Kolizja ochrony pokrzywdzonego i prawa do obrony w związku z treścią art. 185a k.p.k.
prof. dr hab. Andrzej Sakowicz
Wydział Prawa, Uniwersytet w Białymstoku, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6599-4876
udział w autorstwie tekstu – 50%
Stanisław Zabłocki
sędzia Sądu Najwyższego w stanie spoczynku, były prezes Sądu Najwyższego kierujący Izbą Karną, Polska
udział w autorstwie tekstu – 50%
Kolizja ochrony pokrzywdzonego i prawa do obrony w związku z treścią art. 185a k.p.k.
Artykuł dotyczy problematyki kolizji ochrony pokrzywdzonego oraz efektywności prawa do obrony w związku ze szczególnym trybem przesłuchania określonym w art. 185a Kodeksu postępowania karnego (k.p.k.). Zdaniem autorów orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz doktryna procesu karnego nie wypracowały jednolitej wykładni przepisu art. 185a k.p.k. w zakresie dopuszczalności ponownego przesłuchania małoletniego pokrzywdzonego, gdy oskarżony nie miał obrońcy w czasie pierwszego przesłuchania. Stawiają tezę, że wybór aksjologiczny dokonany przez ustawodawcę w art. 185a k.p.k. nie może jednak pozbawiać oskarżonego realizacji prawa do obrony, zwłaszcza w tych sytuacjach, gdy nie istniały możliwości prawne wyznaczenia obrońcy, tj. w fazie postępowania in rem. Autorzy, wskazując na mankamenty istniejących rozwiązań prawnych, proponują wprowadzenie do polskiej procedury karnej nowej instytucji: „obrońcy potencjalnego oskarżonego”, która pozwoliłaby – przy zachowaniu w pełni dotychczasowego zakresu gwarancji dla osób pokrzywdzonych (świadków) szczególnie chronionych przez prawo – zagwarantować zbieżną ochronę prawa do obrony jako kluczowego składnika rzetelnego procesu.
Słowa kluczowe: postępowanie karne, prawo do obrony, dostęp do obrońcy, pokrzywdzony, konflikt interesów pokrzywdzonych i podejrzanych
Professor Dr Hab. Andrzej Sakowicz
Faculty of Law, University of Białystok, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6599-4876
Contribution to the preparation of the article – 50%
Stanisław Zabłocki
retired Supreme Court judge, former president of the Supreme Court managing the Criminal Chamber, Poland
Contribution to the preparation of the article – 50%
Conflict between the protection of the victim and the right to a defence in connection with the wording of Article 185a of the Criminal Procedures Code
The article addresses the issue of the conflict between the protection of the victim and the effectiveness of the right to a defence in connection with the special examination procedure referred to in Article 185a of the Criminal Procedures Code (CPC). According to the authors, there is no uniform interpretation of Article 185a of the CPC in the rulings of the Supreme Court and the criminal trial doctrine regarding the admissibility of a repeated interrogation of a minor victim if the accused had no defence counsel at the time of the first interrogation. They argue that the axiological choice made by the legislator in the provision of Article 185a of the CPC cannot deprive the accused of the right to a defence, especially in situations where there was no legal possibility of appointing a defence counsel, i.e. in the in rem stage of the proceedings. While pointing out the shortcomings of the existing legal solutions, the authors propose the introduction into the Polish penal procedure of a new institution of ‘defence counsel for a potential accused’, which, while fully preserving the existing scope of guarantees for victims (and witnesses) who are especially protected by law, would make it possible to guarantee simultaneous protection of the right to a defence as a key component of a fair trial.
Keywords: criminal procedure, right to a defence, access to a defence counsel, victim, conflict of interest between the victims and the accused
Bibliografia / References
Bieńkowska E., Mazowiecka L., Ofiara przestępstwa w dokumentach międzynarodowych, Warszawa 2009.
Bieńkowska E., Pokrzywdzony w świetle najnowszych nowelizacji prawa karnego, „Prokuratura i Prawo” 2014/3.
Błachnio-Parzych A., Kosonoga J., Rzetelny proces karny w orzecznictwie Sądu Najwyższego [w:] Rzetelny proces karny, red. P. Wiliński, Warszawa 2009.
Błaszyk M., Problematyka przesłuchania małoletniego w procesie karnym – w świetle nowelizacji art. 185a i 185b Kodeksu postępowania karnego, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 2013/4.
Błaszyk M., Zamroczyńska M., Przesłuchanie małoletniego świadka i małoletniego pokrzywdzonego w postępowaniu karnym a prawo do obrony [w:] Sytuacja procesowa uczestników postępowania karnego po 1.07.2015 roku, Warszawa 2015.
Cora Ł., Glosa do wyroku SN z 27.02.2020 r., V KK 80/19, „Studia Prawnoustrojowe” 2021/54.
Cora Ł., Ponowne przesłuchanie małoletniego pokrzywdzonego w charakterze świadka. Glosa do wyroku SN z 16.04.2015 r., V KK 4/15, „Gdańskie Studia Prawnicze. Przegląd Orzecznictwa” 2016/3.
Federowicz K., Przesłuchanie małoletnich i ofiar przestępstw seksualnych, Warszawa 2020.
Gadomska A., Przygotowanie do przesłuchania małoletniej ofiary w charakterze świadka, „Prokuratura i Prawo” 2008/7–8.
Gadomska-Radel A., Przesłuchanie dziecka jako ofiary i świadka przestępstwa w procesie karnym, Warszawa 2015.
Gruszecka D. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Skorupka, Warszawa 2020.
Grzegorczyk T., Kodeks postępowania karnego, t. I, Artykuły 1–467, Warszawa 2014.
Grzegorczyk T., Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koronnym. Komentarz, Warszawa 2008.
Hofmański P., Sadzik E., Zgryzek K., Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. I, red. P. Hofmański, Warszawa 2007.
Hofmański P., Szumiło-Kulczycka D., Prawo do obrony a ochrona pokrzywdzonego przestępstwem – uwagi na tle art. 185a k.p.k. i standardów Europejskiej Konwencji Praw Człowieka [w:] W kręgu prawa nieletnich. Księga pamiątkowa ku czci Profesor Marianny Korcyl-Wolskiej, red. P. Hofmański, S. Waltoś, Warszawa 2009.
Jachimowicz M., Nowe zasady przesłuchania małoletniego świadka w procesie karnym, „Kwartalnik Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury” 2014/1.
Karczmarska D., Przesłuchanie małoletniego pokrzywdzonego w świetle nowelizacji kodeksu postępowania karnego, „Prokuratura i Prawo” 2014/1.
Kaznowski A., Udział pokrzywdzonego małoletniego w polskim procesie karnym, „Prokuratura i Prawo” 2007/5.
Kąkol C., Glosa do postanowienia SN z 24.10.2010 r., I KZP 21/10, LEX 2011.
Kierska M., Prawo do przesłuchania świadków oskarżenia w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, „Palestra” 2017/6.
Kosonoga J., Przesłuchanie pokrzywdzonego w trybie art. 185a k.p.k., „Prokuratura i Prawo” 2004/1.
Krawiec A.Z., Przesłuchanie małoletniego świadka po nowelizacji Kodeksu postępowania karnego, „Prokuratura i Prawo” 2013/12.
Księżopolska-Breś A., Przesłuchanie małoletniego pokrzywdzonego przed sądem w trybie art. 185a k.p.k. a wymóg wyznaczenia obrońcy dla podejrzanego oraz pełnomocnika dla osoby podejrzanej, „Prokuratura i Prawo” 2022/5.
Kulesza C., Prawa dziecka pokrzywdzonego przestępstwem w polskim systemie wymiaru sprawiedliwości w świetle standardów europejskich, Warszawa 2024.
Lenartowicz T., Dopuszczalność ponownego przesłuchania małoletniego pokrzywdzonego przestępstwem seksualnym, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2018/8.
Lewandowski B., Czy na pewno żądanie oskarżonego złożone w trybie art. 185a k.p.k. należy rozpatrywać jako zwykły wniosek dowodowy? – głos polemiczny, „Palestra” 2016/7–8.
Markiewicz T., Charakter żądania ponownego przesłuchania małoletniego pokrzywdzonego w trybie art. 185a Kodeksu postępowania karnego, „Palestra” 2021/4.
Mierzwińska-Lorencka J., Nowe regulacje w zakresie ochrony dziecka w postępowaniu karnym i skutki ich wprowadzenia, „Ius Novum” 2016/3.
Rogoziński P., Glosa do postanowienia SN z 4.04.2018 r., III KK 362/17, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2019/3.
Sakowicz A., Zabłocki S., Kolizja ochrony pokrzywdzonego i prawa do obrony w związku z treścią art. 185a k.p.k. [w:] Prawo karne na przełomie wieków. Księga jubileuszowa Profesora Ryszarda A. Stefańskiego, red. J. Dąbrowski, J. Kosonoga, M. Rogalski, Warszawa 2025.
Stefański R.A., Przesłuchanie pokrzywdzonego poniżej 15 lat w procesie karnym [w:] Współczesne problemy procesu karnego i ich efektywność. Księga pamiątkowa Profesora Andrzeja Bulsiewicza, red. A. Marek, Toruń 2004.
Sydor P., Wniosek o ponowne przesłuchanie małoletniej pokrzywdzonej. Glosa do wyroku SN z 16.03.2011 r., III KK 278/10, „Gdańskie Studia Prawnicze. Przegląd Orzecznictwa” 2012/1.
Świerk P., Przesłuchanie małoletniego pokrzywdzonego na podstawie art. 185a Kodeksu postępowania karnego, „Prokuratura i Prawo” 2004/5.
Żbikowska M., Czy żądanie oskarżonego złożone w trybie art. 185a k.p.k. należy rozpatrywać jak zwykły wniosek dowodowy?, „Palestra” 2016/4.
Marcin Raźny
asystent sędziego w Sądzie Apelacyjnym w Krakowie w II Wydziale Karnym, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-6852-4324
Brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw a możliwość wznowienia postępowania karnego na podstawie art. 540 § 2 k.p.k.
Z treści obowiązujących przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jednoznacznie wynika, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego wchodzą w życie z dniem ich ogłoszenia we właściwym organie urzędowym i że dopiero ogłoszenie danego wyroku skutkuje utratą przez zakwestionowany przepis mocy obowiązującej. Jednakże ani Konstytucja RP, ani Kodeks postępowania karnego nie dają jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy wcześniejsze opublikowanie wyroku Trybunału stanowi conditio sine qua non jedynie wyeliminowania tego przepisu z obowiązującego porządku prawnego, czy warunkuje ono także możliwość wznowienia postępowania karnego zakończonego prawomocnym orzeczeniem sądu, wydanym na jego podstawie. Celem artykułu jest znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy do wznowienia postępowania karnego konieczne jest wcześniejsze opublikowanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw, czy wystarczający będzie sam fakt wydania przez Trybunał takiego wyroku.
Słowa kluczowe: publikacja wyroku, Trybunał Konstytucyjny, utrata przez przepis mocy obowiązującej, wydanie wyroku, wznowienie postępowania karnego
Marcin Raźny
judge’s assistant at the Court of Appeal of Kraków, II Criminal Division, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-6852-4324
Failure to publish a ruling of the Constitutional Tribunal in the Journal of Laws and the possibility of renewing criminal proceedings on the basis of Article 540 § 2 of the Criminal Procedures Code
It unambiguously arises from the applicable provisions of the Constitution of the Republic of Poland that rulings of the Constitutional Tribunal take effect from the date of their promulgation in the appropriate official journal and that only the promulgation of a ruling results in the loss of the binding force of the contested provision. However, neither the Polish Constitution nor the Criminal Procedures Code provide an unambiguous answer to the question of whether the prior publication of a ruling of the Constitutional Tribunal is a conditio sine qua non of solely the elimination of that provision from the applicable legal order, or whether it is also a condition of the renewal of criminal proceedings that ended with a final court judgment issued on its basis. The objective of this article is to find an answer to the question of whether the prior publication of a ruling of the Constitutional Tribunal in the Journal of Laws is necessary for the renewal of criminal proceedings, or whether the mere fact that the Tribunal has issued such a ruling will suffice.
Keywords: promulgation of a judgment, the Constitutional Tribunal, loss of the binding force of a provision, issuance of a ruling, renewal of criminal proceedings
Bibliografia / References
Barczak-Oplustil A., Wznowienie postępowania karnego na podstawie art. 540 § 2 k.p.k. Uwagi na marginesie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 17.07.2013 r. (SK 9/10) oraz uchwały Sądu Najwyższego z 27.03.2014 r. (I KZP 30/13), „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2014/2.
Błaszczak Ł., Wzruszalność prawomocnych orzeczeń z powodu niekonstytucyjności aktu normatywnego w procesie cywilnym, „Przegląd Sądowy” 2009/2.
Czeszejko-Sochacki Z., Wznowienie postępowania jako skutek pośredni orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, „Państwo i Prawo” 2000/2.
Gonera K., Łętowska E., Odroczenie utraty mocy niekonstytucyjnej normy i wznowienie postępowania po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, „Państwo i Prawo” 2008/6.
Kabat A. [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2024.
Knysiak-Sudyka H. [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. T. Woś, Warszawa 2016.
Kozielewicz W. [w:] Kodeks postępowania karnego, t. II, Komentarz. Art. 425–682, red. D. Drajewicz, Warszawa 2020.
Kuczyńska H. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz do wybranych przepisów, red. D. Szumiło-Kulczycka, LEX 2022.
Manowska M. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. I, Art. 1–47716, red. M. Manowska, Warszawa 2021.
Naleziński B. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2023.
Piątek W. [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. A. Skoczylas, P. Szustakiewicz, Warszawa 2023.
Sakowicz A. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. A. Sakowicz, Warszawa 2025.
Świecki D. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. II, Art. 425–673, red. D. Świecki, Warszawa 2024.
Weitz K. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. III, Postępowanie rozpoznawcze, red. T. Ereciński, Warszawa 2016.
Zagrodnik J. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Zagrodnik, Warszawa 2024.
Zawistowski D. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. II, Artykuły 367–50539, red. T. Wiśniewski, Warszawa 2021.
dr Justyna Głębocka
adiunkt, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warszawski, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7968-2005
Minimalny wiek odpowiedzialności karnej – uwagi na tle nowelizacji Kodeksu karnego z 7.07.2022 r.
Nowelizacja polskiego Kodeksu karnego dokonana w 2022 r. doprowadziła do zaostrzenia odpowiedzialności karnej wobec nieletnich, zmniejszając dolną granicę wieku odpowiedzialności do lat 14. Celem artykułu jest przedstawienie krytycznego stanowiska wobec wskazanej zmiany poprzez powołanie się zarówno na standardy europejskie i międzynarodowe w zakresie postrzegania praw dziecka, jak i na psychologiczne aspekty dojrzewania emocjonalnego dzieci. Autorka podjęła także próbę odniesienia problematyki minimalnego wieku odpowiedzialności karnej do gwarancji związanych z prowadzeniem postępowania karnego przed sądem karnym, wskazała na historyczny rozwój odpowiedzialności karnej nieletnich w Polsce oraz na regulacje międzynarodowe odnoszące się do pojęcia tzw. child-friendly justice. Finalnie analizie dogmatycznej poddano przepisy dotyczące udziału nieletniego oskarżonego w postępowaniu karnym. Artykuł wpisuje się w argumentację tezy, że system odpowiedzialności nieletnich w Polsce zmienia swój kierunek z modelu opiekuńczo-ochronnego na represyjno-resocjalizacyjny.
Słowa kluczowe: nieletni, odpowiedzialność karna nieletnich, minimalny wiek odpowiedzialności karnej
Dr Justyna Głębocka
assistant professor, Faculty of Law and Administration, University of Warsaw, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7968-2005
Minimum age for criminal liability – comments on the amendments to the Polish Penal Code of 7 July 2022
The 2022 amendment to the Polish Penal Code led to a tightening of criminal liability for juveniles, by reducing the minimum age of liability to 14. The objective of this article is to present a critical stance to this amendment, by referring to both European and international standards of children’s rights and the psychological aspects of children’s emotional maturity. The author also attempts to relate the issue of the minimum age of criminal liability to the guarantees related to handling criminal proceedings in criminal court. She mentioned the historical development of juvenile criminal liability in Poland, as well as international regulations regarding the concept of so-called child-friendly justice. Ultimately, the provisions on the participation of a juvenile suspect in criminal proceedings are subjected to a dogmatic analysis. The article suits the arguments contending that the system of juvenile liability in Poland is changing its direction from a care-and-protection model to a repressive and rehabilitation model.
Keywords: juveniles, criminal liability of juveniles, minimum age for criminal liability
Bibliografia / References
Bell E., Juvenile (in)justice and neoliberal austerity in the European Union [w:] Juvenile Justice in Europe: Past, Present and Future, red. B. Goldson, Abingdon, Oxon – New York 2019.
Buczkowski K., Wymiar sprawiedliwości wobec nieletnich w wybranych krajach, Warszawa 2018.
Cane P., Responsibility in Law and Morality, Oxford–Portland, OR 2002.
Dünkel F., Juvenile Justice and Crime Policy in Europe [w:] Juvenile Justice in Global Perspective, red. F. Zimring, M. Langer, D.S. Tannenhaus, New York 2015.
Eisenberg N., Emotion, regulation and moral development, „Annual Review of Psychology” 2000/51.
Goldson B., Reading the present and mapping the future(s) of juvenile justice in Europe. Complexities and challenges [w:] Juvenile Justice in Europe. Past, Present and Future, red. B. Goldson, Abingdon, Oxon – New York 2019.
Grześkowiak A., Odpowiedzialność karna nieletniego na podstawie Kodeksu karnego, „Biuletyn Stowarzyszenia Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego” 2024/XIX, 21 (1).
Janusz-Pohl B., Analysis of Juvenile Justice Systems: Typologies and Development Perspectives [w:] Juvenile Justice Systems: Poland–Brazil–Portugal, red. B. Janusz-Pohl, Peter Lang, 2021.
Komitet Praw Dziecka Organizacji Narodów Zjednoczonych, Concluding Observations on the Fifth Periodic Report of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, Geneva 2016, https://digitallibrary.un.org/record/835015?v=pdf (dostęp: 1.04.2025 r.).
Komitet Praw Dziecka Organizacji Narodów Zjednoczonych, General Comment No. 24 (2019) on Children’s Rights in the Child Justice System, 18.09.2019 r., CRC/C/GC/24, https://www.ohchr.org/en/documents/general-comments-and-recommendations/general-comment-no-24-2019-childrens-rights-child (dostęp: 16.06.2025 r.).
Kutwa K., Odroczona dorosłość?, Warszawa 2023, https://pie.net.pl/wp-content/uploads/2024/09/Odroczona-doroslosc.pdf (dostęp: 1.04.2025 r.).
Liefaard T., van den Brink Y., ‘Juveniles’ right to counsel during police interrogations: An interdisciplinary analysis of a youth-specific approach, with a particular focus on the Netherlands, „Erasmus Law Review” 2014/4.
Mascherini M., Ludwinek A., Vacas C., Meierkord A., Mapping Youth Transitions in Europe, European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions (Eurofound), Luxembourg 2014, https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2014/mapping-youth-transitions-europe (dostęp: 29.04.2025 r.).
Mendel R., No Place for Kids: The Case for Reducing Juvenile Incarceration, The Annie E. Casey Foundation, Baltimore 2011, https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED527944.pdf (dostęp: 29.04.2025 r.).
Paszek K., Pawelec K., Prawo małoletniego do odmowy złożenia zeznań, „Prokuratura i Prawo” 2008/12.
Pohl Ł., Ponownie w sprawie zakresu odpowiedzialności karnej osoby nieletniej według Kodeksu karnego z 1997 r. (zagadnienie form popełnienia czynu zabronionego) – uwagi o metodzie rozwiązania problemu, „Prawo w Działaniu. Sprawy Karne” 2018/35.
Pohl Ł., Zakres odpowiedzialności karnej nieletniego w Kodeksie karnym z 1997 r. (o konieczności pilnej zmiany art. 10 § 2 k.k. – problem form popełnienia czynu zabronionego), „Prawo w Działaniu. Sprawy Karne” 2017/30.
Richards K., What makes juvenile offenders different from adult offenders?, Trends & issues in crime and criminal justice, No. 409, Australian Institute of Criminology, Canberra 2011, https://doi.org/10.52922/ti274705.
Schennach S., Child-friendly juvenile justice: from rhetoric to reality, Report, doc. 13511, Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy, 19.05.2014 r.
Steinberg L., Cauffman E., Maturity of judgment in adolescence: Psychosocial factors in adolescent decision-making, „Law and Human Behavior” 1996/20.
Steinberg L., Schwartz R.G., Developmental Psychology Goes to Court [w:] Youth on Trial: Developmental Perspectives on Juvenile Justice, red. T. Grisso, R.G. Schwartz, Chicago 2000.
UNICEF, Systematic Responses to Children under the Minimum Age of Criminal Responsibility who have been (Allegedly) Involved in Offending Behaviour in Europe and Central Asia, grudzień 2022, https://www.unicef.org/eca/media/27721/file/Systematic%20Responses%20to%20Children%20under%20the%20Minimum%20Age%20of%20Criminal%20Responsibility%20who%20have%20been%20(Allegedly)%20Involved%20in%20Offending%20Behaviour%20in%20Europe%20and%20Central%20Asia.pdf (dostęp: 16.06.2025 r.).
Weijers I., The minimum age of criminal responsibility in continental Europe has a solid rational base, „Northern Ireland Legal Quarterly” 2016/67 (3).
Weijers I., Grisso T., Criminal Responsibility of Adolescents: Youth as Junior Citizenship [w:] Reforming Juvenile Justice, red. J. Junger-Tas, F. Dünkel, Springer, 2009.
Wiśniewska K., Wolny M., Mój prawnik. Moje prawa. Dostęp dzieci do pomocy obrońcy. Raport krajowy. Polska, Warszawa 2017, https://hfhr.pl/upload/2022/01/mo-j-prawnik-moje-prawa_-doste-p-dzieci-do-pomocy-obron-cy.pdf (dostęp: 16.06.2025 r.).
Wiśniewska K., Wolny M., Szwast M., Bodnar A., Pietryka A., Jasiński W., Kremplewski A., Grochowska A., Chmielewska B., Przywara D., Czyż E., Pachno I., Smętek J., Szuleka M., Kubaszewski P., Country report: Poland [w:] Children Deprived of Liberty in Central and Eastern Europe: Between Legacy and Reform, red. S. Baeva, Bulgarian Helsinki Committee, Sofia 2014, https://www.bghelsinki.org/web/files/campaigns/14/files/2014-CENTRAL-EUROPE-REPORT.pdf (dostęp: 29.04.2025 r.).
dr hab. Magdalena Wilejczyk, prof. UWr
Zakład Prawa Cywilnego i Prawa Międzynarodowego Prywatnego, Instytut Prawa Cywilnego, Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii, Uniwersytet Wrocławski, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-4477-0608
Podstęp milczący a nieodpłatne czynności prawne
Podstęp milczący to sytuacja, w której jedna strona nie ujawnia drugiej stronie zawieranej umowy pewnej informacji, wskutek czego druga ze stron popełnia błąd. Taka sytuacja jest prawnie relewantna tylko wtedy, gdy na stronie ciążył obowiązek ujawnienia pewnych informacji. W artykule skoncentrowano się na podstępie milczącym, który może się pojawić przy dokonywaniu czynności prawnych nieodpłatnych, takich jak: darowizna, nieodpłatne poręczenie, nieodpłatne zlecenie. Główną tezą artykułu jest stwierdzenie, że umowy nieodpłatne wymagają specjalnego traktowania w odniesieniu do ujawniania pewnych faktów oraz informacji. W przekonaniu autorki strona, która otrzymuje korzyść lub świadczenie nieodpłatnie, jest zobowiązana do szczególnego rodzaju lojalności na etapie zawierania umowy. Obowiązek ten obejmuje powinność ujawnienia wszelkiego rodzaju informacji, które mogłyby powodować, że – znając je – druga strona nie podjęłaby decyzji o zawarciu umowy.
Słowa kluczowe: podstęp milczący, nieodpłatne czynności prawne, darowizna, poręczenie, umowa zlecenia
Dr Hab. Magdalena Wilejczyk, professor of the University of Wrocław
Department of Civil and international Private Law, Institute of Civil Law, Faculty of Law, Administration and Economics, University of Wrocław, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-4477-0608
Silent fraud and gratuitous legal transactions
Silent fraud is a situation in which one party does not disclose certain information to another party to a contract as a result of which the other party makes a mistake. Such a situation is only legally relevant if the first party was required to disclose certain information. The focus in this article is on silent fraud which can appear in gratuitous legal transactions, such as donations, gratuitous suretyship contracts and gratuitous personal service contracts. The main argument in the article is that gratuitous contracts require special treatment with regard to the disclosure of facts and information. According to the author, the party that receives a benefit or performance gratuitously has a special obligation of disclosure at the stage of entering into a contract. This obligation includes the requirement to disclose all types of information that could result in the counterparty not entering into the contract if that party were to have had such knowledge.
Keywords: silent fraud, gratuitous legal transactions, donation, suretyship contract, personal service contract
Bibliografia / References
Antoszek T. [w:] Kodeks cywilny, t. III, Komentarz. Art. 627–1088, red. M. Gutowski, Warszawa 2022.
Bączyk M., Glosa do uchwały SN z 30.09.1996 r., III CZP 85/96, „Prawo Bankowe” 1997/1.
Gutowski M. [w:] Kodeks cywilny, t. I, Komentarz. Art. 1–352, red. M. Gutowski, Warszawa 2018.
Kasprzyk R., Glosa do uchwały SN z 30.09.1996 r., III CZP 85/96, „Palestra” 1997/5–6.
Królikowski M., Błąd jako wada oświadczenia woli strony umowy, Warszawa 2014.
Kurowski W. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. V, Zobowiązania. Część szczególna (art. 765–92116), red. M. Habdas, M. Fras, Warszawa 2019.
Lewaszkiewicz-Petrykowska B., Glosa do uchwały SN z 30.09.1996 r., III CZP 85/96, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 1997/7–8.
Lewaszkiewicz-Petrykowska B., Wady oświadczenia woli w polskim prawie cywilnym, Warszawa 1973.
Lewaszkiewicz-Petrykowska B. [w:] System prawa cywilnego, t. I, Część ogólna, red. S. Grzybowski, Ossolineum, 1985.
Machnikowski P. [w:] Zobowiązania, t. I, Przepisy ogólne i powiązane przepisy Księgi I KC. Komentarz, red. P. Machnikowski, Warszawa 2022.
Principles, Definitions and Model Rules of European Private Law. Draft Common Frame of Reference (DCFR), t. I, red. Ch. von Bar, E. Clive, New York 2010.
Radwański Z., Panowicz-Lipska J., Zobowiązania – część szczegółowa, Warszawa 2017.
Rosenblüth I., Błąd i podstęp w kodeksie zobowiązań, Lwów 1934.
Sobolewski P. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, Część ogólna. Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny. Prawo o notariacie (art. 79–95 i 96–99), red. K. Osajda, Warszawa 2017.
Stecki L., Umowa darowizny, Warszawa–Poznań 1974.
Strugała R. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Warszawa 2023.
Sychowicz M. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. V, Zobowiązania. Część szczegółowa, red. J. Gudowski, Warszawa 2017.
Tenenbaum-Kulig M., Darowizna w polskim prawie zobowiązań, Warszawa 2021.
Tereszkiewicz P., Obowiązki informacyjne w umowach o usługi finansowe. Studium instrumentów ochronnych w prawie prywatnym i prawie unijnym, Warszawa 2015.
Trzaskowski R., Wady oświadczenia woli w perspektywie kodyfikacyjnej, „Studia Prawa Prywatnego” 2008/4.
Trzaskowski R. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, Część ogólna, cz. 2 (art. 56–125), red. J. Gudowski, Warszawa 2021.
Wais H. [w:] Dannemann/Schulze, German Civil Code (BGB), t. I, München 2020.
dr Kamil Łakomy
Zakład Prawa Karnego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; adwokat w Wielkopolskiej Izbie Adwokackiej, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-0997-2618
Charakter prawny instytucji ciągłości z art. 12 § 2 k.k.
Przedmiotem artykułu jest charakter prawny instytucji z art. 12 § 2 Kodeksu karnego (k.k.). Problematyczne jest bowiem ustalenie, czy stanowi ona odmianę czynu ciągłego, czy regulację ciągu wykroczeń. Zagadnienie to dotyczy określenia, czy art. 12 § 2 k.k. prowadzi do przyjęcia prawnej jedności czynu wartościowanego jako jedno przestępstwo, czy należy uznać, że sprawca wielu czynów wartościowanych samoistnie jako wielość wykroczeń poniesie odpowiedzialność jak za przestępstwo na płaszczyźnie wymiaru kary. Wykładnie językowa, systemowa i funkcjonalna prowadzą do wniosku, że instytucja ta stanowi konstrukcję realnego zbiegu wykroczeń, którą można nazwać mianem ciągu wykroczeń. Ma to praktyczne znaczenie na płaszczyźnie struktury wyroku i innych konsekwencji prawnokarnych związanych z zastosowaniem tej instytucji, które autor przedstawia na łamach artykułu. Metodologiczną podstawą ustaleń była analiza formalno-dogmatyczna.
Słowa kluczowe: czyn ciągły, ciąg wykroczeń, zbieg wykroczeń, podstawa prawnokarnego wartościowania, przestępstwo ciągłe, przedawnienie karalności
Dr Kamil Łakomy
Department of Criminal Law, Faculty of Law and Administration, Adam Mickiewicz University in Poznań, attorney-at-law at Wielkopolska Bar Association, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-0997-2618
Legal nature of the institution of continuity under Article 12 § 2 of the Penal Code
The objective of this article is to determine the legal nature of the institution referred to in Article 12 § 2 of the Penal Code. This is because it is difficult to determine whether it constitutes a variation of a continuous act or a regulation regarding a series of petty crimes. This issue applies to whether Article 12 § 2 of the Penal Code leads to the acceptance of legal unity of an act assessed as a single offence, or whether it should be acknowledged that the perpetrator of multiple acts assessed independently as a number of petty crimes will be held liable as if it were a crime with regard to sentencing. A linguistic, systematic and functional interpretation leads to the conclusion that this institution constitutes a structure of a real concurrence of petty crimes, which may be referred to as a series of petty crimes. This is of practical significance in terms of the structure of the judgment and other criminal law consequences related to the application of this institution, which the author presents in the article. The methodological basis for the findings was a formal and dogmatic analysis.
Keywords: continuous offence, series of offences, concurrence of petty crimes, basis for criminal assessment, continuous crime, statute of limitations
Bibliografia / References
Błachnio-Parzych A., Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 1.12.2016 r., K 45/14. Glosa, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2018/1.
Bojarski T., Przestępstwo ciągłe – ciąg przestępstw – kara łączna – konstrukcje prawne dopełniające się czy konkurencyjne? [w:] Reforma prawa karnego. Propozycje i komentarz. Księga pamiątkowa Profesor Barbary Kunickiej-Michalskiej, red. J. Jakubowska-Hara, C. Nowak, J. Skupiński, Warszawa 2008.
Gałązka M. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. A. Grześkowiak, K. Wiak, Warszawa 2024.
Gensikowski P., Problem dalszego utrzymywania tzw. czynów przepołowionych [w:] Reforma prawa wykroczeń, t. I, red. P. Daniluk, Warszawa 2019.
Giezek J. [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2021.
Giezek J., Kardas P., Nowe uregulowania ciągłości popełnienia przestępstwa i wykroczenia (art. 12 § 2 Kodeksu karnego i art. 10a Kodeksu wykroczeń), „Palestra” 2019/1–2.
Giezek J., Kardas P., O modelach ciągłości przestępstwa oraz przejawach jej instrumentalizacji w procesie karnym, „Prokuratura i Prawo” 2021/7–8.
Giezek J., Kardas P., Zasada ne bis in idem a nowe regulacje ciągłości popełnienia przestępstwa, „Palestra” 2019/9.
Grzesik M., Czyn ciągły i mechanizmy redukcyjne w przypadku jednoczynowego zbiegu przestępstwa z wykroczeniem, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2019/4.
Kardas P., Problem reakcji na tzw. czyny przepołowione w świetle ciągłości popełnienia przestępstwa, konstrukcji idealnego zbiegu czynów karalnych oraz zasady ne bis in idem, „Prokuratura i Prawo” 2018/3.
Kardas P., Przestępstwo ciągłe w prawie karnym materialnym. Analiza konstrukcji modelowych na tle pojęcia czynu, zbiegu przepisów i zbiegu przestępstw, Kraków 1999.
Kardas P. [w:] Kodeks karny. Część ogólna, t. I, cz. I, Komentarz do art. 1–52, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2016.
Kardas P. [w:] System Prawa Karnego, t. 4, Nauka o przestępstwie. Wyłączenie i ograniczenie odpowiedzialności karnej, red. L.K. Paprzycki, Warszawa 2016.
Kluza J., Zasada ne bis in idem a art. 10a Kodeksu wykroczeń. Uwagi na tle wyroku Sądu Najwyższego z 18.05.2017 r., IV KK 447/16, „Przegląd Prawa Publicznego” 2019/1.
Kluza J., Znaczenie wprowadzania art. 12 § 2 k.k. i art. 57b k.k. dla praktyki wymiaru sprawiedliwości, „Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego” 2022/61.
Kulesza J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Kulesza, Warszawa 2025.
Kulik M., Przestępstwa współukarane w polskim prawie karnym, Lublin 2021.
Kulik M. [w:] Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, Warszawa 2025.
Lachowski J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. V. Konarska-Wrzosek, Warszawa 2023.
Limburska A., Ciągłość czynów w sferze kontrawencjonalizacji – uwagi na kanwie nowelizacji art. 12 k.k., „Prokuratura i Prawo” 2021/1.
Majewski J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Majewski, Warszawa 2024.
Pohl Ł. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. R.A. Stefański, Warszawa 2025.
Sakowicz A. [w:] Kodeks karny, t. I, Część ogólna. Komentarz. Art. 1–116, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, Warszawa 2021.
Zieliński M., Wykładnia prawa. Zasady – reguły – wskazówki, Warszawa 2017.
Zientara A., Odpowiedzialność za czyn ciągły po ostatnich nowelizacjach Kodeksu karnego, „Studia Iuridica” 2022/93.
Żółtek S. [w:] Kodeks karny, t. I, Część ogólna. Komentarz. Art. 1–116, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, Warszawa 2021.
Maciej Iwański
Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk
ORCID: https://orcid.org/0009-0008-0538-2550
Udział referendarzy sądowych w orzekaniu w sprawach o wykroczenia w świetle art. 42 ust. 3 Konstytucji RP
W artykule podjęto próbę znalezienia odpowiedzi na pytanie, czy w świetle art. 42 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jest dopuszczalne powierzenie referendarzom sądowym orzekania w sprawach o wykroczenia. Zgodnie z tym przepisem: „Każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu”. Artykuł 42 Konstytucji RP określa zasady odpowiedzialności karnej, do której zalicza się odpowiedzialność za wykroczenia. Wymierzenie odpowiedzialności za wykroczenie jest więc wymierzeniem odpowiedzialności karnej i może nastąpić wyłącznie na podstawie wyroku sądu. Zbadano dopuszczalność pozostawienia do decyzji obwinionego, czy sprawę rozstrzygniętą przez referendarza sądowego powinien jednak rozstrzygnąć sąd. Odniesiono się także do dopuszczalności ograniczenia domniemania niewinności na podstawie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Wreszcie ustalono, czy na odpowiedź na postawione pytanie może wpłynąć odnotowanie ukarania przez referendarza w Krajowym Rejestrze Karnym. W konkluzji stwierdzono, że brak podstaw do wprowadzenia wyjątku od zasady, iż w sprawie o wykroczenie może orzekać wyłącznie sąd, a powierzenie takiej kompetencji referendarzom sądowym jest niedopuszczalne.
Słowa kluczowe: referendarz sądowy, domniemanie niewinności, wykroczenie, prawo karne, Konstytucja RP
Maciej Iwański
Institute of Law Studies, Polish Academy of Sciences, Poland
ORCID: https://orcid.org/0009-0008-0538-2550
Participation of court referendaries in adjudicating in cases of petty crimes in the light of Article 42 para. 3 of the Constitution of the Republic of Poland
The article constitutes an attempt to answer the question of whether, in the light of Article 42, para. 3 of the Constitution of the Republic of Poland, it is permissible to entrust court referendaries with the capacity to rule in cases of petty crimes. According to this provision: ‘Everyone is presumed innocent until proven guilty by a final court judgment.’ Article 43 of the Constitution of the Republic of Poland specifies the principles of criminal liability, which includes liability for petty crimes. Therefore, the imposition of liability for a petty crime is the imposition of criminal liability and can only take place on the basis of a court judgment. The article examines the admissibility of leaving it to the accused to decide whether the case decided upon by a court referendary should be decided upon by a court. It also assesses the admissibility of limiting the presumption of innocence on the basis of Article 31, para. 3 of the Constitution of the Republic of Poland. It finally ascertains whether the answer to the question that was posed can affect the referendary recording the sentence in the National Criminal Register. In conclusion, it states that there are no legal grounds for making an exception to the rule that only a court can adjudicate in cases of petty crimes, while entrusting such competence to court referendaries is inadmissible.
Keywords: court referendary, presumption of innocence, petty crime, criminal law, Constitution of the Republic of Poland
Bibliografia / References
Arkuszewska A., Referendarz sądowy – status i uprawnienia, „Radca Prawny” 2006/5.
Arkuszewska A., Referendarz sądowy w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2011.
Bachurska B., Referendarz w postępowaniu karnym, Rzeszów 2023.
Cychosz P., Konstytucyjny standard prawa karnego materialnego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Kraków 2017.
Daniluk P., Konstytucyjne determinanty reformowania materialnego prawa wykroczeń [w:] Reforma prawa wykroczeń, t. 2, red. P. Daniluk, Warszawa 2020.
Gensikowski P., Iwański M., Reforma prawa wykroczeń – zagadnienia ustrojowe i procesowe [w:] Reforma prawa wykroczeń, t. 2, red. P. Daniluk, Warszawa 2020.
Hofmański P., Wróbel A. [w:] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, t. I, Komentarz do artykułów 1–18, red. L. Garlicki, Warszawa 2010.
Horodniczy M., Wykonywanie przez referendarzy sądowych czynności z zakresu ochrony prawnej. Glosa do wyroku TK z 12.05.2011 r., P 38/08, „Gdańskie Studia Prawnicze. Przegląd Orzecznictwa” 2012/3.
Iwański M., Referendarz sądowy w postępowaniu nakazowym w sprawach o wykroczenia: postulaty de lege ferenda [w:] Nowy model prawa wykroczeń. Teoria, praktyka, przyszłość, red. W. Wróbel, M. Małecki, M. Pyrcak-Górowska, D. Zając, Kraków 2024.
Korózs Ł., Sztorc M., Referendarz sądowy – przepisy i objaśnienia, Zielona Góra 1998.
Korózs Ł., Sztorc M., Urząd referendarza w projekcie ustawy o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz ustawy o prokuraturze, „Monitor Prawniczy” 1996/11.
Ławnicka J., Referendarz sądowy jako organ w postępowaniu przed sądem rejestrowym, „Przegląd Sądowy” 2007/5.
Masternak-Kubiak M., Kuczma P., Prawo petycji jako publiczne prawo podmiotowe (aspekt podmiotowy i przedmiotowy) [w:] Teoretyczne i praktyczne aspekty realizacji prawa petycji, red. R. Balicki, M. Jabłoński, Wrocław 2015.
Morawiec B., Kompetencje referendarzy w postępowaniu wykroczeniowym – postulat czy realna możliwość, „Krajowa Rada Sądownictwa” 2012/4.
Oręziak B., Kompetencje referendarza sądowego w polskiej procedurze karnej – analiza de lege lata, „Młody Jurysta” 2017/1.
Rawczyński P., Status publicznoprawny referendarza sądowego oraz jego funkcje w sądowym postępowaniu cywilnym, „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” 2009/1.
Rojewski M., Referendarze sądowi. Asystenci sędziów. Urzędnicy sądowi. Komentarz, Warszawa 2007.
Rudnicki S., Nowy urząd referendarza sądowego – głos w dyskusji, „Monitor Prawniczy” 1996/11.
Rylski P., Pozycja ustrojowa i procesowa referendarza sądowego w postępowaniu cywilnym, „Prawo w Działaniu. Sprawy Cywilne” 2011/10.
Sroka T., Wróbel W., Zając D., Konstytucyjny standard prawa wykroczeń. Zagadnienia wybrane [w:] Nowy model prawa wykroczeń. Teoria, praktyka, przyszłość, red. W. Wróbel, M. Małecki, M. Pyrcak-Górowska, D. Zając, Kraków 2024.
Status prawny referendarza sądowego w sądownictwie administracyjnym, red. E. Wójcicka, Warszawa 2020.
Sztorc M., Status prawny referendarza sądowego w Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2016.
Szwast M., Granice przekazywania kompetencji referendarzom sądowym w postępowaniu sądowoadministracyjnym, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2014/4.
Walasik M., Czynności referendarza sądowego w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności, „Polski Proces Cywilny” 2011/1.
Wiliński P., Karlik P. [w:] Konstytucja RP, t. I, Komentarz. Art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016.
Wójcicka E., Geneza i rozwój urzędu referendarza sądowego w prawie polskim. Przekazywanie kompetencji referendarzom sądowym a konstytucyjna zasada sądowego wymiaru sprawiedliwości [w:] Status prawny referendarza sądowego w sądownictwie administracyjnym, red. E. Wójcicka, Warszawa 2020.
Wójcicka E., Geneza i rozwój urzędu referendarza sądowego w prawie polskim. Rys historyczny urzędu referendarza sądowego [w:] Status prawny referendarza sądowego w sądownictwie administracyjnym, red. E. Wójcicka, Warszawa 2020.
Wróbel W., O dwóch aspektach konstytucyjnej zasady domniemania niewinności [w:] Nauki penalne wobec problemów współczesnej przestępczości. Księga jubileuszowa z okazji 70. rocznicy urodzin Profesora Andrzeja Gaberle, red. K. Krajewski, Warszawa–Kraków 2007.
dr Emil Kowalik
Katedra Postępowania Cywilnego, Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1839-3925
Skutek wadliwego doręczenia pisma sądowego w polskim postępowaniu cywilnym w postaci nieważności postępowania ze względu na pozbawienie strony możności obrony jej praw
Doręczenia w postępowaniu cywilnym mają podstawowe znaczenie dla zagwarantowania stronie prawa do sądu, stanowiącego fundament demokratycznego państwa prawnego. Autor analizuje instytucję doręczeń jako gwarancję realizacji prawa do rzetelnego procesu, zapewniającego możliwość obrony i udziału w postępowaniu, omawia także konstytucyjne podstawy prawa do sądu, sposoby doręczeń w polskim postępowaniu cywilnym oraz ich znaczenie praktyczne dla zapewnienia prawa do sądu. W artykule szczególną uwagę poświęcono problematyce wadliwego doręczenia pisma sądowego jako przesłance nieważności postępowania z powodu pozbawienia strony możliwości obrony jej praw. Celem opracowania jest wskazanie, jak prawidłowa realizacja obowiązków doręczeniowych wpływa na zapewnienie gwarancji procesowych i prawidłowy przebieg postępowania cywilnego. Artykuł uwzględnia również rolę państwa w tworzeniu ram prawnych sprzyjających efektywnemu dochodzeniu praw, podkreśla znaczenie praktycznej wykonalności przepisów jako warunku skutecznej ochrony jednostki.
Słowa kluczowe: prawo do sądu, obrona praw strony, doręczenia, nieważność postępowania
Dr Emil Kowalik
Department of Criminal Proceedings, Faculty of Law, Canon Law and Administration, John Paul II Catholic University of Lublin, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1839-3925
Invalidity of civil proceedings before the Polish court as a result of the defective service of process as a defect depriving the defendant of the opportunity to defend its rights
Service in civil proceedings is of fundamental significance to guaranteeing a party of the right to a court hearing, which constitutes the foundation of a democratic state governed by the rule of law. The article analyses the institution of service as a guarantee of exercising the right to a fair trial, ensuring the ability to build a defence and participate in the proceedings. It discusses the constitutional basis of the right to a court hearing, the methods of service in Polish civil proceedings and their practical significance to the assurance of the right to a court hearing. Particular attention is paid to the problem of defective service of process as a premise for the invalidity of proceedings because this deprives a party of the opportunity to defend its rights. The objective of the study is to demonstrate how the proper implementation of service obligations affects the assurance of procedural guarantees and the proper conduct of civil proceedings. The article takes into account the role of the state in creating a legal framework supporting the effective assertion of rights. It also emphasizes the importance of practical enforceability of the regulations as a condition for the effective protection of the individual.
Keywords: the right to a court hearing, defence of a party’s rights, service of process, invalidity of proceedings
References / Bibliografia
Bednorz-Godyń H., Doręczenia za pośrednictwem komornika sądowego, „Monitor Prawniczy” 2023/8.
Berutowicz W., Funkcja ochronna postępowania cywilnego [in:] Studia z prawa postępowania cywilnego. Księga pamiątkowa ku czci Zbigniewa Resicha, eds. M. Jędrzejewska, T. Ereciński, Warszawa 1985.
Broniewicz W., Kognicja sądu drugiej instancji w razie nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji lub nierozpoznania przez ten sąd istoty sprawy, „Przegląd Sądowy” 1997/4.
Broniewicz W., Zniesienie postępowania w procesie cywilnym, „Palestra” 1971/4.
Czeszejko-Sochacki Z., Prawo do sądu w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Ogólna charakterystyka), „Państwo i Prawo” 1997/11–12.
Ereciński T., Apelacja w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2009.
Florczak-Wątor M. [in:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, ed. P. Tuleja, Warszawa 2019.
Grzegorczyk P., Doręczenie na podstawie art. 139 § 1 k.p.c. a pierwsze pismo w sprawie, „Monitor Prawniczy” 2011/23.
Grzegorczyk P., Doręczenie zastępcze w postępowaniu cywilnym [in:] Prawo wobec wyzwań współczesności. Materiały z sesji naukowej (Poznań 19–21.05.2003 r.), ed. P. Wiliński, Poznań 2004.
Grzegorczyk P., Weitz K. [in:] Konstytucja RP, t. I, Komentarz. Art. 1–86, eds. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016.
Jabłoński M., Jarosz-Żukowska S., Prawa człowieka i systemy ich ochrony. Zarys wykładu, Warszawa 2010.
Jagieła J., Skutki niewzięcia przez zainteresowanego udziału w postępowaniu nieprocesowym, „Państwo i Prawo” 2014/3.
Kowalik E., Charakterystyka doręczeń dokonywanych przez komornika sądowego w polskim postępowaniu cywilnym w kontekście art. 139 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, „Studia Prawnicze KUL” 2024/4, https://doi.org/10.31743/sp.17169.
Kowalik E., General characteristics of service of procedural documents in Polish civil proceedings compared to selected European countries, „Review of European and Comparative Law” 2024/59 (4), https://doi.org/10.31743/recl.17167.
Lis-Staranowicz D., Konstytucyjne środki ochrony wolności i praw [in:] Wolności i prawa człowieka w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ed. M. Chmaj, Warszawa 2016.
Manowska M., Wznowienie postępowania cywilnego, Warszawa 2013.
Markiewicz D. [in:] Kodeks postępowania cywilnego, t. I, Komentarz. Art. 1–45816, ed. T. Szanciło, Warszawa 2023.
Olaś A., Reforma, deforma czy zwykłe majsterkowanie? – uwagi na tle zmian w przepisach o pełnomocnictwie procesowym na mocy nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego z 9.03.2023 r., „Palestra” 2023/8.
Parafianowicz J. [in:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. I, Art. 1–50539, ed. O.M. Piaskowska, Warszawa 2024.
Pietrzkowski H., Prawo do sądu (wybrane zagadnienia), „Przegląd Sądowy” 1999/11–12.
Rycko N. [in:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, Część ogólna, cz. 2 (art. 56–125), ed. J. Gudowski, Warszawa 2021.
Siedlecki W., Nieważność procesu cywilnego, Warszawa 1965.
Siedlecki W., Zarys postępowania cywilnego, Warszawa 1968.
Sorysz M., Doręczenie i jego wpływ na bieg terminów w postępowaniu cywilnym, „Monitor Prawniczy” 2003/15.
Strus Z., Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego – Izba Cywilna, „Palestra” 2002/11–12.
Tuleja P. [in:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, ed. P. Tuleja, Warszawa 2019.
Weitz K. [in:] Doręczenia w postępowaniu cywilnym. Komentarz do art. 131–147 k.p.c., eds. M. Dziurda, T. Ereciński, Warszawa 2024.
Wudarski A., Doręczanie pism procesowych w ujęciu prawnoporównawczym, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2003/4.
Zamojski Ł., Doręczenie pozwanemu pierwszego pisma procesowego wywołującego potrzebę obrony na podstawie art. 1391 KPC, „Monitor Prawa Handlowego” 2019/3.
Zembrzuski T., Nieważność postępowania w procesie cywilnym, Warszawa 2017.
Zembrzuski T., Pozbawienie możności obrony praw strony w orzecznictwie Sądu Najwyższego [in:] Ius est a iustitia appellatum. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Tadeuszowi Wiśniewskiemu, ed. M. Tomalak, Warszawa 2017.
Zieliński A. [in:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, eds. K. Flaga-Gieruszyńska, A. Zieliński, Warszawa 2024.
Żak M., Prawo do sądu jako element zasady dobrego rządzenia w świetle orzecznictwa z zakresu praw człowieka, „Palestra” 2020/2.
Tomasz Witek
aplikant Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, Polska
ORCID: https://orcid.org/0009-0003-3319-4331
Problematyka umowy kontraktacji w orzecznictwie sądowym
Stosowanie przepisów regulujących umowę kontraktacji budzi wiele wątpliwości w orzecznictwie sądowym. Równocześnie nierzadko problemy związane z tym typem umowy dotykają złożonych problemów prawnych, takich jak problematyka umów nienazwanych i umów mieszanych, a także stosowania klauzuli nadużycia prawa i klauzuli dobrych obyczajów. Istotna staje się także materia wpływu regulacji publicznoprawnych na kształt umów w sektorze łańcucha dostaw produktów rolnych, poparta orzecznictwem sądów w dziedzinie przeciwdziałania nieuczciwej konkurencji. W artykule przedstawiono występujące w orzecznictwie sądowym rozbieżności oraz spory i podjęto próbę ich rozwiązania. Oprócz wskazanej problematyki zostały poruszone m.in. problemy odróżnienia umowy kontraktacji od innego rodzaju typów umów oraz statusu producenta rolnego jako przedsiębiorcy w obrocie gospodarczym.
Słowa kluczowe: umowa kontraktacji, umowa mieszana, producent rolny, produkt rolny, kara umowna, wykładnia oświadczeń woli
Tomasz Witek
trainee at the National School of Judiciary and Public Prosecution, Poland
ORCID: https://orcid.org/0009-0003-3319-4331
The issue of contracts for delivering pre-contracted agricultural produce in court judgments
The application of the provisions governing contracts for delivering pre-contracted agricultural produce gives rise to numerous doubts in court judgments. It is simultaneously not uncommon for problems related such contracts to involve complex legal issues, such as the problem of unnamed contracts and mixed contracts, as well as the use of the clause of abuse of rights and the good morals clause. The matter of the influence of public law regulations on the shape of contracts in the agricultural produce supply chain sector, supported by court judgments in the area of combating unfair competition, is also important. This article presents the divergences and disputes appearing in court judgments and attempts to resolve them. In addition to these issues, it also addresses the problem of differentiating a contract for delivering pre-contracted agricultural produce from other types of contracts, as well as the status of an agricultural producer as an entrepreneur in economic trade.
Keywords: contract for delivering pre-contracted agricultural produce, mixed contract, agricultural producer, agricultural product, contractual penalty, interpretation of declarations of intent
Bibliografia / References
Adamus R., Potrzeba zmiany regulacji umowy kontraktacji, „Studia Prawa Prywatnego” 2024/2.
Brzozowski A. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 7, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, red. J. Rajski, Warszawa 2011.
Drapała P. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. III, Zobowiązania. Część ogólna, red. J. Gudowski, Warszawa 2013.
Frąckowiak J. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 1, Prawo cywilne – część ogólna, red. M. Safjan, Warszawa 2012.
Gudowski J. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Dochodzenie roszczeń w postępowaniu grupowym. Przepisy przejściowe. Komentarz do zmian, t. 2, red. T. Zembrzuski, Warszawa 2020.
Katner W.J. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 7, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, red. J. Rajski, Warszawa 2004.
Katner W.J. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 9, Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, red. W.J. Katner, Warszawa 2023.
Krzemiński G., Pojęcie umowy nazwanej, „Studia Prawnicze” 2010/3.
Łobos-Kotowska D.J. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. IV, Zobowiązania. Część szczególna (art. 535–764⁹), red. M. Fras, M. Habdas, LEX 2018.
Manowska M. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany, t. I, Art. 1–477¹⁶, red. M. Manowska, LEX 2022.
Mondek J.M. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. serii K. Osajda, red. tomu W. Borysiak, Warszawa 2024.
Mucha J., Refleksje nad modelem rozpoznawania przez sądy spraw cywilnych z zakresu prawa rolnego, „Przegląd Prawa Rolnego” 2011/1.
Naworski J.P., Status prawny rolnika w procesie cywilnym z przedsiębiorcą. Glosa do uchwały SN z 26.02.2015 r., III CZP 108/14, „Glosa” 2015/4.
Radwański Z., Uwagi o umowach mieszanych, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Wynalazczości i Ochrony Własności Intelektualnej” 1985/4.
Rutkowski D. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Art. 1–505³⁹, red. O.M. Piaskowska, LEX 2025.
Sobolewski P. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. serii K. Osajda, red. tomu W. Borysiak, Warszawa 2024.
Stelmachowski A. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 3, Prawo rzeczowe, red. T. Dybowski, Warszawa 2007.
Stelmachowski A. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 7, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, red. J. Rajski, Warszawa 2004.
Stelmachowski A., Korzycka M. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 7, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, red. J. Rajski, Warszawa 2018.
Suchoń A. [w:] Kodeks cywilny, t. II, Komentarz. Art. 353–626, red. M. Gutowski, Warszawa 2022.
Trzaskowski R. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, Część ogólna, cz. 2 (art. 56–125), red. J. Gudowski, Warszawa 2021.
Zdziennicki B., Kontraktacja [w:] Prawo rolne, red. P. Czechowski, Warszawa 2011.
Żelechowski Ł. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. serii K. Osajda, red. tomu W. Borysiak, Warszawa 2024.
Patryk Kozak
doktorant, Szkoła Doktorska KUL, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-9787-4369
Zakres związania sądu wnioskiem o ubezwłasnowolnienie co do rodzaju ubezwłasnowolnienia. Glosa do uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 13.03.2025 r., III CZP 41/24
W glosowanej uchwale Sąd Najwyższy orzekł, że sąd nie jest związany wnioskiem o ubezwłasnowolnienie co do rodzaju wskazanego w nim ubezwłasnowolnienia. Autor pozytywnie ocenia to rozstrzygnięcie. Wskazuje, że art. 321 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, stanowiący o zakazie orzekania przez sąd ponad zgłoszone żądanie, jest stosowany w postępowaniu nieprocesowym odpowiednio. Oznacza to, że w postępowaniu o ubezwłasnowolnienie wyrażone we wniosku żądanie dotyczy ubezwłasnowolnienia w ogóle, a nie ubezwłasnowolnienia określonego rodzaju. Przepisy regulujące to postępowanie powinny być bowiem interpretowane z uwzględnieniem funkcji ubezwłasnowolnienia, tj. zapewnienia ochrony osoby, której dotyczy wniosek. Uzasadnione jest zatem, aby sąd mógł orzec ubezwłasnowolnienie całkowite, mimo że we wniosku żądano jedynie ubezwłasnowolnienia częściowego, jeżeli rezultaty postępowania dowodowego dają do tego podstawy.
Słowa kluczowe: ubezwłasnowolnienie, rodzaj ubezwłasnowolnienia, wniosek o ubezwłasnowolnienie, związanie wnioskiem o ubezwłasnowolnienie, postępowanie nieprocesowe
Patryk Kozak
doctoral student, Doctoral School, The John Paul II Catholic University of Lublin, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-9787-4369
Extent to which a court is bound by a petition for incapacitation. Commentary on the resolution of the bench of seven judges of the Supreme Court of 13 March 2025, III CZP 41/24
In this resolution, the Supreme Court ruled that a court is not bound by a petition for incapacitation with regard to the type of incapacitation specified in that petition. The author positively assesses this resolution. He points out that Article 321 § 1 of the Civil Procedures Code, which stipulates that the court is prohibited from adjudicating beyond the claim specified in the lawsuit, is applied mutatis mutandis to non-contentious proceedings. This means that, in proceedings regarding incapacitation, the claim expressed in the petition applies to incapacitation in general and not incapacitation of a specific type. This is because the provisions of the law regulating such proceedings should be construed with account taken of the function of the institution of incapacitation, i.e. the assurance that the person to whom the petition applies is protected. It is therefore reasonable for the court to be able to declare complete incapacitation, even though the petition only applied to partial incapacitation, if the results of the proceedings on the taking of evidence give grounds for this.
Keywords: incapacitation, type of incapacitation, petition for incapacitation, being bound by petition for incapacitation, non-contentious proceedings
Bibliografia / References
Czech B. [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. III, Komentarz. Art. 425–729, red. A. Marciniak, Legalis 2019.
Dobrzański B. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. I, red. W. Siedlecki, Z. Resich, Warszawa 1969.
Flaga-Gieruszyńska K. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. K. Flaga-Gieruszyńska, A. Zieliński, Legalis 2024.
Górski A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. III, Art. 506–729, red. T. Wiśniewski, LEX 2021.
Gudowski J. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. IV, Postępowanie rozpoznawcze. Postępowanie zabezpieczające, red. T. Ereciński, LEX 2016.
Gudowski J. [w:] System Prawa Procesowego Cywilnego, red. nacz. T. Ereciński, t. IV, Postępowanie nieprocesowe, cz. 2, Postępowania z zakresu prawa osobowego, rodzinnego i rzeczowego, red. P. Rylski, M. Walasik, Warszawa 2023.
Jasiński S., Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z 18.05.1972 r. (II CR 138/72), „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” 1974/3.
Jastrzemska S. [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. II, Komentarz. Art. 459–1217, red. T. Szanciło, Legalis 2023.
Kleniewska I., Postępowanie w sprawach o ubezwłasnowolnienie w praktyce sądowej, „Prawo w Działaniu. Sprawy Cywilne” 2006/1.
Korzan K., Postępowanie nieprocesowe, Warszawa 1997.
Kraczek J., Zakres związania sądu żądaniem wniosku o ubezwłasnowolnienie, „Palestra” 2016/5.
Lubiński K., Zakres orzekania sądu w postępowaniu o ubezwłasnowolnienie oraz o uchylenie lub zmianę ubezwłasnowolnienia, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Prawo” 1976/75.
Ludwiczak L., Ubezwłasnowolnienie w polskim systemie prawnym. Aspekty materialnoprawne i formalnoprawne, Warszawa 2012.
Markiewicz K., Czy sąd jest związany wnioskiem co do zakresu (rodzaju) ubezwłasnowolnienia?, „Polski Proces Cywilny” 2014/2.
Marszałkowska-Krześ E., Postępowanie nieprocesowe w sprawach osobowych i rodzinnych, Wrocław 2012.
Partyk A., Partyk T. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. II, Art. 506–1217, red. O.M. Piaskowska, LEX 2024.
Rejdak M. [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. III, Komentarz. Art. 425–729, red. A. Marciniak, Legalis 2019.
Siedlecki W., Glosa do orzeczenia Sądu Najwyższego z 19.12.1961 r., „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” 1963/2.
Studzińska J. [w:] E. Gapska, J. Studzińska, Postępowanie nieprocesowe, Warszawa 2020.
Uliasz M., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Legalis 2008.