.
Lewandowski S., Malinowski A., Petzel J., Logika dla prawników. Słownik encyklopedyczny, Warszawa 2004.
Łaszczyca G., Martysz C., Matan A., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1–103, Warszawa 2010.
Piątek W., Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2024 r. (sygn. akt II OSK 2096/22), „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2025/1.
Prawo budowlane. Komentarz aktualizowany, red. A. Plucińska-Filipowicz, M. Wierzbowski, LEX 2024.
Prawo budowlane. Komentarz aktualizowany, red. M. Wierzbowski, LEX 2024.
Prawo budowlane. Komentarz, red. D. Okolski, Warszawa 2025.
Prawo budowlane. Komentarz, red. D. Sypniewski, Warszawa 2025.
Prawo budowlane. Komentarz, red. Z. Niewiadomski, Warszawa 2024.
System Prawa Administracyjnego Procesowego. Tom II. Część 3. Czynności procesowe w postępowaniu administracyjnym ogólnym, red. G. Łaszczyca, A. Matan, Warszawa 2021.
System Prawa Administracyjnego Procesowego. Tom II. Część 4. Dynamika postępowania administracyjnego ogólnego, red. Cz. Martysz, Warszawa 2021.
Ziembiński Z., Logika praktyczna, Warszawa 1987.
prof. dr hab. Wojciech Chróścielewski
Katedra Postępowania Administracyjnego i Sądowej Kontroli Administracji, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Łódzki, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1641-4921
Możliwość zaskarżania do sądu administracyjnego postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej stanowiącego akt z zakresu administracji publicznej. Glosa do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2025 r., II GSK 251/25
Autor glosy aprobuje stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego dopuszczającego sądowoadministracyjną kontrolę postanowienia Prezydenta RP o wyznaczeniu przewodniczącego zgromadzenia sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego. Naczelny Sąd Administracyjny zakwalifikował to postanowienie jako „akt lub czynność” w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.). Prezydent RP zaliczany jest przez Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej do organów władzy wykonawczej, a kontrola sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje akty, czynności bądź bezczynność organów administracji publicznej. Literatura i znaczna część orzecznictwa sądowego uznają, że Prezydent RP – nie będąc organem administracji publicznej w znaczeniu ustrojowym – musi być jednak traktowany jako taki organ w znaczeniu funkcjonalnym. Z punktu widzenia sądowej kontroli aktów Prezydenta RP nie ma znaczenia, czy wymagają one, czy też nie kontrasygnaty Premiera. Ma ona jedynie wpływ na ponoszenie za taki akt odpowiedzialności parlamentarnej.
Z faktu, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 7.08.2025 r. uznał, iż udzielenie przez Prezesa Rady Ministrów kontrasygnaty aktowi Prezydenta RP oraz jej uchylenie nie podlegają kognicji sądów administracyjnych, nie można wyprowadzać jakiegokolwiek wniosku o braku dopuszczalności sądowej kontroli aktów urzędowych Prezydenta RP, a w szczególności postanowienia o wyznaczeniu przewodniczącego zgromadzenia sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego.
Jeżeli skarżący cofnął skargę, przy założeniu, że sprawa należała do właściwości sądu – postępowanie powinno być umorzone (art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a.); przy jej braku powinno nastąpić odrzucenie skargi (art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Słowa kluczowe: Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, sądowa kontrola aktów podejmowanych przez Prezydenta RP, możliwość zaskarżenia do sądu postanowienia Prezydenta RP w przedmiocie wyznaczenia przewodniczącego zgromadzenia sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego, konieczność lub jej brak uzyskania kontrasygnaty Premiera i jej wpływ na ewentualną sądową kontrolę aktów Prezydenta RP
Professor Dr Hab. Wojciech Chróścielewski
Department of Administrative Proceedings and Court Review of Administration, Faculty of Law and Administration, University of Łódź, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1641-4921
Possibility of appealing to an administrative court against a decision of the president of the Republic of Poland constituting an act of public administration. Commentary on the ruling of the Supreme Administrative Court of 22 July 2025, II GSK 251/25
The author of the commentary approves the position of the Supreme Administrative Court admitting the administrative court review of the decision of the president of the Republic of Poland regarding the appointment of the head of the assembly of judges of the Civil Chamber of the Supreme Court. The court qualified the decision as an ‘act or activity’ in the meaning of Article 3 § 2, item 4 of the Law on Proceedings before Administrative Courts (LPAC). The Constitution of the Republic of Poland treats the president of the Republic of Poland and an executive authority, while administrative court review encompasses acts, activities and inactions of the bodies of public administration. The literature and a significant proportion of court judgments recognize that the president of the Republic of Poland is not a body of public administration in the systemic sense, who must, however, be treated as such a body in the functional sense. From the point of view of a judicial review of the Polish president’s acts, it does not matter whether or not they require the prime minister’s countersignature. This only affects parliamentary accountability for such an act.
No conclusion can be drawn about the inadmissibility of a judicial review of official acts of the president of the Republic of Poland, in particular the decision to appoint the chair of the assembly of judges of the Civil Chamber of the Supreme Court, from the fact that, in its decision of 7 August 2025, the Supreme Administrative Court held that the prime minister’s countersignature of an act of the president of the Republic of Poland, as well as its annulment, are not subject to the jurisdiction of the administrative courts.
If a case applies to the court’s jurisdiction and if the applicant withdraws a complaint, the proceedings should be discontinued (Article 161 § 1, item 1 LPAC), whereas if the applicant does not withdraw it, the complaint should be rejected (Article 58 § 1, item 1 LPAC).
Keywords: president of the Republic of Poland, judicial review of acts undertaken by the president of the Republic of Poland, the possibility of appealing to the court against a decision of the president of the Republic of Poland regarding the appointment of the chair of the assembly of judges of the Civil Chamber of the Supreme Court, the necessity or lack thereof of obtaining the prime minister’s countersignature and its impact on the possible judicial review of acts of the president of the Republic of Poland
Bibliografia / References
Adamiak B. [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2017.
Cheba J., Glosa do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2025 r. (sygn. akt II GSK 251/25) [dot. analizy stanowiska, że Prezydent RP w zakresie wydawanego przez niego postanowienia w przedmiocie wyznaczenia przewodniczącego zgromadzenia Izby Cywilnej SN działa jako organ administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym], „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2025/5.
Chlebny J., Chróścielewski W., Test niezawisłości i bezstronności sędziego – forma przeciwdziałania kryzysowi w sądownictwie administracyjnym, „Państwo i Prawo” 2024/6.
Chmielarz-Grochal A., Kontrola sądowoadministracyjna aktu Prezydenta RP stwierdzającego datę przejścia sędziego w stan spoczynku. Glosa do wyroku NSA z dnia 30 września 2020 r., II GSK 295/20, „Państwo i Prawo” 2022/4.
Chróścielewski W., Preferencje polityczne i światopoglądowe organów administracji publicznej i sędziów sądów administracyjnych a zapewnienie bezstronności w orzekaniu [w:] Ius est ars boni et aequi. Studia ofiarowane Profesorowi Romanowi Hauserowi Sędziemu Naczelnego Sądu Administracyjnego, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2021, nr specjalny.
Chróścielewski W., Strony i uczestnicy postępowania sądowoadministracyjnego [w:] System Prawa Administracyjnego, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, t. 10, Sądowa kontrola administracji publicznej, Warszawa 2016.
Czarny P. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2023.
Dawidowicz W., Nauka prawa administracyjnego, Zarys wykładu, t. 1, Zagadnienia podstawowe, Warszawa 1965.
de la Bere I., The Queen's Orders of Chivalry, Londyn 1964.
Encyklopedia Gazety Wyborczej, t. 20, Warszawa 2005.
Frankiewicz A., Kontrasygnata aktów urzędowych Prezydenta RP, Warszawa 2004.
Garlicki L., Polskie prawo konstytucyjne, Zarys wykładu, Warszawa 2022.
Jagielski J., W sprawie pozycji Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w systemie administracji publicznej i wykonywania funkcji administracji [w:] Ius est ars boni et aequi. Studia ofiarowane Profesorowi Romanowi Hauserowi Sędziemu Naczelnego Sądu Administracyjnego, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2021, nr specjalny.
Jakubowski A., Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jako organ administrujący (organ administracji publicznej), „Państwo i Prawo” 2023/2.
Kabat A., Właściwość sądów administracyjnych [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zagadnienia wybrane (materiał na Konferencję sędziów NSA Popowo 20–22 października 2003 r.), maszynopis powielony.
Kmieciak Z., Prezydent RP jako organ administrujący a pojęcie jego prerogatyw, „Państwo i Prawo” 2023/7.
Kmieciak Z., Wegner J., Odpowiednie stosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sprawach nadawania stopni naukowych i tytułu profesora, „Państwo i Prawo” 2021/3.
Krawczyk A. [w:] Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, red. W. Chróścielewski, A. Krawczyk, Warszawa 2025.
Łętowska E., Wartość Konstytucji [w:] https://konstytucyjny.pl/wartosc-konstytucji-ewa-letowska.
Mojak R., Pozycja ustrojowa Prezydenta w świetle nowej Konstytucji, „Państwo i Prawo” 1997/11–12.
Montesquieu J., O duchu praw, Warszawa 1957.
Sawicki W. Rytuał sakry – koronacja królewska jako źródło prawa i ustroju państw średniowiecznej Europy [w:] „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 1972, t. 24.
Skrzydło W. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2013.
Sułkowski J., Sądowa kontrola prerogatyw Prezydenta RP. Glosa do postanowienia z dnia 9 października 2012 r., I OSK 1883/12, „Państwo i Prawo” 2014/1.
Woś T. [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, red. T. Woś, Warszawa 2016.
Wyrzykowski M., Konstytucja negocjacji i kompromisu [w:] Konstytucja – wybory – parlament. Studia ofiarowane Zdzisławowi jaroszowi, red. L. Garlicki, Warszawa 2000.
Zawadzki S. [w:] Z. Jarosz, S. Zawadzki, Prawo konstytucyjne, Warszawa 1980.
Zimmermann J., Alfabet prawa administracyjnego, Warszawa 2022.
Tomasz Grossmann
sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, Polska
ORCID: https://orcid.org/0009-0000-0202-7619
Niedopuszczalność wniesienia sprzeciwu od aktu) kasacyjnego przez prokuratora, który nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym. Glosa do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2023 r., I OSK 2608/23
W glosie poddano krytycznej analizie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego – stanowiące punkt wyjścia do rozważań oraz rozstrzygnięcia zawartych w glosowanym postanowieniu – według którego prokurator, który nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym, ma legitymację do wniesienia sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej. Przeciwko takiemu stanowisku przemawia już wykładnia językowa odnośnych przepisów, a zwłaszcza okoliczność, że ustawodawca ograniczył krąg podmiotów uprawnionych do wniesienia sprzeciwu wyłącznie do „stron” – art. 64a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), zaś w art. 8 § 1 p.p.s.a. pominął ten środek zaskarżenia w katalogu uprawnień prokuratora. Przyznanie jemu legitymacji do wniesienia sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej (a w obecnym stanie prawnym – także postanowienia kasatoryjnego – art. 64f p.p.s.a.) nie znajduje też dostatecznego oparcia w wykładni celowościowej, gdyż nie daje się pogodzić z zasadami ekonomiki procesowej oraz specyfiką postępowania sprzeciwowego, które w takim przypadku mogłoby się toczyć w ogóle bez udziału stron postępowania administracyjnego. Autor glosy zwrócił także uwagę na wątpliwości natury systemowej i prawnoeuropejskiej, jakie wiążą się z rozszerzaniem kompetencji prokuratury poza sferę prawa karnego. Przeprowadzone rozważania doprowadziły do wniosku o braku w aktualnym stanie prawnym dostatecznych podstaw do uznania, że prokurator niebiorący udziału w postępowaniu administracyjnym jest legitymowany do wniesienia sprzeciwu od aktu administracyjnego (decyzji, postanowienia) wydanego na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Słowa kluczowe: decyzja kasatoryjna (kasacyjna), postanowienie kasatoryjne (kasacyjne), sprzeciw, prokurator, postępowanie sądowoadministracyjne, dopuszczalność środka zaskarżenia
Tomasz Grossman
judge of the Voivodship Administrative Court in Poznań, Poland
ORCID: https://orcid.org/0009-0000-0202-7619
The inadmissibility of filing an objection to a cassation act by a prosecutor who did not participate in the administrative proceedings. Commentary on the ruling of the Supreme Administrative Court of 28 December 2023, I OSK 2608/23
The commentary contains a critical analysis of the Supreme Administrative Court’s position – which serves as the starting point for the considerations and rulings contained in the decision in question – according to which a prosecutor who did not take part in administrative proceedings has the capacity to file an objection to a cassation decision. The linguistic interpretation of the respective provisions opposes this position, especially the fact that the legislator limited the group of entities authorized to file an appeal exclusively to the ‘parties’ – Article 64a of the Law on Proceedings before Administrative Courts (LPAC) – while Article 8 § 1 LPAC omitted this remedy from the list of the prosecutor’s rights. The award to him of the right to file an objection to a cassation decision (and, under the current law, also to a cassation order – Article 64f LPAC) is also insufficiently supported by a purposive interpretation, because it cannot be reconciled with the principles of procedural economy and the specific nature of objection proceedings, which, in such a case, could be conducted entirely without the involvement of the parties to the administrative proceedings. The author of this commentary also drew attention to the systemic and European law uncertainties related to the extension of the prosecutor’s powers beyond the sphere of criminal law. The considerations of the article led to the conclusion that, under current law, there are insufficient grounds to recognize that a prosecutor not participating in administrative proceedings is entitled to file an objection to an administrative act (decision, order) issued under Article 138 § 2 of the Administrative Procedures Code.
Keywords: cassation decision, cassation order, objection, prosecutor, administrative court proceedings, admissibility of an appeal
Bibliografia / References
Araszkiewicz M., Dyrektywa wykładni holistycznej [w:] Argumenty i rozumowania prawnicze w konstytucyjnym państwie prawa. Komentarz, red. M. Florczak-Wątor. A. Grabowski, Kraków 2021.
Bogucki O., Wykładnia funkcjonalna w działalności najwyższych organów władzy sądowniczej, Szczecin 2011.
Daniel P., Ograniczenia sądowej kontroli w sprawach zainicjowanych sprzeciwem. Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2018 r., II OSK 1319/18, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2019/4, poz. 42.
Dauter B., Niezgódka-Medek M., Kabat A., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2021.
Dudziak S., Pozycja prawna prokuratora po nowelizacji postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, „Prokuratura i Prawo” 2017/12.
Jankiewicz E., Juszczak S., Sprzeciw od decyzji kasatoryjnej, „Przegląd Prawa Administracyjnego” 2023/6.
Morawski L., Zasady wykładni prawa, Toruń 2010.
Piecha J., Sprzeciw w prawie administracyjnym, Warszawa 2021.
Roszkiewicz J., Zakaz domniemywania kompetencji i wyjątki od tego zakazu. Studium publicznoprawne, Warszawa 2022.
Stanek G. [w:] Prawo o prokuraturze. Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury. Komentarz, red. P. Drembkowski, Warszawa 2021.
Śladkowska E., Sprzeciw prokuratora, który nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym, od decyzji kasacyjnej (art. 64a p.p.s.a.). Glosa do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2023 r., I OSK 2608/23, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2025/1, poz. 8.
Turek P., Prawo o prokuraturze. Komentarz, Warszawa 2023.