Polski Proces Cywilny 1/2026

Rozumienie pojęcia statio municipi w postępowaniu cywilnym dr hab. Marcin Dziurda, prof. UW 
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warszawski, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2896-818X

Rozumienie pojęcia statio municipi w postępowaniu cywilnym

Organy stationes municipi (wewnętrznych, niemających osobowości prawnej jednostek organizacyjnych gmin, powiatów i województw) – inaczej niż organy stationes fisci – mogą w postępowaniu cywilnym występować jedynie w charakterze pełnomocników osób prawnych, w których skład wchodzą. Wynika to z tego, że wyposażone w osobowość prawną jednostki samorządu terytorialnego zgodnie z art. 67 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego działają przez swoje organy – gminy monokratyczne, a powiaty i województwa – kolegialne.

Słowa kluczowe: statio fisci, statio municipi, reprezentacja procesowa, organy

Dr hab. Marcin Dziurda, University of Warsaw Professor 
Faculty of Law and Administration, University of Warsaw, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2896-818X

Understanding the concept of statio municipi in civil proceedings

The stationes municipi bodies (internal organizational units of municipalities, counties, and voivodeships that do not possess legal personality) – unlike the stationes fisci bodies – may participate in civil proceedings solely in the capacity of attorneys (legal representatives) of the legal persons to which they belong. This follows from the fact that local government units endowed with legal personality act, pursuant to Article 67(1) of the Polish Code of Civil Procedure, through their organs – municipalities through monocratic organs, and counties and voivodeships through collegial organs.

Keywords: statio fisci, statio municipi, procedural representation, organs

Bibliografia / References
Bieniek G., Pietrzkowski H., Reprezentacja Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego, Warszawa 2013.
Dziurda M., Kodeks postępowania cywilnego. Praktyczny komentarz do nowelizacji z 2023 roku, Warszawa 2023.
Dziurda M., Organy uprawnione do reprezentowania Skarbu Państwa w postępowaniu cywilnym, „Przegląd Sądowy” 2002/11–12.
Dziurda M., Oznaczenie stron w sprawach cywilnych, Warszawa 2024.
Dziurda M., Reprezentacja Skarbu Państwa w procesie cywilnym, Kraków 2004.
Dziurda M., Szczególna zdolność sądowa, Warszawa 2019.
Dziurda M., Zastępstwo Skarbu Państwa przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej w postępowaniu cywilnym, „Polski Proces Cywilny” 2017/3.
Dziurda M., Pietrzkowski H., Zastępstwo procesowe Skarbu Państwa przez Prokuratorię Generalną po zmianach obowiązujących od dnia 12 czerwca 2009 r., „Przegląd Sądowy” 2009/9.
Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. P. Rylski, A. Olaś, Legalis 2025.
Kodeks pracy. Komentarz, t. 1, Art. 1–93, red. K.W. Baran, Warszawa 2025.
Komentarz do ustawy o pracownikach samorządowych, red. K.W. Baran, Warszawa 2014.
Przybysz P., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX 2024.
Pyziak-Szafnicka M., Glosa do postanowienia SN z dnia 3 października 2002 r., I CKN 448/01, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2003/7–8.
Samorząd województwa. Komentarz, red. B. Dolnicki, Warszawa 2023.
Sondel J., Słownik łacińsko-polski dla prawników i historyków, Kraków 2009.
Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz,  red. P. Chmielnicki, Warszawa 2010.
Ustawa o samorządzie powiatowym. Komentarz, red. P. Chmielnicki, Warszawa 2005.
Ustawa o samorządzie powiatowym. Komentarz, red. B. Dolnicki, Warszawa 2020.

prof. dr hab. Tadeusz Ereciński 
sędzia Sądu Najwyższego w stanie spoczynku, w latach 1996–2016 Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracami Izby Cywilnej, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-8409-7887
udział w autorstwie tekstu – 20%
dr hab. Bartosz Wołodkiewicz 
adiunkt, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warszawski; radca prawny, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3571-4615
udział w autorstwie tekstu – 80%

Przejęcie sprawy do rozpoznania przez Sąd Najwyższy w postępowaniu cywilnym

Przedmiotem publikacji jest możliwość przejęcia przez Sąd Najwyższy sprawy do rozpoznania we własnym zakresie. Stanowi ona jedną z form nadzoru judykacyjnego Sądu Najwyższego nad orzecznictwem sądów powszechnych, której realizacja jest uwarunkowana przedstawieniem przez sąd drugiej instancji zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia. W tym przypadku, jeżeli nie zachodzą przesłanki odmowy podjęcia uchwały, Sąd Najwyższy może podjąć uchwałę rozstrzygającą zagadnienie prawne albo przejąć sprawę do samodzielnego rozstrzygnięcia. W publikacji wyjaśniono sytuację procesową powstającą w razie skorzystania przez Sąd Najwyższy z tej kompetencji. 

Słowa kluczowe: Sąd Najwyższy, pytania prawne, postępowanie apelacyjne 

Prof. dr hab. Tadeusz Ereciński 
retired Justice of the Supreme Court; President of the Supreme Court overseeing the work of the Civil Chamber from 1996 to 2016, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-8409-7887
Contribution to authorship of the text – 20%
Dr hab. Bartosz Wołodkiewicz 
Assistant Professor, Faculty of Law and Administration, University of Warsaw; legal adviser, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3571-4615
Contribution to authorship of the text – 80%

Taking over a case for examination by the Supreme Court in civil proceedings

The subject of the publication is the possibility for the Supreme Court to take over a case for examination on its own initiative. This constitutes one of the forms of the Supreme Court’s judicial supervision over the case law of common courts, the exercise of which is conditional upon a court of second instance referring a legal question for resolution. In such a case, if there are no grounds for refusing to adopt a resolution, the Supreme Court may either adopt a resolution resolving the legal question or take over the case for independent adjudication. The publication explains the procedural situation that arises when the Supreme Court exercises this power.

Keywords: Supreme Court, legal questions, appellate proceedings

Bibliografia / References
Bladowski B., Metodyka pracy sędziego cywilisty, Warszawa 2013.
Ereciński T. [w:] Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze, red. T. Ereciński, Warszawa 2004.
Ereciński T., Apelacja w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2020.
Ereciński T., Dziurda M., Wołodkiewicz B., Apelacja i kasacja w postępowaniu cywilnym. Komentarz do art. 367–3911 i art. 3981–art. 39821 k.p.c., Warszawa 2023.
Ereciński T., W sprawie związania Sądu Najwyższego oceną prawną (art. 389 k.p.c.), „Państwo i Prawo” 1969/8–9.
Gudowski J., Tradycja, postęp i coś jeszcze. Czy konstytucja uratuje Kodeks postępowania cywilnego [w:] Konstytucyjne aspekty procesu cywilnego, red. A. Orzeł-Jakubowska, T. Zembrzuski, Warszawa 2023.
Hanausek S., Orzeczenie sądu rewizyjnego w procesie cywilnym, Warszawa 1966.
Ignatowicz J., Zastosowanie artykułu 388 k.p.c. w dotychczasowej praktyce, „Nowe Prawo” 1952/7.
Jodłowski J., Nowe drogi polskiego procesu cywilnego, „Nowe Prawo” 1951/7–8.
Kabat A., Uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zagadnienia wybrane. Materiał na konferencję sędziów NSA, Popowo 20–22.10.2003 r., Warszawa 2003.
Matras J., Rozpoznawanie przez Sąd Najwyższy środków odwoławczych w postępowaniu karnym, Warszawa 2024.
Pilarska-Gumny M., Konkretne pytania prawne do Sądu Najwyższego w sprawach karnych, „Ius Novum” 2013/2.
Siedlecki W., Glosa do orzeczenia Sądu Najwyższego z 16 marca 1965 r., II CR 107/65, OSPiKA 1966/3, poz. 60.
Weitz K., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom III. Postępowanie rozpoznawcze, red. T. Ereciński, Warszawa 2016.
Włodyka S., Przesłanki dopuszczalności pytań prawnych do Sądu Najwyższego, „Nowe Prawo” 1971/2.
Zabłocki S. [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom IV. Komentarz do art. 425–467, red. R.A. Stefański, S. Zabłocki, Warszawa 2021.

dr hab. Katarzyna Gajda-Roszczynialska, prof. UŚ 
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Śląski w Katowicach; sędzia, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-8245-9023

System ważenia spraw – klucz do efektywności w zarządzaniu sądownictwem

Artykuł analizuje koncepcję systemu ważenia spraw (SWS) jako instrumentu służącego realizacji efektywności w aspekcie organizacyjnym. Autorka wskazuje, że tradycyjne mierniki obciążenia sądów, oparte na nominalnej liczbie spraw bez uwzględnienia ich rzeczywistej wagi, nie biorą pod uwagę ich złożoności ani nakładu pracy, co prowadzi do nierównomiernej alokacji zasobów, ryzyka naruszenia prawa do sądu w rozsądnym terminie oraz obniżenia jakości orzecznictwa. W opracowaniu przedstawiono cele wprowadzenia SWS, w tym: racjonalne zarządzanie kadrami i finansami, transparentny przydział spraw, równomierne obciążenie sędziów oraz poprawę zarządzania sądami. Omówiono podstawowe metodologie ustalania wag spraw oraz zasady funkcjonowania systemu, podkreślając konieczność ich zgodności z zasadą niezależności sądów, prawem do sądu i standardami państwa prawa. Autorka akcentuje, że wdrożenie SWS wymaga projektów pilotażowych, cyfryzacji procesów oraz integracji z narzędziami analitycznymi, co umożliwi stworzenie rozliczalnego i odpornego na naciski modelu zarządzania wymiarem sprawiedliwości. W ocenie autorki system ważenia spraw, powiązany z konstrukcją pensum orzeczniczego i mapą dostępności sądów, stanowi warunek efektywnego funkcjonowania sądownictwa i realizacji konstytucyjnego prawa do sądu w rozsądnym terminie.

Słowa kluczowe: system ważenia spraw (SWS), sąd ustanowiony ustawą, obciążenie sprawami, obciążenie pracą, efektywność wymiaru sprawiedliwość, niezależność sądów

Dr hab. Katarzyna Gajda-Roszczynialska, University of Silesia Professor 
Faculty of Law and Administration, University of Silesia; judge, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-8245-9023

The case weighting system – a key to efficiency in judicial administration

The article discusses the concept of the Case Weighting System (CWS) as an instrument for achieving efficiency in the organizational dimension of the judiciary. The author argues that traditional indicators of court workload, based solely on the nominal number of cases without considering their actual weight, fail to reflect case complexity and the effort required. This leads to uneven resource allocation, risks of violating the right to a trial within a reasonable time, and a decline in the quality of adjudication. The paper outlines the objectives of introducing the CWS, including the rational management of human and financial resources, transparent case assignment, a balanced judicial workload, and improved court administration. It discusses key methodologies for determining case weights and the principles governing the system, emphasizing the need to ensure compliance with judicial independence, the right to a fair trial, and the standards of the rule of law. The author stresses that the implementation of the CWS requires pilot projects, process digitalization, and integration with analytical tools in order to create an accountable and pressure-resistant model of judicial management. In the author’s view, the case weighting system – combined with the concept of judicial workload quotas and a map of court accessibility is essential for the effective functioning of the judiciary and for the realization of the constitutional right to a trial within a reasonable time.

Keywords: Case Weighting System (CWS), court established by the law, workload, caseload, efficiency of justice, principle of impartiality

Bibliografia / References
Aeschlimann A., Justizreform 2000 – Das Bundesgericht und sein Gesetz, „Zeitschrift für Schweizerisches Recht” 2008/9.
Albers P., Quality of Courts and the Judiciary: European Experiences and Global Developments, referat na seminarium „Public and Private Justice”, Dubrovnik (Chorwacja), maj 2008.
Bandli Ch., Effizienz und Unabhängigkeit im Gerichtsbetrieb. Geschäftslastbewirtschaftung am Bundesverwaltungsgericht, “Justice – Justiz – Giustizia” 2009/3
Dalkey N.C., Brown B., Cochran S., The Delphi Method III: Use of Self Ratings to Improve Group Estimates, Rand Corporation, Santa Monica (CA) 1969b, https://www.rand.org/pubs/research_memoranda/RM6115.html (dostęp: 1.12.2025 r.).
Dalkey N.C., The Delphi Method: An Experimental Study of Group Opinion, Rand Corporation, Santa Monica (CA) 1969a, https://www.rand.org/pubs/research_memoranda/RM5888.html (dostęp: 1.12.2025 r.).
Ereciński T., Weitz K., Efektywność ochrony prawnej udzielanej przez sądy w Polsce, „Przegląd Sądowy” 2005/10.
Fabri M., Benkin S., Judicial Proceedings Must Be Weighted Instead of Just Counted, „International Journal for Court Administration” 2024/15 (1), DOI: https://doi.org/10.36745/ijca.
Fabri M., Langbroek P., Is There a Right Judge for Each Case? A Comparative Study of Case Assignment in Six European Countries, “European Journal of Legal Studies” 2007/1 (2), , https://ejls.eui.eu/wp-content/uploads/sites/32/pdfs/Autumn_Winter2007/Full_Autumn_Winter2007.pdf (dostęp: 1.12.2025 r.).
Flaga‑Gieruszyńska K., Szybkość, sprawność i efektywność postępowania sądowego – zagadnienia podstawowe, „Zeszyty Naukowe KUL” 2017/60 (3) [239].
Flango E., Ostrom B.J., Assessing the Need for Judges and Court Support Staff, National Center for State Courts, Williamsburg (VA) 1996, https://www.ncsc.org/__data/assets/pdf_file/0020/5258/assessingneed.pdf (dostęp: 1.12.2025 r.).
Gapska E., Mechanizmy wspierające efektywność postępowania cywilnego [w:] Kodeks postępowania cywilnego z perspektywy pięćdziesięciolecia jego obowiązywania. Doświadczenia i perspektywy, red. E. Marszałkowska‑Krześ, I. Gill, Ł. Błaszczak, Sopot 2016.
Godlewski S., Podstawy prawne szybkiego i skutecznego postępowania procesowego wg. k.p.c., „Głos Sądownictwa”1933/12.
Gordon T.J., The Delphi Method [w:] Futures Research Methodology, AC/UNU Millennium Project, 1994, https://eumed-agpol.iamm.fr/private/priv_docum/wp5_files/5-delphi.pdf (dostęp: 1.12.2025 r.).
Gramckow H., Estimating Staffing Needs in the Justice Sector, World Bank, Washington D.C. 2012, https://openknowledge.worldbank.org/server/api/core/bitstreams/63a7fbdb-1aaa-51fd-9dcd-21ff026bc4aa/content (dostęp: 1.12.2025 r.).
Hammergren L., Harley G., Petkova S., Case‑Weighting Analyses: a Tool to Promote Judicial Efficiency: Lessons, Substitutes and Guidance, Kingdom of the Netherlands/World Bank, Washington, D.C. 2017.
Harla A.G., Postulat sprawności postępowania cywilnego a kwestia jego szybkości (art. 6 k.p.c.) [w:] Kodeks postępowania cywilnego z perspektywy pięćdziesięciolecia jego obowiązywania. Doświadczenia i perspektywy, red. E. Marszałkowska-Krześ, I. Gil, Ł. Błaszczak, Sopot 2016.
Kettiger D., Wirkungsorientierte Verwaltungsführung in der Justiz – ein Balanceakt zwischen Effizienz und Rechtsstaatlichkeit, „Jusletter” 31. März 2003. 
Kotas S., Realizacja zasady szybkości postępowania w polskim procesie cywilnym w świetle projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw [w:] Postępowanie cywilne – wprowadzone i projektowane zmiany 2019, red. G. Jędrejek, S. Kotas, F. Manikowski, Sopot 2019.
Krajewski J., Środki zmierzające do doskonalenia poziomu i sprawności postępowania cywilnego oraz ograniczenia społecznych kosztów wymiaru sprawiedliwości, „Problemy Wymiaru Sprawiedliwości” 1973/3.
Łazarska A., Rzetelny proces cywilny, Warszawa 2012.
Lienhard A., Kettiger D., Caseload Management in the Law Courts. Methodology, Experiences and Results of the first Swiss Study of Administrative and Social Insurance Courts, "International Journal for Court Administration" 2010/11.
Machnikowska A., Sprawność postępowania sądowego w kontekście etosu sędziowskiego [w:] Księga jubileuszowa 45-lecia Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego, red. J. Stelina, A. Szmyt, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2015/22.
McDonald H.G., Kirsch C.P., Use of the Delphi Method as a Means of Assessing Judicial Manpower Needs, „The Justice System Journal” 1978/3.
Mozuni M., Jonas W., An Introduction to the Morphological Delphi Method for Design: A Tool for Future‑Oriented Design Research, „She Ji: The Journal of Design, Economics, and Innovation” 2017/3 (4), DOI: https://doi.org/10.1016/j.sheji.2018.02.004.
Ng G.Y., Quality of Judicial Organisation and Checks and Balances, Utrecht 2007.
Orkényi L., A New Method for an Objective Measurement of the Judicial Workload – the Application of a Prediction Model Based on an Algorithm Formed by Multiple Linear Regression in Court Administration, „International Journal of Court Administration” 2021/12 (1), DOI: https://doi.org/10.36745/ijca.407.
Orkényi L., Duration of Courts Events for Litigation – An Empirical Study to Provide a Theoretical Basis for an Objective Measurement System for Judicial Workload, „International Journal of Court Administration” 2022/13 (1), DOI: https://doi.org/10.36745/ijca.370.
Pogoda B., Zasady szybkości procesu cywilnego w praktyce, „Głos Sądownictwa” 1936/5.
Pogonowski P., Efektywne postępowanie cywilne. Uwagi wstępne na tle ekonomicznej analizy prawa, cz. II, „Polski Proces Cywilny” 2021/1.
Pogonowski P., Efektywność filarem sprawiedliwego postępowania cywilnego, „Polski Proces Cywilny” 2021/3.
Przymusiński M., Ustrój sądów powszechnych. Przepisy z wprowadzeniem, Warszawa 2017.
Pytlewska M., System Losowego Przydziału Spraw jako gwarancja bezstronnego prawa do sądu w kontekście zaleceń Unii Europejskiej, „Prawo w Działaniu. Sprawy Cywilne” 2019/40, DOI: 10.32041/pwd.4008.
Rożek S., Sprawność postępowania cywilnego – uwagi praktyczne i postulaty de lege ferenda, „Monitor Prawniczy” 2006/21.
Siedlecki W., O usprawnienie i zwiększenie efektywności sądowego postępowania cywilnego, „Nowe Prawo” 1979/4.
Stenz St., Improving Weighted Caseload Studies in Limited Jurisdiction Courts, „The Justice System Journal” 1988–1989/13 (3).
Tschümperlin P., Gerichtsmanagement am Bundesgericht: Stand und Entwicklungstendenzen [w:] D. Kettiger (Hrsg.), Wirkungsorientierte Verwaltungsführung und Justiz – ein Balanceakt zwischen Effizienz und Rechtsstaatlichkeit, Bern 2003.
Walasik M., System ważenia spraw. Nowe narzędzie efektywnego zarządzania sądownictwem. Wystąpienie dr. hab. Marcina Walasika, Członka Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury, prof. UAM, „Iustitia” 2024/1–2.
Wan W‑Y., Weatherburn D., The determinants of trial duration: A preliminary study, Bureau Brief No. 127, Sydney: NSW Bureau of Crime Statistics and Research, https://apo.org.au/node/95031 (dostęp: 1.12.2025 r.).
Warzocha E., Problematyka sprawności postępowania sądowego w sprawach cywilnych, „Przegląd Prawa i Administracji” 2010/1.
Żebrowska J., Analiza prawności i efektywności postępowania cywilnego – poglądy doktryny, judykatura polska i europejska [w:] Kodeks postępowania cywilnego z perspektywy pięćdziesięciolecia jego obowiązywania. Doświadczenia i perspektywy, red. E. Marszałkowska-Krześ, I. Gil, Ł. Błaszczak, Sopot 2016.
Zespół ekspertów Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”, Społeczne projekty ustaw służące odbudowie wymiaru sprawiedliwości. Ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa, Warszawa 2024, e-book: https://www.profinfo.pl/spoleczne-projekty-ustaw (dostęp: 15.12.2025 r.).
Zespół ekspertów Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”, Społeczne projekty ustaw służące odbudowie wymiaru sprawiedliwości. Ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych, Warszawa 2024, e-book: https://www.profinfo.pl/spoleczne-projekty-ustaw (dostęp: 15.12.2025 r.).

Irena Gromska-Szuster 
sędzia Sądu Najwyższego w stanie spoczynku, Polska

Wybrane zagadnienia na tle obecnie obowiązujących przepisów ograniczających zasadę jawności rozpoznawania spraw w procesie cywilnym oraz projektu ich nowelizacji z 15 kwietnia 2025 r.

Zawarte w Kodeksie postępowania cywilnego (k.p.c.) przepisy szeroko dopuszczające możliwość rozpoznania spraw na posiedzeniu niejawnym ograniczają w tak istotny sposób zasadę jawności postępowania sądowego, że obecnie staje się ona raczej postulatem niż rzeczywistością. Projektowane zmiany jedynie w odniesieniu do art. 1481 k.p.c. ograniczają dopuszczalność rozpatrzenia spraw na posiedzeniu niejawnym, przewidując taką możliwość tylko w sprawach mniejszej wagi, niewymagających postępowania dowodowego, w których sąd dokonuje jedynie subsumcji i oceny prawnej. Pozbawiając strony możliwości zgłoszenia skutecznego sprzeciwu wobec tej formy procedowania, przewidują jednocześnie w projektowanym art. 374 k.p.c. obowiązek rozpoznania w drugiej instancji takiej sprawy na rozprawie, jeżeli jedna ze stron o to wniesie. Pozostałe proponowane zmiany rozszerzają możliwość rozpoznania spraw na posiedzeniu niejawnym szczególnie w drugiej instancji, czemu sprzyja także dopuszczenie praktycznie nieograniczonej możliwości składania przez świadków i strony zeznań na piśmie (art. 2711 i 304 k.p.c.) w obu instancjach. Może to pozbawić znaczenia zastrzeżenie zawarte w projektowanym art. 374 § 1 k.p.c., zezwalające sądowi drugiej instancji na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jedynie wtedy, gdy wyznaczenie rozprawy nie jest konieczne do przeprowadzenia dowodu.

Słowa kluczowe: jawność w procesie cywilnym, ograniczenia jawności w procesie cywilnym, rządowy projekt zmian do Kodeksu postępowania cywilnego z 15 kwietnia 2025 r.

Irena Gromska-Szuster
retired Justice of the Supreme Court, Poland

Selected issues in light of the currently binding provisions limiting the principle of the openness of case hearings in civil proceedings and the draft amendment of 15 April 2025

The provisions of the Polish Code of Civil Procedure (CCP) that broadly allow cases to be examined in closed sessions restrict the principle of the openness of judicial proceedings to such a significant extent that it currently becomes more of a postulate than a reality. The proposed amendments limit the admissibility of examining cases in closed session only with respect to Article 148¹ of the CCP, providing for such a possibility solely in minor cases that do not require evidentiary proceedings and in which the court merely performs subsumption and legal assessment. At the same time, while depriving the parties of the possibility to lodge an effective objection to this form of procedure, the draft Article 374 of the CCP introduces an obligation to examine such a case at a hearing in the second instance if one of the parties so requests. The remaining proposed amendments expand the possibility of examining cases in closed session, particularly at the appellate stage. This tendency is further reinforced by allowing a virtually unlimited possibility for witnesses and parties to submit written testimony (Articles 271¹ and 304 of the CCP) in both instances. As a result, the reservation contained in the draft Article 374(1) of the CCP – permitting the court of second instance to examine a case in closed session only when holding a hearing is not necessary for the taking of evidence – may be deprived of practical significance.

Keywords: openness in civil proceedings, limitations of openness in civil proceedings, government draft amendments to the Polish Code of Civil Procedure of 15 April 2025

Bibliografia / References
Bieszczad M. [w:] Postępowanie cywilne w dobie przemian. Dopuszczalność rozpoznania przez sąd sprawy na posiedzeniu niejawnym po nowelizacji – uwagi do art. 1481 k.p.c., red. I. Gil, Warszawa 2017.
Czernik D., Prawo do sądu w sprawach karnych w Konstytucji RP, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2016/3.
Dziurda M., Czy nadchodzi zmierzch zasady ustności w postępowaniu cywilnym?, „Polski Proces Cywilny” 2022/1.
Dziurda M. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Praktyczny komentarz do nowelizacji z 2023 r. Komentarz do art. 2055 § 11, Warszawa 2023.
Filipiak P., Wyrokowanie na posiedzeniu niejawnym przez sądy powszechne w procesie cywilnym– teoria i praktyka, „Monitor Prawniczy” 2025/4.
Gajda-Roszczynialska K., Przebudowa wymiaru sprawiedliwości w czasie pandemii COVID- 19 ze szczególnym uwzględnieniem postępowania cywilnego, „Polski Proces Cywilny” 2022/1.
Gapska E., Przeciwdziałanie nadużyciu prawa procesowego w znowelizowanym kodeksie postępowania cywilnego, „Monitor Prawniczy”2019/16.
Górniak K., Cele (funkcje) posiedzenia przygotowawczego w postępowaniu cywilnym, „Przegląd Sądowy” 2024/7–8.
Grzegorczyk P., Weitz K., Komentarz do art. 45 [w:] Konstytucja RP, t. I, Komentarz do art. 1–86, red. M. Safian, L. Bosek, Warszawa 2016.
Gudowski J. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze. Tom 2, red. Tadeusz Ereciński, Warszawa 2009.
Gudowski J., O kilku naczelnych zasadach procesu cywilnego – wczoraj, dziś, jutro [w:] Ars Iuridica rozprawy i eseje o procesie cywilnym, ustroju sądów i o sędziach, Warszawa 2024.
Jasiecki A., Wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 1481 k.p.c. – uwagi dotyczące nowelizacji k.p.c., „Monitor Prawniczy” 2016/17.
Kościółek A., Rozpoznawanie spraw cywilnych na posiedzeniu niejawnym [w:] Ius Est A Iustitia Appellatum. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Tadeuszowi Wiśniewskiemu, Warszawa 2017.
Kościółek A., Zasada jawności w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2018.
Kościółek A., Jawność posiedzeń sądowych w postępowaniu cywilnym w dobie pandemii COVID-19, „Przegląd Sądowy” 2021/5.
Kościółek A. Wyłączenie stosowania art. 1481 § 3 kodeksu postępowania cywilnego w świetle konstytucyjnego wymogu jawnego rozpatrzenia sprawy, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2024/2.
Kulski R. [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. 1, Komentarz do art. 1–366, red. A. Marciniak, K. Piasecki, Warszawa 2016.
Machnikowska M., Zasada jawności postępowania procesowego – modernizacja czy marginalizacja. Wybrane zagadnienia, „Polski Proces Cywilny” 2022/1.
Matyja H., Wniesienie pozwu przeciwko sędziemu w świetle instytucji powództwa oczywiście bezzasadnego (art. 1911 k.p.c.) oraz zakazu nadużycia prawa procesowego cywilnego (art. 41 k.p.c.), „Polski Proces Cywilny” 2023/3.
Mączyński M., Ograniczenie prawa podmiotów gospodarczych do sądu, „Państwo i Prawo” 2000/5.
Mendrek A., Wyrokowanie na posiedzeniu niejawnym – zagadnienia wybrane [w:] Ius Est A Iustitia Appellatum. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Tadeuszowi Wiśniewskiemu, Warszawa 2017.
Piaskowska O., Prawo do sądu a oddalenie powództwa oczywiście bezzasadnego w świetle projektu zmian z 27.11.2017 r. do Kodeksu postępowania cywilnego, „Studia Prawnicze” 2018/1.
Rylski P., Zembrzuski T., Rozpoznawanie spraw cywilnych na posiedzeniu niejawnym, „Przegląd Sądowy” 2006/6.
Rylski P., Zmiany w przepisach o postępowaniu apelacyjnym w świetle modelu apelacji cywilnej, „Polski Proces Cywilny” 2020/1.
Sarnecki P. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016.
Skibińska M., Rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy cywilnej na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 1481 k.p.c. w świetle zasad postępowania cywilnego i treści art. 5 k.p.c. [w:] Ars in Vita. Ars in iure. Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Januszowi Jankowskiemu, red. A. Barańska, S. Cieślak, Warszawa 2018.
Weitz K. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Postępowanie rozpoznawcze. Art. 1–124, red. T. Ereciński,Warszawa 2023.
Winczorek P., Komentarz do Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r., Warszawa 2000.
Zembrzuski T., Ograniczenie jawności postępowania w sprawach cywilnych, „Forum Prawnicze” 2021/3.

prof. dr hab. Paweł Grzegorczyk 
Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; sędzia Sądu Najwyższego w Izbie Cywilnej, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-2495-4031

Granice prawomocności materialnej wyroku wydanego po rozpoznaniu zarzutu potrącenia 

Jednym ze środków obrony pozwanego w procesie cywilnym jest zarzut potrącenia. Jeżeli pozwany podniesie go, to sąd bada nie tylko wierzytelność, której dochodzi powód, lecz także wierzytelność będącą podstawą tego zarzutu. Autor zastanawia się w tym kontekście, czy ocena wierzytelności będącej podstawą zarzutu potrącenia powinna być objęta prawomocnością wyroku. Zagadnienie to analizuje na tle obcych porządków prawnych, polskiego Kodeksu postępowania cywilnego, a także Europejskich Modelowych Reguł Postępowania Cywilnego. Uwzględnia również projektowane zmiany legislacyjne w polskim Kodeksie postępowania cywilnego. 

Słowa kluczowe: prawo procesowe cywilne, potrącenie, prawo porównawcze

Prof. dr hab. Paweł Grzegorczyk 
Faculty of Law and Administration, Adam Mickiewicz University in Poznań; Justice of the Supreme Court in the Civil Chamber, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-2495-4031

The limits of the substantive res judicata effect of a judgment rendered after the examination of a set-off defence

One of the means of defence available to a defendant in civil proceedings is the plea of set-off. If the defendant raises such a plea, the court examines not only the claim asserted by the claimant but also the claim forming the basis of the set-off defence. In this context, the author considers whether the assessment of the claim underlying the set-off plea should be covered by the substantive res judicata effect of the judgment. The issue is analysed against the background of foreign legal systems, the Polish Code of Civil Procedure, as well as the European Model Rules of Civil Procedure. The author also takes into account the proposed legislative amendments to the Polish Code of Civil Procedure.

Keywords: civil procedural law, set-off, comparative law

Bibliografia / References
Allerhand A., Zarzut potrącenia w postępowaniu nakazowym, „Polski Proces Cywilny” 1936/4.
von Bar Ch., Clive E., Schulte-Nölke H. (red.), Principles, Definitions and Model Rules of European Private Law Draft Common Frame of Reference (DCFR), III.–6:101, Oxford 2010.
Bartz A.W., Czy w razie, gdy pozwany w toku sprawy przedstawił do potrącenia z wierzytelności dochodzonej pozwem swą wierzytelność wzajemną, powód może z kolei przedstawić do potrącenia z wierzytelności wzajemnej pozwanego swą inną wierzytelność wzajemną względem pozwanego (odpowiedź na pytanie prawne), „Polski Proces Cywilny” 1939/1.
Berek M., Potrącalność wierzytelności spornych na gruncie prawa polskiego oraz europejskich regulacji modelowych, „Transformacje Prawa Prywatnego” 2021/4.
Błaszczak Ł., Zarzut potrącenia w procesie cywilnym, Warszawa 2019.
Braun J., Lehrbuch des Zivilprozeßrechts, Tübingen 2014.
Cieślak S., Funkcje zarzutu potrącenia w procesie cywilnym oraz w postępowaniu upadłościowym, „Transformacje Prawa Prywatnego” 2020/1.
Czerwiński A., Powództwo wzajemne i zarzut potrącenia według kodeksu postępowania cywilnego, „Czasopismo Sędziowskie” 1935/1.
ELI/Unidroit Model European Rules of Civil Procedure. From Transnational Principles to European Rules of Civil Procedure, Oxford 2021.
European Rules of Civil Procedure. A Commentary on the ELI/Unidroit Model Rules, red. A. Stadler, V. Smith, F. Gascón Inchausti, Cheltenham 2023.
Fasching H.W., Konecny A. (red.), Kommentar zu den Zivilprozeßgesetzen. 3. Band. §§ 226 bis 460 ZPO, red. H.W. Fasching, A. Konecny, Wien 2004.
Ferrand F., Unscharfe Konturen und Widersprüche in der französischen Rechtskraftlehre, „Zeitschrift für Zivilprozess International“ 2017, t. 22.
Gołąb S., Projekty polskiej procedury cywilnej. Powstanie – uzasadnienie – zdania odrębne, Kraków 1930.
Gołąb S., Wusatowski Z., Kodeks postępowania cywilnego, Kraków, b.d.w.
Grzegorczyk P., O czasowych granicach zarzutu potrącenia i konsekwencjach ich naruszenia, „Polski Proces Cywilny” 2020/3.
Grzegorczyk P., Zakres prawomocności materialnej wyroku w procesie częściowym [w:] Aurea praxis. Aurea theoria. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Tadeusza Erecińskiego, Tom I, red. J. Gudowski, K. Weitz, Warszawa 2011.
Grzegorczyk P., Walasik M., Zarzut jako środek obrony wierzyciela pauliańskiego [w:] Ius civile vigilantibus scriptum est. Księga jubileuszowa Profesora Adama Olejniczaka, red. J. Haberko, J. Grykiel, K. Mularski, Warszawa 2022.
Guldener M., Schweizerisches Zivilprozeßrecht, Zürich 1979.
Habscheid W., Schweizerisches Zivilprozessrecht und Gerichtsorganisationsrecht, Basel 1986.
Hahn Z., Powaga rzeczy osądzonej, „Polski Proces Cywilny” 1935/9.
Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz do zmian. Tom I, red. T. Zembrzuski, Warszawa 2020.
Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. K. Flaga-Gieruszyńska, A. Zieliński, Legalis 2025.
Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. P. Rylski, Warszawa 2025.
Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1–45816, Tom I, red. T. Szanciło, Legalis 2023.
Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Artykuły 1–366, red. T. Wiśniewski, Warszawa 2021.
Kodeks postępowania cywilnego. Tom II. Postępowanie rozpoznawcze, red. T. Ereciński, Warszawa 2016.
Kommentar zur ZPO, red. W.H. Rechberger, Wien 2014.
Konic H., Warunki procesowe potrącenia, zgłoszonego w formie zarzutu, „Polski Proces Cywilny” 1934/21–22.
Kościółek A., Potrącenie w postępowaniu cywilnym – między prawem materialnym i procesowym [w:] Instytucje prawa procesowego cywilnego. Stan obecny i perspektywy, red. A. Jakubecki, J. Bodio, O. Marcewicz-Kochnio, Warszawa 2025.
Krajewski J., Z zagadnień potrącenia w procesie cywilnym, „Palestra” 1972/4.
Kraus A., Potrącenie w prawie polskim, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 1938/1.
Litauer J.J., Komentarz do procedury cywilnej, Warszawa 1933.
Litauer J.J., Komentarz do procedury cywilnej: suplement zawierający nowe przepisy i objaśnienia oraz orzecznictwo kasacyjne, Warszawa 1935.
Lisiewski M., Glosa do orzeczenia SN z dnia 19 sierpnia 1958 r., 4 CR 894/57, „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” 1960/6.
Łabno Z., Potrącenie w procesie cywilnym a stan sprawy w toku, „Palestra” 1971/5.
Kuźniar A., Funkcje zarzutu potrącenia w procesie cywilnym, „Palestra” 1976/4–5.
May J., Powództwo czy zarzut – dobór przez stronę procesową właściwych środków ochrony prawnej w procesie cywilnym [w:] Ius Est A Iustitia Appellatum. Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Tadeuszowi Wiśniewskiemu, red. T. Ereciński, J. Gudowski, M. Tomalak, Warszawa 2017.
Münchener Kommentar zur Zivilprozessordnung mit Gerichtsverfassungsgesetz und Nebengesetzen. Band 1. §§ 1–354 ZPO, red. W. Krüger, Th. Rauscher, München 2025 (beck-online).
Neumann M., Zaskarżalność wyroków, których sentencja opiewa na korzyść skarżącego i brzmienie sentencji wyroku w razie podniesienia w sporze zarzutu kompensaty, „Głos Adwokatów” 1938/10–11.
Olaś A., Zakres uprawnienia do zgłoszenia zarzutu potrącenia w procesie cywilnym w ujęciu podmiotowym, „Polski Proces Cywilny” 2019/4.
Olaś A., Zarzut potrącenia w procesie cywilnym, Warszawa 2021.
Peiper L., Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego (Część pierwsza), Tom I, art. 1–392, Kraków 1934.
Pérez-Cruz Martín A.J. i in., Derecho procesal II. Proceso Civil, Oviedo 2024.
Piasecki K., Wyrok sądu pierwszej instancji w procesie cywilnym, Warszawa 1981.
Pietrzkowski H., Metodyka pracy sędziego w sprawach cywilnych, Warszawa 2021.
Polska procedura cywilna. Projekty referentów z uzasadnieniem, Kraków 1921.
Polska procedura cywilna. Projekty referentów z uzasadnieniami (dodatek II), Tom II, Kraków 1923.
Pyziak-Szafnicka M., Potrącenie w prawie cywilnym, Kraków 2002.
Rechberger W.H., Simotta D.A., Zivilprozessrecht. Erkenntnisverfahren, Wien 2017.
Rosenberg L., Schwab K-H., Gottwald P., Zivilprozesserecht, München 2018.
Schmid P., Die Verrechnung vor staatlichen Gerichten, „Jusletter“ 2008, https://jusletter.weblaw.ch.
Siedlecki W., Postępowanie cywilne. Część szczegółowa, Warszawa 1959.
Siedlecki W., Potrącenie w procesie cywilnym, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1968/3.
Staehelin A., Staehelin D., Grolimund P., Zivilprozessrecht. Unter Einbezug des Anwaltsrechts und des internationalen Zivilprozessrechts, Zürich–Basel–Genf 2019.
Stein/Jonas, Kommentar zur Zivilprozessordnung, Band 4: §§ 253–327, Tübingen 2008.
Stępniak L., Potrącenie w systemie polskiego prawa cywilnego, Warszawa 1975.
Stürner R., The ELI-UNIDROIT Model European Rules of Civil procedurę. An introduction to Their Basic Conceptions, „Rabels Zeitschrift für ausländisches und internationales Privatrecht“ 2022/2.
System Prawa Prywatnego. Tom 20B. Prawo prywatne międzynarodowe, red. M. Pazdan, Warszawa 2015.
System Prawa Prywatnego. Tom VI. Prawo zobowiązań – część ogólna, red. A. Olejniczak, Warszawa 2018.
Tinoco Pastrana A., La cosa juzgada material en el proceso civil español, „Revista de Ciências Jurídicas e Sociais da Unipar” 2006/2.
Torbus A., Roszczenie nadające się do potrącenia jako warunek dopuszczalności powództwa wzajemnego [w:] Wokół problematyki cywilnoprocesowej. Studium teoretycznoprawne. Księga pamiątkowa dla uczczenia pracy naukowej Profesora Kazimierza Korzana, red. A. Nowak, Katowice 2001.
Torralba Soriano V., Las llamadas excepciones reconvencionales de la Ley de Enjuiciamiento Civil, en particular la excepción de compensación [w:] Estudios Jurídicos en Homenaje al Profesor José María Miquel, Tom 1, red. L. Díez-Picazo, Valencia 2014.
Trammer H., Następcza bezprzedmiotowość procesu cywilnego, Kraków 1950.
Trammer H., Zarzut kompenzaty a kodeks postępowania cywilnego, „Przegląd Sądowy” 1932/10.
Walder-Richli H.U., Grob-Andermacher B., Zivilprozessrecht nach den Gesetzen des Bundes und des Kantons Zürich unter Berücksichtigung weiterer kantonaler Zivilprozessordnungen und der Schweizerischen Zivilprozessordnung vom 19. Dezember 2008 sowie unter Einschluss internationaler Aspekte, Zürich 2009.
Waligórski M., Powaga rzeczy osądzonej w stosunku do roszczeń wzajemnych, „Państwo i Prawo” 1951/3.
Weitz K., Skutki naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. [w:] Proces cywilny. Nauka – praktyka – kodyfikacja. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Feliksowi Zedlerowi, red. P. Grzegorczyk, K. Knoppek, M. Walasik, Warszawa 2012.
Wojewoda M., Potrącenie w sprawach transgranicznych dotyczące wierzytelności wyrażonych w różnych walutach, „Transformacje Prawa Prywatnego” 2019/4.
Zimmermann R., Comparative Foundations of a European Law of Set-Off and Prescription, Cambridge 2002.
Zimmermann R. [w:] M. Schmoeckel, J. Rückert, R. Zimmermann, Historisch-kritischer Kommentar zum BGB, Band II. Schuldrecht: Allgemeiner Teil; 2. Teilband; §§ 305-432, Tübingen 2007.
Zivilprozessordnung. Kommentar,  red. R. Zöller, Köln 2020.
Zivilprozessordnung mit Gerichtsverfassungsgesetz. Kommentar, red. H.-J. Musielak, W. Voit, München 2025 (beck-online).
Zivilprozessordnung. Kommentar, red. H. Prütting, M. Gehrlein, Köln 2019.

Jacek Gudowski 
sędzia Sądu Najwyższego w stanie spoczynku; dr h.c. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Polska

Nienadzwyczajna skarga nadzwyczajna

Autor przedstawia rodowód skargi nadzwyczajnej, szczegółowo analizując podobieństwo jej źródeł, konstrukcji oraz celów do obowiązującej w okresie realnego socjalizmu rewizji nadzwyczajnej. Krytykując skargę, przypisuje jej cechy postradzieckiej skargi nadzorczej (kontrolnej), stanowiącej przejaw tendencji antydemokratycznych, antysądowych i antyobywatelskich. Skarga, oddana wyłącznie do dyspozycji czynnika urzędowego, drastycznie ograniczająca zasadę dyspozycyjności, godząca w prawomocność orzeczeń oraz naruszająca stabilność porządku prawnego, powinna być – zdaniem autora – bezzwłocznie usunięta z porządku prawnego.

Słowa kluczowe: skarga nadzwyczajna, rewizja nadzwyczajna, skarga nadzorcza, nadzwyczajne środki zaskarżenia

Jacek Gudowski 
retired Justice of the Supreme Court; Doctor honoris causa of the Jagiellonian University, Poland

An unextraordinary extraordinary complaint

The author presents the origins of the extraordinary complaint, offering a detailed analysis of the similarities between its sources, structure, and objectives and those of the extraordinary review in force during the period of real socialism. Criticizing the extraordinary complaint, he attributes to it the characteristics of a post-Soviet supervisory (review) complaint, which constitutes a manifestation of anti-democratic, anti-judicial, and anti-civic tendencies. The complaint – placed exclusively at the disposal of official authorities, drastically limiting the principle of party disposition, undermining the finality of judgments, and violating the stability of the legal order – should, in the author’s view, be promptly removed from the legal system.

Keywords: extraordinary complaint, extraordinary review, supervisory complaint, extraordinary remedies

Bibliografia / References
Abramow S. [w:] S. Abramow, B. Czapurski, E. Szkundin, Grażdanskij process, Moskwa 1948.
Asłanowicz M., Nadzwyczajne środki zaskarżenia w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2023.
Bachrach A., Niektóre zagadnienia procesu karnego w świetle Konstytucji, Warszawa 1954.
Bachrach A., System odwoławczy. Procesowe i ustrojowe powiązania, „Państwo i Prawo” 1959/7.
Bafia J., Sąd Najwyższy – dotychczasowe doświadczenia i bieżące zadania [w:] Sąd Najwyższy na straży interesów państwa i obywateli, Warszawa 1976.
Balcerzak M., Skarga nadzwyczajna do Sądu Najwyższego w kontekście skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, „Palestra” 2017/1–2.
Bądkowski A., O reformę kodeksu postępowania cywilnego, „Palestra” 1957/3.
Bądkowski A., O reformę ustroju sądowego, „Państwo i Prawo” 1947/9.
Bieniek G., Naruszenie interesu PRL jako podstawa rewizji nadzwyczajnej (w świetle orzecznictwa Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego), „Nowe Prawo” 1987/4.
Bury P., Skarga nadzwyczajna a trwałość orzeczeń w postępowaniu cywilnym [w:] Zagadnienia współczesnego prawa publicznego, red. M. Pisz, M. Przychodzki, M. Radajewski, Poznań 2018.
Car S., Polska koncepcja autorytaryzmu (wstęp J. Majchrowski), Warszawa 1996.
Chmielewski H., Nowy charakter sądów, Warszawa 1951.
Chmielewski H., Sąd. Organ władzy ludowej, Warszawa 1952.
Cieślak M., Glosa do wyroku SN z 13.06.1957 r., III K.Rn. 66/57, „Państwo i Prawo” 1958/4.
Cyprian T., Rewizja nadzwyczajna, „Demokratyczny Przegląd Prawniczy” 1949/6–7.
Czajkowski K., Schaff L., Siedlecki W., Prawo sądowe [w:] Dziesięciolecie prawa Polski Ludowej (1944–1954), red. L. Kurowski, Warszawa 1955.
Czartoryska M., Gurazda P., Krakowiak K., Piotrowska A., Stawiszyński A., Wnioski z badań aktowych spraw sądowych dotyczące skuteczności wnoszenia przez uprawnione instytucje skargi nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego (w kategorii spraw SN o sygnaturze akt: NSNk), „Palestra” 2025/7.
Dąbrowski W.F., O leninowskiej koncepcji prokuratury, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1963/2.
Dobrowolski M., Stępkowski A., Skarga nadzwyczajna – dopełnienie systemu ochrony porządku konstytucyjnego, „Studia Iuridica” 2022/91.
Dobrzański B., Nadzór judykacyjny Sądu Najwyższego, „Nowe Prawo” 1957/9.
Doda Z., Rewizja nadzwyczajna w polskim procesie karnym (węzłowe zagadnienia), Warszawa 1972.
Domańska A., Czy skarga nadzwyczajna do sądu nadzwyczajnego spełniła swoje cele?, „Acta Universitatis Lodziensis” 2020/93.
Ehrlich S., Oblicza pluralizmów, Warszawa 1980.
Ereciński T., Kilka uwag o modelu kasacji w sprawach cywilnych [w:] Z zagadnień współczesnego prawa cywilnego. Księga pamiątkowa ku czci prof. Tomasza Dybowskiego, „Studia Iuridica” 1994/21.
Ereciński T., Weitz K., Skarga nadzwyczajna w sprawach cywilnych, „Przegląd Sądowy” 2019/2.
Fiedorczyk P., Polscy prawnicy emigracyjni o sowietyzacji prawa cywilnego, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Studia nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi” 2011/33.
Gorszenin K.P., Radziecka prokuratura, tłum. R.K.Ż., „Demokratyczny Przegląd Prawniczy” 1948/11.
Góra-Błaszczykowska A., Skarga nadzwyczajna i wniosek o unieważnienie prawomocnego orzeczenia według ustawy o Sądzie Najwyższym z 8.12.2017 r. [w:] Ars in vita. Ars in iure. Księga Jubileuszowa dedykowana Profesorowi Januszowi Jankowskiemu, red. A. Barańska, S. Cieślak, Warszawa 2018.
Gross S., Co z rewizją nadzwyczajną, „Prawo i Życie” 1959/1.
Gruszecka D., Podstawy skargi nadzwyczajnej w sprawach karnych – uwagi w kontekście „wypełniania luk w systemie środków zaskarżenia”, „Palestra” 2018/9.
Grzegorczyk P., Dopuszczalność i kształt apelacji w postępowaniu cywilnym – perspektywy przyszłej regulacji z uwzględnieniem standardów konstytucyjnych i międzynarodowych [w:] Postępowanie rozpoznawcze w przyszłym kodeksie postępowania cywilnego. Materiały Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr i Zakładów Postępowania Cywilnego w Katowicach – Kocierzu (26–29 września 2013 r.), red. K. Markiewicz, A. Torbus, Warszawa 2014.
Grzegorczyk P., Stabilność orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych w świetle standardów konstytucyjnych i międzynarodowych [w:] Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego a Kodeks postępowania cywilnego, red. T. Ereciński, K. Weitz, Warszawa 2010.
Gudowski J., Historia prawa o ustroju sądów powszechnych z 1928 r., „Przegląd Sądowy” 2003/1; przedruk: J. Gudowski, Ars iuridica. Rozprawy i eseje o procesie cywilnym, ustroju sądów i o sędziach, wybór i oprac. M. Stańczak, Warszawa 2024.
Gudowski J., Kasacja w świetle projektu Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego (z uwzględnieniem aspektów historycznych i prawnoporównawczych), „Przegląd Legislacyjny” 1999/4; przedruk: J. Gudowski, Ars iuridica. Rozprawy i eseje o procesie cywilnym, ustroju sądów i o sędziach, wybór i oprac. M. Stańczak, Warszawa 2024.
Gudowski J., O kilku naczelnych zasadach procesu cywilnego – wczoraj, dziś, jutro [w:] Prawo prywatne czasu przemian. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Stanisławowi Sołtysińskiemu, red. A. Nowicka, Poznań 2005; przedruk: J. Gudowski, Ars Iuridica. Rozprawy i eseje o procesie cywilnym, ustroju sądów i o sędziach, wybór i oprac. M. Stańczak, Warszawa 2024.
Gudowski J., Pogląd na apelację [w:] Aurea praxis, aurea theoria. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Tadeusza Erecińskiego, red. J. Gudowski, K. Weitz, Warszawa 2011, t. I; przedruk: J. Gudowski, Ars iuridica. Rozprawy i eseje o procesie cywilnym, ustroju sądów i o sędziach, wybór i oprac. M. Stańczak, Warszawa 2024.
Gudowski, Pogląd na kasację [w:] Proces cywilny. Nauka – kodyfikacja – praktyka. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Feliksowi Zedlerowi, red. P. Grzegorczyk, K. Knoppek, M. Walasik, Warszawa 2012; przedruki: „Przegląd Sądowy” 2013/4; J. Gudowski, Ars iuridica. Rozprawy i eseje o procesie cywilnym, ustroju sądów i o sędziach, wybór i oprac. M. Stańczak, Warszawa 2024.
Gudowski J., Sąd Najwyższy. Pozycja ustrojowa, funkcje i zadania (spojrzenie sędziego cywilisty), „Przegląd Sądowy” 2015/11–12; przedruk: J. Gudowski, Ars iuridica. Rozprawy i eseje o procesie cywilnym, ustroju sądów i o sędziach, wybór i oprac. M. Stańczak, Warszawa 2024.
Gudowski J., Tradycja, postęp i coś jeszcze. Czy Konstytucja uratuje Kodeks postępowania cywilnego? [w:] Konstytucyjne aspekty procesu cywilnego, red. A. Orzeł-Jakubowska, T. Zembrzuski, Warszawa 2023; przedruki: „Palestra Świętokrzyska” 2023/63–64; J. Gudowski, Ars iuridica. Rozprawy i eseje o procesie cywilnym, ustroju sądów i o sędziach, wybór i oprac. M. Stańczak, Warszawa 2024.
Haber J., Zagadnienie kontroli prawomocnych orzeczeń sądowych a istota i charakter rewizji nadzwyczajnej w polskim procesie karnym, „Nowe Prawo” 1955/1.
Jasiński W., Jak przywrócić państwo prawa? Sąd Najwyższy, Warszawa 2019.
Jędrzejewska M., Aktualny kształt rewizji nadzwyczajnej (w sprawach cywilnych) w orzecznictwie Sądu Najwyższego, „Nowe Prawo” 1979/9.
Jodłowski J., Nowy etap przebudowy polskiego procesu cywilnego, Warszawa 1953.
Jodłowski J., Z zagadnień polskiego procesu cywilnego, Warszawa 1961.
Kalinowski S., O zadaniach Prokuratury R.P., „Nowe Prawo” 1950/10.
Kalinowski S., Rewizja nadzwyczajna w polskim procesie karnym, Warszawa 1954.
Kil J., W obronie skargi nadzwyczajnej w sprawach karnych, „Roczniki Administracji i Prawa” 2020/3.
Klajnerman I., Rola i zadania Prokuratury w procesie cywilnym, „Nowe Prawo” 1951/5.
Klejnman A.F., Demokratyczne zasady radzieckiego procesu cywilnego, tłum. B. Lewenberg, „Państwo i Prawo” 1949/2.
Klimowiecki R., Nadzór sądowy i nadzwyczajna rewizja, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 1949/3.
Kmiecik R., Nowe skargi „nadzwyczajne” w systemie karnoprocesowych środków zaskarżenia – z problematyki przyzwoitego prawa [w:] W pogoni za rzetelnym procesem karnym. Księga dedykowana Profesorowi Stanisławowi Waltosiowi, red. D. Szumiło-Kulczycka, Warszawa 2022.
Konic J.S., Uwagi ogólne o umiejscowieniu prokuratury w systemie organów państwowych, „Nowe Prawo” 1957/11.
Kotowski A., Skarga nadzwyczajna na tle modeli kontroli odwoławczej, „Prokuratura i Prawo” 2018/9.
Krajewski J., Nadzór judykacyjny nad prawomocnymi orzeczeniami w polskim procesie cywilnym, Toruń 1963.
Krajewski J., Nadzór nad prawomocnymi wyrokami w projekcie kodeksu postępowania cywilnego, „Państwo i Prawo” 1960/12.
Krajewski J., Rewizja nadzwyczajna według nowego k.p.c., „Palestra” 1965/2.
Krauskopf E., Jedna czy dwie instancje merytoryczne w procesie cywilnym, „Państwo i Prawo” 1947/12.
Lemańska J., Gądzik Z., Hypś S., Instytucja skargi nadzwyczajnej w świetle wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23.11.2023 r., Wałęsa v. Polska, skarga nr 50849/21, „Państwo i Prawo” 2025/3.
Lernell L., Założenia ideologiczne reformy procedury karnej, „Demokratyczny Przegląd Prawniczy” 1949/6–7.
Lisiewski M., Podstawowe problemy struktury nowego postępowania cywilnego, „Nowe Prawo” 1957/3.
Lityński A., O prawie i sądach początków Polski Ludowej, Białystok 1999.
Lityński A., O przekształceniach procesu cywilnego w Polsce Ludowej historyka prawa uwag kilka [w:] Wokół problematyki cywilnoprocesowej. Studium teoretycznoprawne. Księga pamiątkowa dla uczczenia pracy naukowej Profesora Kazimierza Korzana, red. A. Nowak, Katowice 2001.
Lityński A., Sowietyzacja wymiaru sprawiedliwości w Polsce 1944–1950, „Roczniki Administracji i Prawa” 2020/3.
Lityński A., Wzorce sowieckie w prawie polskim po 1944 r. Zagadnienia wybrane, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2024/1.
Łochowski M., Skarga nadzwyczajna [w:] System Postępowania Cywilnego, t. 5, Środki zaskarżenia, red. A. Góra-Błaszczykowska, Warszawa 2023.
Łysko M., Prokuratorski nadzór ogólny w Polsce w latach 1950–1967, Białystok 2006.
Łysko M., Prokuratura Polski Ludowej na tle założeń prokuratury typu socjalistycznego, „Miscellanea Historico-Iuridica” 2005/3.
Machnikowska A., O niezawisłości sędziów i niezależności sądów w trudnych czasach. Wymiar sprawiedliwości w pułapce sprawności, Warszawa 2017.
Masewicz W., Czy potrzebny jest udział prokuratora w procesie cywilnym?, „Nowe Prawo” 1957/6.
Materniak-Pawłowska M., Ustrój sądownictwa powszechnego w II Rzeczypospolitej, Poznań 2003.
Meszorer A., Stanowisko i czynności procesowe prokuratora w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1957.
Meszorer A., Uwagi dotyczące pojęcia interesu państwa ludowego na tle orzecznictwa Sądu Najwyższego, „Nowe Prawo” 1954/9.
Miączyński A., Istota prawomocności w świetle poglądów nauki niemieckiej, „Studia Cywilistyczne” 1975/25–26.
Miączyński A., Prawomocność orzeczenia na tle instytucji rewizji nadzwyczajnej [w:] Studia z prawa postępowania cywilnego. Księga pamiątkowa ku czci Zbigniewa Resicha, red. M. Jędrzejewska, T. Ereciński, Warszawa 1985.
Miączyński A., Rewizja nadzwyczajna [w:] System prawa procesowego cywilnego, red. nacz. W. Berutowicz, t. III, Zaskarżanie orzeczeń sądowych, red. W. Siedlecki, Ossolineum 1986.
Miączyński A., Rewizja nadzwyczajna w normatywnym ujęciu i praktycznym funkcjonowaniu w okresie dwudziestu lat obowiązywania k.p.c. z 1964 r. (Aneks – Funkcjonowanie rewizji nadzwyczajnej w praktyce wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych w świetle danych liczbowych), „Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego” 1987/25.
Miączyński A., Z dyskusyjnej problematyki rewizji nadzwyczajnej w postępowaniu cywilnym, „Studia Cywilistyczne” 1967/10.
Michalak A., Skarga nadzwyczajna – dopełniający czy konkurencyjny wobec skargi konstytucyjnej instrument ochrony konstytucyjnych wolności i praw jednostki, „Przegląd Sejmowy” 2019/2.
Michalska-Marciniak M., Formy ograniczenia dostępu do sądu wyższego w sprawach cywilnych (analiza modelu teoretycznego) [w:] Aequitas sequitur legem. Księga jubileuszowa z okazji 75. urodzin Profesora Andrzeja Zielińskiego, red. K. Flaga-Gieruszyńska, G. Jędrejek, Warszawa 2014.
Misztal P., Skarga nadzwyczajna w sprawach karnych. Wybrane zagadnienia [w:] Artes serviunt vitae, sapientia imperat. Proces karny sensu largo – rzeczywistość i wyzwania. Księga jubileuszowa Profesora Tomasza Grzegorczyka z okazji 70. urodzin, red. J. Kasiński, A. Małolepszy, P. Misztal, R. Olszewski, K. Rydz-Sybilak, D. Świecki, Warszawa–Łódź 2019.
Mogilnicki A., Wspomnienia adwokata i sędziego, Warszawa 2016.
Moroz B., Skarga (nad)zwyczajna. Środek przywrócenia sprawiedliwości czy zagrożenie dla praworządności?, Warszawa 2021.
Nawrot O., Olszak K., Podstawa ogólna skargi nadzwyczajnej, „Prawo i Więź” 2024/3.
Nawrot O., Olszak K., Rażące naruszenie prawa jako przesłanka skargi nadzwyczajnej, „Prawo i Więź” 2023/2.
Obara A., Organizacja prokuratury powszechnej według ustawy z 20 lipca 1950 r. o Prokuraturze Rzeczypospolitej Polskiej, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2021/2.
Osowy P., Systemy nadzwyczajnych środków zaskarżenia w prawie procesowym cywilnym w Europie – zagadnienia wybrane, „Rejent” 2004/5.
Ostrowski L., Albrecht Z., Kruszewska J., Knoppek W., Czerwiakowski J., Instytucja rewizji nadzwyczajnej w sprawach cywilnych i karnych w ocenie adwokatów, Warszawa 1978.
Piasecki K., Funkcjonowanie instytucji rewizji cywilnej [w:] Funkcjonowanie kodeksu postępowania cywilnego w praktyce. Materiały z konferencji naukowej. Popowo, październik 1984, Warszawa 1984, zszywka; przedruk: „Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego” 1987/25.
Piasecki K., Rewizja nadzwyczajna w sprawach cywilnych w ujęciu prawnoporównawczym, „Zeszyty Naukowe Instytutu Badań Prawa Sądowego” 1976/4.
Piekarczyk S., Wentkowska A., Extraordinary appeals of the European Commissioner of Human Rights in the Light of Judgement of the ECtHR Wałęsa v. Poland, „Prawo i Więź” 2024/5.
Piekarski M., Glosa do wyroku SN z 11.12.1958 r., 3 CR 768/58, „Nowe Prawo” 1961/2.
Piekarski M., Naruszenie interesu PRL jako podstawa rewizji nadzwyczajnej, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1982/3.
Pietrzykowski J., Podstawowe zagadnienia rewizji nadzwyczajnej, „Materiały Ministerstwa Sprawiedliwości (IBPS)” 1974.
Radajewski M., Skarga nadzwyczajna (wybrane zagadnienia), „Państwo i Prawo” 2020/3.
Resich Z., Projekt kodeksu postępowania cywilnego po pierwszym czytaniu, „Nowe Prawo” 1960/1.
Resich Z., Rewizja nadzwyczajna w postępowaniu cywilnym, „Studia Cywilistyczne” 1975/25–26.
Romańska M., Skarga nadzwyczajna jako element destabilizujący system nadzwyczajnych środków zaskarżenia w postępowaniu cywilnym – wybrane problemy ustrojowe i procesowe [w:] Symbolae Andreae Marciniak dedicatae. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Andrzejowi Marciniakowi, red. J. Jagieła, R. Kulski, Warszawa 2022.
Roszkiewicz J., Wybrane problemy dotyczące stosowania skargi nadzwyczajnej [w:] Postępowanie cywilne – wprowadzone i projektowane zmiany 2019, red. G. Jędrejek, S. Kotas, F. Manikowski, Warszawa 2019.
Rusek F., Założenia i podstawy rewizji nadzwyczajnej, „Nowe Prawo” 1973/9.
Rzepliński A., Sądownictwo w Polsce Ludowej. Między dyspozycyjnością a niezawisłością, Warszawa 1989.
Rzepliński A., Sądownictwo w PRL, Warszawa 1990.
S.S., Środki odwoławcze w radzieckim prawie cywilnym, „Demokratyczny Przegląd Prawniczy” 1950/1.
S.S., Udział prokuratury w radzieckim procesie cywilnym, „Demokratyczny Przegląd Prawniczy” 1950/5.
Sekuła-Leleno M., Rozstrzyganie o dopuszczalności wniesienia kilku skarg nadzwyczajnych przez uprawnione podmioty [w:] Studia i Analizy Sądu Najwyższego. Materiały naukowe, t. 10, red. J. Kosonoga, Warszawa 2025.
Siedlecki W., Postępowanie cywilne. Część szczegółowa, Warszawa 1959.
Siedlecki W., Postępowania cywilne. Zarys wykładu, Warszawa 1977.
Siedlecki W., System zaskarżania orzeczeń sądowych w kodeksie postępowania cywilnego, „Państwo i Prawo” 1957/6.
Siemieński J., Jak nie pisać prawa (z powodu ustawy o zmianie konstytucji z dnia 2 sierpnia 1926 r.), Warszawa 1926.
Skowrońska E., Z problematyki rewizji nadzwyczajnej w postępowaniu cywilnym, opartej na zarzucie naruszenia interesu PRL (zagadnienia wybrane), „Palestra” 1989/1.
Słupska-Uczkiewicz B., Czy gwarancje procesowe w postępowaniu cywilnym, w szczególności sposób sformułowania przesłanek skargi kasacyjnej, stanowią skuteczny środek odwoławczy w związku z naruszeniem praw człowieka? Skarga kasacyjna – możliwości, ograniczenia, perspektywy [w:] Dysfunkcje polskiego prawa – jak poprawić system środków prawnych w Polsce?, IX Seminarium Warszawskie. Materiały z konferencji zorganizowanej przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych we współpracy z Krajową Szkołą Sądownictwa i Prokuratury w dniu 16 października 2015 r. Publikacja poświęcona pamięci Ambasadora Jakuba Wołąsiewicza, Warszawa 2016.
Społeczne projekty ustaw służące odbudowie wymiaru sprawiedliwości. Ustawa o Sądzie Najwyższym z uzasadnieniem założeń, Warszawa 2024.
Stasiak J., Skarga nadzwyczajna w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2020.
Stawarska-Rippel A., Elementy prywatne i publiczne w procesie cywilnym w świetle prac kodyfikacyjnych w Polsce (1918–1964). Studium historycznoprawne, Katowice 2015.
Stawarska-Rippel A., O pierwszym radzieckim kodeksie procedury cywilnej. Postępowanie cywilne od dekretów o sądzie do początków rekodyfikacji radzieckiego prawa [w:] O prawie i jego dziejach księgi dwie. Studia ofiarowane Profesorowi Adamowi Lityńskiemu w czterdziestolecie pracy naukowej i siedemdziesięciolecie urodzin, księga II, red. M. Mikołajczyk, J. Ciągwa, P. Fiedorczyk, A. Stawarska-Rippel, T. Adamczyk, A. Drogoń, W. Organiściak, K. Kuźmicz, Białystok–Katowice 2010.
Stawarska-Rippel A., Radziecka procedura cywilna: totalitarna czy nowoczesna?, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Studia nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi” 2011/33.
Stebelski P., Rewizya nadzwyczajna w procesie karnym austryackim, „Przegląd Prawa i Administracji” 1907.
Stępień-Załucka B., Sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez Sąd Najwyższy, Warszawa 2016.
Sułkowski J., Wpływ skargi nadzwyczajnej na świadomość konstytucyjną jednostki. Rozważania na tle postępowań skargowych zainicjowanych w sprawach karnych, „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” 2022/2.
Szczepaniec M., Skarga nadzwyczajna w praktyce – wybrane zagadnienia, „Prokuratura i Prawo” 2021/9.
Szerer M., Trzecia rewizja nadzwyczajna, „Nowe Prawo” 1960/9.
Szydzik A., Skarga nadzwyczajna jako środek kontroli konstytucyjności sądowego stosowania prawa, Warszawa 2025.
Szydzik A., Wrzalik M., Legitymacja Prokuratora Generalnego do wniesienia skargi nadzwyczajnej – rozważania na tle spraw wybranych, „Gubernaculum et Administratio” 2024/2.1.
Świątkowski H., Reformy w dziedzinie prawa karnego, „Demokratyczny Przegląd Prawniczy” 1949/4.
Świtaj K., Węzłowe problemy postępowania ze skargi nadzwyczajnej [w:] Symbolae Andreae Marciniak dedicatae. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Andrzejowi Marciniakowi, red. J. Jagieła, R. Kulski, Warszawa 2022.
Tarnacka A., Skarga nadzwyczajna jako instrument kontroli zgodności prawomocnych orzeczeń z art. 2 Konstytucji, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2022/5.
Tyczka M., Rewizja nadzwyczajna w postępowaniu arbitrażowym, „Państwo i Prawo” 1961/1.
Waligórski M., Rewizja cywilna według znowelizowanego k.p.c., „Przegląd Notarialny” 1951/1–3.
Weitz K., Skarga o wznowienie postępowania [w:] System Prawa Procesowego Cywilnego, red. nacz. T. Ereciński, t. III, cz. 2, Środki zaskarżenia, red. J. Gudowski, Warszawa 2013.
Wiśniewski T., Bełczącki R., Skarga nadzwyczajna w świetle systemu środków zaskarżenia w postępowaniu cywilnym, red. T. Wiśniewski, Warszawa 2019.
Włodyka S., Funkcje Sądu Najwyższego, Kraków 1965.
Włodyka S., Powództwo prokuratora w polskim procesie cywilnym, Warszawa 1957.
Włodyka S. [w:] L. Garlicki, Z. Resich, M. Rybicki, S. Włodyka, Sąd Najwyższy w PRL, red. M. Rybicki, Ossolineum 1983.
Wyszyński A., Teoria dowodów sądowych w prawie radzieckim, tłum. J. Litwin, A. Schaff, Warszawa 1948.
Zembrzuski T., Skarga kasacyjna. Dostępność w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2011.
Zembrzuski T., Skarga nadzwyczajna w postępowaniu cywilnym, „Państwo i Prawo” 2019/6.

prof. dr hab. Andrzej Jakubecki 
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-9073-4371

Przedmiot sądowego postępowania egzekucyjnego

Autor przedstawia stan nauki polskiej w odniesieniu do teoretycznej koncepcji przedmiotu postępowania egzekucyjnego. Na tle poglądów dotyczących przedmiotu postępowania cywilnego uzasadnia pogląd, że przedmiotem postępowania egzekucyjnego jest roszczenie procesowe będące pojęciem odmiennym od roszczenia materialnego. Przedmiot postępowania egzekucyjnego należy odróżnić od przedmiotu egzekucji oraz przedmiotu czynności egzekucyjnych czy przedmiotu określonych faz w egzekucji.

Słowa kluczowe: przedmiot postępowania cywilnego, przedmiot postępowania egzekucyjnego, przedmiot postępowania klauzulowego, przedmiot egzekucji, przedmiot czynności wykonawczych, roszczenie procesowe, roszczenie formalne, prawo do powództwa, teoria roszczeń ochronnych

Prof. dr hab. Andrzej Jakubecki 
Faculty of Law and Administration, Maria Curie-Skłodowska University in Lublin, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-9073-4371

The subject matter of judicial enforcement proceedings

The author presents the state of Polish legal scholarship with regard to the theoretical concept of the subject matter of enforcement proceedings. Against the background of views concerning the subject matter of civil proceedings, he substantiates the position that the subject matter of enforcement proceedings is a procedural claim, a concept distinct from a substantive claim. The subject matter of enforcement proceedings should be distinguished from the subject of enforcement itself, as well as from the subject of enforcement activities or the subject matter of particular phases of enforcement.

Keywords: subject matter of civil proceedings, subject matter of enforcement proceedings, subject matter of enforcement clause proceedings, subject of enforcement, subject of enforcement activities, procedural claim, formal claim, right to bring an action, theory of protective claims

Bibliografia / References
Allerhand M., Kodeks postępowania cywilnego. Część druga. Postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające, Lwów 1933.
Berutowicz W., Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 1984.
Berutowicz W., Znaczenie prawne sądowego dochodzenia roszczeń, Warszawa 1966.
Broniewicz W., Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 1984.
Broniewicz W., Przyczyny oddalenia powództwa, „Państwo i Prawo” 1964/5–6.
Broniewicz W., Marciniak A., Kunicki I., Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 2023.
Calamandrei P., Względny charakter pojęcia skargi, „Polski Proces Cywilny” 1939/1–2.
Gajda-Roszczynialska K., Ewolucja koncepcji przedmiotu procesu w Kodeksie postępowania cywilnego z 1932 r. oraz Kodeksie postępowania cywilnego z 1964 r., „Polski Proces Cywilny” 2020/3.
Gill I., Gill P., Postępowanie klauzulowe, Warszawa 2007.
Gołąb S., Wusatowski Z., Kodeks postępowania cywilnego. Część druga. Postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające, Kraków 1933.
Jakubecki A., Postępowanie zabezpieczające w sprawach z zakresu prawa własności intelektualnej, Kraków 2002.
Jakubecki A. [w:] System Prawa Procesowego Cywilnego, red. nacz. T. Ereciński, t. V, Postępowanie zabezpieczające, red. A. Jakubecki, Warszawa 2016.
Jankowski J., Przebieg postępowania egzekucyjnego, upadłościowego i układowego. Struktura postępowań w ujęciu dynamicznym, Kraków 1999.
Jankowski J. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. II, red. K. Piasecki, Warszawa 2006.
Jędrzejewska M., Współuczestnictwo procesowe. Istota, zakres, rodzaje, Warszawa 1978.
Jodłowski J. [w:] J. Lapierre, J. Jodłowski, Z. Resich, T. Misiuk-Jodłowska, K. Weitz, Postępowanie cywilne, Warszawa 2016.
Jodłowski J., Do Redakcji „Państwa i Prawa”, „Państwo i Prawo” 1967/4–5.
Klonowski M., Postępowanie o podział sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości, praca doktorska niepublikowana (brw.).
Korzan K., Roszczenie procesowe jako przedmiot postępowania cywilnego w kontekście prawa dostępu do sądu i prawa do powództwa [w:] Symbolae Vitoldo Broniewicz. Księga pamiątkowa ku czci Witolda Broniewicza, red. A. Marciniak, Łódź 1998.
Korzonek J., Postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające. Część druga Kodeksu postępowania cywilnego, t. II (Art. 598–864), Kraków 1934.
Kruszelnicki F., Zarys systemu polskiego prawa egzekucyjnego i zabezpieczającego, Warszawa 1934.
Lapierre J. [w:] J. Lapierre, J. Jodłowski, Z. Resich, T. Misiuk-Jodłowska, K. Weitz, Postępowanie cywilne, Warszawa 2016.
Markiewicz K., Zasady orzekania w postępowaniu nieprocesowym, Warszawa 2013.
Muliński M., Postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności krajowemu tytułowi egzekucyjnemu, Warszawa 2005.
Pietrzkowski H., Prawo do sądu, „Przegląd Sądowy” 1999/11–12.
Resich Z., Istota procesu cywilnego, Warszawa 1985.
Resich Z., Przesłanki procesowe, Warszawa 1966.
Sawczuk M., Przedmiot postępowania toczącego się na podstawie art. 3311 k.p.k., „Nowe Prawo” 1963/10.
Siedlecki W., Prawo procesowe cywilne a prawo materialne, „Krakowskie Studia Prawnicze” 1969/3–4.
Siedlecki W., Przedmiot postępowania cywilnego [w:] Wstęp do systemu prawa procesowego cywilnego, red. J. Jodłowski, Ossolineum 1974.
Siedlecki W., Zasady wyrokowania w procesie cywilnym, Warszawa 1957.
Siedlecki W., Świeboda Z., Postępowanie cywilne. Zarys wykładu, Warszawa 2004.
Stefko K., Grundprobleme des Zivilprozessrechts, Kraków 1915.
Szczurek Z., Egzekucja sądowa w Polsce, Sopot 2007.
Szczurek Z., Egzekucja sądowa w sprawach cywilnych, red. Z. Szczurek, Sopot 2011.
Szczurek Z. [w:] Egzekucja sądowa w prawie polskim, red. Z. Szczurek, Sopot 2015.
Telenga P., Uwagi o przedmiocie postępowania egzekucyjnego i egzekucji sądowej [w:] Sine iura et studio. Księga jubileuszowa dedykowana Sędziemu Jackowi Gudowskiemu, red. T. Ereciński, P. Grzegorczyk, K. Weitz, Warszawa 2016.
Trammer H., Następcza bezprzedmiotowość procesu cywilnego, Kraków 1950.
Wach A., Der Feststellungsanspruch, Leipzig 1888.
Wach A., Handbuch des deutschen Ziviprozessrechts, t. I, Leipzig 1885. 
Waligórski M., Kumulacja roszczeń w procesie cywilnym, „Polski Proces Cywilny” 1937/18–20.
Waligórski M., Polskie prawo procesowe cywilne. Funkcja i struktura procesu, Warszawa 1947.
Waligórski M., Zarys polskiego procesu cywilnego, Kraków 1952.
Waśkowski E., Skarga, powództwo i prawo do ochrony sądowej, „Polski Proces Cywilny” 1937/9–10.
Weitz K. [w:] J. Lapierre, J. Jodłowski, Z. Resich, T. Misiuk-Jodłowska, K. Weitz, Postępowanie cywilne, Warszawa 2016.
Wengerek E., Pojęcie, przedmiot i przesłanki postępowania egzekucyjnego i zabezpieczającego [w:] Wstęp do systemu prawa procesowego cywilnego, red. J. Jodłowski, Ossolineum, 1974.
Wengerek E., Sądowe postępowanie egzekucyjne w sprawach cywilnych, Warszawa 1970.
Włodyka S., Pojęcie postępowania cywilnego i jego rodzaje [w:] Wstęp do systemu prawa procesowego cywilnego, red. J. Jodłowski, Ossolineum 1974.

dr hab. Robert Kulski, prof. UŁ 
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Łódzki, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-3967-3985

Wyjawienie lub wydanie środka dowodowego

Artykuł dotyczy wyjawienia lub wydania środka dowodowego, za pomocą którego strona postępowania uzyskuje wszelkie dowody istotne dla żądania (pozwu) i proporcjonalne do potrzeb sprawy. Mechanizm ten jest przewidziany w postępowaniu w sprawie naruszenia prawa własności intelektualnej oraz w postępowaniu w sprawie o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji, a także w postępowaniu grupowym w sprawach o stwierdzenie stosowania praktyk naruszających ogólne interesy konsumentów lub w sprawach o roszczenia związane z ich stosowaniem. Zasadniczym celem wyjawienia lub wydania środka dowodowego w wymienionych postępowaniach jest umożliwienie stronie uzyskania (wymuszenia) dowodów w związku ze sprawą, a także dążenie do zmniejszenia nierównowagi stron w dostępie do dowodów oraz informacji. W artykule omówiono wyjawienie lub wydanie środka dowodowego zawierającego treść chronionej tajemnicy, zapobieżenie wykorzystaniu wyjawienia do nękania strony przeciwnej i sankcje za nadużycia dokonane w procesie wyjawienia lub wydania środka dowodowego.

Słowa kluczowe: środek dowodowy, dowód, wyjawienie, tajemnica przedsiębiorstwa, dokument

Dr hab. Robert Kulski, University of Lódź Professor 
Faculty of Law and Administration, University of Łódź, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-3967-3985

Disclosure or production of evidence

The article concerns the disclosure or production of evidence by means of which a party to the proceedings obtains all evidence relevant to its claim (statement of claim) and proportionate to the needs of the case. This mechanism is provided for in proceedings concerning the infringement of intellectual property rights, proceedings for compensation for damage caused by an infringement of competition law, as well as in group proceedings in cases concerning the establishment of the use of practices infringing the general interests of consumers or in cases concerning claims related to the application of such practices. The primary purpose of the disclosure or production of evidence in the aforementioned proceedings is to enable a party to obtain (compel) evidence in connection with the case, as well as to reduce the imbalance between the parties in access to evidence and information. The article discusses the disclosure or production of evidence containing protected confidential information, the prevention of the use of disclosure as a means of harassing the opposing party, and the sanctions for abuses committed in the process of disclosing or producing evidence.

Keywords: means of evidence, evidence, disclosure, trade secret, document

Bibliografia / References
Bernatt M. [w:] Roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji. Komentarz, red. A. Piszcz, A. Stawicki, D. Wolski, LEX 2018.
Developments in the Law – Discovery, „Harvard Law Review” 1961/74.
Ereciński T. [w:] T. Ereciński, M. Dziurda, Postępowanie dowodowe. Komentarz do art. 227–315 k.p.c., Warszawa 2024.
Friedenthal J.H., Kay Kane M., Miller A.R., Civil Procedure, St. Paul, MN 1999.
Giannelli P.C., Understanding Evidence, New York 2003.
Klonoff R.H., Class Actions and Other Multi-Party Litigation in a Nutshell, Saint Paul, MN 2007.
Kubień K., Disclosure w prawie angielskim jako narzędzie wyrównania szans stron oraz ustalenia prawdy w postępowaniu cywilnym (część 1), „Polski Proces Cywilny” 2015/4.
Kubień K., Disclosure w prawie angielskim jako narzędzie wyrównania szans stron oraz ustalenia prawdy w postępowaniu cywilnym (część 2), „Polski Proces Cywilny” 2016/1.
Marcus R.L., Redish M.H., Sherman E.F., Civil Procedure. A Modern Approach, Saint Paul, MN 2005.
Machnikowski P. [w:] Ustawa o roszczeniach o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji. Komentarz, red. K. Lis-Zarrias, P. Machnikowski, Legalis 2018.
Miąśkiewicz B. [w:] Powództwa przedstawicielskie. Komentarz, red. M. Dziurda, Warszawa 2025.
Ochońska Z., Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa w postępowaniu gospodarczym i postępowaniu w sprawach własności intelektualnej, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Prawa Własności Intelektualnej” 2020/3.
Paśnik P. [w:] Roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji. Komentarz, red. A. Piszcz, A. Stawicki, D. Wolski, LEX 2018.
de la Rosa G.E., Taking Discovery in the European Union, 1st Annual International Interdisciplinary Conference, 2013, 24–26 April, Azores, Portugal.
Sadza A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. nacz. P. Rylski, red. cz. III A. Olaś, Legalis 2025.
Tomczyk E., Wyjawienie lub wydanie środka dowodowego w postępowaniu w sprawach własności intelektualnej, „Palestra” 2024/5.

prof. dr hab. Andrzej Marciniak 
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Łódzki, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-4724-1015

Privilegium exigendi w polskim postępowaniu cywilnym

Celem artykułu jest znalezienie odpowiedzi na pytanie, w jakim zakresie i w jakiej postaci przywileje egzekucyjne właściwe dla prawa rzymskiego zachowały aktualność we współczesnym prawie polskim, w tym zwłaszcza w postępowaniu cywilnym. Przedmiotem rozważań są przywileje egzekucyjne sensu stricto, które zawęża się w literaturze romanistycznej zazwyczaj do dwóch instytucji rzymskiego prawa procesowego, a mianowicie: 1) do wyłączenia spod egzekucji niektórych składników majątku dłużnika, 2) do pierwszeństwa zaspokojenia niektórych wierzycieli z majątku dłużnika, jeżeli majątek ten nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich wierzycieli. W artykule zwrócono uwagę na nowe, współczesne rozwiązania i instytucje procesowe, które można z powodzeniem kwalifikować jako przywileje egzekucyjne w szerokim tego słowa znaczeniu.

Słowa kluczowe: postępowanie cywilne, egzekucja sądowa, przywilej egzekucyjny, wierzyciel, dłużnik, pierwszeństwo zaspokojenia, ograniczenia egzekucji sądowej, podział sumy uzyskanej z egzekucji

Prof. dr hab. Andrzej Marciniak 
Faculty of Law and Administration, University of Łódź, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-4724-1015

The privilegium exigendi in Polish civil procedure

The purpose of this study is to determine the extent to which, and the form in which, the privilegia executionis originating in Roman law have retained their relevance in contemporary Polish law, particularly within civil proceedings. The subject of the analysis concerns privilegia executionis sensu stricto, which in Romanist scholarship are generally limited to two institutions of Roman procedural law, viz: (1) exemptions from execution of certain components of the debtor’s property, and (2) the priority of satisfaction granted to certain creditors from the debtor’s assets where those assets are insufficient to satisfy all creditors. In the paper, attention is devoted to new, contemporary procedural solutions and institutions that may, with justification, be classified as execution privileges in the broader sense of the term.

Keywords: civil procedure, judicial enforcement, execution privilege, creditor, debtor, priority of satisfaction, limitations of judicial enforcement, distribution of the proceeds of execution

Bibliografia / References
Jagieła J., Ewolucja ograniczeń egzekucji sądowej w prawie polskim [w:] Prawa wierzyciela a ochrona dłużnika w egzekucji sądowej. Teoria i praktyka, red. H. Bednorz-Godyń, A. Marciniak, Warszawa 2022.
Jagieła J., Zawieszenie i umorzenie postępowania [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. IV, Komentarz. Art. 730–10951, red. A. Marciniak, Warszawa 2020.
Jodłowski J., O potrzebie i kierunkach badań integracyjnych w dziedzinie prawa cywilnego materialnego i procesowego [w:] I Ogólnopolski Integracyjny Zjazd Cywilistów, 28–30.09.1972 roku, red. M. Sawczuk, Rzeszów 1974.
Jougan A., Słownik kościelny łacińsko-polski, Poznań–Warszawa–Lublin 1958.
Kolańczyk K., Prawo rzymskie, Warszawa 1997.
Kunicki I., Należności korzystające z ustawowego pierwszeństwa przy podziale sumy uzyskanej z egzekucji (art. 1025 § 1 pkt 6 k.p.c.), „Przegląd Sądowy” 1996/11–12.
Kunicki I., Podział sumy uzyskanej z egzekucji, Sopot 1999.
Litewski W., Pignus in causa iudicata captum, Warszawa–Kraków 1975.
Litewski W., Rzymski proces cywilny, Warszawa–Kraków 1988.
Litewski W., Rzymskie prawo prywatne, Warszawa 2003.
Marciniak A., Sądowe postępowanie egzekucyjne w sprawach cywilnych, Warszawa 2023.
Prawa wierzyciela a ochrona dłużnika w egzekucji sądowej. Teoria i praktyka, red. H. Bednorz-Godyń, A. Marciniak, Warszawa 2022.
Prawo rzymskie. Słownik encyklopedyczny, red. W. Wołodkiewicz, Warszawa 1986.
Rozwadowski W., Prawo rzymskie. Zarys wykładu wraz z wyborem źródeł, Poznań 1992.
Słownik języka polskiego, red. M. Szymczak, t. II, Warszawa 1979.
Szpringer I., Privilegium exigendi – instytucja prawa rzymskiego czy nowożytna? (Rozważania na gruncie prawa rzymskiego i regulacji Code civil) [w:] W kręgu historii i współczesności polskiego prawa. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Arturowi Korobowiczowi, red. W. Witkowski, Lublin 2008.
Szpringer I., Wybrane przywileje egzekucyjne w prawie rzymskim [w:] Quid leges sine moribus? Studia nad prawem rzymskim dedykowane Profesorowi Markowi Kuryłowiczowi w 65. rocznicę urodzin oraz 40-lecie pracy naukowej, red. K. Amielańczyk, Lublin 2008.
Szpunar A., Nowa rola hipoteki w obrocie, „Rejent” 1997/10.
Szpunar A., O kolizji praw podmiotowych, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 1996/4.
Topczewska U., Privilegium exigendi w rzymskim procesie formułkowym, Białystok 2015.

dr hab. Krystian Markiewicz, prof. UŚ 
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Śląski w Katowicach; sędzia, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-7707-832X

Wyłączenie sędziów jako reakcja na wadliwe ich powołanie

Sędzia powołany w procedurze konkursowej z udziałem neo-KRS nie tworzy sądu ustanowionego prawem (iudex imuprus, lawful judges). Tak zwany test bezstronności sędziego nie gwarantuje realizacji prawa do sądu ustanowionego na podstawie prawa (art. 45 Konstytucji RP, art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej w zw. z art. 47 Karty praw podstawowych, art. 6 Europejskiej konwencji praw człowieka i podstawowych wolności). Tymczasowym (prewencyjnym) środkiem ochronnym przed naruszeniem prawa do sądu ustanowionego ustawą i zagwarantowania pierwszeństwa i pełnej skuteczności prawa unijnego co do neo-sędziów jest zastosowanie instytucji iudex inhabilis (wprost lub per analogiam).

Słowa kluczowe: prawo do sądu, sąd ustanowiony na podstawie prawa, test bezstronności sędziego, wyłączenie sędziego

Dr hab. Krystian Markiewicz, University of Silesia Professor
Faculty of Law and Administration, University of Silesia in Katowice; judge, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-7707-832X

The exclusion of judges as a response to defects in their appointment

A person appointment to the office of judge in procedure involving the so-called “neo-NCJ” (National Council of the Judiciary) does not constitute a court established by law (iudex iniustus, lawful judge). The so-called “impartiality test” does not ensure the effective realization of the right to a court established by law, as guaranteed under Article 45 of the Constitution of the Republic of Poland, Article 2 and Article 19(1) TEU in conjunction with Article 47 of the Charter of Fundamental Rights of the European Union, and Article 6 ECHR. A temporary (preventive) protective measure against the violation of the right to a court established by law and to safeguard the primacy and full effectiveness of EU law with respect to persons appointment to the office of judge in invalid procedure is the application of the institution of iudex inhabilis – either directly or by analogy.

Keywords: right to a court, independent and impartial court established by law, judicial impartiality test, disqualification of a judge

Bibliografia / References
Allerhand M., Nieważność czynności sędziego i tegoż usunięcie [w:] Polska procedura cywilna. Projekty referentów z uzasadnieniem, t. 1, Warszawa 1928.
Allerhand M., Nieważność wyroku z powodu nienależytego obsadzenia sądu, „Przegląd Prawa i Administracji” 1909/52.
Barcik J., Czy etos trzeciej władzy narusza jej więzi z Państwem Polskim?, „Monitor Konstytucyjny”, 25.03.2018 r., http://monitorkonstytucyjny.eu/archiwa/3461 (dostęp: 30.8.2021 r.).
Barcik J., Niezawisłość sędziowska jako wartość konstytucyjna Unii Europejskiej: glosa do orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości z 27.02.2018 r., C-64/169, Associação Sindical dos Juízes Portugueses, „Europejski Przegląd Sądowy” 2018/5.
Borkowski G., Gajda-Roszczynialska K., Prawidłowość procesów nominacyjnych a prawo do sądu ustanowionego ustawą. Uwagi na tle wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 19.12.2020 r., Ástráðsson przeciwko Islandii, cz. 2, „Przegląd Sądowy” 2021/7–8.
Borkowski G., Gajda-Roszczynialska K., Prawidłowość procesów nominacyjnych a prawo do sądu ustanowionego ustawą. Uwagi na tle wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 19.12.2020 r., Ástráðsson przeciwko Islandii, cz. 1, „Przegląd Sądowy” 2021/6.
Coutron L., Chronique de jurisprudence de la Cour de justice de l’Union européenne (2018), „Revue du droit public et de la science politique en France et à l’étranger” 2019/5.
Ćwiąkalski Z., Przesłanki wyłączenia wadliwie powołanego sędziego a bezstronność i niezawisłość sędziowska [w:] Bezstronność sędziego w sprawach karnych w świetle zarzutu wadliwości jego powołania, red. P. Wiliński, R. Zawłocki, Warszawa 2022.
Frąckowiak M., „Sąd ustanowiony na podstawie prawa” – międzynarodowa konferencja Iustitii, Medel, Uniwersytetu Warszawskiego i Interdyscyplinarnego Centrum Badań nad Wymiarem Sprawiedliwości Uniwersytetu Śląskiego, zorganizowana na Uniwersytecie Warszawskim w dniu 14.04.2023 r., „Iustitia” 2023/1–2.
Gajda-Roszczynialska K., Między interesem publicznym a prywatnym. Granice władzy sądzenia w postępowaniu cywilnym. Część I – w poszukiwaniu pojęcia interesu, „Przegląd Sądowy” 2020/3.
Gajda-Roszczynialska K., Między interesem publicznym a prywatnym. Granice władzy sądzenia w postępowaniu cywilnym. Część II – władza sądzenia a interes prawny, „Przegląd Sądowy” 2020/4.
Gajda-Roszczynialska K., Test sześciu warunków unijnego standardu pojęcia „sądu” a polski wymiar sprawiedliwości – rozważania na kanwie wyroku TSUE z 27.02.2018 r. w sprawie C-64/16 Associação Sindical dos Juízes Portugueses, „Iustitia” 2018/2.
Gajda-Roszczynialska K., Markiewicz K., Disciplinary proceedings as an instrument of breaking the rule of law in Poland, „Hague Journal on the Rule of Law” 2020/12.
Garlicki L., Pojęcie i cechy „sądu” w świetle orzecznictwa Europejskiej Konwencji Praw człowieka [w:] Trzecia władza. Sądy i Trybunały w Polsce. Materiały Jubileuszowego L Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr i Zakładów Prawa Konstytucyjnego, Gdynia 24–26.04.2008, red. A. Szmyt, Gdańsk 2008.
Garlicki L., Trybunał Strasburski a kryzys polskiego sądownictwa. Uwagi na tle wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 19.12.2020 r., Ástráđsson przeciwko Islandii, „Przegląd Sądowy 2021/4.
Gołąb S., Projekty polskiej procedury cywilnej. Powstanie – uzasadnienie – zdania odrębne, Kraków 1930.
Górski M., Perspektywa prawa jednostki do sądu należycie ustanowionego: zastosowanie testu Ástráðsson w Polsce, „Europejski Przegląd Sądowy” 2023/11.
Gudowski J., Iudex impurus. Wyłączenie z mocy samej ustawy sędziego objętego zarzutem wadliwego powołania lub przejścia na wyższe stanowisko sędziowskie, „Przegląd Sądowy” 2022/5.
Hermeliński W., Nita-Światłowska B., Orzeczenie sądowe wydane z udziałem sędziego powołanego wadliwie a naruszenie prawa do sądu gwarantowanego przez art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka; glosa do wyroku Wielkiej Izby Trybunału Praw Człowieka z 1.12.2020 r., 26374/18, Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii, „Europejski Przegląd Sądowy” 2021/5.
Hess B., Koprivia Harvey A., Open Justice in Modern Societies: What Role for Courts? [w:] Open Justice. The Role of Courts in Democratic Society, 13. Studies of the Max Planc Institute Luxembourg for International, European and Regulatory Procedural Law, Luxembourg 2018.
Hetnarowicz-Sikora J., Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu wobec kryzysu praworządności w Polsce – cz. 1, „Iustitia” 2022/4.
Hofmański P., Wróbel A. [w:] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, t. I, Komentarz do artykułów 1–18, red. L. Garlicki, Warszawa 2010.
Jałoszewski M., Jest 5. zawiadomienie do prokuratury na Manowską z SN. Za aresztowanie pozwów przeciwko neo-sędziom, OKO.press, 6.09.2024 r., https://oko.press/manowska-zawiadomienie-do-prokuratury (dostęp: 9.12.2025 r.).
Kamieński G., Nieważność postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.) spowodowana naruszeniem zakazu z art. 50 § 3 pkt 2 k.p.c. lub nierozpoznaniem wniosku o wyłączenie sędziego, „Przegląd Sądowy” 2023/1.
Kamieński G., Sprzeczność składu sądu w rozumieniu art. 379 pkt 4 Kodeksu postępowania cywilnego. Glosa do uchwały Sądu Najwyższego – Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5.04.2022 r., III PZP 1/22, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2023/3.
Kamieński G., Wyłączenie z mocy samego prawa sędziego delegowanego na podstawie art. 77 Prawa o ustroju sądów powszechnych (art. 48 § 1 pkt 1 k.p.c.), „Przegląd Sądowy” 2022/10.
Kappes A., Skrzydło J., Czy wyroki neo-sędziów są ważne? – rozważania na tle uchwały trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23.01.2020 r. (BSA-I-4110-1/20), „Palestra” 2020/5.
Kardas P., Instytucjonalne aspekty bezstronności sędziego. O proceduralnych podstawach i sposobach rozpoznawania wniosków dotyczących wyłączenia sędziego z uwagi na brak instytucjonalnych gwarancji bezstronności [w:] Bezstronność sędziego w sprawach karnych w świetle zarzutu wadliwości jego powołania, red. P. Wiliński, R. Zawłocki, Warszawa 2022.
Korzonek J., Przyczynki do polskiego procesu cywilnego. Wyłączenie sędziego, Kraków 1931.
Krajewski M., Associação Sindical dos Juízes Portugueses: The Court of Justice and Athena’s Dilemma, European Papers, „Journal of the Law and Integration” 2018/1.
Królikowski M., Powinności w czasie kryzysu uznawalności orzeczeń sądów [w:] Bezstronność sędziego w sprawach karnych w świetle zarzutu wadliwości jego powołania, red. P. Wiliński, R. Zawłocki, Warszawa 2022.
Lenaerts K., New Horizons for the Rule of Law Within the EU, „German Law Journal” 2020/21 (1).
Lipiński J., Ustawowy test niezawisłości i bezstronności sędziego w sprawach karnych, „Palestra” 2022/10.
Majewski J., Strukturalne uzależnienie obecnej Krajowej Rady Sądownictwa od władzy politycznej i wynikająca z tego wadliwość procedury powołań na urząd sędziego a wymóg niezależności i bezstronności sądu oraz instytucja wyłączenia iudex suspectus w postępowaniu karnym (art. 41 k.p.k.). Uwagi wybrane [w:] Bezstronność sędziego w sprawach karnych w świetle zarzutu wadliwości jego powołania, red. P. Wiliński, R. Zawłocki, Warszawa 2022. 
Manowska M., Wznowienie postępowania w procesie cywilnym, Warszawa 2008.
Markiewicz K., Czy ex iniuria ius non oritur?, czyli o „sędziach” powołanych niezgodnie z prawem uwag kilka [w:] Non omne quod licet honestum est. Studia z prawa cywilnego i handlowego w 50-lecie pracy naukowej Profesora Wojciecha Jana Katnera, red. A. Kappes, U. Promińska, S. Byczko, Łódź 2022.
Markiewicz K., Niezawisłość i niezależność jako gwarancja dostępu do ochrony prawnej [w:] Dostęp do ochrony prawnej w postępowaniu cywilnym, red. K. Flaga-Gieruszyńska, R. Flejszar, E. Marszałkowska-Krześ, Warszawa 2021.
Markiewicz K., Przywracanie państwa prawa w świetle wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczących polskich sądów (w druku).
Markiewicz K., Wieści z frontu walki o praworządność, „Iustitia” 2019/4 (38).
Markiewicz K., Wpływ regulacji „covidowych” na zasadę niezmienności (stabilności) oraz kolegialność składów sądów odwoławczych, „Polski Proces Cywilny” 2022/1.
Markiewicz K., Torbus A., Zagadnienie „sententia non existens” w postępowaniu cywilnym a problem kompetencji do orzekania nieprawidłowo powołanych sędziów sądów powszechnych [w:] Symbolae Andreas Marciniak dedicatae, red. J. Jagieła, R. Kulski, Warszawa 2022.
Maroń G., Instytucja ślubowania sędziowskiego w polskim porządku prawnym, „Studia Prawnicze” 2011/3–4.
Opaliński B., Podporządkowanie Trybunału Konstytucyjnego organom władzy politycznej w Polsce po 2015 roku – przyczynek do rozważań, „Ius Novum” 2022/3. 
Pacuła P., Gdzie jesteśmy w kwestii przywracania niezależności sądów i odblokowywania środków unijnych?, Archiwum Osiatyńskiego, 1.02.2024 r., https://archiwumosiatynskiego.pl/wpis-w-debacie/gdzie-jestesmy-w-kwestii-przywracania-niezaleznosci-sadow-i-odblokowywania-srodkow-unijnych/ (dostęp: 14.12.2025 r.).
Peiper L., Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego (Część pierwsza), Tom I, art. 1–392, Kraków 1934.
Pietrzykowski T., Bezstronność sędziowska. Lekcje z kryzysu, „Przegląd Sądowy” 2022/1.
Piotrowski R., Ex iniuria iudex non oritur. Uwagi o ustrojowym znaczeniu tożsamości konstytucyjnej Krajowej Rady Sądownictwa [w:] Wokół kryzysu praworządności, demokracji i praw człowieka. Księga jubileuszowa Profesora Mirosława Wyrzykowskiego, red. A. Bodnar, A. Ploszka, Warszawa 2020.
Polska procedura cywilna. Projekty referentów z uzasadnieniem, t. 2, Warszawa 1928.
Radajewski M., Badanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego na podstawach określonych w ustawie z 9.06.2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw, „Przegląd Sądowy” 2023/1.
Rizcallah C., Davio V., The Requirement that Tribunals be Established by Law: A Valuable Principle Safeguarding the Rule of Law and the Separation of Powers in a Context of Trust, „European Constitutional Law Review” 2021/17 (4).
Roszkiewicz J., Indywidualny test niezawisłości sędziego powołanego z naruszeniem prawa – uwagi na tle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, „Przegląd Sądowy” 2022/11–12.
„Rule-of-law” cases against Poland adjourned, 17.11.2025 r., https://www.echr.coe.int/w/-rule-of-law-cases-against-poland-adjourned-1 (dostęp: 9.12.2025 r.).
Safjan M., Prawo do skutecznej ochrony sądowej – refleksje dotyczące wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19.11.2019 r. w sprawach połączonych C-585/18, C-624/18, C-625/18, „Palestra” 2020/5.
Simon D., Indépendance des juges, „Europe” 2018/4.
Skorupka J., Domniemanie braku bezstronności sędziego sądu powszechnego rozpoznającego sprawę karną ze względu na wadliwość procedury nominowania na urząd sędziego lub objęcia wyższego stanowiska służbowego [w:] Bezstronność sędziego w sprawach karnych w świetle zarzutu wadliwości jego powołania, red. P. Wiliński, R. Zawłocki, Warszawa 2022.
Spano R., The rule of law as the lodestar of the European Convention on Human Rights: The Strasbourg Court and the independence of the judiciary, „European Law Journal” 2021/1–3.
Stefko K., Wadliwe akty sądu w postępowaniu cywilnym [w:] Rozprawy prawnicze. Księga dla uczczenia pracy naukowej Kazimierza Przybyłowskiego, red. W. Osuchowski, M. Sośniak, B. Walaszek, Kraków–Warszawa 1964.
Steinborn S., Tryb uprzedniej weryfikacji w procesie karnym wątpliwości dotyczących niezawisłości sędziowskiej wynikających z wadliwości powołania sędziego [w:] Bezstronność sędziego w sprawach karnych w świetle zarzutu wadliwości jego powołania, red. P. Wiliński, R. Zawłocki, Warszawa 2022.
Struktura poparcia dla kandydatów do KRS, https://www.iustitia.pl/79-informacje/3707-struktura-poparcia-dla-kandydatow-do-krs (dostęp: 30.08.2021 r.).
Szwed M., Orzekanie przez wadliwie powołanych sędziów jako naruszenie prawa do sądu w świetle wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 12.03.2019 r. 26374/18, Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii, „Europejski Przegląd Sądowy” 2019/7.
Świecki D., Postępowanie w przedmiocie wyłączenia sędziego sądu powszechnego orzekającego w sprawach karnych z uwagi na wadliwość powołania na urząd sędziego [w:] Bezstronność sędziego w sprawach karnych w świetle zarzutu wadliwości jego powołania, red. P. Wiliński, R. Zawłocki, Warszawa 2022.
Taborowski M., Przełomowy wyrok: Trybunał Sprawiedliwości UE uznaje, że ma prawo oceniać stan wymiaru sprawiedliwości w państwach UE, Archiwum Osiatyńskiego, 19.03.2018 r., https://archiwumosiatynskiego.pl/wpis-w-debacie/przelomowy-wyrok-trybunal-sprawiedliwosci-ue-uznaje-ze-prawo-oceniac-stan-wymiaru-sprawiedliwosci-panstwach-ue/ (dostęp: 30.08.2021 r.).
Tobor Z., Bezstronność sędziego, „Przegląd Sądowy” 2005/6.
Tuleja P., Geneza, rozwój i upadek sądownictwa konstytucyjnego w Polsce, „Państwo i Prawo” 2022/10.
Tuleja P., Krzemiński M., Naleziński B., Pach M., Opinia o zgodności z Konstytucją projektów ustaw: Prawo o ustroju sądów powszechnych, Krajowej Radzie Sądownictwa oraz o uregulowaniu skutków uchwał KRS przygotowanych przez Stowarzyszenie Sędziów Polskich Iustitia, Kraków, 15.01.2024 r., https://konstytucyjny.pl/wp-content/uploads/2024/03/ PUSP_KRS_opinia_UJ_15_01_2024.pdf (dostęp 31.03.2025 r.).
Tuleja P., Ustrojowe znaczenie uchwały SN z 23.01.2020 r., „Państwo i Prawo” 2020/10.
Van den Eijnden P.M., AB 2018/220, HvJ EU 27 februari 2018.
Varga Z., National remedies in the case of violation of EU law by Member State courts, „Common Market Law Review” 2017/54 (1).
Walasik M., Analogia w prawie procesowym cywilnym, Warszawa 2013.
Walasik M., Sędzia bez sądu ustanowionego prawem, „Państwo i Prawo” 2025/10.
Weitz K., Skarga o wznowienie postępowania [w:] System Prawa Procesowego Cywilnego, red. nacz. T. Ereciński, Środki zaskarżenia, t. 3, cz. 2, red. J. Gudowski, Warszawa 2013.
Wiliński P., Nemo iudex in causa sua a realizacja prawa do rozpoznania sprawy przez bezstronnego sędziego [w:] Bezstronność sędziego w sprawach karnych w świetle zarzutu wadliwości jego powołania, red. P. Wiliński, R. Zawłocki, Warszawa 2022.
Włosińska A., Prawo do sprawiedliwego procesu cywilnego w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka [w:] Współczesne przemiany postępowania cywilnego, red. P. Pogonowski, P. Cioch, E. Gapska, J. Nowińska, Warszawa 2010.
Wróbel A., Autonomia proceduralna państw członkowskich. Zasada efektywności i zasada efektywnej ochrony sądowej w prawie Unii Europejskiej, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2005/1.
Wróbel W., Izba Dyscyplinarna jako sąd wyjątkowy w rozumieniu art. 175 ust. 2 Konstytucji RP, „Palestra” 2019/1–2.
Wróbel W., Weryfikacja standardu niezależności i bezstronności sądu według uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23.01.2020 r. – wybrane problemy [w:] Bezstronność sędziego w sprawach karnych w świetle zarzutu wadliwości jego powołania, red. P. Wiliński, R. Zawłocki, Warszawa 2022.
Wrzołek-Romańczuk M., Status prawny osoby formalnie powołanej na urząd sędziego na skutek rekomendacji udzielonej przez Krajową Radę Sądownictwa w obecnym składzie – uwagi na tle wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19.11.2019 r. oraz orzeczeń Sądu Najwyższego będących konsekwencją tego rozstrzygnięcia, „Iustitia” 2020/4. 
Zawiślak T., Niektórzy mówią o nich kamikadze, „Iustitia” 2018/3 (33).
Zembrzuski T., Nieważność postępowania cywilnego, Warszawa 2016.

dr hab. Andrzej Olaś, prof. UJ 
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie; adwokat i niezależny arbiter, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-2295-8645

Co oznacza możliwość pominięcia przez sąd drugiej instancji nowych faktów i dowodów, które strona mogła powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji (art. 381 k.p.c.)?

Artykuł analizuje kontrowersyjną kwestię wykładni art. 381 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) dotyczącego możliwości pominięcia przez sąd drugiej instancji nowych faktów i dowodów, które strona mogła powołać przed sądem pierwszej instancji. Autor krytycznie odnosi się do dominującego w doktrynie i orzecznictwie stanowiska, zgodnie z którym przepis ten przyznaje sądowi apelacyjnemu dyskrecjonalne uprawnienie do dopuszczenia spóźnionych nowości. Argumentuje, że w świetle obowiązującego systemu koncentracji materiału procesowego (art. 2053 § 2, art. 20512 § 1–2, art. 344 § 2, art. 4585 § 1–4 k.p.c.) pominięcie takich twierdzeń i dowodów powinno mieć charakter obligatoryjny, chyba że strona nie ponosi winy w ich wcześniejszym niepowołaniu. Wykładnia fakultatywna podważa bowiem skuteczność reguł koncentracyjnych pierwszej instancji, godzi w przewidywalność postępowania i zasadę równouprawnienia stron, a tym samym narusza fundamenty sprawiedliwości proceduralnej. Proponowana interpretacja, oparta na wykładniach systemowej i celowościowej, pozwala pogodzić art. 381 k.p.c. z konstytucyjnym i konwencyjnym prawem do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

Słowa kluczowe: koncentracja materiału procesowego, pominięcie spóźnionych twierdzeń i dowodów, sprawność postępowania, ekonomia procesowa, prekluzja procesowa, dyskrecjonalna władza sędziego, postępowanie apelacyjne

Dr hab. Andrzej Olaś, Jagiellonian University Professor 
Faculty of Law and Administration, Jagiellonian University in Kraków; advocate and independent arbitrator, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-2295-8645

What does the possibility for a second-instance court to omit new facts and evidence that a party could have presented in first-instance proceedings mean? (Article 381 of the Polish Code of Civil Procedure)?

The article analyses the controversial issue of interpreting Article 381 of the Polish Code of Civil Procedure (CCP) concerning the possibility for an appellate court to omit new facts and evidence that a party could have presented before the court of first instance. The author critically examines the prevailing position in legal doctrine and case law, according to which this provision grants the appellate court discretionary power to admit belated submissions. He argues that, in light of the current system of concentration of procedural material (Articles 205³(2), 205¹²(1–2), 344(2), and 458⁵(1–4) of the CCP), the omission of such allegations and evidence should be mandatory, unless the party is not at fault for failing to present them earlier. According to the author, the facultative interpretation undermines the effectiveness of first-instance concentration rules, compromises the predictability of proceedings and the principle of equality of arms, and thereby violates the foundations of procedural justice. The proposed interpretation, based on systematic and teleological construction, reconciles Article 381 of the CCP with the constitutional and conventional right to have a case heard without undue delay.

Keywords: concentration of procedural material, omission of belated statements and evidence, efficiency of proceedings, procedural economy, procedural preclusion, judicial discretion, appellate proceedings

Bibliografia / References
Allerhand M., Wykładnia art. 404 k.p.c., „Polski Proces Cywilny” 1937/13–14.
Apfelbaum I., Ius novorum wedle k.p.c., „Nowa Palestra” 1933/8.
Ciepły F., Oryginalizm interpretacyjny czy żyjące źródła prawa? Polityczny wymiar aktywizmu sędziowskiego, „Forum Prawnicze” 2018/2 (46).
Derlatka J., Powoływanie przez strony twierdzeń i dowodów w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych, „Monitor Prawniczy” 2020/1.
Dziurda M., Posiedzenie przygotowawcze i plan rozprawy [w:] Reforma czy kolejna nowelizacja? Uwagi na tle ustawy z 4.7.2019 r. zmieniającej KPC, red. P. Rylski, Warszawa 2020.
Dziurda M., Grzegorczyk P., Koncentracja materiału procesowego – perspektywa legislacyjna [w:] Instytucje prawa procesowego cywilnego. Stan obecny i perspektywy, red. A. Jakubecki, J. Bodio, O. Marcewicz-Kochnio, Warszawa 2024.
Ereciński T., Apelacja w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2020.
Ereciński T., Weitz K., Prawda i równość stron w postępowaniu cywilnym a orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego [w:] Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego a Kodeks postępowania cywilnego. Materiały Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr i Zakładów Postępowania Cywilnego. Serock k. Warszawy, 24–26.09.2009 r., red. T. Ereciński, K. Weitz, Warszawa 2010.
Ereciński T., Wołodkiewicz B., O kształcie apelacji w Kodeksie postępowania cywilnego z 1930 r. z dzisiejszej perspektywy, „Polski Proces Cywilny” 2020/3.
Gajda-Roszczynialska K., Czy potrzebne jest w polskim procesie cywilnym nowe postępowanie odrębne – „postępowanie z udziałem konsumentów”?, „Polski Proces Cywilny” 2023/4.
Gajda-Roszczynialska K., System koncentracji materiału procesowego po zmianach wprowadzonych na mocy ustawy z 4.07.2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw w postępowaniu zwyczajnym, „Polski Proces Cywilny” 2020/1.
Gołąb S., Skupienie i przyśpieszenie w procesie cywilnym, Lwów 1937.
Grzegorczyk P., Dopuszczalność i kształt apelacji w postępowaniu cywilnym – perspektywy przyszłej regulacji z uwzględnieniem standardów konstytucyjnych i międzynarodowych, [w:] Postępowanie rozpoznawcze w przyszłym Kodeksie postępowania cywilnego, red. K. Markiewicz, A. Torbus, Warszawa 2013.
Harla A.G., Ciężar wspierania postępowania cywilnego przez strony i uczestników postępowania (art. 6 § 2 k.p.c.) [w:] Ius est a iustitia appellatum. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Tadeuszowi Wiśniewskiemu, red. T. Ereciński, J. Gudowski, M. Pazdan, M. Tomalak, Warszawa 2017.
Jakubecki A., Koncentracja materiału procesowego w postępowaniu cywilnym A.D. 2019 – dyskrecjonalna władza sędziego czy prekluzja? [w:] Praktyka wobec nowelizacji postępowania cywilnego. Konsekwencje zmian, red. M. Dziurda, T. Zembrzuski, Warszawa 2021.
Jakubecki A., Kontradyktoryjność a poznanie prawdy w procesie cywilnym z perspektywy 25 lat doświadczeń [w:] Prawda w postępowaniu cywilnym. Quid est veritas?, red. M. Strus-Wołos, M. Wieczorek, Radom 2022.
Kostwiński M., Czy postępowanie z udziałem konsumentów (art. 458(14 ) i n. k.p.c.) „krzyżuje się” z postępowaniem w sprawach gospodarczych (art. 458(1) i n. k.p.c.)?, „Polski Proces Cywilny” 2023/4.
Kruszelnicki Ś., Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem. Część I. Art. 1–507, Poznań 1938.
Laskowska-Hulisz A., Mielczarek B., Koncentracja materiału procesowego w postępowaniu w sprawach gospodarczych, „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” 2022/2.
Litauer J.J., Komentarz do procedury cywilnej: postępowanie sporne, postępowanie zabezpieczające, Warszawa 1933.
Manowska M., Apelacja w postępowaniu cywilnym. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 2025.
Olaś A., Koncentracja materiału procesowego w postępowaniu nakazowym i upominawczym po zmianach wprowadzonych na mocy nowelizacji KPC z 4.07.2019 r., „Monitor Prawniczy” 2021/4.
Olaś A., Zasada proporcjonalności w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2024.
Olaś A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. P. Rylski, A. Olaś (komentarz do cz. III k.p.c.), Legalis 2025.
Peiper L., Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego (Część I), Tom II, art. 393–507, Kraków 1934.
Piasecki K., Wyroki sądów pierwszej instancji, sądów apelacyjnych oraz Sądu Najwyższego w sprawach cywilnych, handlowych i gospodarczych, Warszawa 2007.
Piasecki W., Korzonek J., Kodeks postępowania cywilnego i przepisy wprowadzające Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem, Miejsce Piastowe 1931.
Pietrzkowski H., Czynności procesowe zawodowego pełnomocnika w sprawach cywilnych, Warszawa 2024.
Pietrzkowski H., Metodyka pracy sędziego w sprawach cywilnych, Warszawa 2021.
Richter M., Kodeks postępowania cywilnego z przepisami wprowadzającemi oraz pokrewnemi ustawami i rozporządzeniami, Przemyśl–Warszawa 1933.
Rylski P., Działanie sądu z urzędu a podstawa faktyczna wyroku cywilnego, Warszawa 2009.
Rylski P., Zmiany w przepisach o postępowaniu apelacyjnym w świetle modelu apelacji cywilnej, „Polski Proces Cywilny” 2020/1.
Sieńko M., Nowe modele koncentracji materiału procesowego [w:] Reforma czy kolejna nowelizacja? Uwagi na tle ustawy z 4.07.2019 r. zmieniającej KPC, red. P. Rylski, Warszawa 2020.
Stickelbrock B., Inhalt und Grenzen richterlichen Ermessens im Zivilprozeß, Köln 2002.
Szczechowicz J., Pominięcie przez sąd drugiej instancji nowych faktów i dowodów przytoczonych przez interwenienta ubocznego, wstępującego do sprawy w trakcie postępowania apelacyjnego, „Studia Prawnoustrojowe” 2021/53.
Waligórski M., Polskie prawo procesowe cywilne. Funkcja i struktura procesu, Warszawa 1947.
Weber A., Nowe fakty i dowody w postępowaniu apelacyjnym, „Polski Proces Cywilny” 1935/11–12.
Weitz K., Między systemem dyskrecjonalnej władzy sędziego a systemem prekluzji – ewolucja regulacji prawa polskiego [w:] Ewolucja polskiego postępowania cywilnego wobec przemian politycznych, społecznych i gospodarczych, red. H. Dolecki, K. Flaga-Gieruszyńska, Warszawa 2009.
Wiśniewski T. [w:] System Prawa Procesowego Cywilnego, red. nacz. T. Ereciński, t. III, cz. 1, Środki zaskarżenia, red. J. Gudowski, Warszawa 2013.
Zembrzuski T., Dokąd zmierza ochrona konsumenta w procesie cywilnym?, „Palestra” 2023/8.
Zembrzuski T., Koncentracja materiału procesowego – w poszukiwaniu właściwej drogi [w:] Praktyka wobec nowelizacji postępowania cywilnego. Konsekwencje zmian, red. M. Dziurda, T. Zembrzuski, Warszawa 2021.

Agnieszka Piotrowska 
sędzia Sądu Najwyższego, Polska

Współuczestnictwo procesowe kredytobiorców po stronie powodowej w tak zwanej sprawie frankowej

Przedmiotem artykułu jest współuczestnictwo po stronie powodowej w powództwach o ustalenie nieważności umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego do franka szwajcarskiego. W artykule rozważono zagadnienie współuczestnictwa procesowego, unormowanego w art. 72, 73 i 74 Kodeksu postępowania cywilnego. Autorka analizuje, czy w sprawie o ustalenie nieważności umowy kredytu zachodzi po stronie powodowej współuczestnictwo konieczne, warunkujące skuteczne wytoczenie powództwa, a także czy mimo niewystępowania po stronie powodowej współuczestnictwa koniecznego byłoby korzystne i celowe – z punktu widzenia ekonomii procesowej oraz pewnej ochrony interesów innych kredytobiorców – zawiadomienie ich przez sąd orzekający o toczącym się postępowaniu w celu umożliwienia im ewentualnego przystąpienia do procesu w charakterze interwenienta ubocznego samoistnego.

Słowa kluczowe: tzw. sprawy frankowe, ustalenie nieważności umowy kredytu, współuczestnictwo procesowe kredytobiorców, zasada dyspozycyjności, zasada rozporządzalności

Agnieszka Piotrowska 
Justice of the Supreme Court, Poland

Procedural joinder of borrowers on the claimant’s side in so-called “Swiss franc loan” cases

The subject of the article is the joinder of parties on the claimant’s side in actions seeking a declaration of invalidity of a loan agreement indexed to or denominated in Swiss francs. The article examines the issue of procedural joinder as regulated in Articles 72, 73, and 74 of the Polish Code of Civil Procedure. The author analyses whether, in proceedings for a declaration of invalidity of a loan agreement, there exists mandatory joinder on the claimant’s side, which would condition the effective bringing of an action. She also considers whether, even in the absence of mandatory joinder on the claimant’s side, it would be beneficial and purposeful – from the perspective of procedural economy and a certain degree of protection of the interests of other borrowers – for the adjudicating court to notify them of the pending proceedings in order to enable their possible participation in the proceedings as independent ancillary interveners.

Keywords: so-called Swiss franc loan cases, declaration of invalidity of a loan agreement, procedural joinder of borrowers, principle of party disposition, principle of disposability

Bibliografia / References
Barańska A., Współuczestnictwo materialne w procesie cywilnym, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego” 1973/95.
Grzegorczyk P., Legitymacja procesowa – pojęcie, funkcja i reżim procesowy, „Przegląd Sądowy” 2020/2.
Gudowski J., Towarzystwo sporu – przypadek współuczestnictwa specjalnego w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, „Studia Iuridica” 2018/75.
Jędrzejewska M., Współuczestnictwo procesowe. Istota, zakres, rodzaje. Warszawa 1975.
Weitz K., Charakter interesu prawnego jako przesłanki powództwa o ustalenie (art. 189 k.p.c.), „Przegląd Sądowy” 2018/7–8.
Weitz K. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. I, Postępowanie rozpoznawcze, red. T. Ereciński, Warszawa 2016.
Włodyka S., Współuczestnictwo konieczne w procesie cywilnym, „Studia Cywilistyczne” 1967/X.

dr hab. Marta Romańska, prof. UJ 
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie; sędzia Sądu Najwyższego, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5439-475X

Zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej – problemy powstające w konsekwencji pogłębiających się różnic w przepisach o obu postępowaniach

Polski system prawny przewiduje dwie drogi przymusowego wykonania obowiązków przez ich dłużnika na rzecz wierzyciela, a mianowicie w sądowym postępowaniu egzekucyjnym i w postępowaniu prowadzonym przez organy administracji. Ustawodawca traktuje obie drogi egzekucji jako wyraźnie rozłączne, systematycznie przy tym rozbudowuje kompetencje administracyjnych organów egzekucyjnych, oddając im do dyspozycji instrumenty, które mogą znacząco ułatwić egzekwowanie zwłaszcza obowiązków pieniężnych. Ustawodawca nie wykluczył dopuszczalności zajęcia rzeczy lub prawa dłużnika już zajętego przez inny organ egzekucyjny, a drugie (i kolejne) zajęcie prowadzi do zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. Sposób postępowania w takich przypadkach jest określony przez ustawodawcę i ma pozwolić na zakończenie egzekucji z zajętej rzeczy lub prawa na rzecz wierzycieli obowiązków egzekwowanych w obu postępowaniach. Przepisy o egzekucji sądowej i administracyjnej zostały w ostatnich kilkudziesięciu latach poddane wielu nowelizacjom. Przygotowywanie ich projektów przez różne ośrodki decyzyjne nie sprzyjało jednak zachowaniu pożądanej spójności rozwiązań. W efekcie stopień zróżnicowania i skomplikowania regulacji prawnej i zarazem stosunków majątkowych dłużników utrudnia stwierdzenie, że nastąpił sam zbieg egzekucji, tak samo jak odpowiedź na pytanie, w jaki sposób na zaistniałą sytuację powinny zareagować organy prowadzące oba postępowania. W tekście wymieniono i usystematyzowano te problematyczne sytuacje, zaproponowano również sposób podejścia do nich.

Słowa kluczowe: sądowe postępowanie egzekucyjne, administracyjne postępowanie egzekucyjne, zajęcie egzekucyjne

Dr hab. Marta Romańska, Jagiellonian University Professor 
Faculty of Law and Administration, Jagiellonian University in Kraków; Justice of the Supreme Court, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5439-475X

Concurrence of judicial and administrative enforcement: problems arising from the growing divergence between the regulations governing both types of proceedings

The Polish legal system provides for two methods of enforcing a debtor’s obligations to a creditor: judicial enforcement proceedings and enforcement proceedings conducted by administrative authorities. The legislator treats both enforcement mechanisms as clearly distinct, while at the same time consistently expanding the powers of administrative enforcement authorities by equipping them with instruments that may significantly facilitate, in particular, the enforcement of monetary obligations. The legislator has not prohibited the seizure of a debtor’s property or debtor’s rights that have already been seized by another enforcement authority; the second (and any subsequent) seizure results in a concurrence of judicial and administrative enforcement. The procedure applicable in such cases is regulated by statute and is intended to ensure that enforcement against the seized property or rights is completed for the benefit of creditors in both proceedings. Over the past several decades, the provisions governing judicial and administrative enforcement have undergone numerous amendments. However, the fact that these amendments were prepared by different decision-making bodies has not contributed to maintaining the desired coherence of the legal framework. As a result, the increasing diversity and complexity of the regulations, combined with the evolving financial relationships of debtors, make it difficult both to determine whether a concurrence of enforcement has occurred and to identify how the authorities conducting the respective proceedings should respond. The article identifies and systematizes these problematic situations and proposes approaches to addressing them.

Keywords: judicial enforcement proceedings, administrative enforcement proceedings, enforcement seizure

Bibliografia / References
Antkiewicz A., Zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej w obecnym stanie prawnym, „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” 2021/2.
Dietrich M., Zastaw rejestrowy – ograniczone prawo rzeczowe szczególnego rodzaju, „Monitor Prawniczy” 1998/5.
Krawczyk A., Model egzekucji administracyjnej należności pieniężnych w prawie polskim i austriackim, Warszawa 2024.
Olszewski J., Zbieg egzekucji w sądowym i administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, Warszawa 2016.
Pietrzkowski H. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Postępowanie egzekucyjne. Artykuły 758–10951, red. M. Dziurda, T. Ereciński, Warszawa 2025.
Romańska M., Przesłanki dopuszczalności drogi egzekucji sądowej i administracyjnej [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji – teraźniejszość i perspektywy, red. T. Jędrzejewski, M. Masternak, P. Rączka, Toruń 2020.
Romańska M., Zdolność administracyjnoprawna – głos w dyskusji na temat potrzeby wyodrębnienia pojęcia i ustalenia jego znaczenia [w:] Fenomen prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa Profesora Jana Zimmermanna, red. W. Jakimowicz, M. Krawczyk, I. Niżnik-Dobosz, Warszawa 2019.
Szachta J., Zasada dyspozycyjności stron postępowania egzekucyjnego, Sopot 2022.
Walasik M., Zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej prowadzonych przeciwko różnym dłużnikom, „Polski Proces Cywilny” 2012/2.
Wolwiak I., Zaspokojenie świadczenia pieniężnego z ruchomości po przejęciu egzekucji przez komornika sądowego na skutek zbiegu, Toruń 2022. 

dr hab. Piotr Rylski, prof. UW 
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warszawski, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5399-1624
udział w autorstwie tekstu – 50%
prof. dr hab. Karol Weitz 
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warszawski, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-0408-5374
udział w autorstwie tekstu – 50%

Kumulacja przedmiotowa roszczeń w procesie cywilnym w ujęciu prawnoporównawczym

Celem artykułu jest prezentacja w ujęciu prawnoporównaczym instytucji kumulacji przedmiotowej roszczeń w postępowaniu cywilnym. Autorzy omówili rozwiązania prawne obowiązujące w kilku państwach europejskich. Wskazali na regulacje ustawowe i orzecznictwo sądowe. W konkluzji podkreślili potrzebę rozważenia zmian ustawodawczych w prawie polskim w celu ograniczenia zbyt szerokiego zakresu dopuszczalności kumulacji w prawie polskim na rzecz jej ograniczenia, np. przez wprowadzenie wymagania związku między kumulowanymi roszczeniami. 

Słowa kluczowe: kumulacja roszczeń, powództwo, prawo porównawcze, właściwość sądu

Dr hab. Piotr Rylski, University of Warsaw Professor 
Faculty of Law and Administration, University of Warsaw, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5399-1624
Contribution to authorship – 50%
Prof. dr hab. Karol Weitz
Faculty of Law and Administration, University of Warsaw, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-0408-5374
Contribution to authorship – 50%

Objective joinder of claims in civil proceedings: a comparative law perspective

The aim of the article is to present, from a comparative law perspective, the institution of objective joinder of claims in civil proceedings. The authors discuss the legal solutions in force in several European countries, referring to both statutory regulations and judicial case law. In their conclusion, they emphasize the need to consider legislative amendments in Polish law in order to limit the excessively broad admissibility of claim joinder, for example by introducing a requirement of a connection between the joined claims.

Keywords: joinder of claims, action, comparative law, court jurisdiction

Bibliografia / References
Allerhand M., Kodeks postępowania cywilnego, Lwów [1932].
von Arx G., Der Streitgegenstand im schweizerischen Zivilprozess, Basel 2007.
Assmann D. [w:] Wieczorek Schütze Zivilprozessordnung und Nebengesetze. Großkommentar, t. 4, Berlin–Boston 2015.
Becker-Eberhard E. [w:] Münchener Kommentar zur Zivilprozessordnung mit Gerichtsverfassungsgesetz und Nebengesetzen, t. 1, red. W. Krüger, T. Rauscher, München 2025.
Bessenich B. [w:] Kommentar zur Schweizerischen Zivilprozessordnung (ZPO), red. T. Sutter-Somm, F. Hasenböhler Ch. Leuenberger, Zürich–Basel–Genf 2013.
Bohnet F., Procédure civile, Neuchâtel 2014.
Borla-Geier E. [w:] ZPO Schweizerische Zivilprozessordnung Kommentar, t. 1, red. A. Brunner, D. Gasser, I. Schwander, Zürich–St. Gallen 2016.
Boularbah H. [w:] Droit judiciaire, t. 2, Manuel de procédure civile, Bruxelles 2015.
Boularbah H., Nature et sanction(s) de l'article 701 du Code judiciaire, „Journal des Tribunaux” 2009, https://orbi.uliege.be/bitstream/2268/138879/1/JT%202009%2c%20pp.%20304-307.pdf (dostęp: 15.11.2025 r.).
Braun J., Lehrbuch des Zivilprozeßrechts, Tübingen 2014.
Broniewicz W., Marciniak A., Kunicki I., Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 2023.
Buchegger W., Markowetz K., Grundriss des Zivilprozessrchts, Streitiges Erkenntnisverfahren, Wien 2016.
Cadiet L., Jeuland E., Droit judiciaire privé, Paris 2023.
Chainais C., Mayer L., Ferrand F., Guinchard S., Procédure civile. Droit interne et européenne du procès civil, Paris 2018.
Dietschy Martenet P., La révision du Code de procédure civile face aux cumuls d’actions et à la demande reconventionnelle : critiques et perspectives [w:] Du Plaict aux plaideurs. Mélanges en l’honneur du Professeur Denis Tappy, Lausanne 2024.
van Droghenbrooeck J.-F., Cassation et juridiction – Iura dicit curia, Bruxelles 2004.
Fettweis A., Manuel de procédure civile, Liège 1987. 
Füllemann D. [w:] ZPO Schweizerische Zivilprozessordnung Kommentar, t. 1, red. A. Brunner, D. Gasser, I. Schwander, Zürich–St. Gallen 2016.
Gasser J. [w:] Handbuch Lichtensteinsches Zivilprozessrecht, red. H. Schumacher, Wien 2020.
Geroldinger A. [w:] Kommentar zu den Zivilprozessgesetzen, red. A. Konecny, t. 3, cz. 1, §§ 226–389, Wien 2017.
Gitschthaler E. [w:] Kommentar zu den Zivilprozessgesetzen, red. A. Konecny, t. 1, Wien 2013.
Guldener M., Schweizerisches Zivilrozessrecht, Zürich 1979.
Habscheid W.J., Droit judiciaire privé suisse, Genève 1981.
Hedinger M. [w:] Kommentar zur Schweizerischen Zivilprozessordnung (ZPO), red. T. Sutter-Somm, F. Hasenböhler, Ch. Leuenberger, Zürich–Basel–Genf 2013.
Heron J., Le Bars T., Droit judiciaire privé, Paris 2010.
Jędrzejewska M., aktualizacja K. Weitz [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. III, Postępowanie rozpoznawcze, red. T. Ereciński, Warszawa 2016.
Koch A., Die Prozessökonomie als Auslegungskriterium der Zvilprozessordnung, Berlin 2014.
Kodek G.E. [w:] G.E. Kodek, P.G. Mayr, Zivilprozessrecht, Wien 2016.
Krajewski J. [w:] Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem, red. J. Jodłowski, K. Piasecki, Warszawa 1989.
de Leval G., Elements de procédure civile, Bruxelles 2005.
de Leval G. [w:] Droit judiciaire, t. 2, Manuel de procédure civile, Bruxelles 2015.
Litauer J.J., Komentarz do procedury cywilnej, Warszawa 1933.
Menétrey S., Procédure civile luxembourgeoise. Approche comparative, Bruxelles 2016.
Öhri U. [w:] Handbuch Lichtensteinsches Zivilprozessrecht, red. H. Schumacher, Wien 2020.
Peiper L., Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego (Część pierwsza), Tom I, art. 1–392, Kraków 1934.
Piasecki K. [w:] System prawa procesowego cywilnego, t. II, red. Z. Resich, Ossolineum, 1987.
Piasecki W., Korzonek J., Kodeks postępowania cywilnego i przepisy wprowadzające Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem, Miejsce Piastowe 1931.
Rapp J.-M., Le cumul objectif d’actions, Lausanne 1982. 
Rosenberg L., K.H. Schwab, Gottwald P., Zivilprozessrecht, München 2018.
Rylski P., Weitz K., Przedmiotowa zmiana powództwa w ujęciu prawnoporównawczym, „Polski Proces Cywilny” 2022/4.
Siedlecki W., Postępowanie cywilne. Część szczegółowa, Warszawa 1959.
Siedlecki W. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1, red. B. Resich, W. Siedlecki, Warszawa 1969.
Simotta D.-A. [w:] W.H. Rechberger, D.-A. Simotta, Grundriss des österreichischen Zivilprozessrechts, Wien 2017.
Strickler Y., Procédure civile, Bruxelles 2013.
Sutter-Somm T., Schweizerisches Zivilprozessrecht, Zürich–Basel–Genf 2012.
Taelman P., Cumulatie van vordering – Collective dagvaardingen [w:] Le procès au pluriel, Bruxelles 1997.
Vandeburie A., La sanction de l’absence de connexité entre demandes figurant dans le même acte introductif d’instance. Le casse-tête de l’article 701 du Code judiciaire, „Revue Générale de Droit Civil Belge” 2007.
Waligórski M., Kumulacja roszczeń w procesie, „Polski Proces Cywilny” 1937/18–19.
Weitz K. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1, Postępowanie rozpoznawcze. Artykuły 1–124, red. T. Ereciński, Warszawa 2023.
Zadrożniak H., Szczególna kumulacja roszczeń, „Państwo i Prawo” 2009/1.

Krzysztof Strzelczyk
sędzia Sądu Najwyższego w stanie spoczynku, Polska

Dochodzenie roszczeń przeciwko członkom zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na podstawie art. 299 k.s.h. – wybrane zagadnienia procesowe

Artykuł przedstawia dochodzenie roszczeń przeciwko członkom zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ponoszącym odpowiedzialność na podstawie art. 299 Kodeksu spółek handlowych (k.s.h.) w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych, w postępowaniu nakazowym i upominawczym, w postępowaniu uproszczonym, w elektronicznym postępowaniu upominawczym, a także w postępowaniu grupowym. Autor analizuje odszkodowawczy charakter odpowiedzialności na podstawie art. 299 k.s.h., właściwość miejscową sądu, rozkład ciężaru dowodu, jak również jurysdykcję krajową i właściwość miejscową sądu w sprawach przeciwko członkowi zarządu, który ma miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej, a ma być pozwany w innym państwie członkowskim.

Słowa kluczowe: dochodzenie roszczeń na podstawie art. 299 k.s.h., ciężar dowodu, sąd właściwy miejscowo

Krzysztof Strzelczyk 
retired Justice of the Supreme Court, Poland

Pursuing claims against members of the management board of a limited liability company on the basis of article 299 of the Polish Commercial Partnerships and Companies Code – selected procedural issues

The article addresses the pursuit of claims against members of the management board of a limited liability company who bear liability under Article 299 of the Polish Commercial Partnerships and Companies Code, in separate commercial proceedings, order for payment proceedings and payment order proceedings, simplified proceedings, electronic order for payment proceedings, as well as group proceedings. The author analyses the compensatory nature of liability under Article 299 of the Polish Commercial Partnerships and Companies Code, territorial jurisdiction, the allocation of the burden of proof, as well as international jurisdiction and territorial jurisdiction in cases brought against a management board member who is domiciled in the territory of a Member State of the European Union but is to be sued in another Member State.

Keywords: pursuing claims under Article 299 of the Polish Commercial Partnerships and Companies Code, burden of proof, territorial jurisdiction

Bibliografia / References
Bławat M., Sieczych A., Odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki z art. 299 k.s.h. – wybrane zagadnienia, „Przegląd Sądowy” 2016/11.
Chmieliński P., Sierakowski B., Dochodzenie przez wierzycieli roszczeń z art. 299 k.s.h. w trybie postępowania grupowego, „Monitor Prawa Bankowego” 2019/10.
Dziurda M., Szrajer M., Postępowanie gospodarcze według nowych przepisów, „Przegląd Prawa Handlowego” 2020/1.
Flejszar R., Standard ochrony procesowej w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych na gruncie poprzedniego i aktualnego stanu prawnego, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2023/1.
Grzegorczyk P., Czy członek grupy w postępowaniu grupowym może, po uzyskaniu przez powoda wyroku uwzględniającego w całości powództwo o świadczenie pieniężne, wystąpić z indywidualnym powództwem o dalszą część świadczenia należną na podstawie tego samego stanu faktycznego?, „Polski Proces Cywilny” 2011/1.
Gudowski J. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. I, Postępowanie rozpoznawcze. Artykuły 1–124, red. T. Ereciński, Warszawa 2023.
Gudowski J. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Dochodzenie roszczeń w postępowaniu grupowym. Przepisy przejściowe. Komentarz do zmian, t. II, red. T. Zembrzuski, Warszawa 2020.
Hrycaj A. [w:] Sprawy ze stosunku spółki handlowej w procesie cywilnym i egzekucji sądowej, red. R. Kulski, Warszawa 2021.
Jakubecki A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego komentarz do wybranych przepisów nowelizacji, red. A. Jakubecki, LEX 2019.
Jaworski T., Radzimierski P., Ustawa o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym. Komentarz, Warszawa 2010.
Jędrzejewska M., Współuczestnictwo procesowe. Istota – zakres – rodzaje, Warszawa 1975.
Kidyba A. [w:] M. Dumkiewicz, A. Kidyba, Komentarz aktualizowany do art. 1–300 Kodeksu spółek handlowych, LEX 2025.
Laskowska-Hulisz A., Postępowanie grupowe jako przykład pozakodeksowego sądowego postępowania cywilnego, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2022/5.
Marciniak A., Bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce jako przesłanka odpowiedzialności członków zarządu za jej zobowiązania [w:] Spory ze stosunku spółki handlowej w procesie cywilnym i egzekucji sądowej, red. R. Kulski, Warszawa 2021.
Osajda K., Niewypłacalność spółki z o.o. Odpowiedzialność członków zarządu wobec jej wierzycieli, Warszawa 2014.
Panowicz-Lipska J., Kilka uwag do projektu ustawy o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (projekt z 17.03.2008 r.), Materiały z konferencji KKPC na temat pozwów zbiorowych z 18–19.01.2007 r.
Pietkiewicz P.., Rejdak M., Ustawa o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym. Komentarz, Warszawa 2011.
Pyzioł W. [w:] Kodeks spółek handlowych. Komentarz, red. W. Pyzioł, LEX 2008.
Rejdak M., Jednorodzajowe roszczenia w postępowaniu grupowym, „Przegląd Prawa Handlowego” 2010/8.
Rodzynkiewicz M., Kodeks spółek handlowych. Komentarz, LEX 2018.
Rylski P., Pojęcie „miejsce zdarzenia wywołującego szkodę” w sprawach deliktowych na podstawie art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001, „Studia Iuridica” 2007/47.
Sieradzka M., Dochodzenie roszczeń w postępowaniu grupowym. Komentarz, Warszawa 2025.
Stronk R., Dopuszczalność indywidualnego wystąpienia poszkodowanego będącego byłym uczestnikiem postępowania grupowego o dalszą część świadczenia odszkodowawczego, „Polski Proces Cywilny” 2023/2.
Strzelczyk K., Cywilnoprawna odpowiedzialność na podstawie art. 299 k.s.h. po zmianach wprowadzonych od 1.01.2016 r. [w:] Ius est a iustitia appellatum. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Tadeuszowi Wiśniewskiemu, red. T. Ereciński, J. Gudowski, M. Pazdan, M. Tomalak, Warszawa 2017.
Strzelczyk K. [w:] Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tytuł III. Spółki kapitałowe. Dział I. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, t. II, red. T. Siemiątkowski, R. Potrzeszcz, Warszawa 2011.
Szajkowski A., Tarska M. [w:] Kodeks spółek handlowych. Komentarz do art. 151–300, t. II, Warszawa 2005.
Sznajder-Peroń K., Jurysdykcja krajowa w sprawach o roszczenia z art. 299 k.s.h. Glosa do wyroku SN z dnia 7.10.2011 r., II CSK 51/11, „Polski Proces Cywilny” 2013/2.
Szyszko R., Dochodzenie roszczeń od członków zarządu spółki z o.o. po nowelizacji KPC z 16.11.2006 r. – wybrane zagadnienia, „Monitor Prawniczy” 2007/15.
Uliasz R., Dochodzenie roszczeń przeciwko członkom zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz prostej spółki akcyjnej na podstawie art. 299 i 300132 k.s.h. [w:] Spory sądowe ze stosunku spółki w spółkach kapitałowych, red. Ł. Błaszczak, M. Bieniak, Warszawa 2025.
Weitz K., Czy sądem, w którego okręgu nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę, jest tylko sąd, w którego okręgu zlokalizowane jest działanie lub zaniechanie będące przyczyną szkody?, „Polski Proces Cywilny” 2011/1. 
Wiśniewski T. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. III, Zobowiązania. Część ogólna, red. J. Gudowski, Warszawa 2018.
Zembrzuski T. [w:] Dowody w postępowaniu cywilnym, red. Ł. Błaszczak, K. Markiewicz, E. Rudkowska-Ząbczyk, Warszawa 2010.
Żyznowski T., Odpowiedzialność cywilna w spółkach handlowych. Wybrane zagadnienia, „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” 1996/5. 

dr hab. Marcin Walasik, prof. UAM 
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-9750-2936

Konfigurowanie procesowego reżimu ochrony pauliańskiej

Artykuł wyjaśnia zasady dochodzenia ochrony pauliańskiej, które obowiązują w postępowaniu cywilnym. Ustalono w nim, że stanowisko, zgodnie z którym wierzyciel powinien w tym przypadku dysponować tytułem wykonawczym przeciwko osobie trzeciej, nie przynosi oczekiwanych rezultatów. Bardziej optymalne warunki realizacji ochrony pauliańskiej powstają w sytuacji, gdy wierzyciel dochodzi zaspokojenia z przedmiotu czynności fraudacyjnej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego uzyskanego przeciwko dłużnikowi z uwzględnieniem wyroku stwierdzającego bezskuteczność tej czynności, wydanego przez sąd przeciwko osobie trzeciej. W takiej konfiguracji możliwe jest zachowanie wszystkich istotnych cech tej ochrony definiowanych przez prawo cywilne, w tym zapewnienie warunków do realizacji prawa wierzyciela pauliańskiego do zaspokojenia z pierwszeństwem przed wierzycielami osoby trzeciej. Wariant ten pozwala także na zapewnienie osobie trzeciej udziału w postępowaniu egzekucyjnym jako aktywnego dłużnika, co stanowi gwarancję skutecznej realizacji prawa tej osoby do obrony przed egzekucją. Podejście przyjęte w artykule odwołuje się do systemowego założenia, zgodnie z którym prawo cywilne materialne i prawo cywilne procesowe powinny być interpretowane w sposób wzajemnie przychylny.

Słowa kluczowe: ochrona pauliańska, bezskuteczność czynności prawnej, pierwszeństwo zaspokojenia, egzekucja sądowa

dr hab. Marcin Walasik, Adam Mickiewicz University Professor 
Faculty of Law and Administration, Adam Mickiewicz University in Poznań, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-9750-2936

Configuring a procedural regime for fraudulent conveyance protection

The article explains the rules governing the pursuit of fraudulent conveyance protection in civil proceedings. It concludes that the view according to which the creditor should obtain an enforcement title against a third party does not produce the expected results. More optimal conditions for the application of fraudulent conveyance protection arise where the creditor seeks recovery from the subject of the fraudulent transaction in enforcement proceedings conducted on the basis of an enforcement title obtained against the debtor, while taking into account a judgment declaring the ineffectiveness of that transaction rendered against the third party. In such a configuration, it is possible to preserve all the essential features of this form of protection as defined by substantive civil law, including ensuring the conditions for the exercise of the fraudulent creditor’s right to obtain satisfaction with priority over third-party creditors. This approach also enables the third party to participate in the enforcement proceedings as an active debtor, thereby guaranteeing the effective exercise of that party’s right to defend against enforcement. The approach adopted in the article is based on the systemic assumption that substantive and procedural civil law should be interpreted in a mutually supportive manner. 

Keywords: fraudulent conveyance protection, ineffectiveness of legal acts, priority of claims satisfaction, judicial enforcement

Bibliografia / References
Allerhand M., Kodeks postępowania cywilnego. Część druga. Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne, Lwów 1933.
Brodziak A., Udział osób trzecich w postępowaniu egzekucyjnym, maszynopis rozprawy doktorskiej, Katowice 2021.
Cieślak S., Kilka uwag w kwestii sposobu zaspokojenia wierzyciela pauliańskiego w postępowaniu upadłościowym, „Studia Prawno-Ekonomiczne” 2021/CXXI.
Czachórski W., Zobowiązania. Zarys wykładu, Warszawa 1994.
Grzegorczyk P., Zaspokojenie wierzyciela pauliańskiego z przedmiotu czynności fraudacyjnej, „Przegląd Sądowy” 2019/3.
Grzegorczyk P., Walasik M., Zarzut jako środek ochrony wierzyciela pauliańskiego [w:] Ius civile vigilantibus scriptum est. Księga jubileuszowa Profesora Adama Olejniczaka, red. J. Haberko, J. Grykiel, K. Mularski, Warszawa 2022.
Grzegorczyk P., Weitz K. [w:] Konstytucja RP. Komentarz, t. I, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016.
Jagieła J. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. IV, red. A. Marciniak, Warszawa 2020.
Jakubecki A. [w:] System Prawa Handlowego, t. 6, Prawo restrukturyzacyjne i upadłościowe, red. A. Hrycaj, A. Jakubecki, A. Witosz, Warszawa 2020.
Jankowski J., Uczestnicy sądowego postępowania egzekucyjnego, Łódź 1992.
Korzan K., Sądowe postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne w sprawach cywilnych, Warszawa 1986.
Korzonek J., Pauljańskie roszczenia według Kodeksu zobowiązań z uwzględnieniem ustawodawstwa b. dzielnic, Warszawa 1937.
Korzonek J., Postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające. Część druga Kodeksu postępowania cywilnego, t. II (art. 598–864), Kraków 1934.
Marciniak A., Sądowe postępowanie egzekucyjne w sprawach cywilnych, Warszawa 2023.
Marciniak A., Wyrok uwzględniający powództwo o uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli. Glosa do uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 16.06.2021 r., III CZP 60/19, „Przegląd Sądowy” 2023/2.
Marciniak A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. IV, red. A. Marciniak, Warszawa 2020.
Miszewski W., Proces cywilny w zarysie. Część druga, Łódź 1948.
Olaś A., „Rzecz lub prawo objęte sporem” w rozumieniu art. 192 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego w sprawie ze skargi pauliańskiej, „Polski Proces Cywilny” 2023/1.
Pachla A., Dochodzenie i zaspokojenie roszczenia o uznanie czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela w postępowaniu z elementem transgranicznym, maszynopis rozprawy doktorskiej, Kraków 2024.
Pachla A., Sytuacja prawna wierzyciela pauliańskiego w postępowaniu zmierzającym do zaspokojenia jego roszczenia, „Polski Proces Cywilny” 2022/3.
Pietrzkowski H., Metodyka pracy sędziego w sprawach cywilnych, Warszawa 2021.
Pietrzkowski H. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Postępowanie egzekucyjne, red. M. Dziurda, T. Ereciński, Warszawa 2025.
Pisuliński J., Zaspokojenie wierzyciela pauliańskiego a zabezpieczenie hipoteczne [w:] Egzekucyjne zaspokojenie wierzyciela hipotecznego. Teoria i praktyka, red. H. Bednorz-Godyń, A. Marciniak, Warszawa 2024.
Pisuliński J. [w:] Zobowiązania. Część ogólna. Komentarz, t. II, red. P. Machnikowski, Warszawa 2024.
Pogonowski P., Realizacja prawa do sądu w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2005.
Pyziak-Szafnicka M., Akcja pauliańska jako konstytucyjnie umocowane ograniczenie swobody umów [w:] Czynić postęp w prawie. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Birucie Lewaszkiewicz-Petrykowskiej, red. W. Robaczyński, Łódź 2017.
Pyziak-Szafnicka M., Ochrona wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika, Warszawa 1995.
Pyziak-Szafnicka M., Wilejczyk M. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 6, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. A. Olejniczak, Warszawa 2023.
Radwański Z., Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 1997.
Romańska M., Znoszenie egzekucji. Wybrane problemy na styku prawa materialnego i procesowego [w:] Ius est a iustitia appellatum. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Tadeuszowi Wiśniewskiemu, red. T. Ereciński, J. Gudowski, M. Pazdan, M. Tomalak, Warszawa 2017.
Telenga P. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. I, red. A. Jakubecki, Warszawa 2017.
Turski P. [w:] Metodyka pracy pełnomocnika procesowego w postępowaniach ze skargi pauliańskiej ze wzorami pism, red. P. Filipiak, P. Turski, Warszawa 2023.
Walasik M., Interakcje wykładni prawa cywilnego materialnego i procesowego, „Państwo i Prawo” 2023/6.
Walasik M., Zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej prowadzonej przeciwko różnym dłużnikom, „Polski Proces Cywilny” 2012/2.
Waligórski M., Polskie prawo procesowe cywilne. Funkcja i struktura procesu, Warszawa 1947.
Wielki słownik języka polskiego, hasło: krzywda, red. P. Żmigrodzki, https://wsjp.pl/haslo/podglad/33837/krzywda (dostęp: 10.11.2025 r.).
Wilejczyk M., Skutki rozporządzenia przez dłużnika pauliańskiego uzyskaną korzyścią majątkową, „Przegląd Sądowy” 2013/10.
Woźniak Z. [w:] Wybrane zagadnienia egzekucji sądowej, red. J. Gołaczyński, Warszawa 2008.
Zedler F., Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne. Komentarz, t. III, Toruń 1995.
Zedler F., Z problematyki dochodzenia roszczeń pauliańskich w postępowaniu upadłościowym, „Polski Proces Cywilny” 2019/1.

prof. dr hab. Tadeusz Wiśniewski 
sędzia Sądu Najwyższego w stanie spoczynku, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-8703-7476

Nowa perspektywa procesu cywilnego w związku ze sztuczną inteligencją 

W artykule zawarto tezę, że nawet współcześnie polski porządek konstytucyjny dopuszcza możliwość ustanowienia w pełni autonomicznego – opartego na wykorzystaniu sztucznej inteligencji – cyfrowego procesu w sprawach cywilnych. Nie stoi temu na przeszkodzie przewidziane w Konstytucji RP prawo do sądu (art. 45 ust. 1). Podstawę do przeprowadzenia i rozstrzygnięcia sporu cywilnego przez sąd cyfrowy stanowiłaby zgodna wola stron, wyrażona w postaci umowy. Sąd cyfrowy, tak samo jak sąd polubowny, usytuowany byłby poza strukturą sądów państwowych, a samo postępowanie przed tym sądem byłoby kolejnym – trzecim w polskim porządku prawnym – postępowaniem cywilnym. 

Słowa kluczowe: postępowanie cywilne, prawo do sądu, sztuczna inteligencja, postępowanie sądowe cyfrowe 

Prof. dr hab. Tadeusz Wiśniewski 
retired Justice of the Supreme Court, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-8703-7476

A new perspective on civil proceedings in connection with artificial intelligence

The article advances the thesis that even under the contemporary Polish constitutional order it is possible to establish a fully autonomous digital civil procedure based on the use of artificial intelligence. Such a solution is not precluded by the right to a court guaranteed by the Constitution of the Republic of Poland (Article 45 para 1.). The basis for conducting and resolving a civil dispute by a digital court would be the concordant will of the parties, expressed in the form of an agreement. The digital court, like an arbitral tribunal, would be situated outside the structure of state courts, and the proceedings before it would constitute an additional – third, alongside the existing ones in the Polish legal system – form of civil proceedings.

Keywords: civil proceedings, right to a court, artificial intelligence, digital court proceedings

Bibliografia / References
Dolniak P., Kuźma T., Ludwiński A., Wasik K., Sztuczna inteligencja w wymiarze sprawiedliwości. Między prawem a algorytmami, Warszawa 2024.
Goździaszek Ł., Perspektywy wykorzystania sztucznej inteligencji w postępowaniu sądowym, „Przegląd Sądowy” 2015/10.
Marszałek J., Skwarcow M., Użycie sztucznej inteligencji w postępowaniu karnym, „Przegląd Sądowy” 2025/3.
Matuszczak J., Wyrokowanie na posiedzeniu niejawnym w procesie cywilnym, rozprawa doktorska, 19.06.2024 r., https://radon.nauka.gov.pl/dane/profil/19a3a381-e492-4aa8-a726-4f5a689877f8 (dostęp: 18.10.2025 r.).
Wiśniewski T., O niektórych teoretycznych i praktycznych dylematach rozpraw zdalnych w świetle standardów rzetelnego procesu cywilnego, „Krytyka Prawa. Niezależne studia nad prawem” 2023/15 (1).

Dariusz Zawistowski 
sędzia Sądu Najwyższego, Polska

Postępowanie sądowe prowadzone na podstawie art. 21 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o leczeniu niepłodności

Autor analizuje stosowanie procedury medycznie wspomaganej prokreacji unormowanej w ustawie z 25.06.2015 r. o leczeniu niepłodności. Zwraca uwagę na wynikające z art. 21 ust. 2 tej ustawy zagadnienia o charakterze procesowym, obejmujące w szczególności kwestie dotyczące trybu postępowania, dokonuje także oceny przesłanek, na podstawie których sąd opiekuńczy powinien rozstrzygać w przedmiocie zezwolenia na przeniesienie utworzonego zarodka do organizmu biorczyni.

Słowa kluczowe: postępowanie nieprocesowe, procedura medycznie wspomaganej prokreacji, dawstwo partnerskie, zgoda na transfer zarodka

Dariusz Zawistowski
Justice of the Supreme Court, Poland

Judicial proceedings conducted pursuant to article 21 of the Polish Act of 25 June 2015 on the Treatment of Infertility

The author analyses the application of medically assisted reproduction procedures as regulated by the Polish Act of 25 June 2015 on the Treatment of Infertility. He draws attention to the procedural issues arising from Article 21 para. 2 of that Act, in particular those concerning the mode of proceedings, and also assesses the prerequisites on the basis of which the guardianship court should decide on granting consent for the transfer of a created embryo into the body of the recipient.

Keywords: non-contentious proceedings, medically assisted reproduction procedure, partner donation, consent to embryo transfer

Bibliografia / References
Zembrzuski T., Skarga kasacyjna. Dostępność w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2011.

prof. dr hab. Feliks Zedler 
emerytowany profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6631-0122

Środki obrony praw stron postępowania arbitrażowego (wybrane zagadnienia)

Autor omawia możliwości obrony praw strony przed wyrokami arbitrażowymi, w szczególności wyrokami sporządzonymi w fikcyjnych arbitrażach oraz arbitrażach, w których dobrani arbitrzy wydają z naruszeniem prawa tendencyjne wyroki na korzyść jednej ze stron (tzw. czarne arbitraże). Obrona przed takimi wyrokami, jeżeli zostały na wydane terenie Polski, jest możliwa tylko w drodze skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego, uregulowanej w art. 1205 i n. Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.), oraz przez podniesienie zarzutów przeciwko uznaniu albo stwierdzeniu wykonalności wyroku arbitrażowego (art. 1212 i n. k.p.c.). W przypadku fikcyjnego wyroku arbitrażowego, opiewającego na wydanie za granicą Polski wyroku arbitrażowego, jedynym środkiem obrony jest podnoszenie zarzutów w postępowaniu o jego uznanie lub stwierdzenie wykonalności. W obydwu tych postępowaniach na stronie kwestionującej taki wyrok ciąży obowiązek wykazania, że nie zawarła zapisu na kwestionowany arbitraż.

Słowa kluczowe: czarne arbitraże, dokument prywatny, zapis na sąd polubowny, wyrok sądu polubownego, skarga o uchylenie wyroku arbitrażowego, uznanie i stwierdzenie wykonalności wyroku arbitrażowego

Prof. dr hab. Feliks Zedler 
Emeritus Professor of Adam Mickiewicz University in Poznań, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6631-0122

Means of protecting the rights of parties to arbitration proceedings (selected issues)

The author discusses the means of protecting a party’s rights against arbitral awards, in particular awards rendered in fictitious arbitrations and in arbitrations in which selected arbitrators issue biased and unlawful awards in favor of one of the parties (so-called “black arbitrations”). Protection against such awards, if they are rendered in Poland, is possible only by way of an action to set aside an arbitral award, regulated in Articles 1205 et seq. of the Polish Code of Civil Procedure, and by raising objections against the recognition or declaration of enforceability of an arbitral award (Articles 1212 et seq. of the Polish Code of Civil Procedure). In the case of a fictitious arbitral award purportedly rendered outside the territory of Poland, the only means of protection is to raise objections in proceedings concerning its recognition or declaration of enforceability. In both types of proceedings, the party challenging such an award bears the burden of proving that it did not conclude an arbitration agreement relating to the disputed arbitration.

Keywords: black arbitrations, private document, arbitration agreement, arbitral award, action to set aside an arbitral award, recognition and declaration of enforceability of an arbitral award

Bibliografia / References
Ereciński T., Weitz K., Sąd arbitrażowy, Warszawa 2008.
Krasnowska V., Prezes wykręca numer, „Polityka” 2015/35 (3024).
Zedler F., Czarne arbitraże [w:] Nadużycie prawa procesowego cywilnego, red. P. Grzegorczyk, M. Walasik, F. Zedler, Warszawa 2019.

dr hab. Tadeusz Zembrzuski, prof. UW 
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warszawski, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-8239-6827

Bezskuteczność względna rozporządzenia nieruchomością w toku egzekucji, czyli o wierzycielach dwóch kategorii

Przedmiotem artykułu jest zagadnienie bezskuteczności względnej rozporządzenia nieruchomością po jej zajęciu w toku egzekucji – sytuacja, w której dochodzi do kolizji między prawem nabywcy nieruchomości a uprawnieniami wierzycieli egzekwujących. Podjęto próbę wykładni i określenia funkcji art. 930 § 1 i § 11 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.),  ukazując, w jaki sposób regulacja ta kształtuje sytuację procesową wierzycieli zbywcy i wierzycieli nabywcy. Wprowadzenie w 2023 r. przepisu art. 930 § 11 k.p.c., umożliwiającego zajęcie nieruchomości przez wierzycieli nabywcy, doprowadziło do powstania dualizmu wierzycieli uczestniczących w egzekucji z tej samej nieruchomości. Problem ten ma znaczenie nie tylko dogmatyczne, lecz także systemowe – dotyczy relacji między zasadą skuteczności egzekucji a zasadą równości uczestników postępowania egzekucyjnego oraz konstytucyjną ochroną prawa własności.

Słowa kluczowe: egzekucja z nieruchomości, zajęcie nieruchomości, skutki zajęcia nieruchomości, bezskuteczność względna czynności, zbycie nieruchomości w toku postępowania, przyłączenie się do egzekucji, uprawnienia wierzyciela

Dr hab. Tadeusz Zembrzuski, University of Warsaw Professor
 Faculty of Law and Administration, University of Warsaw, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-8239-6827

Relative ineffectiveness of the disposal of immovable property in the course of enforcement proceedings: on two categories of creditors

The article addresses the issue of the relative ineffectiveness of the disposal of immovable property after it has been seized in the course of enforcement proceedings – a situation in which a conflict arises between the rights of the purchaser of the immovable property and the entitlements of enforcing creditors. An attempt is made to interpret and define the function of Article 930(1) and (1¹) of the Polish Code of Civil Procedure, showing how this regulation shapes the procedural position of the seller’s creditors and the purchaser’s creditors. The introduction in 2023 of Article 930(1¹), which allows the purchaser’s creditors to seize the immovable property, has led to the emergence of a dualism of creditors participating in enforcement against the same property. This problem is significant not only from a dogmatic perspective but also from a systemic one, as it concerns the relationship between the principle of the effectiveness of enforcement, the principle of equality of participants in enforcement proceedings, and the constitutional protection of the right of ownership.

Keywords: enforcement against immovable property, seizure of immovable property, effects of seizure of immovable property, relative ineffectiveness of acts-in-law, disposal of immovable property in the course of proceedings, joinder in enforcement, creditor’s rights

Bibliografia / References
Allerhand M., Kodeks postępowania cywilnego. Część druga. Postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające, Lwów 1932.
Armada-Rudnik P., Prawo hipoteczne po nowelizacji z 26.06.2009 r., „Monitor Prawniczy” 2010/1.
Bociąga M., Zbycie nieruchomości w toku postępowania egzekucyjnego, „Monitor Prawniczy” 2007/15.
Borkowski P., Skuteczność orzeczeń sądowych przenoszących własność nieruchomości po jej zajęciu, „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” 2012/3–6.
Ciepła H. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. IV, Artykuły 730–1088, red. T. Wiśniewski, Warszawa 2021.
Darłak T., Zajęcie nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym i zarząd zajętą nieruchomością, „Nieruchomości” 2011/7.
Derlatka J., Zakres zajęcia nieruchomości w egzekucji sądowej, „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” 2024/2.
Drozd-Sweklej R., Ocena rozporządzenia zajętą nieruchomością w toku sądowego postępowania egzekucyjnego, „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” 2010/1.
Dziurda M., Kodeks postępowania cywilnego. Praktyczny komentarz do nowelizacji z 2023 roku, Warszawa 2023.
Flejszar R. [w:] System Postępowania Cywilnego, t. 5, Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne, red. K. Flaga-Gieruszyńska, Warszawa 2021.
Grajdura W., Przyłączenie się wierzyciela do egzekucji z nieruchomości, „Przegląd Sądowy” 2008/11–12.
Helis-Otasevici E., Seweryn R., Wieczystoksięgowe aspekty sądowego postępowania egzekucyjnego, „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” 2015/12.
Jakubecki A., Pobranie czynszu z góry oraz rozporządzenie czynszem najmu lub dzierżawy a egzekucyjne zajęcie nieruchomości [w:] Analiza i ocena ustawy o komornikach sądowych oraz ustawy o kosztach komorniczych, red. A. Marciniak, Sopot 2018.
Jakubecki A., Marcewicz-Kochnio O., Zasada równości stron w sądowym postępowaniu egzekucyjnym [w:] Prawa wierzyciela a ochrona dłużnika. Teoria i praktyka, red. H. Bednorz-Godyń, A. Marciniak, Warszawa 2022.
Julke G., Egzekucja z nieruchomości, Sopot 2006.
Julke G., Zbycie nieruchomości w toku egzekucji sądowej – dopuszczalność i ryzyka, „Rejent” 2025/2
Klonowski M., Uczestnicy postępowania o podział sumy uzyskanej przez egzekucję z nieruchomości [w:] Egzekucyjne zaspokojenie wierzyciela hipotecznego. Teoria i praktyka, red. H. Bednorz-Godyń, A. Marciniak, Warszawa 2023.
Kołodziejczak B., Przyłączenie się do postępowania egzekucyjnego z nieruchomości w trybie art. 927 KPC, „Monitor Prawniczy” 2006/4.
Korzonek J., Postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające. Część druga Kodeksu postępowania cywilnego, t. II (Art. 598–864), Kraków 1934.
Kunicki I., Wybór sposobu egzekucji i ustalenie majątku dłużnika w świetle projektowanych zmian Kodeksu postępowania cywilnego (druk sejmowy nr 2678), „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” 2015/5.
Ławrynowicz Ł., Pierwszeństwo hipoteki ustanowionej na egzekwowanej nieruchomości – glosa – III CZP 108/06, „Monitor Prawniczy” 2008/10.
Marciniak A., Glosa do wyroku z 29.09.2017 r., V CSK 2/17, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2018/10.
Marciniak A., Sądowe postępowanie egzekucyjne w sprawach cywilnych, Warszawa 2023.
Marciniak A., Tryby postępowania dla egzekucji sądowej z nieruchomości, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego. Prawo” 2017/95.
May J., Dopuszczalność badania przez komornika sądowego zasadności tytułu egzekucyjnego i praw osób trzecich do zajmowanych składników majątku dłużnika a efektywność egzekucji sądowej, „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” 2025/2.
Nowocień M.A., Notarialne zbycie nieruchomości w toku egzekucji sądowej – zagadnienia praktyczne, „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” 2024/4.
Orwell G., Folwark zwierzęcy, tłum. T. Jeleński, Warszawa 2021.
Pawlewska M., Zbycie i obciążenie nieruchomości zajętej w toku sądowego postępowania egzekucyjnego, „Rejent” 2011/1.
Pietrzkowski H. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Postępowanie egzekucyjne, t. IV, red. M. Dziurda, T. Ereciński, Warszawa 2025.
Romańska M., Badanie okoliczności materialnoprawnych w postępowaniu klauzulowym i egzekucyjnym [w:] Praktyka wobec nowelizacji postępowania cywilnego – konsekwencje zmian, red. M. Dziurda, T. Zembrzuski, Warszawa 2021.
Soliński P., Zakres zajęcia nieruchomości w egzekucji sądowej i jego skutki procesowe (Cześć 1), „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” 2013/7–9.
Szereda A., Egzekucja z nieruchomości po zmianach wprowadzonych ustawą o komornikach sądowych [w:] Analiza i ocena ustawy o komornikach sądowych oraz ustawy o kosztach komorniczych, red. A. Marciniak, Sopot 2018.
Szpunar A., Uwagi o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, „Państwo i Prawo” 1963/8–9.
Świeboda Z., Egzekucja z nieruchomości w sądowym postępowaniu egzekucyjnym (zagadnienia wybrane) [w:] Ars et usus. Księga pamiątkowa ku czci Sędziego Stanisława Rudnickiego, Warszawa 2005.
Świeboda Z., Glosa do uchwały SN z 19.12.1980 r., III CZP 65/80, „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” 1981/5–6.
Świeczkowski J., Przyłączenie się wierzyciela do toczącej się egzekucji z nieruchomości, „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” 2005/7–9.
Świeczkowski J., Zakres zajęcia nieruchomości na podstawie art. 929 k.p.c. Zagadnienia wybrane, „Przegląd Sądowy” 2016/9.
Turski P., Uznanie umowy najmu lub dzierżawy za bezskuteczną oraz skutek wyroku pauliańskiego, „Monitor Prawniczy” 2020/6.
Wolak G., Z problematyki skutków zbycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu po jego zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym. Rozważania na kanwie zagadnienia prawnego w sprawie III CZP 13/20, „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” 2021/5.
Wolwiak I., Charakter współudziału wierzycieli w egzekucji z nieruchomości, „Monitor Prawniczy” 2022/14.
Wójcik S., Z zagadnień rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, „Państwo i Prawo” 1962/10.
Zembrzuski T., Funkcje i cele egzekucji sądowej [w:] Symbolae Andreae Marciniak dedicatae, red. J. Jagieła, R. Kulski, Warszawa 2022.
Zembrzuski T., Kilka uwag o funkcjach egzekucji sądowej [w:] Prawa wierzyciela a ochrona dłużnika. Teoria i praktyka, red. H. Bednorz-Godyń, A. Marciniak, Warszawa 2022.
Zembrzuski T., Nieważność postępowania w procesie cywilnym, Warszawa 2017.
Zembrzuski T., Przyłączenie się wierzyciela do egzekucji sądowej z nieruchomości, „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” 2024/1.
Zembrzuski T., Zajęcie nieruchomości obciążonej hipoteką i jego skutki [w:] Egzekucyjne zaspokojenie wierzyciela hipotecznego. Teoria i praktyka, red. H. Bednorz-Godyń, A. Marciniak, Warszawa 2024.
Zembrzuski T., Zajęcie rzeczy w egzekucji z ruchomości, czyli tworzenie i unicestwianie węzła egzekucyjnego [w:] Nowy model zawodu komornika sądowego i finansowania egzekucji sądowej, red. A. Góra-Błaszczykowska, K. Flaga-Gieruszyńska, I. Gil, Sopot 2018.