Międzynarodowy Trybunał Karny wkracza w przyszłość: dowody elektroniczne i sztuczna inteligencja
prof. dr hab. Hanna Kuczyńska
Instytut Nauk Prawnych, Polska Akademia Nauk
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1446-2244
Międzynarodowy Trybunał Karny wkracza w przyszłość: dowody elektroniczne i sztuczna inteligencja
Zarówno charakter zbrodni międzynarodowych, jak i skala prowadzonego postępowania przygotowawczego przez Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK) wymagają specjalnej metodyki i wymuszają wykorzystanie narzędzi cyfrowych. Złożoność technologiczna poddawanych ocenie danych cyfrowych oraz ich ilość oznacza, że zarządzanie danymi przez algorytmy musi stać się niezbędnym elementem prowadzenia postępowania w sprawach zbrodni międzynarodowych. MTK na szeroką skalę używa dowodów z otwartych źródeł (OSINT), przyjął też nowatorskie podejście do sposobu gromadzenia i analizy takich dowodów. W artykule przedstawiono nowe cyfrowe narzędzia warsztatu śledczego Biura Prokuratora MTK (OTP) oraz podejście Izby Orzekającej MTK do dowodów uzyskanych w otwartych źródłach i w cyfrowych bazach danych. Omówiono również użycie przez OTP do analizy danych w czasie postępowania przygotowawczego sztucznej inteligencji, które zmusza do analizy skutków – a przede wszystkim potencjalnych zagrożeń, które ze sobą niesie to nowe narzędzie.
Słowa kluczowe: międzynarodowe prawo karne, Międzynarodowy Trybunał Karny, sztuczna inteligencja, dowody elektroniczne, postępowanie karne
Praca powstała w wyniku realizacji projektu badawczego Narodowego Centrum Nauki: W poszukiwaniu sprawiedliwości za zbrodnie międzynarodowe w epoce cyfrowej (nr rej.: 2023/49/B/HS5/02623). Artykuł jest uzupełnioną wersją tekstu, który ukazał w: Hominum causa omne ius constitutum sit. Księga jubileuszowa Profesora Piotra Hofmańskiego, red. P. Czarnecki, S. Głogowska, A. Górski, A. Sakowicz.
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons CC BY-NC-ND 4.0.
Professor Dr Hab. Hanna Kuczyńska
Institute of Law Studies, Polish Academy of Sciences, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1446-2244
The International Criminal Court steps into the future: electronic evidence and artificial intelligence
Both the nature of international crimes and the scale of investigations conducted by the International Criminal Court (ICC) require specialized methodology and require the use of digital tools. The technological complexity of the digital data being assessed and its volume mean that algorithmic data management has to become an essential element of conducting investigations into international crimes. The ICC makes extensive use of open-source evidence (OSINT) and has adopted an innovative approach to the collection and analysis of such evidence. This article presents new digital tools for the investigative operations of the Office of the ICC Prosecutor (OTP) and the approach of the ICC Trial Chamber to evidence obtained from open sources and digital databases. It also discusses the OTP’s use of artificial intelligence for data analysis during investigations, which forces an analysis of the effects, and primarily the potential threats of this new tool.
Keywords: international criminal law, International Criminal Court, artificial intelligence, electronic evidence, criminal proceedings
Bibliografia / References
Alamuddin A., Collection of Evidence [w:] Principles of Evidence in International Criminal Justice, red. K.A.A. Khan, C. Buisman, C. Gosnell, Oxford 2010.
Blahuta R., Movchan A., Movchan M., Use of Electronic Evidence in Criminal Proceedings in Ukraine, „Advances in Social Science, Education and Humanities Research”, vol. 617, Proceedings of the International Conference on Social Science, Psychology and Legal Regulation (SPL 2021).
Braga da Silva R., Updating the Authentication of Digital Evidence in the International Criminal Court, „International Criminal Law Review” 2021/22 (5–6).
Czuperski M., Herbst J., Higgins E., Polyakova A., Wilson D., Report: Hiding in plain sight: Putin’s War in Ukraine. Using digital forensics to expose Russia’s war in Ukraine, Atlantic Council (2015), https://www.jstor.org/stable/pdf/resrep03631.9.pdf (dostęp: 11.09.2024 r.).
D’Alessandra F., Sutherland K., The Promise and Challenges of New Actors and New Technologies in International Justice, „Journal of International Criminal Justice” 2021/19.
Digital Lockers: Archiving Social Media Evidence of Atrocity Crimes 2021, Human Rights Center, UC Berkeley School of Law (Digital Lockers: Archiving Social Media Evidence of Atrocity Crimes – Berkeley Human Rights Center).
Europol, Policing in an AI-Driven World, „Police Chief Magazine”, 24.04.2024 r.
Evans H., Hazim M., Evidence Collection at the International Criminal Court: Promises and Pitfalls. OTPLink, Project Harmony, and Digitalization Efforts, „JustSecurity”, 5.07.2023 r., Digital Evidence Collection at the Int’l Criminal Court: Promises and Pitfalls, justsecurity.org.
Freeman L., Digital Evidence and War Crimes Prosecutions: The Impact of Digital Technologies on International Criminal Investigations and Trials, „Fordham International Law Journal” 2018/41 (2).
Freeman L., Vazquez Llorente R., Finding the Signal in the Noise: International Criminal Evidence and Procedure in the Digital Age, „Journal of International Criminal Justice” 2021/19.
Gillett M., Fan W., Expert Evidence and Digital Open Source Information Bringing Online Evidence to the Courtroom, „Journal of International Criminal Justice” 2023/21.
Granja F.M., Rodriguez R.G.D., The Preservation of Digital Evidence and Its Admissibility in the Court, „International Journal of Electronic Security and Digital Forensics” 2017/19, https://www.researchgate.net/publication/312934498_The_preservation_of_digital_evidence_and_its_admissibility_in_the_court (dostęp: 16.01.2023 r.).
Grimm P., Capra D., Joseph G., Authenticating Digital Evidence, „Baylor Law Review” 2017/69.
Grimm P.W., Bergstrom L.Y., O’Toole-Loureiro M.M., Authentication of Social Media Evidence, „American Journal of Trial Advocacy” 2013/36.
Hellwig K., The Potential and the Challenges of Digital Evidence in International Criminal Proceedings, „International Criminal Law Review” 2021/22 (5–6).
Ho H.L., The Fair Trial Rationale for Excluding Wrongfully Obtained Evidence [w:] Do Exclusionary Rules Ensure a Fair Trial?: A Comparative Perspective on Evidentiary Rules, red. S. Gless, T. Richter, Basel 2019.
ICC Prosecutor Karim A.A. Khan KC announces launch of advanced evidence submission platform, OTPLink, International Criminal Court, 24.05.2023 r., icc-cpi.int.
Kuczyńska H., Digital evidence in investigation concerning Russian crimes in Ukraine [w:] The Russian-Ukrainian Conflict and War Crimes. Challenges for Documentation and International Prosecution, red. P. Grzebyk, D. Uczkiewicz, Routledge, 2024.
Kuczyńska H., The ICC enters into the future: The digital-evidence revolution or evolution?, „Revista Brasileira de Direito Processual Penal” 2024/3.
Kuczyńska H., Międzynarodowy Trybunał Karny wkracza w przyszłość: dowody elektroniczne i sztuczna inteligencja [w:] Hominum causa omne ius constitutum sit. Księga jubileuszowa Profesora Piotra Hofmańskiego, red. P. Czarnecki, S. Głogowska, A. Górski, A. Sakowicz, A. Światłowski, Warszawa 2024.
Kusak M., Algorytmy kontra przestępcy, 10.02.2020 r., https://uniwersyteckie.pl/nauka/dr-martyna-kusak-algorytmy-kontra-przestepcy (dostęp: 4.10.2024 r.).
McIntyre G., Vialle N., The Use of AI at the ICC: Should we Have Concerns? Part I, „OpinioJuris”, 11.10.2023 r., http://opiniojuris.org/2023/10/11/the-use-of-ai-at-the-icc-should-we-have-concerns-part-i/ (dostęp: 11.09.2024 r.).
Office of the Prosecutor, Delivering Better Together. Office of the Prosecutor Annual Report 2023, icc-cpi.int.
Office of the Prosecutor, Strategic Plan 2023–2025, https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/2023-08/2023-strategic-plan-otp-v.3.pdf (dostęp: 11.09.2024 r.).
Quilling C., The Future of Digital Evidence Authentication at the International Criminal Court, „Journal of Public and International Affairs”, 20.05.2022.
Ruggieri F., Security in digital data preservation, „Digital Evidence and Electronic Signature Law Review” 2014/11.
Stoykova R., Digital Evidence: Unaddressed Threats to Fairness and the Presumption of Innocence, „Computer Law and Security Review” 2021/42.
Tal M., Digitalize It: Digital Evidence At The ICC, Lieber Institute West Point, 14.08.2023 r., https://lieber.westpoint.edu/digitalize-it-digital-evidence-icc/ (dostęp: 11.09.2024 r.).
Umberg T., Warden C., Digital Evidence and Investigatory Protocols, „Digital Evidence and Electronic Signature Law Review” 2014/11.
Wille B., „Video Unavailable”: Social Media Platforms Remove Evidence of War Crimes, Human Rights Watch, 10.09.2020 r., https://www.hrw.org/report/2020/09/10/video-unavailable/social-media-platforms-remove-evidence-war-crimes (dostęp: 10.07.2024 r.).
dr hab. Maciej Jakub Zieliński
adiunkt, Zakład Prawa Pracy i Prawa Socjalnego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2250-6582
Ustalanie i wypłata uposażenia rodzinnego po zmarłych sędziach. Uwagi de lege lata i de lege ferenda
Celem artykułu jest krytyczna ocena poglądów doktryny dotyczących charakteru prawnego świadczenia rodzinnego należnego członkom rodziny zmarłego sędziego, źródła uprawnień tych osób, a także sformułowanie wniosków de lege ferenda. Mimo oczywistego związku uposażenia rodzinnego z kwestią niezawisłości sędziowskiej w literaturze dość mało uwagi poświęca się charakterowi prawnemu tego świadczenia i więzi prawnej, w której ramach jest ono wypłacane. Podnosi się, że uposażenie rodzinne jest świadczeniem znajdującym swoje źródło w stosunku służbowym sędziego, a spory dotyczące przysługiwania uposażenia rodzinnego i jego wysokości są sprawami z zakresu prawa pracy. Pogląd ten nie wydaje się jednak należycie uzasadniony i nie wytrzymuje krytyki.
Słowa kluczowe: uposażenia rodzinne, niezawisłość sędziowska, świadczenia po zmarłych sędziach
Dr Hab. Maciej Jakub Zieliński
assistant professor, Labour and Social Law Department, Faculty of Law and Administration, Adam Mickiewicz University, Poznań, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2250-6582
The determination and payment of family benefits for family members of deceased judges. De lege lata and de lege ferenda comments
The objective of this article is to critically assess the views of the legal doctrine regarding the legal nature of family benefits due to family members of a deceased judge and the sources of these people’s rights, as well as to formulate some de lege ferenda conclusions. Despite the obvious connection between the family benefit and the matter of judicial independence, little attention is paid in the literature to the legal nature of this benefit and the legal relationship within which it is paid. It is argued that the source of the family benefit is the judge’s service, so disputes regarding the entitlement to that benefit and its amount are labour law matters. However, this view does not seem to be properly justified and does not withstand criticism.
Keywords: family benefit, judicial independence, benefits in the event of a judge’s death
Bibliografia / References
Antonów K., Ochrona socjalna sędziów sądów powszechnych, „Przegląd Sądowy” 2018/5.
Antonów K., Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, Warszawa 2011.
Antonów K. [w:] M. Bartnicki, B. Suchacki, K. Antonów, Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, Warszawa 2009.
Antonów K. [w:] Prawo pracy i ubezpieczeń społecznych, red. K.W. Baran, Warszawa 2017.
Bartnicki M. [w:] K. Antonów, M. Bartnicki, B. Suchacki, M. Zieleniecki, Emerytury i renty z FUS. Emerytury pomostowe. Okresowe emerytury kapitałowe. Komentarz, red. K. Antonów, Warszawa 2014.
Ereciński T., Gudowski J., Iwulski J., Prawo o ustroju sądów powszechnych. Ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa. Komentarz, red. J. Gudowski, Warszawa 2009.
Gonera K. [w:] Prawo o ustroju sądów powszechnych. Komentarz, red. A. Górski, Warszawa 2013.
Jończyk J., Prawo zabezpieczenia społecznego, Kraków 2006.
Kamiński M., Nieważność decyzji administracyjnej. Studium teoretyczne, Kraków 2006.
Karaszewski G. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. J. Ciszewski, P. Nazaruk, LEX 2003.
Korybski A. [w:] A. Korybski, L. Leszczyński, A. Pieniążek, Wstęp do prawoznawstwa, Lublin 2009.
Lach D.E., Powiernicza technika realizacji zabezpieczenia społecznego (na przykładzie ubezpieczenia zdrowotnego), „Państwo i Prawo” 2009/3.
Longchamps F., O pojęciu stosunku prawnego w prawie administracyjnym, „Acta Universitatis Wratislaviensis” 1964/19.
Lubiński K., Wymiar sprawiedliwości a administracja sądowa [w:] System Prawa Procesowego Cywilnego, red. nacz. T. Ereciński, IV, cz. 1, vol. 1, Postępowanie nieprocesowe, red. T. Ereciński, K. Lubiński, Warszawa 2021.
Myszka Z., Sędziowskie uposażenia rodzinne, „Przegląd Ubezpieczeń Społecznych i Gospodarczych” 2000/4.
Nowacki J., Tobor Z., Wstęp do prawoznawstwa, Kraków 2002.
Ochendowski E., Prawo administracyjne. Część ogólna, Toruń 2001.
Olejniczak A. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. III, Zobowiązania – część ogólna, red. A. Kidyba, Warszawa 2013.
Oniszczuk J., Prawo rodziny sędziego do uposażenia rodzinnego, „Przegląd Ubezpieczeń Społecznych i Gospodarczych” 2000/11.
Starościak J., Stosunek administracyjnoprawny [w:] System prawa administracyjnego, t. III, red. T. Rabska, J. Łętowski, Ossolineum, 1978.
Wronkowska S., Ziembiński Z., Zarys teorii prawa, Poznań 2001.
Zachariasz I., Prawo w ujęciu strukturalnym. Studium o dychotomicznym podziale prawa na prawo publiczne i prawo prywatne, Warszawa 2016.
Zieliński M.J., Niezależność władzy sądowniczej a model stosunku służbowego sędziego, Warszawa 2024.
Zieliński M.J. [w:] System Prawa Pracy, t. XIII, Zawody prawnicze, red. K.W. Baran, K. Ślebzak, Warszawa 2022.
dr hab. Anna Kościółek, prof. UR
Zakład Postępowania Cywilnego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Rzeszowski, Polska
ORCID: https://orcid.org/ 0000-0003-2656-3453
Wnoszenie pism procesowych przez portal informacyjny w postępowaniu cywilnym – analiza zmian wprowadzonych na mocy nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego z 5.08.2025 r.
Artykuł poświęcony jest omówieniu zmian wprowadzonych do polskiego Kodeksu postępowania cywilnego w obszarze regulacji prawnej pism procesowych na mocy uchwalonej 5.08.2025 r. ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw. Istota wspomnianych zmian sprowadza się przede wszystkim do rozszerzenia możliwości wykorzystania portalu informacyjnego na potrzeby wnoszenia pism procesowych w postępowaniu cywilnym. W artykule poddano analizie: obowiązek wnoszenia pism procesowych przez portal informacyjny; problem załączników pisma procesowego; sposób postępowania na wypadek, gdy załącznik pisma, ze względu na jego właściwości, nie może zostać skutecznie wniesiony wraz z tym pismem za pośrednictwem portalu informacyjnego; sposób postępowania na wypadek, gdy w dniu, w którym upływa termin do wniesienia pisma procesowego wystąpią ograniczenia w dostępności portalu informacyjnego leżące po stronie sądu, uniemożliwiające wniesienie tego pisma; sankcję wniesienia pisma z pominięciem obligatoryjnego wykorzystania portalu informacyjnego; sankcję nieuprawnionego wniesienia pisma przez portal informacyjny; eliminację możliwości wnoszenia pism procesowych na adres do doręczeń elektronicznych sądu.
Słowa kluczowe: pisma procesowe, wnoszenie pism procesowych, postępowanie cywilne, portal informacyjny, informatyzacja postępowania cywilnego
Dr Hab. Anna Kościółek, professor of the University of Rzeszów
Civil Procedures Department, Faculty of Law and Administration, University of Rzeszów, Poland
ORCID: https://orcid.org/ 0000-0003-2656-3453
Filing pleadings through an information portal in civil proceedings – analysis of the changes introduced by the amendment of the Civil Procedures Code of 5 August 2025
This article discusses the changes introduced into the Polish Civil Procedures Code regarding the legal regulation of pleadings under the Act amending the Civil Procedures Code, the Civil Code and certain other acts of 5 August 2025. The essence of these changes is primarily to increase the use of the information portal for filing pleadings in civil proceedings. The article analyses the obligation to file pleadings via the information portal, the issue of attachments to a pleading, the procedure to be followed when an attachment to a pleading cannot be effectively filed together with the pleading via the information portal because of its properties, the procedure to be followed when limitations attributable to the court arise in the accessibility of the information portal on the last day of the deadline for filing the pleading preventing the pleading from being filed, the sanction for filing a pleasing without the obligatory use of the information portal, the sanction for the unauthorized filing of a pleading via the information portal and the elimination of the ability to file pleadings to the court’s electronic address for service.
Keywords: pleadings, filing of pleadings, civil proceedings, information portal, computerization of civil proceedings
Bibliografia / References
Cieślak S., Formalizm postępowania cywilnego, Warszawa 2008.
Dziurda M. [w:] Kodeks postępowania cywilnego i inne ustawy. Komentarz do nowelizacji z 2025 roku, red. M. Dziurda, Warszawa 2025.
Gołaczyński J., Elektronicznie biuro podawcze [w:] Informatyzacja postępowania cywilnego. Teoria i praktyka, red. K. Flaga-Gieruszyńska, J. Gołaczyński, D. Szostek, Warszawa 2016.
Gołaczyński J., Informatyzacja postępowania cywilnego. Od odrębności do modelu podstawowego, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2022/5.
Gołaczyński J., Kotecka-Kral S., Elektronizacja pism procesowych, doręczeń i posiedzeń jawnych w postępowaniu cywilnym w okresie pandemii COVID-19, „Polski Proces Cywilny” 2020/4.
Gołaczyński J., Zalesińska A., Kierunki informatyzacji postępowania cywilnego po nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego z 4.07.2019 r., „Monitor Prawniczy” 2020/7.
Gołaczyński J., Zalesińska A., Nowe technologie w sądach na przykładzie wideokonferencji i składania pism procesowych i doręczeń elektronicznych w dobie pandemii COVID-19, „Monitor Prawniczy” 2020/12.
Kościółek A., Dopuszczalność wniesienia środka odwoławczego drogą elektroniczną. Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 23.05.2012 r. (III CZP 9/12), „Państwo i Prawo” 2014/8.
Kościółek A., Elektroniczne czynności procesowe de lege lata i de lege ferenda [w:] Informatyzacja postępowania cywilnego. Teoria i praktyka, red. K. Flaga-Gieruszyńska, J. Gołaczyński, D. Szostek, Warszawa 2016.
Kościółek A., Elektroniczne czynności procesowe w świetle nowelizacji z 10.07.2015 r., „Prawo Mediów Elektronicznych” 2017/1.
Kunicki I., Skutki proceduralne awarii systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie cywilne, „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” 2018/4.
Sieńko M. [w:] Kodeks postępowania cywilnego i inne ustawy. Komentarz do nowelizacji z 2025 roku, red. M. Dziurda, Warszawa 2025.
Szanciło T. [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. I, Komentarz. Art. 1–45816, red. T. Szanciło, Warszawa 2023.
Torbus A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. I, Komentarz. Art. 1–205, red. A. Marciniak, Warszawa 2019.
Wrona Z., Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości – z upoważnienia prezesa Rady Ministrów – na interpelację nr 3819 w sprawie niewydania aktu wykonawczego do art. 125 § 4 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, http://orka2.sejm.gov.pl/IZ6.nsf/main/0089D474 (dostęp: 7.10.2025 r.).
dr Zbigniew Jaremko
radca prawny, Katowice, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-9433-1585
Wejście na nieruchomość w celu budowy urządzeń przesyłowych a chwila rozpoczęcia posiadania służebności
Artykuł stanowi analizę zagadnienia rozpoczęcia posiadania służebności przesyłu prowadzącego do jej nabycia przez zasiedzenie na tle poglądów orzecznictwa. Autor zbadał przesłanki leżące u podstaw rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego w postanowieniu z 14.11.2024 r., I CSK 3617/23, w którym uznano, że prowadzenie prac związanych z budową urządzenia nie odpowiada korzystaniu z nieruchomości w zakresie odpowiadającym służebności przesyłu, zaś konstrukcjom rozpoczętym, a jeszcze nieukończonym nie sposób przypisać przymiotu urządzeń dających się zauważyć i zdatnych do użytku. W artykule omówiono również wcześniejsze wypowiedzi judykatury, z których wynika, że objęcie w posiadanie służebności następuje najczęściej w chwili wejścia na cudzy grunt w celu budowy trwałego i widocznego urządzenia. Autor zwrócił uwagę na konieczność indywidualnej oceny okoliczności danego przypadku. Ocena ta może prowadzić do wniosku, że przedsiębiorca udowodnił moment rozpoczęcia posiadania służebności poprzez powołanie się na prawomocne decyzje uzyskane w procesie budowlanym. Określone w tych decyzjach charakterystyczne parametry urządzeń mogą posłużyć do wykazania rozpoczęcia posiadania służebności przesyłu z chwilą rozpoczęcia robót na nieruchomości. W tej sytuacji wystarczająco zamanifestowano ingerencję w nieruchomość względem jej właściciela, który miał możliwość obrony swojego prawa.
Słowa kluczowe: służebność przesyłu, wejście w teren, zasiedzenie służebności, budowa urządzeń
Dr Zbigniew Jaremko
legal counsel, Katowice, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-9433-1585
Entry onto property for the purpose of building transmission devices and the moment of the start of possession of an easement
The article discusses the issue of the start of possession of a transmission easement leading to its acquisition by adverse possession in the light of the views presented in judgments. The author examined the premises constituting the grounds for the decision of the Supreme Court in the ruling of 14 November 2024, I CSK 3617/23, in which it held that conducting work related to the construction of a device does not correspond to the use of the property to an extent that reflects the transmission easement, while features of devices that are noticeable and fit for use cannot be attributed to the structures that have been started but have not yet been completed. The article also discusses earlier statements of the judiciary from which it arises that possession of an easement is most frequently taken when entering someone else’s land in order to build a permanent and visible device. The author drew attention to the need for the individual assessment of the circumstances of the given case. This assessment can lead to the conclusion that the entrepreneur proved the moment of the start of possession of the easement by reference to final decisions obtained in the construction process. The characteristic parameters of the devices specified in these decisions can lead to the demonstration that possession of the transmission easement starts when work on the property begins. In this situation, the restriction of the property for its owner, who had the opportunity to defend his right, was sufficiently demonstrated.
Keywords: transmission easement, entry onto land, adverse possession of an easement, construction of devices
Bibliografia / References
Balwicka-Szczyrba M. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. A. Sylwestrzak, Warszawa 2024.
Jankowska M. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, Własność i inne prawa rzeczowe (art. 126–352), red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2018.
Rudnicki S. [w:] G. Rudnicki, S. Rudnicki, Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe, Warszawa 2011.
Słownik języka polskiego, red. W. Doroszewski, https://sjp.pwn.pl/doroszewski/ (dostęp 28.01.2025 r.).
dr Marcin Galiński
Katedra Prawa i Integracji Europejskiej, Wydział Prawa i Bezpieczeństwa, Akademia im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim; Sekcja Prawa i Procesu Karnego, Instytut Wymiaru Sprawiedliwości w Warszawie, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-5512-2249
O krótkich odstępach czasu jako przesłance czynu ciągłego – głos w dyskusji
Celem artykułu jest rozważanie, czy możliwe jest zastąpienie przesłanki krótkich odstępów czasu, wysłowionej w art. 12 § 1 Kodeksu karnego, na rzecz wskazania dokładnej liczby dni, w ciągu których ów czyn ciągły ma być popełniony. W tym celu przedstawiono najistotniejsze problemy związane z przesłanką „krótkich odstępów czasu” oraz propozycję sformułowania definicji legalnej pojęcia „krótkiego odstępu czasu” w art. 115 Kodeksu karnego. Odwołano się także do istoty czynu ciągłego, by sprawdzić, czy możliwe jest zrezygnowanie z rzeczonej przesłanki. Rozważania wykazały, że taki zabieg jest możliwy, a jego przeprowadzenie jest wskazane celem rozwiązania węzłowych problemów interpretacyjnych związanych z przesłanką czynu ciągłego oraz zapewnienia syntetyczności tekstu prawnego. W rozważaniach posłużono się metodą formalno-dogmatyczną.
Słowa kluczowe: czyn ciągły, krótkie odstępy czasu, Kodeks karny, prawo karne
Dr Marcin Galiński
Department of Law and European Integration, Faculty of Law and Security, Akademia im. Jakuba z Paradyża [Jacob of Paradies University] in Gorzów Wielkopolski; Criminal Law and Process Section, Institute of Justice in Warsaw, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-5512-2249
Short time intervals as a premise for a continuous act – a voice in the discussion
The objective of this article is to deliberate on the feasibility of substituting the premise of short time intervals in Article 12 § 1 of the Polish Penal Code with an indication of the precise number of days over which a continuous act must be committed. To this end, the author presents the salient issues related to the premise of ‘short time intervals’, together with a proposal of including a legal definition of the term ‘short time interval’ in Article 115 of the Polish Penal Code. He also addresses the essence of a continuous act to check whether it is possible to eliminate this premise. The conclusion from the deliberations was that this procedure is possible and it is advisable to conduct it in order to address the main interpretive challenges related to the premise of a continuous act and to ensure succinctness of the legal text. The formal/dogmatic method was used in the considerations.
Keywords: continuous act, short time intervals, Polish Penal Code, criminal law
Bibliografia / References
Banaszak-Grzechowiak P., Krótkie odstępy czasu jako warunek czynu ciągłego, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2020/1.
Dąbrowska-Kardas M., Kardas P., Czyn ciągły i ciąg przestępstw. Komentarz do art. 12 i 91 Kodeksu karnego, Kraków 1999.
Dukiet-Nagórska T., Tak zwane przestępstwa zbiorowe w polskim prawie karnym, Katowice 1987.
Galiński M., Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 17.06.2014 r. (II KK 24/14), „Kultura Prawna” 2021/1–2.
Giezek J. [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, red. J. Giezek, LEX 2021.
Kaftal A., Przestępstwo ciągłe w polskim prawie karnym, Warszawa 1985.
Kardas P., Okoliczności wyłączające karalność lub przestępność zachowania a konstrukcja czynu ciągłego, „Prokuratura i Prawo” 2008/1.
Kardas P., Przestępstwo ciągłe w prawie karnym materialnym. Analiza konstrukcji modelowych na tle pojęcia czynu, zbiegu przepisów i zbiegu przestępstw, Kraków 1999.
Kardas P. [w:] Kodeks karny. Część ogólna, t. I, cz. I, Komentarz do art. 1–52, red. W. Wróbel, A. Zoll, LEX 2016.
Kmąk K., Kilka uwag o propozycji nowelizacji art. 12 i 115 Kodeksu karnego, „Prawo w Działaniu. Sprawy Karne” 2020/43.
Kulik M. [w:] Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, Warszawa 2025.
Lachowski J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. V. Konarska-Wrzosek, Warszawa 2023.
Marek A., O fikcji jednoczynowości przestępstwa i jej konsekwencjach raz jeszcze, „Prokuratura i Prawo” 2010/1–2.
Nawrocki M., Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 23.11.2016 r., III KK 225/16, „Acta Iuris Stetinensis” 2017/4.
Pohl Ł., Prawo karne. Wykład części ogólnej, Warszawa 2019.
Pohl Ł., Propozycja nowelizacji art. 12 Kodeksu karnego i sprzężona z nią propozycja nowelizacji art. 115 k.k., „Prawo w Działaniu. Sprawy Karne” 2019/37.
Pohl Ł. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. R.A. Stefański, Warszawa 2025.
Rejman G. [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, red. G. Rejman, Warszawa 1999.
Wolter W., Nauka o przestępstwie. Analiza prawnicza na podstawie przepisów części ogólnej kodeksu karnego z 1969 roku, Warszawa 1973.
Wróbel A., Zoll A., Polskie prawo karne. Część ogólna, Kraków 2013.
Zoll A. [w:] K. Buchała, A. Zoll, Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz do art. 1–116 Kodeksu karnego, Kraków 1998.
Żółtek S. [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz do artykułów 1–116, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, Warszawa 2021.
dr Karolina Kiejnich-Kruk
Zakład Postępowania Karnego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, asesor Sądu Rejonowego w Jarocinie, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1551-5448
AI Act: wyzwania dla organów ścigania związane ze stosowaniem systemów opartych na sztucznej inteligencji
Akt w sprawie sztucznej inteligencji ma istotny wpływ na sektor zarówno prywatny, jak i publiczny, w tym na organy ścigania wykorzystujące systemy oparte na technologii sztucznej inteligencji w swoich działaniach. Zakwalifikowanie określonego systemu do właściwej kategorii – systemów zakazanych, systemów AI wysokiego ryzyka czy systemów, które nie podlegają tym reżimom – ma największe znaczenie dla prawidłowego ich wdrożenia i wykorzystywania. Jednocześnie nie jest to zadanie łatwe, biorąc pod uwagę rozproszenie przepisów dookreślających normy w tym zakresie, a także trudności interpretacyjne wynikające ze specyfiki rozporządzeń unijnych oraz regulacji dotyczących nowych technologii. Celem artykułu jest analiza przepisów rozporządzenia pod kątem wykorzystania systemów AI przez organy ścigania, nakreślenie ram ich wykorzystania w tym obszarze oraz detekcja głównych zagrożeń na gruncie gwarancji procesowych uczestników postępowań. W artykule przeprowadzono analizę dotyczącą wykorzystania systemów predykcyjnych, wariograficznych i podobnych w ocenie wiarygodności dowodów, jak również w profilowaniu osób fizycznych. Skupiono się na wyjaśnieniu wątpliwości wykładniczych w tym obszarze, związanych z błędnymi tłumaczeniami tekstu prawnego bądź z brakiem osadzenia regulacji w specyfice polskiego krajobrazu postępowań karnych.
Słowa kluczowe: AI Act, sztuczna inteligencja, organy ścigania, ściganie przestępstw
Dr Karolina Kiejnich-Kruk
Department of Criminal Proceedings, Faculty of Law and Administration, Adam Mickiewicz University in Poznań, assessor at the District Court in Jarocin, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1551-5448
AI Act: challenges for the law enforcement agencies in deploying AI-based systems
The AI Act has significant implications for the private and public sectors, including law enforcement agencies that use AI-based systems in their operations. It is of paramount importance that a given system is correctly classified as either prohibited, high-risk or not subject to these regimes in order to correctly implement and use AI systems. However, this is not an easy task given the disparate provisions that define the standards in this area, as well as the difficulties in interpretation that arise from the specificity of EU regulations and those relating to new technologies. This article aims to analyse the provisions of the regulation in terms of the use of AI systems by the law enforcement agencies, outline the framework for their use and detect the main threats to the procedural guarantees for the participants of the proceedings. It presents an analysis of the use of risk-predictive, variographic and similar systems designed to profile individuals and assess the credibility of evidence. It focuses on clarifying interpretative doubts related to erroneous translations of a legal text or the lack of integration of the regulation into the specifics of the Polish landscape of criminal proceedings.
Keywords: AI Act, artificial intelligence, law enforcement agencies, law enforcement
Bibliografia / References
Alikhademi K., Drobina E., Prioleau D. i in., A review of predictive policing from the perspective of fairness, „Artificial Intelligence and Law” 2022/30.
Berk R.A., Artificial Intelligence, predictive policing, and risk assessment for law enforcement, „Annual Review of Criminology” 2021/4.
Buksik D., Wybrane psychologiczne teorie cech osobowości, „Z Problematyki Pedagogiczno-Społecznej” 2000/6.
Chatziathanasiou K., Beware the lure of narratives: “Hungry judges” should not motivate the use of “Artificial Intelligence” in law, „German Law Journal” 2022/23 (4).
Chomiczewski W., Czerniawski M., Drobek P., Góral U., Kuba M., Lubasz D., Makowski P., Witkowska-Nowakowska K. [w:] RODO. Ogólne rozporządzenie o ochronie danych. Komentarz, red. E. Bielak-Jomaa, D. Lubasz, Warszawa 2018.
Coppola F., Mapping the brain to predict antisocial behaviour: New frontiers in neurocriminology, ‘new’ challenges for criminal justice, „Journal of Law and Jurisprudence” 2018/1 (1).
Durán J.M., van der Vloed D., Ruifrok A., Ypma R.J.F., From understanding to justifying: Computational reliabilism for AI-based forensic evidence evaluation, „Forensic Science International: Synergy” 2024/9.
EDRI, Remote biometric identification: a technical & legal guide, 2023, https://edri.org/our-work/remote-biometric-identification-a-technical-legal-guide/ (dostęp: 6.02.2025 r.).
Fajgielski P., Ogólne rozporządzenie o ochronie danych. Ustawa o ochronie danych osobowych. Komentarz, Warszawa 2022.
Farah M.J., Hutchinson J.B., Phelps E.A., Wagner A.D., Functional MRI-based lie detection: Scientific and societal challenges, „Nature Review. Neuroscience” 2014/15.
Farahany N.A., Incriminating thoughts, „Stanford Law Review” 2012/64.
Farwell L.A., Brain fingerprinting: A comprehensive tutorial review of detection of concealed information with event-related brain potentials, „Cognitive Neurodynamics” 2012/6 (2).
Fazel S., Burghart M., Fanshawe T., Gil S.D., Monahan J., Yu R., The predictive performance of criminal risk assessment tools used at sentencing: Systematic review of validation studies, „Journal of Criminal Justice” 2022/81.
Fazel S., Sariaslan A., Fanshawe T., Towards a more evidence-based risk assessment for people in the criminal justice system: The case of OxRec in the Netherlands, „European Journal on Criminal Policy and Research” 2022/28.
FRA, Bias in Algorithms. Artificial Intelligence and Discrimination. Report, Vienna 2022, https://fra.europa.eu/sites/default/files/fra_uploads/fra-2022-bias-in-algorithms_en.pdf (dostęp: 5.02.2025 r.).
FRA, Preventing unlawful profiling today and in the future: a guide, Luxembourg 2018, https://www.statewatch.org/media/documents/news/2018/dec/eu-fra-preventing-unlawful-profiling-12-18.pdf (dostęp: 5.02.2025 r.).
Government of Canada, Intimate Partner Violence Risk Assessment Tools: A Review, [2021], https://www.justice.gc.ca/eng/rp-pr/cj-jp/fv-vf/rr12_8/a.html (dostęp: 6.02.2025 r.).
Gstrein O.J., Bunnik A., Zwitter A.J., Ethical, legal and social challenges of predictive policing, „Católica Law Review” 2019/3 (3).
Hilton N., Radatz D., The effects of race and gender when predicting intimate partner violence recidivism in police reports using the Ontario Domestic Assault Risk Assessment, „Crime & Delinquency” 2023/70 (5).
Kindt E.J., Jasserand C. [w:] The EU Artificial Intelligence (AI) Act: A Commentary, red. C.N. Pehlivan, N. Forgó, P. Valcke, Alphen aan den Rijn 2025.
Komisja Europejska, Commission Guidelines on prohibited artificial intelligence practices established by Regulation (EU) 2024/1689 (AI Act), 2025, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/commission-publishes-guidelines-prohibited-artificial-intelligence-ai-practices-defined-ai-act (dostęp: 6.02.2025 r.).
Ligthart S., Dore-Horgan E., Meynen G., The various faces of vulnerability: Offering neurointerventions to criminal offenders, „Journal of Law and the Biosciences” 2023/10 (1).
Ligthart S., Ienca M., Meynen G. i in., Minding rights: Mapping ethical and legal foundations of ‘neurorights’, „Cambridge Quarterly of Healthcare Ethics” 2023/32.
Ligthart S.L.T.J., Coercive neuroimaging, criminal law, and privacy: A European perspective, „Journal of Law and the Biosciences” 2019/6 (1).
Łakomy K., Rzepiński W. [w:] AI Act. Akt w sprawie sztucznej inteligencji. Komentarz, red. M. Jędrzejczak, Ł. Szoszkiewicz, J. Wydra, Warszawa 2025.
Nuzzo R.L., Brain scans predict which criminals are more likely to reoffend, „Nature” 2013/3.
Perez-Campos Mayoral E., Perez-Campos E.L., Pérez Campos Peláez F.P., Pérez Campos Peláezd R.J., From ancient oracles to modern techniques: The evolution of deception detection and the benefits of investigative interviewing, „European Polygraph” 2024/18 (59).
Petherick W., Brooks N., Reframing criminal profiling: A guide for integrated practice, „Psychiatry, Psychology and Law” 2021/28 (5).
Podoletz L., We have to talk about emotional AI and crime, „AI & Society” 2023/38.
Riede L., Talhoff O. [w:] The EU Artificial Intelligence (AI) Act: A Commentary, red. C.N. Pehlivan, N. Forgó, P. Valcke, Alphen aan den Rijn 2025.
Sunde I.M., AI-based law enforcement online: The impact of the European Artificial Intelligence Act (AIA), „Bergen Journal of Criminal Law and Criminal Justice” 2022/10 (2).
Thomas C., Nunez A., Automating judicial discretion: How algorithmic risk assessments in pretrial adjudications violate equal protection rights on the basis of race, „Minnesota Journal of Law and Inequality” 2022/40 (2).
Tortora L., Meynen G., Bijlsma J., Tronci E., Ferracuti S., Neuroprediction and A.I. in forensic psychiatry and criminal justice: A neurolaw perspective, „Frontiers in Psychology” 2020/11.
Tsipras S. [w:] The EU Artificial Intelligence (AI) Act: A Commentary, red. C.N. Pehlivan, N. Forgó, P. Valcke, Alphen aan den Rijn 2025.
Washington A.L., How to argue with an algorithm: Lessons from the COMPAS-ProPublica debate, „The Colorado Technology Law Journal” 2018/17 (1).
Piotr Palacz
absolwent Wydziału Prawa i Administracji, Uniwersytet Warszawski, Polska
ORCID: https://orcid.org/0009-0000-7795-3596
Prawny status finansowania postępowań przez podmioty trzecie w Polsce
Artykuł przedstawia zagadnienie finansowania postępowań przez podmioty trzecie (TPF) w ujęciu historycznym, z uwzględnieniem polskiego systemu prawnego. W szczególności omawia implementację dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1828 z 25.11.2020 r. w sprawie powództw przedstawicielskich wytaczanych w celu ochrony zbiorowych interesów konsumentów i uchylającej dyrektywę 2009/22/WE, która wprowadziła nowy model ochrony praw konsumentów właśnie w postaci powództw przedstawicielskich, a przy tym pierwszą regulację dotyczącą finansowania postępowań przez podmioty trzecie. Autor analizuje zmiany ustawowe, ze szczególnym uwzględnieniem niespójności legislacyjnych i niedookreśloności pojęciowej. Przedstawia również praktyczne przejawy TPF w Polsce, w tym finansowanie tzw. spraw frankowych oraz zagrożenia związane z przeciążeniem sądów. W artykule podkreślono potrzebę całościowych regulacji prawnych w tym zakresie, ponieważ bez odpowiednich mechanizmów nadzoru finansowanie postępowań sądowych przez podmioty trzecie może zostać wykorzystane w sposób sprzeczny z interesem publicznym.
Słowa kluczowe: finansowanie postępowań przez podmioty trzecie, powództwa przedstawicielskie, umowa o finansowanie postępowania przez osobę trzecią, wymiar sprawiedliwości, postępowania grupowe
Piotr Palacz
graduate of the Faculty of Law and Administration, University of Warsaw, Poland
ORCID: https://orcid.org/0009-0000-7795-3596
Legal status of third-party funding in Poland
This article presents the issue of third-party funding (TPF) from a historical perspective and in the context of the Polish legal system. In particular, it discusses the implementation of Directive (EU) 2020/1828 of the European Parliament and of the Council of 25 November 2020 on representative actions for the protection of the collective interests of consumers and repealing Directive 2009/22/EC, which introduced a new model of consumer protection in the form of representative actions and, in this context, the first regulation on third-party funding of actions. The author analyses the statutory changes, with particular emphasis on legislative inconsistencies and conceptual vagueness. He also presents practical manifestations of TPF in Poland, including the financing of so-called Swiss franc cases and the risks associated with court overload. The article emphasizes the need for holistic legal regulations in this area because, without appropriate supervisory mechanisms, funding of actions in court may be used in a manner that is in conflict with the public interest.
Keywords: third-party funding of actions, representative actions, third-party funding agreements, justice system, class actions
Bibliografia / References
Abrams D., Chen D.L., A market for justice: A first empirical look at third party litigation funding, „University of Pennsylvania Journal of Business Law” 2013/15 (4), Research Paper No. 14–7.
ASTUTE Analytica, 29.05.2024 r., https://www.astuteanalytica.com/industry-report/litigation-funding-investment-market (dostęp: 4.12.2024 r.).
Augustynowicz M., Frankowicze będą zadowoleni – nowe statystyki wskazują na znaczne przyspieszenie sądów w 2024 roku, CHF24.pl, 13.02.2025 r., https://chf24.pl/frankowicze-beda-zadowoleni-nowe-statystyki-wskazuja-na-znaczne-przyspieszenie-sadow-w-2024-roku/ (dostęp: 13.04.2025 r.).
Biehler H., Maintenance and champerty and access to justice – the saga continues, „Irish Jurist” 2018/59.
Bytnerowicz P., Finansowanie prowadzenia sporów: Jak się zarabia na cudzym sporze, „Rzeczpospolita”, 14.05.2014 r., https://www.rp.pl/opinie-prawne/art12486831-finansowanie-prowadzenia-sporow-jak-sie-zarabia-na-cudzym-sporze (dostęp: 10.12.2024 r.).
Chauvin T., Stawecki T., Winczorek P., Wstęp do prawoznawstwa, Warszawa 2021.
Ciechoński T., Powództwo przedstawicielskie to fikcja – w praktyce nie istnieje, Prawo.pl, 28.03.2025 r., https://www.prawo.pl/biznes/powodztwa-przedstawicielskie-brakuje-podmiotow-w-rejestrze-uokik,532217.html (dostęp: 10.04.2025 r.).
Cudna-Wagner A., Dziurda M. [w:] Powództwa przedstawicielskie. Komentarz, red. M. Dziurda, Warszawa 2025.
Derains Y. [w:] Third-party Funding in International Arbitration, red. B.M. Cremades, A. Dimolitsa, ICC Institute of World Business Law, Paris 2013, https://www.iccthailand.or.th/media/www/product/92846621543303446.pdf (dostęp: 3.12.2025 r.).
Grzegorczyk P., Weitz K. [w:] Konstytucja RP, t. I, Komentarz do art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Legalis 2016.
Harward Law School, Center on the Legal Profession, A Brief History of Litigation Finance, September/October 2019, https://clp.law.harvard.edu/knowledge-hub/magazine/issues/litigation-finance/a-brief-history-of-litigation-finance/ (dostęp: 26.02.2025 r.).
Henriques D.G., Third-party funding – in search of a definition, „The American Review of International Arbitration” 2018/28 (4).
Jabłoński M., Koźmiński K., Frankowicze – nabici w kredyt czy w usługę prawną?, „Rzeczpospolita”, 8.03.2017 r., https://www.rp.pl/opinie-prawne/art10572971-frankowicze-nabici-w-kredyt-czy-w-usluge-prawna (dostęp: 12.04.2025 r.).
Koźmiński K., Krytyka ekonomicznej analizy prawa, „Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Warszawskiego” 2016/XV (1).
Lein E., Bonzé C., Salim R., Alleweldt F., Kara S., Mapping Third-Party Litigation Funding in the European Union, Raport Dyrekcji Generalnej Komisji Europejskiej ds. Sprawiedliwości i Konsumentów z 21.03.2025 r., https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/civil-justice/civil-and-commercial-law/third-party-litigation-funding-tplf_en (dostęp: 23.04.2025 r.).
Lera S.C., Mahari R., Strub M. S., Litigation Finance at Trial: Model and Data, 23.04.2022 r., https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4091716 (dostęp: 13.04.2025 r.).
Lewandowski S., Logika w wykładni prawa i wnioskowania prawnicze [w:] Logika dla prawników, red. A. Malinowski, Warszawa 2020.
Mac R., Behind Peter Thiel’s Plan To Destroy Gawker, Forbes, 23.12.2019 r., https://www.forbes.com/sites/mattdrange/2019/12/23/best-stories-of-the-decade-behind-peter-thiels-plan-to-destroy-gawker/ (dostęp: 3.12.2025 r.).
Niedzielski D., Zagrożenia hybrydowe. Podstawowe informacje i zdolności Sił Zbrojnych RP, „Kwartalnik Bellona” 2016/685 (2).
Nieuwveld L.B., Sahani V.S., Third-Party Funding in International Arbitration, Kluwer Law International, 2017.
Patterson R., Kompendium terminów z zakresu finansów po polsku i angielsku, Warszawa 2015, https://www.gov.pl/web/finanse/glosariusz-pojec-z-dziedziny-rachunkowosci-finansow-bankowosci (dostęp: 9.04.2025 r.).
Portenti R., There's a crowd: The EU should safeguard against third-party funding, „Arbitration Law Review” 2024/15.
Rejestr podmiotów upoważnionych do wytaczania powództw grupowych, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 2025, https://uokik.gov.pl/public/bip/rejestr-podmiotow-upowaznionych-do-wytaczania-powodztw-grupowych (dostęp: 10.04.2025 r.).
RePlan finansuje pozwy frankowiczów, PAP MediaRoom, 24.05.2022 r., https://www.pap.pl/mediaroom/1219095%2Creplan-finansuje-pozwy-frankowiczow.html (dostęp: 13.04.2025 r.).
Replan pomaga uwolnić się z kredytowego gorsetu, PAP MediaRoom, 14.06.2022 r., https://pap-mediaroom.pl/polityka-i-spoleczenstwo/replan-pomaga-uwolnic-sie-z-kredytowego-gorsetu (dostęp: 20.04.2025 r.).
Resich Z. [w:] Z. Resich, J. Jodłowski, J. Lapierre, T. Misiuk-Jodłowska, K. Weitz, Postępowanie cywilne, LEX 2016.
Sahani V.S., Harmonizing third-party litigation funding regulation, „Cardozo Law Review” 2015/36.
Sahani V.S., Judging third-party funding, „UCLA Law Review” 2016/63.
Sarnecki P. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. II, red. L. Garlicki, M. Zubik, LEX 2016.
Steinitz M., Whose claim is this anyway? Third-party litigation funding, „Minnesota Law Review” 2011/95 (4).
Zaleska-Korziuk K., Finansowanie sporów o prawa majątkowe przez osobę trzecią (third-party funding) – zarys problematyki, „Prawo i Więź” 2020/3 (33).
Zaskakujący trend w sprawach frankowych. Spełniają się przypuszczenia ekspertów, Salon24, 18.03.2025 r., https://www.salon24.pl/newsroom/1433487,ugody-coraz-czestsze-ale-co-czeka-frankowiczow-w-najblizszych-latach (dostęp: 12.04.2025 r.).
Zawidzka-Łojek A., Maruszkin R. [w:] Nowy Podręcznik Prawa Unii Europejskiej. Instytucje i porządek prawny. Prawo materialne, red. A. Zawidzka-Łojek, A. Łazowski, Warszawa 2022.
Zubik M., Prawo konstytucyjne współczesnej Polski, Warszawa 2021.
Joanna Waga
doktorantka, Szkoła Doktorska, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Polska
ORCID: https://orcid.org/0009-0001-3554-4775
Byt zabezpieczenia majątkowego w postępowaniu karnym po ogłoszeniu upadłości
Artykuł stanowi analizę wpływu ogłoszenia upadłości na los zabezpieczenia majątkowego udzielonego w postępowaniu karnym. Autorka przedstawia istniejące w doktrynie i orzecznictwie poglądy w tym przedmiocie oraz podejmuje próbę ich oceny. Rozważania obejmują możliwe rozstrzygnięcia co do dalszego bytu zabezpieczenia majątkowego. Odrębną analizą objęto zabezpieczenia wykonywane w sposób inny niż według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym, w szczególności możliwość utrzymania hipoteki przymusowej na majątku upadłego.
Słowa kluczowe: zabezpieczenie majątkowe, hipoteka przymusowa, ogłoszenie upadłości
Joanna Waga
doctoral student, Doctoral School, The John Paul II Catholic University of Lublin, Poland
ORCID: https://orcid.org/0009-0001-3554-4775
Existence of asset-based security in criminal proceedings following a declaration of bankruptcy
This article is an analysis of the impact of a declaration of bankruptcy on asset-based security in criminal proceedings. It presents the views of the legal doctrine and judgments on this topic and attempts to assess them. The considerations include possible decisions regarding the further existence of asset-based security. A separate analysis addresses security performed in a manner other than in accordance with the provisions on enforcement proceedings, especially the possibility of maintaining a compulsory mortgage established on a bankrupt’s assets.
Keywords: asset-based security, compulsory mortgage, declaration of bankruptcy
Bibliografia / References
Bartosiewicz P., Skutki ogłoszenia upadłości w stosunku do postanowień o zabezpieczeniu majątkowym wydanych w postępowaniu karnym, „Doradca Restrukturyzacyjny” 2022/29.
Bokina W., Wpływ ogłoszenia upadłości na postanowienie o zabezpieczeniu udzielone w postępowaniu karnym, „Doradca Restrukturyzacyjny” 2016/3.
Chrapoński D. [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, red. A.J. Witosz, Warszawa 2021.
Czech T., Księgi wieczyste i hipoteka. Komentarz, t. II, Hipoteka, LEX 2024.
Gewald W. [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, red. A.J. Witosz, Warszawa 2021.
Grzesiak T., Trela Ł., Kaliński M., Wydanie sum zatrzymanych w postępowaniu zabezpieczającym – w postępowaniach restrukturyzacyjnych i upadłościowym, „Doradca Restrukturyzacyjny” 2019/15.
Grzesiak T., Trela Ł., Kaliński M., Wydanie sum zatrzymanych w postępowaniu zabezpieczającym po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego w świetle celu przepisów, „Doradca Restrukturyzacyjny” 2019/17.
Jakubecki A. [w:] A. Jakubecki, F. Zedler, Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, Warszawa 2011.
Janda P., Kolejność zaspokajania wierzycieli osobistych w postępowaniu upadłościowym obejmującym likwidację majątku upadłego, „Przegląd Prawa Handlowego” 2015/11.
Konarska-Wrzosek V. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. V. Konarska-Wrzosek, Warszawa 2023.
Kozłowska-Kalisz P. [w:] Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX 2024.
Mozdżeń M. [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, red. A.J. Witosz, Warszawa 2021.
Partyk T. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie nieprocesowe. Postępowanie w razie zaginięcia lub zniszczenia akt. Postępowanie zabezpieczające. Komentarz aktualizowany, red. O.M. Piaskowska, LEX 2023.
Pilch A., Porzycki M., Wykonanie kary grzywny a upadłość konsumencka, „Przegląd Sądowy” 2021/7–8.
Sierakowski B., Frosztęga N., Wpływ otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego na środki uzyskane przez komornika w toku postępowania zabezpieczającego, „Doradca Restrukturyzacyjny” 2019/16.
Soroka P., Wpływ postępowania karnego na postępowanie cywilne – zarys poglądów orzeczniczych i doktrynalnych, „Palestra” 2024/8.
Stefańska E. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany, t. II, Art. 478–1217, red. M. Manowska, LEX 2022.
Walasik M., Przebieg postępowania zabezpieczającego [w:] System Prawa Procesowego Cywilnego, red. nacz. T. Ereciński, t. V, Postępowanie zabezpieczające, red. A. Jakubecki, Warszawa 2016.
Walasik M., Struktura cywilnego postępowania zabezpieczającego, „Polski Proces Cywilny” 2016/3.
Zakrzewski P. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Majewski, Warszawa 2024.
Zedler F. [w:] A. Jakubecki, F. Zedler, Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, Warszawa 2011.
Zimmerman P., Prawo upadłościowe. Komentarz, Warszawa 2024.
Dr Piotr Żak
prokurator Prokuratury Regionalnej w Katowicach delegowany do Śląskiego Wydziału Zamiejscowego Departamentu do Spraw Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji Prokuratury Krajowej w Katowicach, Polska
ORCID: https://orcid.org/0009-0000-4238-9091
Wykonanie zabezpieczenia w postaci przymusowego zarządu przedsiębiorstwa w postępowaniu karnym. Glosa krytyczna do postanowienia Sądu Najwyższego z 17.10.2019 r., III PZ 15/19
W glosowanym postanowieniu Sąd Najwyższy uznał, że do zarządu przymusowego, o którym mowa w art. 292a Kodeksu postępowania karnego, nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, które mogą mieć jedynie pomocnicze znaczenie przy jego wykładni. W konsekwencji zarząd przymusowy istnieje obok zwykłego zarządu przedsiębiorstwa, a zarządca przymusowy nie jest uprawniony do jego reprezentowania w postępowaniu sądowym, które nie dotyczy sprawowanego zarządu. Zdaniem autora zajęte przez Sąd Najwyższy stanowisko jest wadliwe i spowodowane przeoczeniem tego, że do wykonania postanowień o zabezpieczeniu majątkowym w postępowaniu karnym stosuje się przepisy Kodeksu karnego wykonawczego. Te zaś w zakresie nieuregulowanym przepisami Kodeksu postępowania karnego nakazują odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o zarządzie przymusowym. Ów zarząd wykonuje się według przepisów o zarządzie w toku egzekucji z nieruchomości, z tym że z modyfikacjami, na które Sąd Najwyższy nie zwrócił uwagi, podobnie jak na fakt, że sposób podejmowania przez zarządcę przymusowego czynności przekraczających zwykły zarząd został unormowany w art. 935 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego.
Słowa kluczowe: wykonanie zabezpieczenia majątkowego w postępowaniu karnym, przymusowy zarząd przedsiębiorstwa, zarządca przymusowy, kompetencje zarządcy przymusowego, reprezentacja przedsiębiorstwa z zarządem przymusowym
Dr Piotr Żak
prosecutor of the Regional Prosecution Office in Katowice seconded to the Silesian Local Division of the Department for Organized Crime and Corruption of the National Prosecutor’s Office in Katowice, Poland
ORCID: https://orcid.org/0009-0000-4238-9091
Enforcement of security in the form of compulsory administration of an enterprise in criminal proceedings. Critical commentary on the Supreme Court’s decision of 17 October 2019, III PZ 15/19
In this ruling, the Supreme Court held that the provisions of the Civil Procedures Code, which may only be of auxiliary significance in its interpretation, do not apply to the compulsory administration referred to in Article 292a of the Criminal Procedures Code. Consequently, compulsory administration exists alongside the ordinary management of an enterprise, while the compulsory administrator is not authorized to represent it in court proceedings that do not apply to the administration exercised. In the author’s opinion, the position taken by the Supreme Court is defective, caused by an oversight that the provisions of the Criminal Enforcement Code apply to the enforcement of asset-based security measures in criminal proceedings. Meanwhile, these provisions require the appropriate application of the provisions of the Civil Procedures Code on compulsory administration in matters not regulated by the Criminal Procedures Code. Such administration is conducted in accordance with the provisions on administration in the course of enforcement proceedings with respect to real property, with modifications which the Supreme Court did not take into account. Nor did it take into account the fact that the way in which the compulsory administrator takes up activities exceeding ordinary management is regulated in Article 935 § 3 of the Civil Procedures Code.
Keywords: enforcement of security in criminal proceedings, compulsory administration of an enterprise, compulsory administrator, powers of a compulsory administrator, representation of an enterprise under compulsory administration
Bibliografia / References
Adamus R., Kompetencje zarządcy przymusowego przedsiębiorstwa spółki z o.o. będącej komplementariuszem w spółce komandytowej, „Studia Iuridica Toruniensia” 2019/XXV.
Ereciński T. [w:] J. Gudowski, T. Ereciński, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. IV, Postępowanie rozpoznawcze. Postępowanie zabezpieczające, red. T. Ereciński, Warszawa 2016.
Jaceczko E. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 506–1217, t. II, red. O.M. Piaskowska, Warszawa 2024.
Jakubecki A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany, t. II, Art. 730–1217, red. A. Jakubecki, LEX 2019.
Karlik P. [w:] Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, red. A. Gerecka-Żołyńska, Warszawa 2023.
Kruszyński P., Muszyński M., Ustanowienie przymusowego zarządu przedsiębiorstwa w postępowaniu karnym, „Prokuratura i Prawo” 2022/12.
Nawacki M. [w:] Kodeks postępowania karnego, t. I, Komentarz. Art. 1–424, red. D. Drajewicz, Warszawa 2020.
Paprzycki L.K. [w:] J. Grajewski, L.K. Paprzycki, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. I i II, Kraków 2003.
Partyk T. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Art. 506–1217, t. II, red. O.M. Piaskowska, LEX 2025.
Postulski K., Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Warszawa 2017.
Postulski K., Siwek M., Przepadek w polskim prawie karnym, Kraków 2004.
Skorupka J. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Skorupka, Warszawa 2023.
Solarz B., Hambura J., Zarządca przymusowy ustanowiony na podstawie kodeksu postępowania karnego a jego prawo do reprezentowania spółki w postępowaniu sądowym, „Doradca Restrukturyzacyjny” 2022/3.
Stefańska E. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany, t. II, Art. 478–1217, red. M. Manowska, LEX 2022.
Stefański R.A., Zabłocki S. [w:] R.A. Stefański, S. Zabłocki, Kodeks postępowania karnego, t. II, Komentarz do art. 167–296, Warszawa 2019.
Tatara K., Martiszek T., Kaliński M., Reprezentacja przedsiębiorstwa z zarządem przymusowym. Glosa do postanowienia SN z 17.10.2019 r. (III PZ 15/19), „Monitor Prawa Bankowego” 2022/10.
Zawistowski D. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. IV, Artykuły 730–1088, red. T. Wiśniewski, Warszawa 2021.
Żak P., Zabezpieczenie przez ustanowienie przymusowego zarządu przedsiębiorstwa i wyznaczenie zarządcy w postępowaniu karnym, „Prokuratura i Prawo” 2025/4.