Prawo handlowe jako część prawa cywilnego – spojrzenie od strony normatywnej, praktycznego stosowania i nauczania przedmiotu
Prof. dr hab. Wojciech J. Katner
Uniwersytet Łódzki
Prawo handlowe jako część prawa cywilnego – spojrzenie od strony normatywnej, praktycznego stosowania i nauczania przedmiotu
Autor jest zwolennikiem dalszego obowiązywania powszechnie aprobowanej zasady jedności prawa cywilnego, rozumianej jako swoisty łącznik dla wszelkich stosunków prawnych o charakterze prywatnym, opartych na cywilistycznej metodzie regulacji. Oznacza ona równość prawną podmiotów i swobodę kształtowania przez nie dotyczących ich praw i obowiązków. Zatem, wbrew pojawiającym się postulatom o potrzebie wyodrębnienia prawa handlowego, jako własnej dziedziny prawa, należy się temu przeciwstawić, pozostawiając je częścią dziedziny prawa jaką jest prawo cywilne, z kodeksem cywilnym jako podstawowym aktem prawnym. Na gruncie normatywnym stwierdzenie to ma de lege lata swoje źródło w art. 2 Kodeksu spółek handlowych. W artykule omówione są także skutki zasady jedności prawa cywilnego w praktyce stosowania prawa, w tym w orzecznictwie sądowym oraz postulowany zakres przedmiotowy nauczania prawa handlowego na polskich uniwersytetach.
Słowa kluczowe: prawo cywilne, prawo handlowe, zasada jedności prawa cywilnego, metoda cywilistyczna regulacji stosunków prawnych, zakres nauczania prawa cywilnego
Commercial Law as Part of Civil Law: Analysis From the Normative, Practical, and Educational Perspective
The author advocates for the continued validity of the universally accepted principle of the unity of civil law, understood as a specific framework encompassing all private legal relationships based on civilistic method of regulation, which implies legal equality of entities and their freedom to shape their rights and obligations. Therefore, contrary to the emerging postulates to distinguish commercial law as a separate field of law, such a solution should be rejected and commercial law should remain a part of civil law, with the Civil Code as the basic legal act. From a normative perspective, this position has its de lege lata foundation in Article 2 of the Commercial Companies and Partnerships’ Code. The article also discusses the consequences of the principle of the unity of civil law in the practice of applying the law, including court decisions, and the proposed scope of teaching commercial law at Polish universities.
Keywords: civil law, commercial law, principle of unity of the civil law, civilistic method of regulating legal relations, scope of civil law teaching
Bibliografia
Frąckowiak J., Miejsce prawa handlowego w systemie prawa i metody jego regulacji [w:] Sto lat polskiego prawa handlowego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Andrzejowi Kidybie, t. 3, red. M. Dumkiewicz, K. Kopaczyńska-Pieczniak, J. Szczotka, Warszawa 2021
Frąckowiak J., O potrzebie i kryteriach wyodrębnienia prawa handlowego jako samodzielnej gałęzi prawa prywatnego [w:] Sensum, non verba spectamus. Księga jubileuszowa Profesor Urszuli Promińskiej, red. W.J. Katner, M. Balcerzak, J. Chlebny, J. Janeta, Łódź–Warszawa 2024
Frąckowiak J., O problemach z normatywną definicją osób prowadzących działalność gospodarczą lub zawodową we współczesnym prawie prywatnym [w:] Non omne quod licet honestum est. Studia z prawa cywilnego i handlowego w 50-lecie pracy naukowej Profesora Wojciecha Jana Katnera, red. S. Byczko, A. Kappes, B. Kucharski, U. Promińska, Łódź–Warszawa 2022
Frąckowiak J., Ustawodawstwo dotyczące przedsiębiorców pod rządami zasady jedności prawa cywilnego, Przegląd Prawa Handlowego 2000, nr 11
Grzybowski S., Dyskusja w sprawie wyodrębnienia prawa gospodarczego, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 1993, nr 1
Grzybowski S. [w:] System prawa cywilnego, t. 1, Część ogólna, red. S. Grzybowski, Ossolineum 1985
Grzybowski S. [w:] System prawa cywilnego, t. 3, cz. 2, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, red. S. Grzybowski, Ossolineum 1976
Gudowski J., Kodeks cywilny. Orzecznictwo. Piśmiennictwo, t. 1, Część ogólna. Orzecznictwo Sądu Najwyższego z lat 1918–2018 oraz piśmiennictwo z lat 1842–2018, dotyczące Kodeksu cywilnego lub zachowujące ścisły związek z jego przepisami, Warszawa 2018
Herbet A. (red.), Podstawowe problemy i konstrukcje współczesnego prawa handlowego, Warszawa 2023
Katner W.J., Podstęp jako wada oświadczenia woli w czynnościach prawnych przedsiębiorców [w:] Czynić postęp w prawie. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Birucie Lewaszkiewicz-Petrykowskiej, red. W. Robaczyński, Łódź 2017
Katner W.J., Przedsiębiorca i konsument w projekcie księgi pierwszej nowego Kodeksu cywilnego – do czego zmierza Komisja Kodyfikacyjna? [w:] Prawo handlowe XXI wieku. Czas stabilizacji, ewolucji czy rewolucji. Księga jubileuszowa Profesora Józefa Okolskiego, red. M. Modrzejewska, Warszawa 2010
Katner W.J., Zasada jedności prawa cywilnego a współczesny zakres podmiotowo-przedmiotowy stosunków handlowych [w:] Prawo handlowe. Między teorią, praktyką a orzecznictwem. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Januszowi A. Strzępce, red. P. Pinior, P. Relidzyński, W. Wyrzykowski, E. Zielińska, M. Żaba, Warszawa 2019
Katner W.J. [w:] Prawo gospodarcze i handlowe, red. W.J. Katner, Warszawa 2023
Katner W.J. (red.), System Prawa Prywatnego, t. 9, Umowy nienazwane, Warszawa 2023
Kidyba A., Prawo handlowe, Warszawa 2016
Kuniewicz Z., Glosa do wyroku SN z 20.10.2011 r., III CSK 5/11, OSP 2012, nr 7–8, poz. 75
Kopaczyńska-Pieczniak K. [w:] Kodeks spółek handlowych, t. 1, Komentarz do art. 1–150, red. A. Kidyba, Warszawa 2017
Leśniak M., Sołtys B., Czy potrzebny jest nowy kodeks handlowy? [w:] Podstawowe problemy i konstrukcje współczesnego prawa handlowego, red. A. Herbet, Warszawa 2023
Lewaszkiewicz-Petrykowska B., Wady oświadczenia woli, Warszawa 1973
Majorowicz J. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, red. Z. Resich, Warszawa 1972
Okolski J., Opalska D. [w:] Prawo handlowe dla studentów i praktyków, red. J. Okolski, M. Modrzejewska, Warszawa 2012
Okolski J., Opalski W., Znaczenie prawa handlowego w świetle koncepcji jedności prawa cywilnego, Przegląd Prawa Handlowego 1992, nr 1
Opalski A., Wiśniewski A.W. [w:] Kodeks spółek handlowych, t. 3A, Spółka akcyjna. Komentarz. Art. 301–392, red. A. Opalski, Warszawa 2015
Osajda K. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, Część ogólna. Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny. Prawo o notariacie (art. 79–95 i 96–99), red. K. Osajda, Warszawa 2017
Pazdan M., Kodeks spółek handlowych a kodeks cywilny, PiP 2001, nr 2
Popiołek W., Kodeks spółek handlowych – nowe rozwiązania, Nowe Prawo Notarialne 2000, nr 5–6
Popiołek W., „Spółki prawa handlowego”, czyli spółki prawa, którego nie ma [w:] Sto lat polskiego prawa handlowego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Andrzejowi Kidybie, t. 3, red. M. Dumkiewicz, K. Kopaczyńska-Pieczniak, J. Szczotka, Warszawa 2021.
Pyka M., Niedopuszczalność stosowania art. 58 k.c. do oceny skutków prawnych nieważności uchwał zgromadzeń spółek kapitałowych – glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 20.10.2011 r. (III CSK 5/11) oraz glosa do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18.10.2011 r. (I OSK 1783/11), Glosa 2013, nr 1
Pyziak-Szafnicka M. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Część ogólna, red. M. Pyziak-Szafnicka, P. Księżak, Warszawa 2014
Pyzioł W. [w:] Kodeks spółek handlowych. Komentarz, red. W. Pyzioł, Warszawa 2008
Romanowski M., W sprawie potrzeby kodeksu handlowego [w:] Ius est ars boni et aequi. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Józefowi Frąckowiakowi, red. A. Dańko-Roesler, M. Leśniak, M. Skory, B. Sołtys, Wrocław 2018
Romanowski M. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 16, Prawo spółek osobowych, red. A. Szajkowski, Warszawa 2016
Siemiątkowski T., Potrzeszcz R. [w:] Kodeks spółek handlowych. Komentarz, t. 1, Tytuł I. Przepisy ogólne. Tytuł II. Spółki osobowe, red. T. Siemiątkowski, R. Potrzeszcz, Warszawa 2010
Skąpski J., O stanie i potrzebach prawa cywilnego – uwag kilka, Przegląd Sądowy 1992, nr 7–8
Sobolewski P. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, Część ogólna. Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny. Prawo o notariacie (art. 79–95 i 96–99), red. K. Osajda, Warszawa 2017
Sołtysiński S., Kodeks spółek handlowych (Podstawowe założenia), PiP 2000, nr 11
Sołtysiński S., Przepisy ogólne kodeksu spółek handlowych (Wybrane zagadnienia), PiP 2001, nr 7
Sołtysiński S. [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks spółek handlowych, t. 1, Przepisy ogólne. Spółki osobowe. Komentarz do artykułów 1–150, Warszawa 2012
Stec M. (red.), System Prawa Handlowego, t. 5 A, B, C, Prawo umów handlowych, Warszawa 2020
Szajkowski A., Umowa spółki handlowej, Studia Prawnicze 2001, nr 3–4
Szczepaniak R. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, red. M. Gutowski, Warszawa 2016
Szczepańska-Leśniewska K., Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli o przystąpieniu do spółki z o.o. – glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 2.02.2017 r., I CSK 92/16, Glosa 2019, nr 2
Szlęzak A., Glosa do wyroku SN z 2.02.2017 r., I CSK 92/16, OSP 2018, nr 4, poz. 34
Winiarz J. [w:] Kodeks cywilny z komentarzem, red. J. Winiarz, Warszawa 1980
Włodyka S. [w:] System Prawa Handlowego, t. 1, Prawo handlowe – część ogólna, red. S. Włodyka, Warszawa 2009
Prof. dr hab. Beata Giesen
Uniwersytet Łódzki
W stronę monizmu – kierunek rozwoju polskiego prawa autorskiego
Dogmat, że prawo autorskie ma źródło w akcie stworzenia dzieła, z którym twórca-człowiek jest powiązany osobistą więzią długo pozostawał niewzruszony. W ostatnich latach można zaobserwować znaczne poszerzenie zakresu pojęcia utworu oraz jego postępującą merkantylizację. Cyfryzacja nośnika utworu i jego wprowadzenie do sieci internetowych oraz „konkurencja” ze strony wytworów wygenerowanych przez AI przeobraziły otoczenie, w którym funkcjonuje utwór oraz jego twórca. Przyczyniło się to do dekonstrukcji prawa autorskiego. Przyjęty w Polsce model prawa autorskiego bazuje na dualizmie dwóch kategorii uprawnień: autorskich prawach osobistych oraz autorskich majątkowych. Zachodzące zmiany doprowadziły do wyraźnego osłabienia pierwszej grupy uprawnień, przez co cała konstrukcja prawa autorskiego została znacznie osłabiona. Ten stan rzeczy niesie ze sobą poważne zagrożenie dla godnych ochrony interesów twórcy. Powstaje pytanie, czy przyjęty model prawa autorskiego jest nadal aktualny. Od dłuższego czasu podejmowane są próby wzmocnienia pozycji twórcy. Na przykład rozbudowano system ustawowego prawa do wynagrodzenia. Dokonane modyfikacje przesuwają polskie prawo autorskie w kierunku modelu monistycznego, jednak w zmienionej postaci (monizm 2.0). W pierwotnym jego wydaniu nieprzenoszalność uprawnień majątkowych jest bowiem efektem ubocznym. Tymczasem współczesny monizm czyni użytek ze swojej dawnej słabości. Nieprzenoszalność uprawnień majątkowych stanowi teraz nową, dodatkową kotwicę dla prawa autorskiego. Takie ujęcie prawa autorskiego pozwala zachować dotychczasowe jego funkcje, a mianowicie ochronę osobistej więzi twórcy-człowieka do jego dzieła.
Słowa kluczowe: dualistyczny model prawa autorskiego, monizm, prawo do wynagrodzenia, autorskie prawa osobiste, odpersonalizowanie utworu
Towards Monism: The Development Direction of Polish Copyright Law
The dogma that copyright originates in the act of creating a work with which the human creator is personally connected has long remained unshaken. In recent years, a significant broadening of the scope of the concept of a work and its progressive commercialization has been observed. The digitization of the medium of a work and its introduction to the internet and „competition” from AI-generated products have transformed the environment in which a work and its creator operate. The aforementioned points have contributed to the deconstruction of copyright law. The Polish copyright model is based on the duality of two categories of rights: moral rights and economic rights. The ongoing changes have led to a significant decline of the former group of rights, which has considerably undercut the entire copyright structure. This state of affairs poses a serious threat to the interests of the author that are worthy of protection. Consequently, a question arises whether the currently adopted Polish copyright model is still up to date. Accordingly, attempts have been made to strengthen the position of the creator for quite some time. For example, the system of statutory remuneration rights has been expanded. The modifications made redirect the Polish copyright law towards a monistic model, yet in a modified form (monism 2.0). In its original version, the non-transferability of economic rights is a side effect. Meanwhile, contemporary monism makes use of its former weakness. The non-transferability of economic rights is now a new, additional anchor for copyright. This approach to copyright law allows it to retain its existing functions, namely the protection of the personal bond between the creator and their work.
Keywords: dualistic model of copyright law, monism, right to remuneration, moral rights, depersonalization of the work
Bibliografia
Błaszczyk C., Propertarianistyczne teorie prawa autorskiego, Warszawa 2018
Błeszyński J., Ochrona majątkowych praw autorskich na drodze cywilnej [w:] System Prawa Prywatnego, t. 13, Prawo autorskie, red. J. Barta, Warszawa 2013
Błeszyński J., Spór o słuszne wynagrodzenie, Rzeczpospolita z 8.05.2024 r.
Błeszyński J., Twórczość jako przesłanka ochrony w polskim prawie autorskim w świetle doktryny i orzecznictwa [w:] Współczesne Problemy prawa prywatnego. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Edwarda Gniewka, red. J. Gołaczyński, P. Machnikowski, Warszawa 2010
Błeszyński J., Wysokość wynagrodzenia autorskiego [w:] Qui bene dubitat, bene sciet. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Ewie Nowińskiej, red. J. Barta, J. Chwalba, R. Makiewicz, P. Wasilewski, Warszawa 2018
Błeszyński J., Staszków M., Prawo autorskie i wynalazcze, Warszawa 1983
Cloos Ch.C., Die Rechtsfigur des Urheberpersönlichkeitsrechts – Dogmatik, Herausforderungen und Wandel, München 2024
Czajkowska-Dąbrowska M., Prawa autorów i artystów wykonawców do wynagrodzenia i prawo z art. 18 dyrektywy DSM [w:] Sensum, non verba spectamus. Księga jubileuszowa Profesor Urszuli Promińskiej, red. W. J. Katner, M. Balcerzak, J. Chlebny, J. Janeta, Łódź–Warszawa 2024
Desbois H., Le Droit d’auteur en France, Paris 1966
Dietz A., Droit Moral des Urhebers im neuen französischen und deutschen Urheberrecht – eine rechtsvergleichende Untersuchung, München 1966
Dreier T., Schulze G., Urheberrechtsgesetz, München 2025
Flisak D., Maxa Kummera teoria statystycznej jednorazowości – pozorne rozwiązanie problematycznej oceny indywidualności dzieła [w:] Spory o własność intelektualną. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorom Januszowi Barcie i Ryszardowi Markiewiczowi, red. A. Matlak, S. Stanisławska-Kloc, Warszawa 2013
Gierke O. von, Deutschen Privatrechts, t. 1, Leipzig 1895
Giesen B., Prawo twórcy utworu do wynagrodzenia – próba systematyzacji po nowelizacji prawa autorskiego, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego 2024, nr 4
Giesen B. [w:] Ustawy autorskie. Komentarze, t. 1, Prawo autorskie i prawa pokrewne. Ochrona baz danych. Zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, red. R. Markiewicz, Warszawa 2020
Heim E., Die statistische Einmaligkeit im Urheberrecht de lege lata und de lege ferenda, Fribourg 1971
Heinze Ch., Beweis menschlicher Urheberschaft, Urhebervermutung und Täuschung über Werkeigenschaften bei Erzeugnissen künstlicher Intelligenz – Dokumentationspflichten ante portas?, Zeitschrift für Urheber- und Medienrecht 2024, nr 3
Hilty R.M., Urheberrecht, Bern 2020
Hoeren T. „Geistiges Eigentum” ist tot – lang lebe ChatGPT, MultiMedia und Recht 2023, nr 2
Kappes A., Podmiotowość prawna sztucznej inteligencji. Rzeczywista potrzeba czy kreacjonizm prawniczy? [w:] Non omne quod licet honestum est. Studia z prawa cywilnego i handlowego w 50-lecie pracy naukowej Profesora Wojciecha Jana Katnera, red. S. Byczko, A. Kappes, B. Kucharski, U. Promińska, Łódź–Warszawa 2022
Kaerger K., Juristische Natur des Urheberrechts, Berlin 1882
Käde L., Do You Remember? – Enthalten KI-Modelle Vervielfältigungen von Trainingsdaten, lassen sich diese gezielt rekonstruieren und welche Implikationen hat das für das Urheberrecht?, Zeitschrift für Urheber- und Medienrecht 2024, nr 3
Kohler J., Autorrecht, Jena 1880
Kohler J., Rezension von Morillot, De la protection accordée aux oeuvres d’art, aux photographies, aux dessins et modèles industriels et aux brevets d’invention dans l’empire d’Allemagne (1878), Kritische Vierteljahresschrift für Gesetzgebung und Rechtswissenschaft 1879, nr 21
Kohler J., Urheberrecht an Schriftwerken und Verlagsrecht, Stuttgardt 1907
Kummer M., Das urheberrechtlich schützbare Werk, Bern 1968
Kurosz K., Post w mediach społecznościowych jako utwór. Uwagi na tle orzecznictwa sądu własności intelektualnej – Sądu Okręgowego w Warszawie [w:] Sensum, non verba spectamus. Księga jubileuszowa Profesor Urszuli Promińskiej, red. W.J. Katner, M. Balcerzak, J. Chlebny, J. Janeta, Łódź–Warszawa 2024
Laskowska-Litak E., Pojęcie utworu w prawie autorskim, Warszawa 2022
Lauber-Rönsberg A., Autonome „Schöpfung” – Urheberschaft und Schutzfähigkeit, Gewerblicher Rechtsschutz und Urheberrecht 2019, nr 3
León M.G., Moral right of integrity and the public interest, Journal of Intellectual Property Law & Practice 2019, vol. 14, nr 4
Machała W., Utwór. Przedmiot prawa autorskiego, Warszawa 2013
Machała W. [w:] Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, red. W. Machała, R.M. Sarbiński, Warszawa 2019
Marcinkowska J., Pojęcie utworu w świetle konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawa [w:] Experientia Docet. Księga jubileuszowa ofiarowana Pani Profesor Elżbiecie Traple, red. P. Kostański, P. Podrecki, T. Targosz, Warszawa 2017
Markiewicz R., Ilustrowane prawo autorskie, Warszawa 2018
Markiewicz R., Zabawy z prawem cywilnym. Dane i nowe, Warszawa 2022
Mazziotti G., Authors’, not ‘content creators’, Journal of Intellectual Property Law & Practice 2024, vol. 19, nr 6
Metzger A., Rechtsgeschäfte über das Droit moral im deutschen und französischen Urheberrecht, München 2002
Morillot A., De la protection accordée aux oeuvres d’art, aux photographies, aux dessins et modèles industriels, dans l’Empire d’Allemagne, Berlin 1878
Niżankowska A.-M., Prawo do integralności utworu, Warszawa 2007
Olbrich M., Bongers Ch., Pampe J., Urheberrechtsschutz für Kunstwerke künstlicher Intelligenz?, Gewerblicher Rechtsschutz und Urheberrecht 2022, nr 12
Pawlikowska J., Wyczerpanie prawa w prawie autorskim, Białystok 2022
Rajan M.T., Moral Rights in the Digital Age: New Possibilities for the Democratization of Culture, International Review of Law, Computers & Technology 2002, t. 16, nr 2
Raue B., Kreativität im Zeitalter ihrer technischen Reproduzierbarkeit: Generative KI als Totengräberin des Urheberrechts? Eine Gedankenskizze, Zeitschrift für Urheber- und Medienrecht 2024, nr 3
Rigamonti C.P., Deconstructing Moral Rights, Harvard International Law Journal 2006, vol. 47, nr 2
Schack H., Auslesen von Webseiten zu KI-Trainingszwecken als Urheberrechtsverletzung de lege lata et ferenda, Neue Juristische Wochenzeitschrift 2024, nr 3
Seemann M., Übertragbarkeit von Urheberpersönlichkeitsrechten, Bern 2008
Traple E. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 13, Prawo autorskie, red. J. Barta, Warszawa 2013
Ulmer E., Urheber- und Verlagsrecht, Berlin–Heidelberg–New York 1980
Wojnicka E., Ochrona autorskich dóbr osobistych, Łódź 1997
Wojnicka E., Giesen B., Autorskie dobra osobiste w rozwoju historycznym [w:] System Prawa Prywatnego, t. 13, Prawo autorskie, red. J. Barta, Warszawa 2013
Wyrwiński M., Autorskie prawa osobiste w obrocie prawnym, Warszawa 2019
Prof. dr hab. Andrzej Olaś
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Zakończenia sporu ugodą pozasądową zawartą przed rozpoczęciem rozprawy a zwrot opłaty od pisma wszczynającego postępowanie sądowe – uwagi de lege lata i de lege ferenda
W tekście autor mierzy się ze spornym w orzecznictwie i doktrynie, a istotnym dla praktyki wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych zagadnieniem prawnym, odpowiadając na pytanie czy na gruncie art. 79 ust. 1 pkt 2 lit h) ustawy z 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zakończenia sporu ugodą pozasądową zawartą przed rozpoczęciem rozprawy uprawnia do zwrotu całości opłaty sądowej od pisma wszczynającego postępowanie sądowe. Zważywszy, że ów szczegółowy problem wiąże się z szeregiem zagadnień podstawowych o dużym znaczeniu dla systemu prawa procesowego cywilnego i wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych, takich jak zakres autonomii woli w sądowym postępowaniu cywilnym i związany z nim model (w tym katalog) czynności dyspozytywnych oraz dążenie do poprawy efektywności ochrony sądowej udzielanej w postępowaniu cywilnym poprzez stwarzanie ekonomicznych zachęt dla polubownego rozwiązywania sporów w sprawach zawisłych przed sądem na możliwie wczesnym etapie procesu, rozważania autora wykraczają poza klasyczną dogmatycznoprawną analizę tytułowego zagadnienia w aktualnym stanie prawnym z uwzględnieniem poglądów doktryny i orzeczenictwa. Poza propozycją rozstrzygnięcia przedmiotowego problemu prawnego, na gruncie obowiązujących przepisów, autor podejmuje również próbę oceny prawidłowości obowiązującej regulacji z punktu widzenia jej celu, funkcji kosztów sądowych oraz zagadnień ogólnosystemowych uwzględniających aspekty aksjologiczne i konstytucyjnoprawne. W oparciu o wyniki dokonanych ustaleń, w tekście sformułowano ostrożne postulaty zmierzające do poprawy tej regulacji.
Słowa kluczowe: zwrot opłaty sądowej, polubowne rozwiązanie sporu, pozasądowe rozwiązanie sporu, ugoda pozasądowa, ugoda sądowa, ugoda zawarta przed mediatorem, ekonomiczne zachęty do ugodowego rozwiązywania sporów
Resolving a Dispute with an Out-of-Court Settlement Concluded Before the Commencement of the Hearing and the Refund of Court Fees for the Submission Initiating the Court Proceedings: De Lege Lata and de Lege Ferenda Considerations
In the paper, the author addresses a legal issue that is controversial in both case law and legal scholars’ writings, but important for the practice of the administration of justice in civil cases. He seeks to answer the question of whether, under Article 79(1)(2) (h) of the Act of 28 July 2005 on Court Costs in Civil Cases, the resolution of a dispute by an out-of-court settlement concluded before the commencement of the hearing entitles the party to a full refund of the court fee for the submission that initiated the court proceedings. Considering that this specific issue is connected with a number of fundamental issues of vital importance for the civil procedural law system and the administration of justice in civil cases – such as the scope of autonomy of will in civil litigation and the related model (including the catalogue) of dispositive actions, and the pursuit of improving the effectiveness of judicial protection provided in civil proceedings by creating economic incentives for the amicable resolution of disputes in cases pending before the court at the earliest possible stage of the proceedings – the author’s analysis goes beyond the classic dogmatic and legal analysis of the issue at hand under the current law, taking into account both the doctrinal views and the case law. In addition to proposing a resolution of the legal problem in question, on the basis of the applicable provisions, the author also attempts to assess the correctness of the applicable regulation from the point of view of its purpose, the function of court costs and general systemic issues taking into account its axiological and constitutional aspects. Based on the results of the findings made, the text formulates cautious postulates aimed at improving this regulation.
Keywords: refund of court fees, amicable settlement of a dispute, out-of-court settlement of a dispute, court settlement, mediated settlement, economic incentives for amicable settlement of disputes
Bibliografia
Adolphsen J., Zivilprozessrecht, Giesen 2006
Berutowicz W., Zasada dyspozycyjności w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1957
Błaszczak Ł., Charakter prawny zrzeczenia się roszczenia w procesie cywilnym, Wrocław 2017
Błaszczak Ł., Problem dopuszczalności pozaustawowych (pozakodeksowych) umów procesowych dotyczących przedmiotu procesu (na przykładzie umowy o cofnięcie pozwu, zrzeczenie się roszczenia lub uznanie powództwa), Polski Proces Cywilny 2023, nr 2
Bukowski T., Rozstrzyganie o kosztach procesu cywilnego, Warszawa 1971
Byczyk M., Koszty sądowe a zawarcie ugody pozasądowej. Glosa do orzeczeń: Sądu Apelacyjnego w Katowicach w sprawie V AGz 34/22 z 20.5.2022 r. oraz do uchwały Sądu Najwyższego w sprawie III CZP 88/17 z 23.2.2018 r., Iustitia 2023, nr 3
Dolniak P., Zwrot kosztów sądowych w przypadku zawarcia ugody, Palestra 2018, nr 10
Dulęba D., Ugoda w polskim prawie cywilnym, Warszawa 2012
Dzienis P., Moment rozpoczęcia rozprawy w procesie cywilnym. Glosa do uchwały SN z dnia 23 lutego 2018 r., III CZP 88/17, Przegląd Sądowy 2021, nr 3
Ereciński T. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1, Postępowanie rozpoznawcze. Artykuły 1–124, red. T. Ereciński, Warszawa 2023
Feliga P. [w:] Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Komentarz, red. P. Feliga, Warszawa 2024
Fenichel Z., Ugoda sądowa, Nowy Proces Cywilny 1933, nr 10
Flejszar R., Zasada dyspozycyjności w procesie cywilnym, Warszawa 2016
Gołąb A., Umorzenie postępowania w procesie cywilnym, Warszawa 2020
Gonera K., Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Komentarz, Warszawa 2011
Grzegorczyk P. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1, Postępowanie rozpoznawcze, red. T. Ereciński, Warszawa 2016
Gudowski J., Pełnomocnictwo procesowe na tle podziału prawa na prywatne i publiczne, Polski Proces Cywilny 2011, nr 1
Jakubecki A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1, Artykuły 1–366, red. T. Wiśniewski, Warszawa 2021
Jędrzejewska M., Zawieszenie postępowania na zgodny wniosek stron, Nowe Prawo 1960, nr 7–8
Kulski R., Umowy procesowe w postępowaniu cywilnym, Kraków 2006
Laskowska A., Zawieszenie sądowego postępowania rozpoznawczego w sprawach cywilnych, Warszawa 2009
Lapierre J., Ugoda sądowa w polskim procesie cywilnym, Warszawa 1968
Lapierre J., Ugoda sądowa w polskim procesie cywilnym, Przegląd Sądowy 1996, nr 2
Lapierre J., Z problematyki ugody w procesie cywilnym [w:] Jednolitość prawa sądowego a jego odrębności krajowe, red. M. Sawczuk, Lublin 1997
Lindacher W.F. [w:] Münchener Kommentar zur Zivilprozessordnung mit Gerichtsverfassungsgesetz und Nebengesetzen, t. 1, §§ 1–354, München 2013
Manowska M. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany, t. 1, Art. 1–47716, red. M. Manowska, LEX 2022
Mendrek A., Orzekanie o kosztach procesu cywilnego, Sopot 2015
Mucha J., Zawisłość sprawy w procesie cywilnym, Warszawa 2014
Mokry J., Odwołalność czynności procesowych w sądowym postępowaniu cywilnym, Warszawa 1973
Naworski J.P., Ugoda pozasądowa – zagadnienia wybrane, Przegląd Prawa Handlowego 2005, nr 4
Olaś A., Czy dążenie do przyspieszenia postępowania może usprawiedliwiać ograniczenie konstytucyjnych gwarancji prawa do sądu? Uwagi na tle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Palestra 2024, nr 4
Olaś A., Umorzenie procesu cywilnego, Warszawa 2016
Olaś A., Zasada proporcjonalności w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2024
Olaś A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Dochodzenie roszczeń w postępowaniu grupowym. Przepisy przejściowe. Komentarz do zmian, t. 1, red. T. Zembrzuski, Warszawa 2020
Rosenberg L., Schwab K.H., Gottwald P., Zivilprozessrecht, München 2010
Rzewuski M., Pojęcie ugody w rozumieniu art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h ustawy z 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Glosa do uchwały SN z dnia 23 lutego 2018 r., III CZP 88/17, Glosa 2018, nr 4
Trammer H., Następcza bezprzedmiotowość procesu cywilnego, Kraków 1950
Trammer H., Ugoda wedle przepisów kodeksu postępowania cywilnego, Kraków 1933
Wierczyński G., Redagowanie i ogłaszanie aktów normatywnych. Komentarz, Warszawa 2016
Wojciechowski T., Charakter prawny ugody sądowej, Przegląd Sądowy 2001, nr 6
Dr Anna Górska
Warszawa
Zabytek jako znak towarowy
Przedmiotem artykułu jest analiza, czy oznaczenie wykorzystujące odwzorowanie zabytku posiada zdolność rejestrową umożliwiającą uzyskanie przez zgłaszającego go przedsiębiorcę prawa ochronnego na znak towarowy. Ciąg pozytywnych asocjacji wywoływanych w percepcji ludzkiej przez zabytek wydaje się atrakcyjny do wykorzystania w obrocie gospodarczym. Dopuszczalność „transpozycji” afirmujących skojarzeń, jakie wywołuje zabytek, na towary pochodzące od konkretnego przedsiębiorcy, może budzić wątpliwości pod względem „pasożytniczego” korzystania z wartości materialnych, jakie uosabia zabytek. Jedną kwestią jest, czy odwzorowanie zabytku w oznaczeniu może spełniać funkcje znaku towarowego na rynku, drugą, czy dzieło sztuki, czy inne, otrzymane po przodkach dziedzictwo kulturowe, powinno w ogóle służyć tego typu celom, tj. odróżnianiu towarów na rynku oraz oznaczeniu pochodzenia towaru od określonego przedsiębiorcy. Pojawia się pytanie o dopuszczalność komercjalizacji zabytku, świadectwa minionej epoki, i wykorzystywania go w obrocie gospodarczym, w tym w znakach towarowych. Artykuł analizuje dopuszczalność udzielenia prawa ochronnego na oznaczenie wykorzystujące odwzorowanie zabytku na tle bezwzględnych przeszkód rejestracji znaku towarowego.
Słowa kluczowe: zabytek, znak towarowy, oznaczenie, zdolność rejestrowa, bezwzględne przeszkody rejestracji
A Monument as a Trademark
The article examines the reference of a monument, as an outstanding work of art or architecture, to an intangible asset, such as a trademark. It analyses whether a designation incorporating a representation of a monument may be registered, thereby enabling an entrepreneur to acquire protective rights by applying for registration of such a designation in the Patent Office. The admissibility of „transposing” positive associations that a monument evokes onto goods may raise doubts in terms of „parasitic” use of the material values embodied by the monument. A further question also arises whether a monument that stands as evidence of past human activity should be commercialized and used in economic circulation. One issue is whether the representation of a monument in a trademark can fulfil the functions of a trademark in the market; another is whether a work of art or other element of cultural heritage received from ancestors should serve such commercial purposes (distinguishing goods on the market; indicating the origin of goods from a particular entrepreneur). Concerns may arise as to the legitimacy of allowing a particular entrepreneur to exploit unique associations that a given work of art (a monument) evokes in its recipients. Concerns may also arise as to whether such use should not be considered in pejorative terms, namely in the context of ‘extorting’ undue reputation. The article analyses the admissibility of granting a protective right for this type of designation in light of absolute grounds for refusal to register a trademark.
Keywords: monument, trademark, designation, registrability, absolute grounds for refusal
Bibliografia
Cornish W., Llewelyn D., Aplin T., Intellectual Property: Patents, Copyright, Trade Marks and Allied Rights, London 2010
Fedorowicz H., Nazwiska historyczne na etykietach, rozmowa z prof. Janem Błeszyńskim z Instytutu Prawa Cywilnego Uniwersytetu Warszawskiego, Rzeczpospolita 1999, nr 81
Fedorowicz H. [w:] Prawo własności przemysłowej. Komentarz, red. M. Kondrat, LEX 2021
Fert B., Dzieło sztuki jak znak towarowy – sprawa Gminy Oslo, https://fjw.pl/dzielo-sztuki-jako-znak-towarowy (dostęp: 13.06.2025 r.).
Gerstenblith P. [w:] Art, Cultural Heritage and the Law. Cases and Materials, Durham 2004
Górska A., Glosa do wyroku TK z 25.05.2016 r., Kp 2/15, Santander Art and Culture Law Review 2017, nr 1
Jagielska-Burduk A., Zabytek ruchomy, Warszawa 2011
Kierzkowska M., Znaczenie przysługującego organom konserwatorskim uznania administracyjnego w kontekście dostępności zabytków dla osób ze szczególnymi potrzebami, https://pcr.uwb.edu.pl/BKWP/files/BKWP_2022_28_012.pdf (dostęp: 13.06.2025 r.)
Kowalska E., Własność zabytku a dyskrecjonalna władza konserwatorska, Gdańsk 2018
Merryman J.H., The Nation and the Object, International Journal of Cultural Property 1994
Mordwiłko-Osajda J., Znak towarowy. Bezwzględne przeszkody rejestracji, Warszawa 2009
Promińska U. [w:] E. Nowińska, U. Promińska, M. du Vall, Prawo własności przemysłowej, Warszawa 2011
Prott L.V., The International Movement of Cultural Objects, International Journal of Cultural Property 2005, nr 12
Pruszyński J., Dziedzictwo kultury Polski. Jego straty i ochrona prawna, t. 1, Kraków 2001
Pruszyński J., Stan i potrzeby prawnej ochrony zabytków w Polsce, Przegląd Legislacyjny 1996, nr 2
Roellecke G., Warum schützen wir Kulturgüter [w:] Aktuelle Fragen des Kulturgüterschutzes Beiträge zur Reform des deutschen Kulturgutschutzgesetzes 1995 under seiner Angleichung an den europäischen Kulturgüterschutz, Heidlerberg 1998
Skubisz R., Prawo z rejestracji znaku towarowego i jego ochrona. Studium z zakresu prawa polskiego na tle prawno – porównawczym, Lublin 2018
Skubisz R., Znaki towarowe – ewolucja przedmiotu ochrony, Przegląd Prawa Handlowego 2008, nr 12
Sikorska W., Współczesne ujęcie zjawiska degeneracji znaku towarowego, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Prawa Własności Intelektualnej 2023, nr 4
Schmidt L., Definition of a Trade Mark by the European Trade Marks Regime – A Theoretical ExaminationExercise?, International Review of Intellectual Property and Competition Law 1999, vol. 30
Szatkowska E., Rejestrowanie zabytkowych dzieł sztuki jako znaków towarowych a ograniczenie dostępu do dziedzictwa kultury [w:] Segmenty dziedzictwa kulturowego. Między ochroną dziedzictwa materialnego a niematerialnego, red. P. Dobosz, W. Górny, A. Kozień, A. Mazur, Kraków 2020
Szczepanowska-Kozłowska K. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 14b, Prawo własności przemysłowej, red. R. Skubisz, Warszawa 2012
Tylec G., Imię i nazwisko osoby fizycznej oraz ich ochrona w polskim prawie cywilnym, Lublin 2013
Urban M., Nazwisko historyczne jako znak towarowy, Warszawa 2001
Węgrzak M.J., Zasady prawa ochrony dziedzictwa kultury w orzecznictwie sądów administracyjnych, Gdańsk 2020
Włodarczyk W., Zdolność odróżniająca znaku towarowego, Lublin 2001
Wojcieszko-Głuszko E. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 14b, Prawo własności przemysłowej, red. R. Skubisz, Warszawa 2017
Zalasińska K., Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Komentarz, Warszawa 2020
Załucki M., Licencja za używanie znaku towarowego. Studium prawnoporównawcze, Warszawa 2008
Zeidler K., Główne problemy ochrony nieruchomości zabytkowych: zarys tematu, Nieruchomości@ 2019, nr 3
Żelechowski Ł., Zdolność odróżniająca znaku towarowego – przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego z lat 2000–2004, Glosa 2005, nr 3
Żelechowski Ł. [w:] P. Kostański, Ł. Żelechowski, Prawo własności przemysłowej, Warszawa 2014
Dr Dawid Kostecki
Akademia Leona Koźmińskiego w Warszawie
Konkursy na wyższe stanowiska w służbie cywilnej – między fikcją a transparentnością?
Sprawność administracji publicznej zależy od efektywności kształcenia profesjonalnych kadr urzędniczych. Doświadczenia 30 lat służby cywilnej, niestabilności otoczenia politycznego sprawiają, że hasło restytucji konkursów w służbie cywilnej może być jedynie kolejnym tymczasowym fetyszem zmierzającym do ułożenia relacji sfery politycznej i administracyjnej. Tymczasem powstaje pytanie, z którym dotychczas ustawodawca nie był w stanie sobie poradzić – co należy sprawić, aby otwarty i konkurencyjny nabór nie miał charakteru pozornego? Wykorzystanie dotychczasowych doświadczeń legislacyjnych, zarówno przedwojennych, jak i transformacyjnych po 1989 r., pozwala na wyciągnięcie wniosków umożliwiających stworzenie zoptymalizowanych reguł selekcyjnych w służbie cywilnej. Autor opowiada się za modelem otwartego i konkurencyjnego naboru, jednak nie ogranicza się jedynie do powrotu status quo z okresu sprzed obowiązywania noweli grudniowej z 2015 r., proponując następujące postulaty de lege ferenda: przyjęcie dwuetapowego systemu rekrutacji oraz zaostrzenia kryteriów formalnych związanych z aplikowaniem o wyższe stanowiska urzędnicze. Może się wydawać, iż jest to próba wąskiego, punktowego spojrzenia na służbę cywilną. Jednakże doniosłość podejmowanej problematyki objawia się w jasnym rozstrzygnięciu węzłowego zagadnienia modelu urzędnika, potrzeby profesjonalizacji kadry urzędniczej, a także wykorzystania gabinetów politycznych jako formy łagodzenia napięć między sferą polityczną a administracyjną. Proponowany lifting prawny może dopiero stanowić punkt wyjścia w procesie kształtowania się tożsamości służby cywilnej i odejścia od stanu nieustającego ,,dryfowania”. W tekście zastosowano metodę analizy piśmiennictwa i literatury oraz metodę formalno-dogmatyczną, subsydiarnie wykorzystano obserwację uczestniczącą.
Słowa kluczowe: służba cywilna, administracja publiczna, prawo urzędnicze, nabór w służbie cywilnej, model kariery, zasada profesjonalizmuSłowa kluczowe: służba cywilna, administracja publiczna, prawo urzędnicze, nabór w służbie cywilnej, model kariery, zasada profesjonalizmu
Competitions for senior service positions: Between Fiction and Transparency?
The efficiency of public administration depends on the effective training of professional civil servants. Thirty years of civil service experience and the instability of the political environment suggest that calls for the restoration of civil service competitions may only be another temporary fetish aimed at regulating the relationship between the political and administrative spheres. Meanwhile, a question arises that the legislator has not yet been able to answer: what should be done to ensure that open and competitive recruitment is not merely a formality? Drawing on previous legislative experience, both from the pre-war period and post-1989 transformation, allows for conclusions to be drawn that enable the creation of optimised selection rules in the civil service. The author advocates an open and competitive recruitment model, but does not limit himself to reinstating the status quo from the period prior to the December 2015 amendment, proposing the following de lege ferenda postulates: the adoption of a two-stage recruitment system and the tightening of formal criteria for applying for higher civil service positions. It may seem that this is an attempt at a narrow, point-based view of the civil service. However, the significance of the issues addressed is revealed in the clear resolution of the key issue of the civil servant model, the need for the professionalisation of the civil service, as well as the use of political offices as a form of mitigating tensions between the political and administrative spheres. The proposed legal facelift can only be a starting point in the process of shaping the identity of the civil service and moving away from a state of constant „drift”. The article employs the method of analysis of writings and literature as well as the formal-dogmatic method, supplemented by participant observation.
Keywords: civil service, public administration, civil service law, recruitment to the civil service, career model, principle of professionalism
Bibliografia
Banaszkiewicz A., Zmiany wprowadzone w roku 2015/2016 w ustawie z dnia 21 listopada 2008 roku o służbie cywilnej – refleksje wybrane, Studia Administracyjne 2016, nr 8
Barankiewicz T., Neoweberyzm. Etos służby publicznej. Analiza krytyczna i perspektywy, Lublin 2020
Barankiewicz T., Przywora B., Kształtowanie się etosu służby cywilnej w Polsce. Analiza historycznoprawna i systematyczna, Studia Iuridica 2022, nr 92
Bogucka I., Pietrzykowski T., Etyka w administracji publicznej, Warszawa 2021
Czaputowicz J. (red.), Etyka w służbie publicznej. Materiały z konferencji 8–9 grudnia 2011, Warszawa 2012
Dostatni G., Koncepcje służby cywilnej a realizacja konstytucyjnego celu jej działania, Warszawa 2011
Górzyńska T., Służba cywilna w Polsce – problemy z tradycją, problemy z przyszłością [w:] Między tradycją a przyszłością w nauce prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Janowi Bociowi, red. J. Supernat, Wrocław 2009
Greenaway J., Celebrating Northcote/Trevelyan: Dispelling the Myths, Public Policy and Administration 2004, nr 1
Hauser R., Niewiadomski Z., Wróbel A. (red.), System Prawa Administracyjnego, t. 13, Etyka urzędnicza i etyka służby publicznej, Warszawa 2016
Itrich-Drabarek J., Uwarunkowania, standardy i kierunki zmian funkcjonowania służby cywilnej w Polsce na tle europejskim, Warszawa 2010
Izdebski H., Kodyfikacja etyki w służbie publicznej – doświadczenia Kodeksu Etyki Służby Cywilnej, Diametros 2010, nr 25
Izdebski H., Komentarz do Konstytucji RP. Art. 149, 152, 153, Warszawa 2023
Izdebski H., Kulesza M., Administracja publiczna. Zagadnienia ogólne, Warszawa 2004
Johnson R., Libecap G., The Federal Civil Service System and The Problem of Bureaucracy, Chicago 1994
Kostecki D., Ethics of a Public Administration Official in Poland: Prospects for the Development of Professional Deontology, Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej 2021, nr 2
Kozłowski J., Sobiech R., Służba cywilna dziś i jutro. Kluczowe problemy i propozycje rozwiązań, Warszawa 2020
Kulesza M., Barbasiewicz A., Funkcje gabinetów politycznych, Służba Cywilna 2000/2001, nr 1
Kulesza M., Niziołek M., Etyka służby publicznej, Warszawa 2010
Lekston M. [w:] Ustawa o służbie cywilnej. Komentarz, red. K.W. Baran, Warszawa 2021
Luty-Michalak M., Proces formowania korpusu służby cywilnej w Polsce [w:] Służba publiczna. Etos pracy urzędników w Polsce, red. S.H. Zaręba, M. Zarzecki, Warszawa 2015
Łukaszczuk A., Służba cywilna po zmianach z 2015 r., PiP 2016, nr 11
Majcherkiewicz T., W poszukiwaniu kompromisu i uznania: reforma służby cywilnej i ewolucja stosunków polityczno-administracyjnych w latach 1989–2011 [w:] Administracja publiczna wobec wyzwań kryzysu ekonomicznego i jego konsekwencji społecznych, red. W. Mikułowski, A. Jezierska, Warszawa 2014
Mędrala M., Wyższe stanowiska w służbie cywilnej – uwagi na tle ostatnich nowelizacji, Zarządzanie Publiczne 2018, nr 1
Mroczka K., Służba cywilna w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2021, nr 3
Mroczka K., Wpływ polityki zarządzania zasobami ludzkimi w służbie cywilnej na funkcjonowanie państwa, Warszawa 2015
Noskowska-Piątkowska A., Wszystko zaczyna się i kończy na zarządzających, Rzeczpospolita z 17.02.2025 r.
Paczocha J., Raport. Partia w państwie. Bezprecedensowa wymiana kadr w administracji rządowej i jej legislacyjne podstawy, Warszawa 2018
Perdeus W. [w:] Ustawa o służbie cywilnej. Komentarz, red. K.W. Baran, Warszawa 2021
Peters B.G., The Civil Service and Political Influence: Balancing Neutral and Responsive Competence [w:] The Transformations of the Civil Service in Poland in Comparison with International Experience, red. J. Itrich-Drabarek, S. Mazur, J. Wiśniewska-Grzelak, Berlin 2018
Płażek S., Czy przywrócić prawo urzędnicze prawu administracyjnemu? Postulaty de lege ferenda [w:] Tożsamość i przyszłość polskiego prawa służby cywilnej, red. W. Drobny, G. Sibiga, Warszawa 2023
Płażek S., Podsumowanie i propozycje de lege ferenda [w:] Nabory i konkursy w służbie publicznej, red. S. Płażek, Warszawa 2017
Przywora B., Jawność postępowania naborowego w służbie publicznej a wytyczne konstytucyjne – próba podsumowania i kierunki zmian [w:] Nabory i konkursy w służbie publicznej, red. S. Płażek, Warszawa 2017
Przywora B., Transformacje ustrojowe polskiej służby cywilnej, Kraków 2012
Rączka K. [w:] Ustawa o służbie cywilnej. Komentarz, red. J. Jagielski, K. Rączka, Warszawa 2010
Rydlewski G., System administracji publicznej w państwach członkowskich Unii Europejskiej, Warszawa 2007
Samol S., Zmiana modelu służby cywilnej po nowelizacji ustawy o służbie cywilnej, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2016, nr 1
Śledzińska A.M., Zatrudnienie w służbie cywilnej. Polskie obywatelstwo jako warunek dostępu do służby publicznej, Służba Cywilna 2006, nr 14
Turcey V., Rola służby cywilnej w demokratycznym społeczeństwie – doświadczenia francuskie [w:] Służba cywilna a etyka w życiu publicznym, red. J. Jacki, Warszawa 1996
Weber M., Wirtschaft und Gesselschaft, Tübingen 1980
Wilson T.W., The Study of Administration, Political Science Quarterly 1887, nr 2
Zacharko L., Zacharko A., Wybrane aspekty funkcjonowania służby cywilnej we Francji – krótki rys historyczny [w:] Verus amicus rara avis est. Studia poświęcone pamięci Wojciecha Organiściaka, red. A. Lityński i in., Katowice 2020
Zdyb M., Standardy służby publicznej. Uwagi ogólne, Annales Universitatis Mariae Curie Skłodowska Ius Sectio G 2017, nr 2
Zuzankiewicz P. [w:] Ustawa o służbie cywilnej. Komentarz, red. W. Drobny, M. Mazuryk, P. Zuzankiewicz, Warszawa 2012
Zybała A., Państwo transformacyjne: politycy i urzędnicy, Służba Cywilna 2006, nr 14
Prof. dr hab. Wojciech Piątek
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Nieporozumienia wokół zasady jawności postępowania sądowoadministracyjnego
Przedmiotem artykułu jest obowiązywanie zasady jawności postępowania sądowoadministracyjnego, w tym identyfikacja jej elementów składowych oraz znaczenia dla przebiegu tego postępowania. Artykuł powstał w odpowiedzi na tezy wyrażone w opracowaniu Profesor Anety Łazarskiej, Publiczność i jawność „dwie siostry” – gwarancje rzetelności przed sądem administracyjnym, Państwo i Prawo 2025, z. 1. Mając na uwadze kontrolny charakter wymiaru sprawiedliwości sprawowanego przez sądy administracyjne, w niniejszym opracowaniu zwrócono uwagę na możliwość rozpoznawania spraw sądowoadministracyjnych na posiedzeniu niejawnym. Decyzja co do forum rozpoznania sprawy powinna należeć do stron postępowania przy jednoczesnym założeniu, że sąd byłby każdorazowo uprawniony do skierowania sprawy do rozstrzygnięcia na rozprawie. Takie rozwiązanie nie pozostawałoby w sprzeczności ze standardami rzetelnego procesu sądowego.
Słowa kluczowe: sądownictwo administracyjne, zasada jawności, rozprawa, posiedzenie niejawne, publiczność
Misunderstandings Surrounding the Principle of Openness of Administrative Judicial Proceedings
The article discusses the principle of openness in administrative judicial proceedings, including identifying its component elements and their significance for the course of such proceedings. The articles has been written in response to the theses expressed in Professor Aneta Łazarska’s study entitled Publiczność i jawność „dwie siostry” – gwarancje rzetelności przed sądem administracyjnym (Eng.: Publicity and Openness: „Two Sisters”– Guarantees of Fairness Before the Administrative Court] (Państwo i Prawo 2025, issue 1). Taking into account the review-based nature of justice administered by administrative courts, this article draws attention to the possibility of adjudicating administrative cases in closed camera sessions. The decision regarding the forum for examining the case should rest with the parties to the proceedings, with the proviso that the court should always retain the right to refer the case for resolution at a public hearing. This solution would not be incompatible with the standards of a fair trial.
Keywords: administrative judiciary, principle of openness, hearing, closed camera session, the public
Bibliografia
Banaszak B., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2012
Chlebny J., Zmiany w prawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi na dwudziestolecie dwuinstancyjnego sądownictwa administracyjnego, PiP 2025, nr 1
Clarke J.F., Kenny D., Ryall Á., Seminar of ACA Europe and the Supreme Court of Ireland. How our Courts Decide: the Decision-making Process of the Supreme Administrative Courts, Dublin, 25–26 March 2019, General Report
Endicott T., Administrative Law, Oxford 2021
Grzegorczyk P., Weitz K. [w:] Konstytucja RP, t. 1, Komentarz. Art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016
Hauser R., Nieporozumienia wokół charakteru orzeczeń sądów administracyjnych [w:] Ratio est anima legis. Księga jubileuszowa ku czci Profesora Janusza Trzcińskiego, red. J. Góral, Warszawa 2007
Hauser R., Drachal J., Mzyk E., Dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne. Omówienie podstawowych zasad i instytucji procesowych. Teksty aktów prawnych, Warszawa–Zielona Góra 2003
Hufen F., Verwaltungsprozessrecht, München 2021
Kmieciak Z., Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne a prawo europejskie, Warszawa 2010
Kowalski M., Między jawnością postępowania a sprawnością postępowania przed sądem administracyjnym (kilka refleksji związanych z pandemią i jej zakończeniem), PiP 2023, nr 12
Kowalski M., Zasada jawności postępowania sądowoadministracyjnego [w:] System Prawa Sądownictwa Administracyjnego, t. 1, Zagadnienia ogólne, red. G. Łaszczyca, W. Piątek, Warszawa 2023
Kraft I., Verwaltungsgerichte zwischen Bürger und Staat – Kontrolle der Verwaltung durch unabhängige Gerichte, Zeitschrift für das Juristische Studium 2025, nr 2
Lafon N., Constans R., Une audience renouvelée, bilan et perspectives (regards croisés du juge et de l’avocat) [w:] L’identité des tribunaux administratifs. Actes du colloque organisé les 28 et 29 octobre 2013 à l’Université Toulouse 1 Capitole, red. X. Bioy i in., LGDJ, Issy-les-Moulineaux 2014
Łaszczyca G., Piątek W., Istota sądownictwa administracyjnego [w:] System Prawa Sądownictwa Administracyjnego, t. 1, Zagadnienia ogólne, red. G. Łaszczyca, W. Piątek, Warszawa 2023
Łazarska A., Publiczność i jawność „dwie siostry” – gwarancje rzetelności przed sądem administracyjnym, PiP 2025, nr 1
Paduch A., Szwedzki i polski model postępowania sądowoadministracyjnego – analiza prawnoporównawcza, Forum Prawnicze 2023, nr 5
Paduch A., The Right to a Fair Trial Under Article 6 ECHR During the Covid-19 Pandemic: The Case of the Polish Administrative Judiciary System, Central European Public Administration Review 2021, nr 2
Piątek W., Rozprawa w formie zdalnej przed sądem administracyjnym – nieunikniona przyszłość czy rozwiązanie tymczasowe na czas pandemii?, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2022, nr 2
Piątek W., Skoczylas A., Geneza, rozwój i model sądownictwa administracyjnego w Polsce [w:] System Prawa Administracyjnego, red. nacz. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, t. 10, Sądowa kontrola administracji publicznej, K. Celińska-Grzegorczyk i in., Warszawa 2016
Piątek W., Szudrowicz M., (Nie)jawne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny – w kierunku usprawnienia postępowania?, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2024, nr 3
Roszkiewicz J., Jawność postępowania sądowego w świetle Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Radca Prawny. Zeszyty Naukowe 2021, nr 2
Sarnecki P. [w:] Konstytucja RP. Komentarz, t. 2, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016
Szudrowicz M., Rozpoznanie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Stan obecny i perspektywy jego zmian, Zeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu 2025, nr 2 (w druku)
Tarno J.P., Zasada jawności postępowania [w:] System Prawa Administracyjnego, red. nacz. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, t. 10, Sądowa kontrola administracji publicznej, K. Celińska-Grzegorczyk i in., Warszawa 2016
Troßbach A., Öffentlichkeit und Geheimhaltung im Verwaltungsprozess. Ein Rechtsvergleich zwischen Deutschland und England, Tübingen 2019
Prof. dr hab. Teresa Gardocka
Uniwersytet SWPS w Warszawie
Prof. dr hab. Dariusz Jagiełło
Uniwersytet SWPS w Warszawie
Tajemnica w postępowaniu karnym. Glosa do uchwały SN z 19.09.2023 r., II ZZP 2/22
Glosa dotyczy zagadnienia z zakresu prawa dowodowego w postępowaniu karnym, w postaci zakazów związanych z obowiązkiem prawnym zachowania różnego rodzaju tajemnic. Przedmiotem rozważań szczegółowych jest tajemnica sali narad wiążąca osoby należące do składu sądzącego, możliwość jej ujawnienia w inny sposób niż w postaci zdania odrębnego przy podpisywaniu wyroku, przede wszystkim zaś, czy ujawnienie tej tajemnicy przez oskarżonego sędziego w ramach prawa do obrony jest legalne.
Słowa kluczowe: zakazy dowodowe, tajemnice, tajemnica sali narad
Secrecy in Criminal Proceedings: Commentary on the Resolution of the Supreme Court of 19 September 2023, II ZZP 2/22
The article addresses an issue related to the law of evidence in criminal proceedings, specifically evidentiary prohibitions related to the legal obligation to maintain various forms of secrecy. The detailed considerations focus on the secrecy of the deliberation room, which is binding on the members of the adjudicating panel, and the possibility of disclosing such secrecy in ways other than by issuing a dissenting opinion when signing the judgment. The primary question explored is whether the disclosure of this secret by a judge, who is the accused in criminal proceedings, as part of their right to defence is lawful.
Keywords: evidentiary prohibitions, professional secret, secrecy of judicial deliberations
Bibliografia
Banach M., Smarzewski M., Prawo adwokata do obrony w postępowaniu karnym i dyscyplinarnym a tajemnica adwokacka, Palestra 2019, nr 3
Bojańczyk A., Zdanie odrębne w postępowaniu karnym, Forum Prawnicze 2012, nr 6
Buchała K., W sprawie sporu o tajemnicę adwokacką, Palestra 1969, nr 2
Chojniak Ł., Realizacja zasady trafnej reakcji dyscyplinarnej w postępowaniu dyscyplinarnym adwokatów – wybrane problemy, Palestra 2016, nr 10
Cieślak M., Zagadnienia dowodowe w procesie karnym [w:] Dzieła wybrane, t. 1, Kraków 2011
Gardocka T., Jagiełło D., Oskarżony w polskim procesie karnym, jego status, prawa i obowiązki [w:] Ewolucja polskiego wymiaru sprawiedliwości w latach 2013–2018 w świetle standardów rzetelnego procesu, red. C. Kulesza, A. Sakowicz, Białystok 2019
Grzegorczyk T., Kodeks postępowania karnego, t. 1, Artykuł 1–467, Warszawa 2014
Gujda J., Zdanie odrębne jako forma „krytyki” wyroku sądowego w procesie karnym, Iustitia 2015, nr 3
Kaftal A., O niektórych zagadnieniach przestrzegania tajemnicy zawodowej przez adwokata-podejrzanego w procesie karnym, Palestra 1963, nr 4
Kaftal A., Cieślak M., Garlicki S., Trójgłos w sprawie tajemnicy zawodowej adwokata, Palestra 1964, nr 3
Kwiatkowski Z., Zakazy dowodowe w procesie karnym, Kraków 2005
Murzynowski A., Istota i zasady procesu karnego, Warszawa 1976
Rusinek M. [w:] System Prawa Karnego Procesowego, red. nacz. P. Hofmański, t. 8, cz. 2, Dowody, red. J. Skorupka, Warszawa 2019
Skoczek Z., Spór o tajemnicę adwokacką, Palestra 1969, nr 2
Skrętowicz E., Tajemnica wyrokowania w postępowaniu karnym, Wojskowy Przegląd Prawniczy 1982, nr 4