Przepadek a kompensata – uwagi przed implementacją dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1260 z 24.04.2024 r. w sprawie odzyskiwania i konfiskaty mienia (część II)
Profesor Stanisław Biernat
Redaktor Naczelny „EPS”
Wyrok Trybunału Sprawiedliwości dotyczący wskaźnika WIBOR
W dniu, w którym są pisane te słowa, tj. 12.02.2026 r., został wydany długo oczekiwany przez banki i kredytobiorców wyrok TS w sprawie C-471/24, J.J. przeciwko PKO BP S.A., w wyniku odesłania prejudycjalnego Sądu Okręgowego w Częstochowie. Sprawa dotyczyła różnych elementów oceny wskaźnika referencyjnego WIBOR w kontekście dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5.04.1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Wstępna analiza wskazuje, że TS nie rozwiał wszelkich wątpliwości zgłaszanych w praktyce.
Professor Stanisław Biernat
‘EPS’ Editor-in-Chief
The Judgment of the Court of Justice on the WIBOR benchmark
On the day of writing these words, i.e. 12 February 2025, a long-awaited by banks and borrowers CJEU judgment, C-471/24, J.J. v PKO BP S.A., was delivered in response to the request for a preliminary ruling from the Regional Court in Częstochowa. The case pertained to various elements of the methodology of the WIBOR benchmark in the context of the Council Directive 93/13/EEC of 5 April 1993 on unfair terms in consumer contracts. The preliminary analysis has shown that the CJEU failed to dispel all doubts arising in practice.
dr Rafał Kierzynka
Sędzia Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim; Akademia Nauk Stosowanych we Wrocławiu
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5982-7681).
Przepadek a kompensata – uwagi przed implementacją dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1260 z 24.04.2024 r. w sprawie odzyskiwania i konfiskaty mienia (część II)
Artykuł omawia przepadek z punktu widzenia jego potencjalnego aspektu kompensacyjnego w świetle prawa Unii Europejskiej. W ostatnich latach pojawiła się tendencja do łączenia tego środka z pomocą dla ofiar przestępstw, zwłaszcza przez umożliwienie przekazania wartości objętych przepadkiem na potrzeby odszkodowawcze. Wprowadzenie takiego rozwiązania w prawie polskim wymagałoby poważnych zmian legislacyjnych, które mogłyby być rozważone i ewentualnie podjęte w związku z implementacją dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1260 z 24.04.2024 r. w sprawie odzyskiwania i konfiskaty mienia. Jest to tym istotniejsze, że obecnie obowiązujący w Polsce model przepadku wydaje się funkcjonalnie niespójny z kierunkami rozwoju prawa Unii. Autor zarysowuje możliwe sposoby i konsekwencje takiej nowelizacji.
Słowa kluczowe: Prawo Unii Europejskiej, przepadek, kompensata, pomoc ofiarom przestępstw, transpozycja
dr Rafał Kierzynka
Judge of the Regional Court in Gorzów Wielkopolski; Akademia Nauk Stosowanych in Wrocław, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5982-7681).
Forfeiture and Confiscation – Comments before the Implementation of Directive (EU) 2024/1260 of the European Parliament and of the Council of 24 April 2024 on Asset Recovery and Confiscation (Part II)
The article discusses confiscation from the point of view of its potential compensatory aspect in the light of EU law. In recent years, a trend has emerged to link this measure to assistance to crime victims, especially by transferring the confiscated assets for the purposes of compensation. The introduction of such a solution into the Polish law would require significant legislative changes that could be considered and possibly made in the course of implementing Directive (EU) 2024/1260 of 24 April 2024 on asset recovery and confiscation. This is especially relevant, as the current forfeiture model in Poland seems functionally inconsistent with the directions of EU law development. The author presents potential methods and consequences of such an amendment.
Keywords: EU law, forfeiture, compensation, assistance to victims of crime, transposition
Bibliografia/References
Bieńkowska E., Mazowiecka L., Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE ustanawiająca normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw. Komentarz, Warszawa 2014.
Buczkowski K., Piramidy finansowe – zagadnienia ochrony prawnokarnej, „Monitor Prawniczy” 2000/5.
Gruszecka D. [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2021.
Hanas K., Sprawiedliwość naprawcza w Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE ustanawiającej normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępującej decyzję ramową Rady 2001/220/WSISW a unormowania polskie, „Prokuratura i Prawo” 2015/5.
Kierzynka R., Wzajemne uznawanie wyroków i decyzji w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia w celu nadzorowania przestrzegania warunków zawieszenia i obowiązków wynikających z kar alternatywnych [w:] Europejskie prawo karne, red. A. Grzelak, M. Królikowski, A. Sakowicz, Warszawa 2012.
Kierzynka R. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. 2, red. D. Drajewicz, Warszawa 2020.
Mazzacuva F., The Problematic Nature of Asset Recovery Measures: Resent Developments of the Italian Preventive Confiscation [w:] Chasing Criminal Money. Challenges and Perspectives On Asset Recovery in the EU, red. K. Ligeti, M. Simonato, Oxford 2017.
Michalski M., Piramidy finansowe a bezpieczeństwo rynków, Warszawa 2019.
Ochnio A., O funkcji kompensacyjnej przepadku i zabezpieczeniu wykonania środków kompensacyjnych (rozważania w perspektywie prawa UE i prawa międzynarodowego), „Państwo i Prawo” 2023/3.
Płońska A., Charakter prawny instytucji przepadku po zmianach nowelizacyjnych wprowadzonych do Kodeksu karnego ustawą z dnia 20 lutego 2015 r., „Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego” 2015/37.
Postulski K., Siwek M., Przepadek w polskim prawie karnym, Kraków 2004.
Stephenson K.M., Gray L., Power R., Brun J.P., Dunker G., Panjer M., Barriers to Asset Recovery, an analysis of the key barriers and recommendations for action, 2011, https://www.unodc.org/documents/corruption/Publications/StAR/StAR_Publication_Barriers_to_Asset_Recover (dostęp: 16.01.2026 r.).
Unijne standardy programów sprawiedliwości naprawczej, red. L. Mazowiecka, Warszawa 2015.
dr hab. Magdalena Matusiak-Frącczak, prof. UŁ
Uniwersytet Łódzki, Wydział Prawa i Administracji, Katedra Europejskiego Prawa Konstytucyjnego; adwokat
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-6736-8008).
W dniu 25.11.2025 r. TS wydał niezwykle istotny i interesujący wyrok w sprawie C-713/23, Jakub Cupriak-Trojan i Mateusz Trojan przeciwko Wojewodzie Mazowieckiemu. Trybunał dokonał w tym wyroku interpretacji zasad odnoszących się do obywatelstwa Unii i swobody przepływu osób, wskazując, że Polska będzie zobowiązana uznać i dokonać transkrypcji aktu małżeństwa jednopłciowego zawartego w innym państwie członkowskim (Niemcy). Takiemu uznaniu nie sprzeciwiają się względy ochrony porządku publicznego i zasady poszanowania tożsamości narodowej, art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2.04.1997 r. ani Protokół (nr 30) w sprawie stosowania Karty praw podstawowych Unii Europejskiej do Polski i Zjednoczonego Królestwa.
Słowa kluczowe: akt małżeństwa, pary jednopłciowe, swoboda przepływu osób, prawo do poszanowania życia rodzinnego, obywatelstwo Unii Europejskiej
dr hab. Magdalena Matusiak-Frącczak, professor of the University of Lodz
University of Lodz, Faculty of Law and Administration, Department of European Constitutional Law, advocate, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-6736-8008).
Transcription of Same-Sex Marriage Certificates and the Freedom of Movement of Persons
– Commentary on the Judgment of the Court of Justice of the European Union of 25 November 2025, C-713/23 Cupriak-Trojan, Trojan
On 25 November 2025, the CJEU issued a noteworthy judgment in Case C-713/23, Cupriak-Trojan, Trojan v Wojewoda Mazowiecki (Governor of Masovia Province). In this judgment, the CJEU interpreted the principles of EU citizenship and free movement of persons, indicating that Poland will be obliged to recognise and transcribe a certificate of marriage between persons of the same sex concluded in another Member State (Germany). Such recognition is not precluded by considerations of public order and the principle of respect for national identity, Article 18 of the Constitution of the Republic of Poland of 2 April 1997 or Protocol (No 30) on the application of the Charter of Fundamental Rights of the European Union to Poland and to the United Kingdom.
Keywords: marriage certificate, same-sex couples, freedom of movement of persons, right to respect for family life, citizenship of the European Union
Bibliografia/References
Anitei N.-C., Decision in case C-673/16 Relu Adrian Coman and Others/General Inspectorate for Immigration, „Jurnalul de Studii Juridice” 2018/1–2.
Banaszkiewicz B., „Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny”. O niektórych implikacjach art. 18 Konstytucji RP, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2013/3.
Krzysztofik E., Gloss to the Judgement of the Court of Justice of the European Union in Case C 673/16 Relu Adrian Coman, Robert Clabourn Hamilton v. Inspectoratul General pentru Imigrari (Romania), „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2019/5(51).
Litwin T., Instytucja związków partnerskich w świetle przepisów Konstytucji z 1997 roku, „Miscellanea Historico-Iuridica” 2014/XIII(2).
Łętowska E., Woleński J., Instytucjonalizacja związków partnerskich a Konstytucja RP z 1997 r., „Państwo i Prawo” 2013/6.
Michałek K., Art. 18 Konstytucji w odniesieniu do możliwości wprowadzenia instytucji małżeństw jednopłciowych w Polsce, „Roczniki Administracji i Prawa” 2023/4(XXIII).
Polska Agencja Prasowa, Premier Tusk o wyroku TSUE: nikt niczego w tej sprawie nie będzie nam narzucał, PAP 26.11.2025, https://www.pap.pl/aktualnosci/premier-tusk-o-wyroku-tsue-nikt-niczego-w-tej-sprawie-nie-bedzie-nam-narzucal (dostęp: 30.11.2025 r.).
Rijpma J.J., You Gotta Let Love Move. ECJ 5 June 2018, Case C-673/16, Coman, Hamilton, Accept v Inspectoratul General pentru Imigrări, „European Constitutional Law Review” 2019/15.
Stehlík, The CJEU crossing the Rubicon on the same-sex marriages? Commentary on Coman case, „International and Comparative Law Review” 2018/2(18).
Stoppioni E., Une analyse critique de l’arrêt Coman: déconstruction de la consécration de l’obligation de reconnaissance du droit de séjour du conjoint homosexuel, „European Papers” 2019/1(4).
Wojewoda M., Małżeństwa jednopłciowe i związki partnerskie w polskim Rejestrze Stanu Cywilnego?, „Studia Prawno-Ekonomiczne” 2017/103.
Wojewoda M., W zagranicznym małżeństwie jednopłciowym, czyli... stanu wolnego? Uwagi na temat międzynarodowego uznawania stanu cywilnego, „Przedsiębiorczość i Zarządzanie” 2018/9 (część II).
Woszczyk N., Konstytucja a małżeństwo: studium komparatystyczne na przykładzie Polski i Hiszpanii, „Studia Iuridica” 2018/76.
Wyrozumska A., Znaczenie prawne zmiany statusu Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w Traktacie lizbońskim oraz Protokołu polsko-brytyjskiego, „Przegląd Sejmowy” 2008/2(85).
dr hab. Michał Wojewoda
Radca prawny, członek Okręgowej Izby Radców Prawnych w Łodzi
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5997-8148).
W wyroku z 25.11.2025 r., C-713/23, Jakub Cupriak-Trojan i Mateusz Trojan przeciwko Wojewodzie Mazowieckiemu, Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że prawo UE nakazuje uznawanie w Polsce zagranicznych małżeństw monoseksualnych i to nie tylko w kontekście realizacji swobody przemieszczania się i pobytu na terytorium unijnym, lecz także ze względu na potrzebę ochrony życia prywatnego i rodzinnego par jednopłciowych. Co więcej, TS przyjął, że Polska zobowiązana jest dokonywać transkrypcji aktów małżeństw osób tej samej płci do polskiego rejestru stanu cywilnego. Wyrok TS potwierdza pilną potrzebę uregulowania sytuacji par jednopłciowych w Polsce, w tym w szczególności w zakresie odpowiedniego traktowania związków zawartych za granicą. Określone zastrzeżenia budzi jednak przyjęta w odniesieniu do Polski konkluzja Trybunału, zgodnie z którą odmowa transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa jednopłciowego narusza prawo unijne. Została ona oparta na błędnym założeniu, że transkrypcja stanowi jedyny sposób uznania takiego małżeństwa. Tymczasem należy pamiętać, że w ramach obowiązujących w Polsce przepisów już teraz istnieją określone możliwości odnotowywania w krajowym rejestrze związków nieznanych prawu polskiemu w szczególności poprzez zamieszczanie stosownych przypisków przy aktach stanu cywilnego. Jak postuluje autor, możliwości te powinny być szerzej wykorzystywane w oczekiwaniu na wprowadzenie starannie przygotowanych zmian normatywnych, które umożliwią transkrypcję aktów małżeństw jednopłciowych. Bez takich zmian prawidłowa transkrypcja nie może być bowiem dokonana.
Słowa kluczowe: małżeństwa osób jednej płci, transkrypcja aktu stanu cywilnego, międzynarodowe uznawanie stanu cywilnego, klauzula porządku publicznego
dr hab. Michał Wojewoda
Attorney-at-law, member of the Lodz Bar Association of Attorneys-at-Law, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5997-8148).
Recognition of Same-Sex Unions and Transcription of Foreign Same-Sex Marriage Certificates – Commentary on the Judgment of the Court of Justice of the European Union of 25 November 2025, C-713/23, Cupriak-Trojan, Trojan
In the judgment of 22 November 2025, C-713/23, Jakub Cupriak-Trojan, Mateusz Trojan v Wojewoda Mazowiecki (Governor of Masovia Province), the Court of Justice concluded that EU law requires the recognition of same-sex marriages concluded abroad in Poland, not only in the context of the exercise of the right to move and reside freely within the EU territory, but also due to the need to protect private and family life of same-sex couples. Furthermore, the CJEU decided that Poland is obliged to transcribe same-sex marriage certificates in the Polish civil register. The CJEU judgment confirms an urgent need to regulate the status of unions between persons of the same sex in Poland, especially with regard to the appropriate treatment of unions concluded abroad. However, the CJEU’s conclusion regarding Poland, that the refusal to transcribe a foreign same-sex marriage certificate infringes EU law, raises some concerns. It was based on an incorrect assumption that the transcription is the only way to recognise such a marriage. Meanwhile, it should be remembered that under the applicable regulations in Poland, certain options already allow the recording of unions that are unknown in Polish law in the national register, in particular by entering relevant annotations in civil status records. The author suggests that these options should be more widely used, pending the introduction of carefully prepared normative changes that will enable the transcription of same-sex marriage certificates. This is because a correct transaction could not be made without such changes.
Keywords: same-sex marriage, transcription of a civil status document, international recognition of civil status, public order clause
Bibliografia/References
Gajda J., Klauzula porządku publicznego w sprawach z zakresu rejestracji stanu cywilnego, Warszawa 2024.
Kamarad E., Zaświadczenie o stanie cywilnym a małżeństwa i związki partnerskie osób tej samej płci, „Problemy Prawa Prywatnego Międzynarodowego” 2015/17.
Kamarad E., Zawarcie małżeństwa jako zagadnienie prawa rodzinnego, prawa prywatnego międzynarodowego i prawa konsularnego, Kraków 2019.
Pilich M., Mater semper certa est? Kilka uwag o skutkach zagranicznego macierzyństwa zastępczego z perspektywy stosowania klauzuli porządku publicznego, „Problemy Współczesnego Prawa Międzynarodowego Europejskiego i Porównawczego” 2018/16.
Pilich M., Opinia prawna w sprawie konstytucyjności ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (druk senacki nr 1111) [w:] Opinie prawne o ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe, Warszawa 2011.
Pilich M., Związki quasi-małżeńskie w polskim prawie prywatnym międzynarodowym, „Państwo i Prawo” 2011/2.
Popiołek W. [w:] Prawo prywatne międzynarodowe. Komentarz, red. M. Pazdan, Warszawa 2018.
Weitz K., Pojęcie uznania orzeczenia zagranicznego, „Przegląd Sądowy” 1998/7–8.
Wojewoda M., Małżeństwa jednopłciowe i związki partnerskie w polskim Rejestrze Stanu Cywilnego?, „Studia Prawno-Ekonomiczne” 2017/103.
Wojewoda M., Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka a rejestracja związków jednopłciowych w Polsce – analiza i postulaty de lege lata, „Metryka” 2023/1–2.
Wojewoda M., Transkrypcja aktu urodzenia dziecka, które zostało uznane za granicą, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2017/2.
Wojewoda M., Transkrypcja zagranicznego dokumentu stanu cywilnego – kilka uwag na temat ewolucji konstrukcji w prawie polskim, „Metryka” 2016/2.
Wojewoda M. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 20C, Prawo prywatne międzynarodowe, red. M. Pazdan, Warszawa 2015.
Wypych P., Charakter prawny transkrypcji aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2003/1.
prof. dr hab. Monika Namysłowska
Uniwersytet Łódzki, Wydział Prawa i Administracji, Katedra Europejskiego Prawa Gospodarczego, kierownik Katedry
(ORCID: https://orcid.org/0000-0003-3379-2940).
Marta Ignatowicz
Dentons Warszawa, Junior Associate w zespole ochrony środowiska
(ORCID: https://orcid.org/0009-0009-0212-8204).
Udział w autorstwie tekstu:
Monika Namysłowska – 50%
Marta Ignatowicz – 50%
W wyroku z 19.06.2025 r., C-200/24, Komisja Europejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej (Publicité pour les pharmacies), Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że całkowity zakaz reklamy aptek, przewidziany w art. 94a ust. 1 ustawy z 6.09.2001 r. – Prawo farmaceutyczne, jest niezgodny z prawem Unii. Przyjmując ten przepis, Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 8 ust. 1 dyrektywy 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 8.06.2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (dyrektywa o handlu elektronicznym) oraz art. 49 i 56 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Wyrok jest impulsem do gruntownej reformy polskiego modelu regulacji reklamy aptek.
Słowa kluczowe: prawo farmaceutyczne, zakaz reklamy aptek, swoboda przedsiębiorczości, swoboda świadczenia usług, dyrektywa o handlu elektronicznym, proporcjonalność
prof. dr hab. Monika Namysłowska
University of Lodz, Faculty of Law and Administration, Department of European Economic Law, Head of the Department, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0003-3379-2940).
Marta Ignatowicz
Dentons Warsaw, Junior Associate in the environmental protection team, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0009-0009-0212-8204).
Authors’ contributions:
Monika Namysłowska – 50%
Marta Ignatowicz – 50%
The Pharmacy Advertising Prohibition in the Polish Pharmaceutical Law – Commentary on the Judgment of the Court of Justice of the European Union of 19 June 2025, C-200/24, Commission v Republic of Poland (Publicité pour les pharmacies)
In the judgment of 19 June 2025, C-200/24, European Commission v Republic of Poland (Publicité pour les pharmacies), the Court of Justice ruled that total prohibition of advertising of pharmacies imposed by Article 94a section 1 of the Act of 6 September 2001 – Pharmaceutical Law is contrary to EU law. By adopting this provision, the Republic of Poland has failed to fulfil its obligations under Article 8(1) of Directive 2000/31/EC of the European Parliament and of the Council of 8 June 2000 on certain legal aspects of information society services, in particular electronic commerce, in the Internal Market (Directive on electronic commerce) and under Articles 49 and 56 of the Treaty on the Functioning of the European Union. This judgment is an impulse for an in-depth reform of the Polish pharmacy advertising regulation model.
Keywords: pharmaceutical law, prohibition of advertising of pharmacies, freedom of establishment, freedom to provide services, Directive on electronic commerce, proportionality
Bibliografia/References
Banaszak B., O zgodności z Konstytucją RP bezwzględnego zakazu reklamy aptek, „Monitor Prawniczy” 2017/8.
Grzybczyk K., Kondrat M. [w:] System Prawa Medycznego, t. 4, Prawo farmaceutyczne, red. J. Haberko, Warszawa 2019.
Jasińska K., Zakaz reklamy aptek a opieka farmaceutyczna i programy lojalnościowe, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Prawa Własności Intelektualnej” 2015/4.
Kwiatkowska M., Opieka farmaceutyczna jako narzędzie promocji apteki – granice dozwolonych prawem działań, LEX 2017.
Kwiatkowska M., Zakaz reklamy aptek – przegląd orzecznictwa i decyzji WIF w latach 2021–2022, LEX 2022.
Olszewski W.L. (red.), Prawo farmaceutyczne. Komentarz, Warszawa 2006.
Rabiega-Przyłęcka A., Zakaz reklamy aptek w świetle art. 94a Prawa farmaceutycznego, „Przegląd Prawa Publicznego” 2013/11.
Sławatyniec Ł., Decyzje w sprawie sprzecznej z prawem reklamy aptek, „Lek w Polsce” 2013/1.
Stefańczyk-Kaczmarzyk J. [w:] Prawo farmaceutyczne. Komentarz, red. M. Kondrat, Warszawa 2016.
Szafrańska A., Szyszka A., Reklama produktu leczniczego, „Przegląd Prawa Publicznego” 2012/5.
Świerczyński M., Reklama działalności aptek i reklama prowadzona w aptece. Reklama w ZOZ-ach [w:] M. Świerczyński, M. Krekora, E. Traple, Prawo farmaceutyczne, Warszawa 2008.
Wiszniewska J., Zakaz reklamy aptek i ich działalności – geneza wprowadzenia i ocena regulacji, „internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny” 2016/8(5).
dr hab. Andrzej Olaś, prof. UJ
Uniwersytet Jagielloński, Wydział Prawa i Administracji, Zakład Postępowania Cywilnego; adwokat; niezależny arbiter
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-2295-8645).
Zasada pierwszeństwa i skuteczności prawa Unii Europejskiej a związanie sądu oceną prawną wyrażoną w wyroku kasatoryjnym sądu wyższej instancji. Glosa do postanowienia Trybunału Sprawiedliwości z 10.11.2025 r., C-137/25, J.F., P.F. przeciwko Bankowi BPH S.A.
Wykładnia i stosowanie zasad pierwszeństwa i skuteczności prawa Unii Europejskiej w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej od dłuższego czasu wywiera doniosły wpływ na prawo procesowe cywilne państw członkowskich. Judykatura Trybunalska prowadzi do istotnej transformacji, a niekiedy wręcz podważenia podstawowych zasad rządzących tym prawem oraz silnie zakorzenionych konstrukcji, na których opiera się system postępowania cywilnego, co w sposób naturalny prowadzi do kontrowersji, godząc w utrwalone przyzwyczajenie i praktykę, a także zagrażając poczuciu stabilności i pewności prawa opartego na tak utrwalonych założeniach. W zjawisko to wpisuje się niewątpliwie postanowienie TS z 10.11.2025 r., C-137/25, J.F., P.F. przeciwko Bankowi BPH S.A., przyznające prymat zasad skuteczności i pierwszeństwa prawa Unii Europejskiej nad wynikającą z krajowego prawa procesowego cywilnego, silnie osadzoną ustrojowo i proceduralnie, zasadą związania sądu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu odwoławczego przekazującym sprawy do ponownego rozpoznania. Norma ta, zawarta w art. 386 § 6 ustawy z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, jest mocno utrwalona w polskiej tradycji procesowej. Sposób jej ukształtowania uznaje się przy tym za wyraz swoistego kompromisu między zasadą samodzielności jurysdykcyjnej sądu, zakotwiczoną w konstytucyjnej i konwencyjnej zasadzie niezawisłości sędziowskiej, a koncepcją dwuinstancyjności postępowania, służącą realizacji pewności prawa i jednolitości orzecznictwa. Powyższe uwarunkowania wskazujące na kolizję wartości i zasad istotnych dla całego systemu prawnego ufundowanego na koncepcji demokratycznego państwa prawnego, przesądzają o doniosłości rozstrzygnięcia Trybunału, które zasługuje na bliższą analizę oraz próbę ewaluacji.
Słowa kluczowe: autonomia proceduralna państw członkowskich, zasada skuteczności prawa unijnego, zasada pierwszeństwa prawa unijnego, moc wiążąca wyroku sądu odwoławczego, związanie oceną prawną sądu II instancji, swoboda jurysdykcyjna sądu
dr hab. Andrzej Olaś, professor at the JU
Jagiellonian University in Kraków, Faculty of Law and Administration, Department of Civil Procedure; barrister; independent arbitrator; Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-2295-8645).
The Principle of the Primacy and Effectiveness of EU Law and the Court Being Bound by the Legal Assessment Expressed in a Cassation Judgment of a Higher Instance Court. Commentary on the Judgment of the Court of Justice of 10 November2025, C-137/25, J.F., P.F. v Bank BPH S.A.
The interpretation and application of the principles of the primacy and effectiveness of EU law in judgments of the Court of Justice of the European Union have had a significant impact on the civil procedural law of the Member States for a long time. The judgments of the Court of Justice lead to a major shift, and sometimes even undermine the fundamental principles of this law and deeply-rooted structures on which the civil procedure system is based, naturally triggering controversies, causing damage to settled customs and practices, as well as threatening the sense of legal stability and certainty based on such well-established assumptions.
The CJEU judgment of 10 November 2025, C-137/25, J.F., P.F. v Bank BPH S.A. undoubtedly adds to this phenomenon, recognising the precedence of the principles of the effectiveness and primacy of EU law over the principle of the court being bound by the legal assessment expressed in a judgment of a court of appeal remitting cases for reconsideration, which is deeply rooted in the systemic and procedural framework. This principle, included in Article 386 § 6 of the Act of 17 November 1964 – Code of Civil Procedure, is firmly established in the Polish procedural tradition. Additionally, its design is considered a compromise between the principle of the jurisdictional independence of a court, anchored in the constitutional and conventional principle of judicial independence, and the concept of two-instance proceedings intended to ensure legal certainty and uniformity of legal decisions. These deliberations, indicating a conflict of values and principles that are essential to the whole of the legal system founded on the concept of a democratic state governed by the rule of law, show the significance of the CJEU judgment which deserves a more detailed analysis and evaluation.
Keywords: procedural autonomy of Member States, principle of the effectiveness of EU law, principle of the primacy of EU law, binding effect of a judgment of a court of appeal, being bound by the legal assessment of a second instance court, jurisdictional freedom of the court
Bibliografia/References
Bjorge E., Zglinski J., The principle of proportionality in EU law and its domestic application: ni tout à fait le même, ni tout à fait un autre [w:] Research Handbook on General Principles in EU Law, red. K.S. Ziegler, P.J. Neuvonen, V. Moreno-Lax, Cheltenham 2022.
Błaszczak Ł., O tzw. ograniczonej samodzielności jurysdykcyjnej sądu cywilnego w procesie cywilnym [w:] Ewolucja polskiego postępowania cywilnego wobec przemian politycznych, społecznych i gospodarczych. Materiały konferencyjne Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr Postępowania Cywilnego, Szczecin–Niechorze, 28–30 września 2007 r., red. H. Dolecki, K. Flaga-Gieruszyńska, Warszawa 2009.
Bobek M., Why There is no Principle of “Procedural Autonomy” of the Member States [w:] The European Court of Justice and Autonomy of the Member States, red. B. de Witte, H. Micklitz, Cambridge–Antwerp–Portland 2012.
Dąbrowski M., Zasada podległości sędziów Konstytucji oraz ustawom a procesowe instytucje związania sądu cywilnego orzeczeniami innych sądów [w:] Państwo demokratyczne, prawne i socjalne. Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Zbigniewowi Antoniemu Maciągowi, t. 1, Studia konstytucyjne, red. M. Grzybowski, P. Tuleja, Kraków 2014.
Ereciński T., Apelacja w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2020.
Ereciński T., Niezawisłość sędziowska a swoboda orzekania w sprawach cywilnych [w:] Współczesne problemy prawa prywatnego. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Edwarda Gniewka, red. J. Gołaczyński, P. Machnikowski, Warszawa 2010.
Fenichel Z., Znaczenie orzeczenia sądu wyższego dla sądu niższej instancji, „Przegląd Sądowy” 1934/5.
Frąckowiak-Adamska A., Zasada proporcjonalności jako gwarancja swobód rynku wewnętrznego Wspólnoty Europejskiej, Warszawa 2009.
Gajda-Roszczynialska K., Pierwsze podejście Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej do zagadnienia dowodów nielegalnych w postępowaniu cywilnym. Glosa do wyroku TS z dnia 27 września 2017 r., C-73/16, „Polski Proces Cywilny” 2019/2.
Galletta D.U., Procedural Autonomy of EU Member States: Paradise Lost?, Berlin–Heidelberg 2010.
Grzegorczyk P., Stabilność orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych w świetle standardów konstytucyjnych i międzynarodowych [w:] Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego a Kodeks postępowania cywilnego, red. T. Ereciński, K. Weitz, Warszawa 2010.
Gudowski J., Niezawisłość a związanie sędziego oceną prawną sądu wyższej instancji, „Polski Proces Cywilny” 2016/3.
Hartwig A.P., Zasada samodzielności jurysdykcyjnej w postępowaniu cywilnym a jej ograniczenia, Warszawa 2024 (praca magisterska napisana i obroniona pod kierunkiem T. Zembrzuskiego w Katedrze Postępowania Cywilnego Uniwersytetu Warszawskiego, nagrodzona pierwszą nagrodą w I edycji Konkursu na najlepszą pracę magisterską im. prof. Janusza Jankowskiego „Bezpieczny obrót prawny – rozpoznawanie spraw cywilnych i egzekwowanie roszczeń” organizowanego przez Fundację na rzecz Bezpiecznego Obrotu Prawnego oraz Centrum Badań nad Aksjologią Procedur Cywilnych, https://zembrzuski.eu/wp--content/uploads/2025/10/AH-mgr.pdf, dostęp: 27.11.2025 r.).
Jadłowski P. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. nacz. P. Rylski, red. cz. III A. Olaś, Legalis 2025.
Kunicki I., Związanie sądu wydanym orzeczeniem w procesie cywilnym, Warszawa 2010.
Łochowski M., Wiążąca wykładnia prawa, ocena prawna, wskazania co do dalszego postępowania (uwagi na tle art. 386 § 6 i 39317 k.p.c.), „Przegląd Sądowy”1997/10.
Maliszewska-Nienartowicz J., Zasada proporcjonalności jako podstawa oceny legalności ograniczeń swobód rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, Toruń 2020.
Maliszewska-Nienartowicz J., Zasada proporcjonalności w prawie Wspólnot Europejskich, Toruń 2007.
Michalska-Marciniak M. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Dochodzenie roszczeń w postępowaniu grupowym. Przepisy przejściowe. Komentarz do zmian, t. 1, red. T. Zembrzuski, Warszawa 2020.
Olaś A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. nacz. P. Rylski, red. cz. III A. Olaś, Legalis 2025.
Olaś A., Zasada proporcjonalności w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2024.
Pogonowski P., Zakaz ‘reformationis in peius’ w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2004, s. 5 i n.
Procedural autonomy across Europe, red. H.B. Krans, A. Nylund, Cambridge 2020.
Siedlecki W. [w:] W. Siedlecki, Z. Resich, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1, Warszawa 1975.
Voß W., Proportionality in Civil Procedure: A Different Animal? [w:] Proportionality in Private Law, red. F Bauer, B Köhler, Tübingen 2023.
Weitz K., Wpływ prawa Unii Europejskiej na krajowe prawo procesowe cywilne, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2019/2.
Włodyka S., Zakres mocy wiążącej wykładni sądowej, „Studia Prawnicze” 1969/23.
Wróbel A., Autonomia proceduralna państw członkowskich. Zasada efektywności i zasada efektywnej ochrony sądowej w prawie Unii Europejskiej, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2005/1.
Zembrzuski T., Skarga kasacyjna. Dostępność w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2011.
dr hab. Arkadiusz Wowerka, LL.M. (Kolonia), prof. UG
Uniwersytet Gdański, Katedra Prawa Cywilnego, Zakład Prawa Prywatnego Międzynarodowego; radca prawny
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-5000-0373).
Prawo właściwe dla udzielenia pełnomocnictwa przez spółkę. Glosa do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 25.04.2024 r., C-276/22, Edil Work 2 Srl
Niniejsze opracowanie stanowi omówienie wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 25.04.2024 r., C-276/22, Edil Work 2 Srl, S.T. Srl przeciwko STE Sàrl, w którym za sprzeczne z unijną swobodą przedsiębiorczości zostało uznane unormowanie włoskiego prawa prywatnego międzynarodowego, które przewiduje w sposób ogólny stosowanie swojego prawa krajowego do czynności zarządu spółki mającej siedzibę w innym państwie członkowskim, lecz prowadzącej główną część jej działalności w pierwszym państwie członkowskim. Autor analizuje rozstrzygnięcie Trybunału z punktu widzenia jego znaczenia dla prawa prywatnego międzynarodowego. W ocenie autora wyrok ten pozostaje bez wpływu na teorię siedziby jako taką. Znaczenie omawianego wyroku wynika z przedmiotu, którego dotyczył spór w postępowaniu przed sądem krajowym, a którym jest udzielenie pełnomocnictwa przez spółkę. Punktem ciężkości tego judykatu jest zakres zastosowania statutu personalnego spółki i związana z tym kwalifikacja rozgraniczająca.
Słowa kluczowe: prawo prywatne międzynarodowe, lex societatis, prawo właściwe, teoria siedziby, kwalifikacja, prawo właściwe dla udzielenia pełnomocnictwa
dr hab. Arkadiusz Wowerka, LL.M. (Cologne), professor at the University of Gdańsk
University of Gdańsk, Department of Civil Law, Section of Private International Law, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-5000-0373).
The Law that Applies to the Granting of a Power of Attorney by a Company. Commentary on the Judgment of the Court of Justice of 25 April 2024, C-276/22, Edil Work 2 Srl
This article discusses the judgment of the Court of Justice of 25 April 2024, C-276/22, Edil Work 2 Srl, S.T. Srl v STE Sàrl, recognising a provision of Italian private international law, which provides generally for its national law to apply to the acts of management of a company established in another Member State but carrying on the main part of its activities in the first Member State, as incompatible with the EU freedom of establishment. The author analyses the Court’s ruling from the perspective of its significance for private international law. In the author’s opinion, this judgment is not without an impact on the real seat theory per se. The importance of the judgment stems from the subject matter of the dispute in the national court proceedings, namely the granting of a power of attorney by a company. The centre of gravity of this judgment is the extent to which a company applies its own statutes and the related characterisation.
Keywords: private international law, lex societatis, the applicable law, real seat theory, characterisation, the law applicable to the granting of a power of attorney
Bibliografia/References
Bahlinger S., Keine allgemeine Anwendung nationalen Rechts auf in anderem Mitgliedstaat ansässige Gesellschaft, „Neue Zeitschrift für Gesellschaftsrecht” 2024/20.
Bruhn H., Niederlassungsfreundliche Sitzverlegung und Verschmelzung über die Grenze nach italienischem Recht, Frankfurt am Main 2002.
Ebenroth C.T., Kaiser A., Die Reform des Internationalen Gesellschaftsrechts in Italien, „Zeitschrift für Vergleichende Rechtswissenschaft” 1992/91.
Großerichter H., Zwirlein-Forschner S., Im Sterben zeigt sie ihr wahres Gesicht – Die Einstufung der Sitzanknüpfung als Grundfreiheitsbeschränkung durch den EuGH und deren kollisionsrechtliche Folgen, „Neue Zeitschrift für Gesellschaftsrecht” 2024/35.
Kratzer M.-T., Gründungstheorie qua Niederlassungsfreiheit – eine sehr versteckte Kollisionsnorm?, „Zeitschrift für Europäisches Privatrecht” 2025/1.
Moor L., Das italienisch internationale Gesellschaftsrecht, Zürich 1997.
Oplustil K., Niedopuszczalne ograniczenie unijnej swobody przedsiębiorczości spółki wynikające z kolizyjnoprawnej teorii siedziby rzeczywistej – glosa do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 25.04.2024 r., C-276/22, Edil Work 2 Srl, S.T. Srl przeciwko STE Sarl, „Glosa” 2024/4.
Pazdan J., Pełnomocnictwo w prawie prywatnym międzynarodowym, Kraków 2003.
Rahm R., Das Internationale Gesellschaftsrecht Italiens, Münster 1990.
Trombetti T., Pörnbacher T., CJEU: Restriction of the Freedom of Establishment by Legislation on Applicable Law in Corporate Matters, „Zeitschrift für Internationales Wirtschaftsrecht” 2024/4.
Wienbracke M., Kumulative Anwendung des Gesellschaftsrechts zweier Mitgliedstaaten verstößt gegen Niederlassungsfreiheit, „Gesellschafts- und Wirtschaftsrecht” 2024/13.
Wowerka A., Transgraniczne przekształcenia (zmiana formy prawnej) spółek w prawie prywatnym międzynarodowym – zagadnienia wybrane, „Problemy Prawa Prywatnego Międzynarodowego” 2022/30.
Wowerka A., Zakres zastosowania statutu personalnego spółki, Warszawa 2019.
Wowerka A., Majkowska-Szulc S., Cross-border Transfer of a Seat, Cross-border Conversion or the Coming into Existence of a New Company? Doubts Against the Background of the Court of Justice’s Judgment in C-106/16 Polbud Wykonawstwo Sp. z o.o., „Polish Yearbook of International Law” 2018/XXXVIII.
prof. dr hab. Leszek Mitrus
Uniwersytet Jagielloński, Katedra Prawa Pracy i Polityki Społecznej
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1308-7358).
Pojęcie pracownika w prawie unijnym: wprowadzenie i wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 3.07.1986 r., C-66/85, Deborah Lawrie-Blum przeciwko Land Baden-Württemberg
Przedmiotem wyroku TS z 3.07.1986 r. C-66/85, Deborah Lawrie-Blum przeciwko Land Baden-Württemberg, jest zakres podmiotowy art. 48 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą (obecnie art. 45 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej) regulującego swobodę przemieszczania się pracowników w Unii Europejskiej. W wyroku C-66/85, Lawrie-Blum, TS sformułował trzy kryteria posiadania statusu pracownika migrującego na gruncie prawa unijnego. Są nimi: wykonywanie pracy na rzecz innej osoby, podleganie kierownictwu w procesie wykonywania pracy oraz otrzymywanie wynagrodzenia. Analizowany wyrok stanowi punkt odniesienia dla późniejszej judykatury dotyczącej pojęcia pracownika w prawie Unii Europejskiej. Trybunał konsekwentnie prezentuje pogląd, że stosunek podporządkowania i wypłata wynagrodzenia są konstytutywnymi elementami każdego stosunku pracy najemnej, pod warunkiem że dana działalność zawodowa ma rzeczywisty i istotny charakter. Autor zwraca uwagę, że skutki analizowanego orzeczenia wykraczają poza problematykę swobody przemieszczania się pracowników. Formuła Lawrie-Blum jest bowiem konsekwentnie wykorzystywana przez TS w rozstrzygnięciach dotyczących innych obszarów prawa pracy, a w ostatnich latach stała się źródłem inspiracji dla prawodawcy unijnego oraz wywarła wpływ na kształt dyrektyw regulujących sferę zatrudnienia.
Słowa kluczowe: swoboda przemieszczania się pracowników, pojęcie pracownika, formuła Lawrie-Blum, zatrudnienie w administracji publicznej, atypowe formy zatrudnienia
prof. dr hab. Leszek Mitrus
Jagiellonian University, Department of Labour Law and Social Policy, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1308-7358).
The Concept of a ‘Worker’ in EU Law: Introduction and the Judgment of the Court of Justice of 3 July 1986, C-66/85, Deborah Lawrie-Blum v Land Baden-Württemberg
The CJEU judgment of 3 July 1986, C-66/85, Deborah Lawrie-Blum v Land Baden-Württemberg, refers to the scope of application of Article 48 of the Treaty establishing the European Economic Community (currently Article 45 of the Treaty on the functioning of the European Union) governing freedom of movement for workers in the European Union. In the judgment, C-66/85, Lawrie-Blum, the CJEU formulated the three criteria for having the migrant worker status under EU law. They include: performing work for and under the direction of another person and receiving remuneration for this work. This judgment is a reference point for subsequent judgments pertaining to the concept of a ‘worker’ under EU law. The Court of Justice consistently takes the view that a relationship of subordination and the payment of remuneration are the constitutive elements of any employment relationship, provided that the professional activity in question is genuine and effective. The author notes that implications of the analysed judgment extend beyond the issue of freedom of movement for workers. This is because the CJEU consistently uses the Lawrie-Blum formula in judgments pertaining to other labour law areas, and in recent years, this formula has become a source of inspiration for the EU legislator and has influenced the shape of directives on employment.
Keywords: freedom of movement for workers, concept of a ‘worker,’ Lawrie-Blum formula, employment in the public service, atypical forms of employment
Bibliografia/References
Erhag T., Pennings F., European Union Law and the Protection of Precarious Workers [w:] European Labour Law, red. T. Jaspers, F. Pennings, S. Peters, Cambridge 2024.
Février V., The Concept of “Worker” in the Free Movement of Workers and the Social Policy Directives: Perspectives from the Case Law of the Court of Justice, „European Labour Law Journal” 2021/2.
C. Hiessl, General Concepts [w:] EU Labour Law. A Commentary, red. C. Hiessl, Alphen aan den Rijn 2025.
Houwerzijl M, Verschueren H., Free Movement of (Posted) Workers and Applicable Labour and Social Security Law [w:] European Labour Law, red. T. Jaspers, F. Pennings, S. Peters, Cambridge 2024.
Koldinská K., Free Movement of Workers [w:] EU Labour Law. A Commentary, red. C. Hiessl, Alphen aan den Rijn 2025.
Lenaerts K., Some Thoughts About the Interaction Between Judges and Politicians in the European Community, „Yearbook of European Law” 1992/12.
Ludera-Ruszel A., The concept of „worker” under the principle of free movement of workers and its implications for the protection of workers in the European Union, „Studia z zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej” 2020/3.
Menegatti E., Taking EU labour law beyond the employment contract: the role played by the European Court of Justice, „European Labour Law Journal” 2020/1.
Mitrus L., Komentarz do art. 45 [w:] Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Komentarz, t. 1, red. A. Wróbel, D. Miąsik, N. Półtorak, Warszawa 2012.
Mitrus L., Swoboda przemieszczania się pracowników po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, Warszawa 2003.
Mitrus L., Zatrudnienie w służbie publicznej w świetle prawa Wspólnoty Europejskiej, „Studia z zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej” 1997–1998/4.
O’Leary S., The Free Movement of Persons and Services [w:] The Evolution of EU Law, red. P. Craig, G. De Burca, Oxford 1999.
Pawłucki M., Nowak P., Koncepcja pracownika w dyrektywie PE i Rady (UE) 2019/1152 w sprawie przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy Unii Europejskiej a pojęcie pracownika w polskim prawie pracy, „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” 2021/3.
Risak M., Dullinger T., The concept of „worker” in EU law. Status quo and potential changes, „ETUI Research Paper” 2018/140.
Świątkowski A.M., Dyrektywa 2019/1152 – przejrzyste i przewidywalne warunki pracy w Unii Europejskiej (część 1), „Europejski Przegląd Sądowy” 2020/4.
Świątkowski A.M., Europejskie prawo socjalne, t. 2, Europejskie prawo pracy, Warszawa 1999.
Tomaszewska M., Zasada wolności pracy w europejskim prawie wspólnotowym, Poznań 2003.
Orzecznictwo Sądu Najwyższego – dr Michalina Szpyrka (ekspert w Ministerstwie Rozwoju i Technologii oraz adiunkt w Zakładzie Prawa Administracyjnego Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7678-5287).
Case law of the Supreme Court – dr Michalina Szpyrka (the author is an expert at the Ministry of Economic Development and Technology and an assistant professor at the Department of Administrative Law at the Institute of Legal Sciences of the Polish Academy of Sciences; ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7678-5287).
Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – dr Robert Talaga (sędzia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu,
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5281-2188).
Case law of the Supreme Administrative Court – dr Robert Talaga (the author is a judge at the Provincial Administrative Court in Poznań, Poland,
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5281-2188).