O presji środkowoeuropejskich wspólnot politycznych na ochronę ich interesów na tle łotewskiego sporu o flagę Dr Filip Cyuńczyk
Uniwersytet SWPS w Warszawie
O presji środkowoeuropejskich wspólnot politycznych na ochronę ich interesów na tle łotewskiego sporu o flagę
Głównym celem artykułu jest ukazanie wpływu tożsamości zbiorowych i elementów komunitarnych na procesy stosowania prawa we współczesnej Europie Środkowej. Analizy zostały przeprowadzone na kanwie sporu, który niemal dekadę temu rozstrzygał Łotewski Sąd Konstytucyjny, a który w rzeczywistości był zderzeniem języka praw jednostki i języka interesów wspólnoty. W celu weryfikacji hipotezy o wpływie wartości określanych jako komunitarne na finalne rozstrzygnięcia, ze szczególnym uwzględnieniem kierunków ich uzasadniania, łotewski spór – będący punktem wyjścia – został ulokowany w kontekście regionalnym i oparty na sformułowanej przez Martina Loughlina koncepcji „niewidzialnej konstytucji”.
Słowa kluczowe: Europa Środkowa, wspólnota polityczna, środkowoeuropejski konstytucjonalizm, prawa podstawowe, liberalny konstytucjonalizm, sądownictwo konstytucyjne
On the Pressure of Central European Political Communities to Protect Their Interests: The Case of the Latvian Flag Dispute
The primary objective of this article is to demonstrate the impact of collective identities and communitarian elements on the processes of law application in contemporary Central Europe. The analyses are conducted against the backdrop of a dispute resolved nearly a decade ago by the Latvian Constitutional Court, which, in essence, represented a clash between the language of individual rights and the language of community interests. To verify the hypothesis concerning the influence of values defined as communitarian on final Judicial decisions – with particular emphasis on the reasoning underlying these decisions – the Latvian dispute, serving as the point of departure, is situated within a broader regional context and examined through the lens of Martin Loughlin’s concept of ‘invisible constitution’.
Keywords: Central Europe, political community, Central European constitutionalism, fundamental rights, liberal constitutionalism, constitutional courts
Bibliografia
Burnetko K., Ustawa o IPN zmieniona, ale Ukraińcy dalej be, Polityka.pl, 28.06.2018 r.
Connerton P., Jak społeczeństwa pamiętają, tłum. M. Napiórkowski, Warszawa 2021
Cyuńczyk F., Constitutionalized by the Past. The Role of National Identity and Collective Sense of Experience in Central European Constitutionalization, Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej 2025, nr 1(42)
Cyuńczyk F., Pamięć o przeszłości jako uzasadnienie decyzji kluczowych dla teraźniejszości. O zmaganiach Łotwy z Tatjaną Żdanok i Tatjany Żdanik z państwem łotewskim, Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem 2023, nr 2
Druviete I., Ozolins U., The Latvian referendum on Russian as a second state language, February 2012, Language Problems and Language Planning 2016, nr 2(40)
Halbwachs M., Społeczne ramy pamięci, tłum. M. Król, Warszawa 2022
Hirschl R., Towards Juristocracy. The Origins and Consequences of the New Constitutionalism, Cambridge–London 2004
Hobsbawm E., Wiek imperium 1815–1914, tłum. M. Starnawski, Warszawa 2016
Kelemen R.D., Pech L., Why autocrats love constitutional identity and constitutional pluralism. Lessons from Hungary and Poland, Reconnect Working Paper No. 2 – September 2018
Jacobsohn G.J., Constitutional Identity, Cambridge–London 2010
Jēkabsons Ē., Coup d’etat in Latvia in 1934 and Reactions Abroad, Zapiski Historyczne 2024, nr 2, t. 89
Loughlin M., Against Constitutionalism, Cambridge–London 2022
Morawski L., O tożsamości konstytucyjnej Polaków, Prawo i Więź 2012, nr 1(1)
Müller J.W., A general theory of constitutional patriotism, International Journal of Constitutional Law 2008, nr 1(6)
Pech L., The Rule of Law in the EU: The Evolution of the Treaty Framework and Rule of Law Toolbox, Reconnect Working Paper No. 7 – March 2020
Přibáň J., Legal Symbolism. On Law, Time and European Identity, Hampshire 2007
Rosenfeld M., The Identity of the Constitutional Subject. Selfhood, Citizenship, Culture and Community, New York 2010
Sadurski W., Rights Before Courts. A Study of Constitutional Courts in Postcommunist States of Central and Eastern Europe, Dordrecht 2014
Sakowicz A., Zabłocki S., Proces brzeski. Uwagi o wyroku SN z 25.05.2023 r., II KK 453/22, PiP 2024, nr 7
Uitz R., Constitutional Courts in Central and Eastern Europe: What Makes a Question Too Political?, Juridica International 2007, nr 13
Ziółkowski M., Tożsamość konstytucyjna jako wzorzec i kryterium kontroli w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym (uwagi na marginesie wyroków K 32/09 i P 7/20) [w:] Interdyscyplinarny wymiar tożsamości konstytucyjnej, red. M. Florczak-Wątor, M. Krzemiński, Kraków 2022
Dr Jakub Rumian
Uniwersytet Warszawski
Pojęcie prawa podmiotowego w prawie pracy
W przedmiotowym artykule poruszana jest problematyka prawa podmiotowego z perspektywy prawa pracy jako odrębnej od prawa cywilnego gałęzi prawa. Analizie poddana zostaje zasadność bezpośredniej transpozycji dorobku prawa cywilnego w zakresie prawa podmiotowego bezpośrednio na płaszczyznę prawa pracy. Autor stawia bowiem tezę, że w prawie pracy istnieją pewnego rodzaju instytucje – którym co prawda nadaje się jednoznacznie charakter prawa podmiotowego – których konstytutywna dla prawa podmiotowego w ujęciu cywilistycznym możność postępowania doznaje znacznego ograniczenia. Z tego też względu instytucje te mają charakter heterogeniczny, zawierając cechy zarówno prawa, jak i obowiązku. Wynika to przede wszystkim z faktu, że stosunek pracy nie jest oparty na analogicznej równości stron jak w prawie cywilnym. Z tego też względu ustawodawca obliguje do wykorzystania niektórych praw podmiotowych, co ogranicza możność postępowania, która powinna być nieograniczona, a skorzystanie z niego powinno należeć wyłącznie do decyzji uprawnionego. Autor podejmuje próbę skonstruowania definicji prawa podmiotowego stricte w prawie pracy.
Słowa kluczowe: prawo podmiotowe, prawo zatrudnienia, możność postępowania, prawo pracy, stosunek pracy, definicja prawa podmiotowego
The Concept of a Subjective Right in Labour Law
The article addresses the issue of subjective rights from the perspective of labour law as a branch of law distinct from civil law. The analysis concerns the justification for direct transposition of civil-law achievements in the field of rights directly onto the plane of labour law. The author argues that in labour law there exist certain institutions which – although they are unequivocally given the character of rights – have a significantly limited capacity for legal action, which is a constitutive feature of a right in the civil-law understanding. For this reason, these institutions have a heterogeneous character, with features of both a right and an obligation. This results primarily from the fact that the employment relationship is not based on such equality of the parties as is the case in civil law. Therefore, the legislator makes the exercise of certain rights mandatory, which limits the capacity for action, which should remain unrestricted and resort to which should be decided solely by the rightholder. The author attempts to construct a definition of a right specifically within labour law.
Keywords: subjective right, employment law, capacity for legal action, labour law, employment relationship, definition of a right
Bibliografia
Alexy R., Teoria praw podstawowych, tł. B. Kwiatkowska, J. Zajadło, Warszawa 2010
Błachut M., Pojęcie prawa podmiotowego we współczesnej liberalnej filozofii prawa, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2002, nr 1
Dral A., Roszczenia związane z ustaniem umownego stosunku pracy [w:] System Prawa Pracy, t. 2, Indywidualne prawo pracy. Część ogólna, red. K.W. Baran, G. Goździewicz, Warszawa 2017
Dral A., Właściwości prawa pracy [w:] System Prawa Pracy, t. 1, Część ogólna, red. K.W. Baran, Warszawa 2017
Dworkin R., Biorąc prawa poważnie, tł. T. Kowalski, Warszawa 1998
Giesen B., Wykonywanie autorskich praw osobistych po śmierci twórcy, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Prawa Własności Intelektualnej 2015, nr 2
Hart H.L.A., Definition and Theory in Jurisprudence [w:] Essays in jurisprudence and philosophy, Oxford 1983
Hart H.L.A., Essays on Bentham. Jurisprudence and Political Theory, Oxford 1982
Hohfeld W.N., Fundamental Legal Conceptions: As Applied in Judicial Reasoning Yale 1964
von Jhering R., Geist des römischen Rechts auf den Verschiedenen Stufen seiner Entwicklung: Th., 1, Leipzig 1906
Jończyk J., Dwie doktryny zatrudnienia, PiP 2012, nr 7
Kelsen H., Hauptprobleme der Staatsrechtslehre entwickelt aus der Lehre vom Rechtssatze, Tübingen 1923
Kurowski W., Stosunek pracy wynikający z umowy w prawie prywatnym międzynarodowym, Warszawa 2017
Liszcz T., Aksjologiczne podstawy prawa pracy [w:] System Prawa Pracy, t. 1, Część ogólna, red. K.W. Baran, Warszawa 2017
MacCormick N., Rights in legislation [w:] Law, Morality and Society. Essays in honour of H.L.A. Hart, red. P.M.S. Hacker, J. Raz, Oxford 1977
Maniewska E., Dążenie do równości jako istota prawa pracy [w:] Równość i nierówności w prawie, red. D. Bach-Golecka, Warszawa 2024
Musiała A., Prawo podmiotowe w prawie pracy – a względem „kogo”? Spór o prawny charakter prawa pracy, Poznań 2022
Pyziak-Szafnicka M., Prawo podmiotowe [w:] System Prawa Prywatnego, t. 1, Prawo cywilne – część ogólna, red. M. Safjan, Warszawa 2012
Rumian J., Heterogeniczny charakter urlopu wypoczynkowego, Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej 2025, nr 1
von Savigny F.C., System des heutigen Römischen Rechts, t. 1, Berlin 1840
Sobczyk A., Prawo pracy w świetle Konstytucji RP, t. 1, Teoria publicznego i prywatnego indywidualnego prawa pracy, Warszawa 2013
Windscheid B., Lehrbuch des Pandektenrechts, Frankfurt am Main 1906
Wolter A., Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 1972
Wolter A., Ignatowicz J., Stefaniuk K., Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 2001
Wypych-Żywicka A., Prawa podmiotowe w prawie pracy [w:] System Prawa Pracy, t. 1, Część ogólna, red. K.W. Baran, Warszawa 2017
Zbiegień-Turzańska A. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. W. Borysiak, wyd. 33, Legalis 2024
Prof. dr hab. Romuald Kmiecik
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
Zawieszenie postępowania wykonawczego z powodu choroby skazanego
Przedmiotem uwag i propozycji interpretacyjnych przedstawionych w artykule są niektóre dyskusyjne poglądy obecne w literaturze penitencjarnej dotyczące zawieszenia postępowania wykonawczego z powodu choroby psychicznej lub somatycznej skazanego, który w okresie częściowego zawieszenia postępowania może – zdaniem autora – odbywać karę w zakładzie leczniczym więziennej służby zdrowia. Choroby skazanego wymienione w art. 15 § 2 k.k.w. nie podlegają ustawowej definicji „ciężkiej choroby” przewidzianej w art. 150 § 2 k.k.w., która ma zastosowanie do instytucji wykonawczego prawa materialnego, takich jak odroczenie i przerwa w wykonywaniu kary pozbawienia wolności. Pojęcie ciężkiej choroby (art. 150 § 2 k.k.w.) dotyczy zarówno choroby somatycznej, jak i psychicznej.
Słowa kluczowe: zawieszenie postępowania, postępowanie wykonawcze, choroba psychiczna, choroba somatyczna, funkcje kary, ciężka choroba, odroczenie wykonywania kary, przerwa w wykonywaniu kary
Suspension of Penal Enforcement Proceedings Due to the Convicted Person’s Illness
The comments and interpretative proposals presented in this article concern certain controversial views present in penitentiary literature on the suspension of penal enforcement proceedings due to a mental or somatic illness of the convicted person, who, during the period of partial suspension of proceedings, may, in the author’s opinion, serve their sentence in a prison health care facility. The convicted person’s illnesses listed in Article 15(2) of the Penal Enforcement Code are not covered by the statutory definition of ‘serious illness’ provided for in Article 150(2) of the Penal Enforcement Code, which applies to institutions of substantive penal enforcement law, such as postponement and interruption of the serving of a prison sentence. The concept of a ‘serious illness’ (Article 150(2) of the Penal Enforcement Code) applies to both a somatic illness and a mental one.
Keywords: suspension of proceedings, penal enforcement proceedings, mental illness, somatic illness, functions of punishment, serious illness, postponement of punishment, interruption of punishment
Bibliografia
Cieślak M., Polska procedura karna, Warszawa 1984
Davis J.R., Criminal Justice in New York City, Jefferson–North Carolina–London 1990
Frances A., Saving Normal: An Insider’s Revolt Against Out-of-Control Psychiatric Diagnosis, DSM-5, Big Pharma and the Medicalization of Ordinary Life, New York 2013
Garmada L., Samouszkodzenia ciała, Warszawa 1970
Gostyński Z., Zawieszenie postępowania karnego, Warszawa 1994
Lelental S., Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Warszawa 2020
Porter R., Madness. A Brief History, New York 2002
Postulski K., Umorzenie i zawieszenie postępowania wykonawczego, Prokuratura i Prawo 2011, nr 7–8
Potulski J. [w:] Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, red. J. Lachowski, Warszawa 2023
Śliwiński S., Polski proces karny przed sądem powszechnym. Zasady ogólne, Warszawa 1948
Śliwiński S., Polskie prawo karne materialne. Część ogólna, Warszawa 1946
Waltoś S., Zawieszenie postępowania w świetle przepisów nowego kodeksu postępowania karnego, Palestra 1970, nr 12
Wiciński G., Glosa do postanowienia SA w Katowicach z dnia 9 czerwca 1999 r., II AKz 304/99, Prokuratura i Prawo 2003, nr 12
Wolniewicz B., Filozofia i wartości, t. 2, Warszawa 1998
Zgoliński I. [w:] Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, red. J. Lachowski, Warszawa 2023
Dr Albert Pielak
Politechnika Warszawska
Przedmiot procesu o ustalenie
Artykuł przedstawia propozycję rozwiązania problemu przedmiotu procesu o ustalenie. Zagadnienie to należy do badań podstawowych nad procedurą cywilną, także w relacji do prawa cywilnego materialnego. Na bazie dorobku niemieckiej i polskiej jurysprudencji autor przypisuje pozwanemu obowiązek określonego zachowania się, który jest wpisany w roszczenie prawnoprocesowe. W modelowym procesie o ustalenie świadczenie pozwanego, po uwzględnieniu powództwa o ustalenie, polega na pati i oznacza znoszenie (tolerowanie) następczej pewności ustalenia (kierunku i przedmiotu ustalenia) w kontrze do pierwotnej niepewności, którą pozwany sam wywołał. Opierając się na dwuwarstwowej koncepcji przedmiotu procesu, wskazano, że elementami przedmiotu procesu o ustalenie są twierdzone przez powoda roszczenie o znoszenie kierunku i przedmiotu ustalenia oraz przywołane w ramach uzasadnienia tego żądania okoliczności faktyczne. Wyrażone stanowisko lokuje się w nurcie orientacji prawnoprocesowych odnośnie do przedmiotu procesu. W zakończeniu artykułu wskazano dalsze pole badawcze, które wyłania się w związku z zaproponowanym ujęciem.
Słowa kluczowe: postępowanie cywilne, proces cywilny, przedmiot procesu, roszczenie procesowe, powództwo o ustalenie, interes prawny
The Subject-Matter of Declaratory Proceedings
The article presents a proposed solution to the problem of what the subject-matter of declaratory proceedings is. This problem belongs to the domain of fundamental research on the civil procedure, also in relation to substantive civil law. Based on the achievements of German and Polish jurisprudence, the author ascribes to the defendant the duty to behave in a specific way, which is part of the claim asserted under procedural law. In the model declaratory proceedings, once the declaratory action is admitted, the defendant’s performance consists in pati and it means putting up with (tolerating) the subsequent certainty of the declaration (the direction and subject-matter of the declaration) as opposed to the initial uncertainty, which the defendant had caused themselves. Based on a two-tier concept of the subject-matter of proceedings, the elements of the subject-matter of proceedings include the claimant’s claim for putting up with (tolerating) the direction and subject-matter of the declaration and the facts referred to in the claim’s substantiation. The expressed view is part of procedural law conceptions relating to the subject-matter of proceedings. In the concluding part, the article indicates a further field of inquiry which emerges in connection with the proposed approach.
Keywords: civil procedure, civil proceedings, subject-matter of proceedings, claim asserted in proceedings, declaratory action, legal interest
Bibliografia
Adolphsen J., Zivilprozessrecht, Gießen 2006
Andrews N., English Civil Procedure. Fundamentals of the New Civil Justice System, Oxford 2003
Andrews N., The Modern Civil Process. Judicial and Alternative Forms of Dispute Resolution in England, Tübingen 2008
Bachmann G. [w:] Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch. Band 2. Schuldrecht – Allgemeiner Teil I, red. W. Krüger, München 2019
Becker-Eberhard E. [w:] Münchener Kommentar zur Zivilprozessordnung mit Gerichtsverfassungsgesetz und Nebengesetzen, Band 1, § 1–354, red. W. Krüger, T. Rauscher, München 2020
Bénabent A., Droit des Obligations, Paris 2021
Berutowicz W., Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 1984
Berutowicz W., Znaczenie prawne sądowego dochodzenia roszczeń, Warszawa 1966
Błaszczak Ł., Problematyka sprawy cywilnej i drogi sądowej w kontekście zagadnienia sprawy konstytucyjnej i domniemania drogi sądu powszechnego z art. 177 Konstytucji [w:] Konstytucjonalizacja postępowania cywilnego, red. Ł. Błaszczak, Wrocław 2015
Breccia U., Le obbligazioni, Milano 1991
Broniewicz W., Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 1995
Broniewicz W., Przyczyny oddalenia powództwa, PiP 1964, nr 5–6
Broniewicz W., Umorzenie postępowania w procesie cywilnym [w:] Księga pamiątkowa ku czci Kamila Stefki, Warszawa–Wrocław 1967
Broniewicz W., Z problematyki normy prawnej, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego. Nauki Humanistyczno-Społeczne 1963, nr 28
Broniewicz W., Marciniak A., Kunicki I., Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 2023
Cadiet L., Jeuland E., Droit Judiciare Privé, Paris 2017
Chainais C., Ferrand F., Mayer L., Guinchard S., Procédure civile. Droit interne et européen du procès civil, Paris 2018
Czachórski W., Brzozowski A., Safjan M., Skowrońska-Bocian E., Zobowiązania. Zarys wykładu, Warszawa 2007
Degenkolb H., Einlassungszwang und Urteilsnorm. Beiträge zur materiellen Theorie der Klagen insbesondre der Anerkennungsklagen, Leipzig 1877
Digesta Iustiniani, tłum. red. T. Palmirski, Kraków 2016
Dorn F. [w:] Historisch-kritischer Kommentar zum BGB. Band 2. Schuldrecht: Allgemeiner Teil §§ 241–432, red. R. Zimmermann, Tübingen 2007
Dybowski T. [w:] System prawa cywilnego, t. 3, cz. 1, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. Z. Radwański, Ossolineum 1981
Dybowski T., Pyrzyńska A. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 5, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. K. Osajda, Warszawa 2020
Fierich F.K., Projekty polskiej procedury cywilnej w oświetleniu nauki o stosunku procesowym, Palestra 1924, nr 8–9
Flaga-Gieruszyńska K., Zieliński A., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Warszawa 2026
Flejszar R., Zasada dyspozycyjności w procesie cywilnym, Warszawa 2016
Flour J., Aubert J.L., Savaux É., Droit civil. Les obligations, L’acte juridique, Paris 2022
Gaius, Instytucje, przekład C. Kunderewicz, oprac. J. Rezler, Warszawa 1982
Gajda-Roszczynialska K., Ewolucja koncepcji przedmiotu procesu w Kodeksie postępowania cywilnego z 1932 r. oraz Kodeksie postępowania cywilnego z 1964 r., Polski Proces Cywilny 2020, nr 3
Gajda-Roszczynialska K., Przedmiot procesu a badanie wstępne braków formalnych i opłaty żądania ewentualnego, Monitor Prawniczy 2014, nr 11
Gapska E., Czynności decyzyjne sądów w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2010
Gessel-Kalinowska vel Kalisz B., The legal, real and converged interest in declaratory relief, Alphen aan den Rijn 2019
Gołąb A., Umorzenie postępowania w procesie cywilnym, Warszawa 2020
Gołąb S., Zarys polskiego procesu cywilnego. Zeszyt pierwszy. Jurysdykcja sądów powszechnych, Kraków 1932
Greger R. [w:] Zivilprozessordnung mit FamFG (§§ 1–185, 200–270) und Gerichtsverfassungsgesetz, den Einführungsgesetzen, mit Internationalem Zivilpro-zessrecht, EuGVVO und weiteren EU-Verordnungen, Kostenanmerkungen. Kommentar, red. R. Zöller, Düsseldorf 2020
Grzegorczyk P., Legitymacja procesowa – pojęcie, funkcje i reżim procesowy, Przegląd Sądowy 2020, nr 2
Grzybowski S., System prawa cywilnego, red. W. Czachórski, t. 1, Część ogólna, Ossolineum 1974
Gudowski J., Kodeks postępowania cywilnego. Orzecznictwo. Piśmiennictwo, t. 2, Orzecznictwo Sądu Najwyższego z lat 1918–2020 oraz piśmiennictwo z lat 1847–2020, dotyczące Kodeksu postępowania cywilnego lub zachowujące ścisły związek z jego przepisami, Warszawa 2020
Habscheid W.J., Die neuere Entwicklung der Lehre vom Streitgegenstand im Zivilprozeß [w:] Festschrift für K.H. Schwab, München 1990
Hanausek S., Znaczenie pojęcia roszczenia procesowego w postępowaniu rewizyjnym, Studia Cywilistyczne 1975, t. 25–26
Hellman F., Lehrbuch des deutschen Civilprozeßrecht für den akademischen und praktischen Gebrauch, München 1886
Jakubecki A., Postępowanie zabezpieczające w sprawach z zakresu prawa własności intelektualnej, Kraków 2000
Jauernig O., Hess B., Zivilprozessrecht, München 2011
Jędrejek G., Legitymacja procesowa w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2019
Jędrzejewska M., Współuczestnictwo procesowe. Istota, zakres, rodzaje, Warszawa 1975
Jodłowski J., Resich Z., Lapierre J., Misiuk-Jodłowska T., Weitz K., Postępowanie cywilne, Warszawa 2014
Korzan K., Orzeczenia konstytutywne w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1972
Korzan K., Postępowanie nieprocesowe, Warszawa 2004
Korzan K., Roszczenie procesowe jako przedmiot postępowania cywilnego w kontekście prawa dostępu do sądu i prawa do powództwa [w:] Księga pamiątkowa ku czci Witolda Broniewicza. Symbolae Vitoldo Broniewicz dedicatae, red. A. Marciniak, Łódź 1988
Longchamps de Berier R., Zobowiązania, Poznań 1948
Looschelders D., Schuldrecht. Allgemeiner Teil, München 2019
Manowska M. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1, Art. 1–47716, red. M. Manowska, Warszawa 2021
Markiewicz K., Zasady orzekania w postępowaniu nieprocesowym, Warszawa 2013
Mayrhofer D. [w:] System des österreichischen allgemeinen Privatrechts. Das Recht der Schuldverhältnisse. Allgemeine Lehren, red. A. Ehrenzweig, Wien 1986
Miączyński A., Skuteczność orzeczeń w postępowaniu cywilnym, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Prawnicze 1974, nr 67
Oklejak A., Z problematyki zaskarżalności orzeczeń sądowych w postępowaniu cywilnym, Studia Cywilistyczne 1975, t. 25–26
Olaś A., Umorzenie procesu cywilnego, Warszawa 2016
Olzen D. [w:] J. von Staudingers Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch mit qEinführungsgesetz und Nebengesetzen, Buch 2: Recht der Schuldverhältnisse, Einleitung zum Schuldrecht, §§ 241–243 (Treu und Glauben), Berlin 2019
Osowy P., Powództwa o ukształtowanie stosunku prawnego, Warszawa 2015
Osowy P., Powództwo o świadczenie, Warszawa 2005
Osowy P. [w:] System Postępowania Cywilnego, t. 1, Instytucje Postępowania Cywilnego, red. Ł. Błaszczak, J. Studzińska, Warszawa 2025
Paulus Ch.G., Zivilprozessrecht. Erkenntnisverfahren, Zwangsvollstreckung und Europäisches Zivilprozessrecht, Berlin 2017
Piasecki K., Wyrok pierwszej instancji w procesie cywilnym, Warszawa 1981
Pielak A. [w:] M. Jasińska, A. Pielak, Powództwo o ustalenie. Komentarz praktyczny z orzecznictwem. Wzory pism, Warszawa 2024
Pietrzkowski H., Prawo do sądu (wybrane zagadnienia), Przegląd Sądowy 1999, nr 11–12
Pogonowski P., Realizacja prawa do sądu w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2005
Radwański Z., Olejniczak A., Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2023
Resich Z., Istota procesu cywilnego, Warszawa 1985
Resich Z. [w:] System prawa procesowego cywilnego, t. 2, Postępowanie rozpoznawcze przed sądami pierwszej instancji, red. Z. Resich, Ossolineum 1987
Romańska M., Wykorzystanie powództwa o ustalenie (art. 189 k.p.c.) w stosunkach umownych, Palestra 2015, nr 5–6
Rosenberg L., Schwab K.H., Gottwald P., Zivilprozessrecht, München 2018
Rowiński T., Interes prawny w procesie cywilnym i w postępowaniu nieprocesowym, Warszawa 1971
Safjan M. [w:] Kodeks cywilny, t. 1, Komentarz. Art 1–44910, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2020
Schellhammer K., Zivilprozess. Gesetz-Praxis-Fälle, Heidelberg 2016
Schilken E., Zivilprozessrecht, München 2014
Schwab M., Zivilprozessrecht, Heidelberg 2016
Siedlecki W., Przedmiot postępowania cywilnego [w:] Wstęp do systemu prawa procesowego cywilnego, Ossolineum 1974
Siedlecki W., Świeboda Z., Postępowanie cywilne, Warszawa 2004
Sime S., French D. (red.), Blackstone’s Civil Practice, Oxford 2020
Trammer H., Następcza bezprzedmiotowość procesu cywilnego, Kraków 1950
Wach A., Der Feststellunganspruch: Ein Beitrag Zur Lehre Vom Rechtsschutzanspruch, Leipzig 1889
Waligórski M., Polskie prawo procesowe cywilne. Funkcja i struktura procesu, Warszawa 1947
Warzocha E., Ustalenie stosunku prawnego lub prawa w sądowym postępowaniu cywilnym, Warszawa 1982
Waśkowski E., Skarga, powództwo i prawo do ochrony sądowej, Polski Proces Cywilny 1937, nr 9–10
Weitz K., Charakter interesu prawnego jako przesłanki powództwa o ustalenie (art. 189 k.p.c.), Przegląd Sądowy 2018, nr 7–8
Weitz K., Związanie sądu granicami żądania w procesie cywilnym [w:] Aurea praxis. Aurea theoria. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Tadeusza Erecińskiego, t. 1, red. J. Gudowski, K. Weitz, Warszawa 2011
Wells J. (red.), Zuckerman on Civil Procedure, London 2021
Welser R., Zöchling-Jud B., Grundriss des bürgerlichen Recht. Band II. Schuldrecht Allgemeiner Teil, Schuldrecht Besonderer Teil, Erbrecht, Wien 2015
Wengerek E., Powództwo o ustalenie, Ruch Prawniczy i Ekonomiczny 1959, nr 1
Wernecke F., Die Einheitlichkeit des europäischen und des nationalen Begriffs vom Streitgegenstand, Berlin 2003
Windscheid B., Die Actio des römischen Civilrechts, vom Standpunkte des heutigen Rechts, Düsseldorf 1856
Windscheid B., Lehrbuch des Pandektenrechts, Düsseldorf 1862
Wolter A., Ignatowicz J., Stefaniuk K., Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 2020
Wronkowska S., Podstawowe pojęcia prawa i prawoznawstwa, Poznań 2005
Wronkowska S., Ziembiński Z., Zarys teorii prawa, Poznań 2001
Zeiss W., Zivilprozessrecht, Tübingen 1971
Zeiss W., Schreiber K., Zivilprozessrecht, Tübingen 2014
Żyznowski T. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1, Artykuły 1–366, red. T. Wiśniewski, Warszawa 2021
Dr Jacek Drosik
Katowice
Czy zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego z uwagi na wszczęcie postępowania karnego skarbowego jest potrzebne?
Przepisy zawieszające bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego z uwagi na wszczęcie postępowania karnego skarbowego są zbędne przy założeniu, że przedstawienie zarzutów podejrzanemu przed upływem tego terminu nie skutkuje koniecznością umorzenia postępowania karnego skarbowego w razie późniejszego przedawnienia zobowiązania podatkowego. Cel, któremu przepisy te służą, a więc wydłużenie czasu potrzebnego na dochodzenie należności publicznoprawnej od podatnika, nie może uzasadniać czynienia go „wiecznym dłużnikiem”. Przedawnienie zobowiązania podatkowego nie pozbawia Skarbu Państwa możliwości odzyskania utraconej korzyści majątkowej, dopuszczalne staje się bowiem wówczas zastosowanie środka karnego w postaci orzeczenia ściągnięcia jej równowartości pieniężnej, który jednak realizowany jest z uwzględnieniem zasady humanitaryzmu, która w przypadku zobowiązań podatkowych nie jest brana pod uwagę. W tych okolicznościach prowadzenie dwóch postępowań jest zbędne.
Słowa kluczowe: instrumentalne wszczęcie postępowania karnego skarbowego, zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, środki karne, przepadek korzyści
Is It Necessary to Suspend the Limitation Period for Tax liabilities Due to the Initiation of Fiscal Criminal Proceedings?
The provisions which provide for suspension of the limitation period for tax liabilities due to the initiation of fiscal criminal proceedings are unnecessary if we assume that presenting charges to the suspect before the expiry of that period does not result in the need to discontinue fiscal criminal proceedings in the event of subsequent time-barring of the tax liability. The purpose of these provisions, i.e., extending the time needed to recover public law liabilities from taxpayers, cannot justify making the latter ‘eternal debtors’. The limitation period of a tax liability does not deprive the State Treasury of the possibility of recovering the lost financial advantage, as it then becomes permissible to apply a penal remedy in the form of a ruling ordering the collection of its monetary equivalent. However, this is done taking into account the principle of humanitarianism, which is not taken into account in the case of tax liabilities. In these circumstances, it is unnecessary to conduct two sets of proceedings.
Keywords: instrumental initiation of fiscal criminal proceedings, suspension of the limitation period for tax liabilities, penal remedies, forfeiture of benefits
Bibliografia
Bartosiewicz A., VAT. Komentarz, Warszawa 2025
Brzeziński B., Lasiński-Sulecki K., Morawski W., Związek podejrzenia popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego z niewykonaniem zobowiązania podatkowego w rozumieniu art. 70 § 6 pkt 1 o.p. – skutki braku spójności powiązanych regulacji prawnych, Przegląd Podatkowy 2023, nr 8
Filipczyk H., Negocjacje z organami podatkowymi jako forma rozwiązywania sporów. Czy negocjowanie podatków jest sprawiedliwe?, Warszawa 2023
Grzegorczyk T., Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Warszawa 2009
Kłączyńska N. [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2012
Konarska-Wrzosek V. [w:] Kodeks karny skarbowy. Komentarz, red. I. Zgoliński, Warszawa 2021
Krzywoń A., Przedawnienie zobowiązania podatkowego – analiza konstytucyjna, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2013, nr 2
Łabuda G. [w:] P. Kardas, G. Łabuda, T. Razowski, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Warszawa 2017
Martysz C. [w:] G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, t. 1, Komentarz do art. 1–103, Warszawa 2010
Pogroszewska M., Rząd pracuje nad korzystnymi zmianami w ordynacji podatkowej, Prawo.pl, 9.04.2014 r.
Skorupka J., Komentarz do wybranych przepisów Kodeksu karnego skarbowego, LEX 2020
Soja A. [w:] J. Błachut, G. Keler, A. Soja, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Warszawa 2024
Springer B., Stan i perspektywy służby cywilnej po nowelizacji ustawy o służbie cywilnej w 2015 roku, Studia Polityczne 2023, nr 4(51)
Strzelec D., Prawo do otrzymania oprocentowania nadpłaty powstałej w wyniku uchylenia decyzji organu podatkowego, Przegląd Podatkowy 2022, nr 8
Teszner K. [w:] Ordynacja podatkowa. Stan obecny i kierunki zmian, red. R. Dowgier, Białystok 2015
Waltoś S., O obstrukcji procesowej, czyli kilka uwag o nadużyciu prawa procesowego [w:] W kręgu teorii i praktyki prawa karnego. Księga poświęcona pamięci Profesora Andrzeja Wąska, red. L. Leszczyński, E. Skrętowicz, Z. Hołda, Lublin 2005
Wilk L., Chorążewska A., Przedawnienie karalności przestępstw skarbowych oraz zobowiązań podatkowych, Prokuratura i Prawo 2016, nr 2
Wincenciak M., Przedawnienie w polskim prawie administracyjnym, Warszawa 2019
Ziembiński Z., Logika praktyczna, Warszawa 2005
Dr Marcin Galiński
Akademia im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim
Czyn ciągły jako czynność konwencjonalna
Przedmiotem niniejszego artykułu jest próba ujęcia konstrukcji czynu ciągłego jako czynności konwencjonalnej doniosłej prawnokarnie. W pierwszej kolejności autor omawia pojęcia czynności konwencjonalnej, odwołując się do piśmiennictwa z zakresu teorii i filozofii prawa. W dalszej części artykułu autor przedstawia istotę instytucji tzw. czynu ciągłego z uwzględnieniem sporów doktrynalnych związanych z przyjętym przez ustawodawcę brzmieniem art. 12 § 1 k.k. Następnie zostaje podjęta próba ujęcia czynu ciągłego jako czynności konwencjonalnej doniosłej prawnokarnie. Próba ta zostaje zakończona stwierdzeniem o możliwości pojmowania czynu ciągłego jako czynności konwencjonalnej oraz wskazaniem poszczególnych elementów składających się na czynność konwencjonalną czynu ciągłego.
Słowa kluczowe: czyn ciągły, czynność konwencjonalna, prawo karne
The Continuous Act as a Conventional Act
In this article, an attempt is made to describe what is referred to as a continuous act as a conventional act. The author expounds on the concept of conventional act and on the legal underpinnings of the continuous act, highlighting the aspects of the latter that are contested. The culmination of the research endeavours is the formulation of a statement that delineates the limits within which a continuous act can be regarded as a conventional act. Consequently, the author has identified an element of the aforementioned conventional act.
Keywords: continuous act, conventional act, criminal law
Bibliografia
Banaszak P., Burdziak K., Pohl Ł., Problem jednorodnego/niejednorodnego charakteru zachowań statuujących pojęcie czynu ciągłego w polskim prawie karnym (studium teoretyczno-empiryczne), Warszawa 2019
Banaszak-Grzechowiak P., Krótkie odstępy czasu jako warunek czynu ciągłego, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2020, nr 1
Bogucki O., Przeprowadzanie dowodów w postępowaniu cywilnym z perspektywy koncepcji czynności konwencjonalnych [w:] Konwencjonalne i formalne aspekty prawa, red. S. Czepita, Szczecin 2006
Buczek Ł., O chociażby nieumyślnym naruszeniu zasad bezpieczeństwa w ruchu z art. 177 § 1 k.k. w aspekcie struktur wypowiedzi dyrektywalnych prawa karnego, Acta Iuris Stetinensis 2018, nr 1 (21)
Czepita S., Formalizacja a konwencjonalizacja działań w prawie [w:] Konwencjonalne i formalne aspekty prawa, red. S. Czepita, Szczecin 2006
Czepita S., O pojęciu czynności konwencjonalnej i jej odmianach, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2017, nr 1
Czepita S., Reguły konstytutywne a zagadnienia prawoznawstwa, Szczecin 1996
Dąbrowska-Kardas M., Analiza dyrektywalna przepisów części ogólnej kodeksu karnego, Warszawa 2012
Dąbrowska-Kardas M., Kardas P., Czyn ciągły i ciąg przestępstw. Komentarz do art. 12 i 91 Kodeksu karnego, Kraków 1999
Gałązka M. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. A. Grześkowiak, K. Wiak, Legalis 2024
Giezek J. [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2021
Gizbert-Studnicki T., O nieważnych czynnościach prawnych w świetle koncepcji czynności konwencjonalnych, PiP 1975, nr 4
Janusz-Pohl B., Definitions and typologies of act in criminal proceedings. Perspective of conventionalisation and formalisation, Poznań 2017
Janusz-Pohl B., Formalizacja i konwencjonalizacja jako instrumenty analizy czynności karnoprocesowych w prawie polskim, Poznań 2017
Janusz-Pohl B., Wpływ konotacyjnej koncepcji reguł konstytutywnych na modelowanie formuł wadliwości czynności karnoprocesowych [w:] O pojmowaniu prawa i prawoznawstwa. Profesorowi Stanisławowi Czepicie in memoriam, red. E. Cała-Wacinkiewicz, Z. Kuniewicz, B. Kanarek, Warszawa 2021
Kardas P., Przestępstwo ciągłe w prawie karnym materialnym. Analiza konstrukcji modelowych na tle pojęcia czynu, zbiegu przepisów i zbiegu przestępstw, Kraków 1999.
Kardas P. [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, t. 1, Komentarz do art. 1–116 k.k., red. A. Zoll, Warszawa 2007
Kulik M. [w:] Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX 2024
Kulik M., Wąsek A. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. M. Filar, Warszawa 2016
Lachowski J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. V. Konarska-Wrzosek, Warszawa 2023
Majewski J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Majewski, Warszawa 2024
Małecki M., Przypisanie winy. Podstawy teorii ekskulpantów, Kraków 2019
Marek A., O fikcji jednoczynowości przestępstwa i jej konsekwencjach raz jeszcze, Prokuratura i Prawo 2010, nr 1–2
Nawrocki M., Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2016 roku, III KK 225/16, Acta Iuris Stetinensis 2017, nr 4
Nawrocki M., Reguły konstytutywne w materialnym prawie karnym na przykładzie definicji legalnych czasu i miejsca popełnienia czynu zabronionego [w:] O pojmowaniu prawa i prawoznawstwa. Profesorowi Stanisławowi Czepicie in memoriam, red. E. Cała-Wacinkiewicz, Z. Kuniewicz, B. Kanarek, Warszawa 2021
Nowak L., Wronkowska S., Zieliński M., Ziembiński Z., Czynności konwencjonalne w prawie, Studia Prawnicze 1972, nr 33
Pohl Ł., Czy w skład czynu ciągłego mogą wchodzić zachowania niejednorodne?, PiP 2021, nr 4
Pohl Ł., Prawo karne. Wykład części ogólnej, Warszawa 2019
Pohl Ł., Propozycja nowelizacji art. 12 Kodeksu karnego i sprzężona z nią propozycja nowelizacji art. 115 k.k., Prawo w Działaniu 2019, nr 37
Pohl Ł., Reguły konstytutywne w ujęciu Stanisława Czepity jako narzędzie wykładni tak zwanych znamion wartościujących [w:] O pojmowaniu prawa i prawoznawstwa. Profesorowi Stanisławowi Czepicie in memoriam, red. E. Cała-Wacinkiewicz, Z. Kuniewicz, B. Kanarek, Warszawa 2021
Pohl Ł. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. R.A. Stefański, Warszawa 2021
Radwański Z., Teoria umów, Warszawa 1977
Rejman G. [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, red. G. Rejman, Warszawa 1999
Searle J.R., Czynności mowy, tłum. B. Chwedończuk, Warszawa 1987
Wieczorkiewicz-Kita J., O konwencjonalnych i formalnych aspektach procesu karnego [w:] W poszukiwaniu dobra wspólnego. Księga jubileuszowa Profesora Macieja Zielińskiego, red. A. Choduń, S. Czepita, Szczecin 2010
Wieczorkiewicz-Kita J., Zagadnienie wyrokowania w procesie karnym w świetle koncepcji czynności konwencjonalnych [w:] Konwencjonalne i formalne aspekty prawa, red. S. Czepita, Szczecin 2006
Zalewski W., Przestępstwo ciągłe de lege lata i de lege ferenda, Prokuratura i Prawo 2003, nr 4
Zieliński M., Wykładnia prawa. Zasady – reguły – wskazówki, Warszawa 2019
Zieliński M., Ziembiński Z., Uzasadnienie twierdzeń, ocen i norm w prawoznawstwie, Warszawa 1988
Zoll A. [w:] K. Buchała, A. Zoll, Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz do art. 1–116 Kodeksu karnego, Kraków 1998
Żółtek S. [w:] Kodeks karny, t. 1, Część ogólna. Komentarz. Art. 1–116, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, Legalis 2021
Dr Jarosław Dolny
Wyższa Szkoła Kształcenia Zawodowego we Wrocławiu
Zadania organów samorządu terytorialnego w zakresie obiektów zbiorowej ochrony w myśl ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej
Ustawa z 5.12.2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej wypełnia lukę prawną w zakresie obrony cywilnej i przewiduje szczególną rolę administracji samorządowej w kształtowaniu bezpieczeństwa publicznego. Ustawa ta wprowadza pojęcia organów ochrony ludności (do których zaliczono m.in. organy samorządu terytorialnego) oraz obiektów zbiorowej ochrony. W określonych okolicznościach wskazane organy mają stać się organami obrony cywilnej. Jeśli zaś chodzi o obiekty zbiorowej ochrony, to dzielą się one na budowle ochronne (o statusie schronu albo ukrycia) oraz miejsca doraźnego schronienia. W artykule wskazano zadania organów samorządu terytorialnego w zakresie tych obiektów, przy czym zadania te mają zróżnicowany charakter. Autor, stosując metodę dogmatycznoprawną, analizuje treść obowiązujących regulacji, a następnie dokonuje ich oceny oraz formułuje postulaty de lege ferenda.
Słowa kluczowe: ochrona ludności, obrona cywilna, organy ochrony ludności, organy obrony cywilnej, obiekty zbiorowej ochrony, budowle ochronne, schrony, ukrycia, miejsca doraźnego schronienia
The Tasks of Territorial Self-government Authorities in Scope of Collective Protection Facilities in the Act on the Protection of Population and on Civil Defence
The Act of 5 December 2024 on the Protection of Population and on Civil Defence fills a legal void relating to civil defence and provides for a special role of territorial self-government administration in the provision of public safety. This statute introduces the terms: authorities of population protection (including, among others, authorities of territorial self-government) and collective protection facilities. In certain circumstances, the aforementioned authorities will become the civil defence authorities. As far as the collective protection facilities are concerned, they are divided into protective structures (having the status of a shelter or a hiding place) and temporary refuge places. This article indicates the tasks of the territorial self-government authorities in the scope of these facilities, which tasks vary in nature. The author, by using dogmatic-legal method, analyses the contents of applicable regulations and then evaluates them and formulates lex ferenda postulates.
Keywords: population protection, civil defence, population protection authorities, civil defence authorities, collective protection facilities, protective structures, shelters, hidings places, temporary refuge places
Bibliografia
Banaszak B., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Legalis 2012
Dolny J., Konstytucyjne kompetencje Prezydenta RP w zakresie sił zbrojnych, Wojskowy Przegląd Prawniczy 2024, nr 1
Dolny J., Korpus obrony cywilnej i jego współdziałanie z Siłami Zbrojnymi w świetle ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, Wojskowy Przegląd Prawniczy 2025, nr 1
Dolny J., Na nowe schrony i ukrycia musimy jeszcze poczekać, Prawo.pl, 2.07.2025 r.
Dolny J., Ochotnicy w obronie cywilnej – idea dobra, ale przepisy trzeba doprecyzować, Prawo.pl, 2.07.2024 r.
Dolny J., Projektowane zadania organów samorządu terytorialnego w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej, Opinia nr 13/2024, Centrum Ekspertyzy Lokalnej, https://frdl.org.pl/static/upload/store/frdl/oPinie_i_Komentarze_Frdl/2024/opinie_i_komentarze_ochrona_ludnosci-i-obrona-cywilna.pdf (dostęp: 19.02.2026 r.)
Dolny J., Zadania organów samorządu terytorialnego w zakresie podmiotów ochrony ludności (obrony cywilnej) w myśl ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, Przegląd Legislacyjny 2024, nr 2
Florczak-Wątor M. [w:] Konstytucja RP, t. 1, Komentarz do art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Legalis 2016
Gawęcka J.A., Estońska wizja obrony cywilnej jako istotny element koncepcji bezpieczeństwa całościowego w odpowiedzi na potencjalny kryzys polityczny, Politeja 2023, nr 5(86)
Gogojewicz P., Jakie zadania postawiła organom administracji publicznej ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej? [w:] Zadania ochrony ludności i obrony cywilnej, Legalis 2025
Horbaczewski R., Ustawa o ochronie ludności opublikowana, Prawo.pl, 23.12.2024 r.
Horbaczewski R., Ustawa o ochronie ludności wyzwaniem dla samorządów, Prawo.pl, 23.12.2024 r.
Izdebski H., Projekt ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej – wreszcie? Projekt różny od kolejnych wersji projektu ustawy o ochronie ludności oraz o stanie klęski żywiołowej z lat 2022–2023, https://www.batory.org.pl/wp-content/uploads/2024/07/Ochrona-ludnosci-_-prof.-Izdebski.pdf (dostęp: 19.02.2026 r.)
Jakuszewicz A., Determinanty decentralizacji władzy publicznej w Konstytucji RP, Repozytorium Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego 2013, https://repozytorium.ukw.edu.pl/handle/item/7638 (dostęp: 19.02.2026 r.)
Korczak J., Samorząd terytorialny w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 2, Konstytucyjne podstawy funkcjonowania administracji publicznej, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2012
Kośka M., Zarządzanie kryzysowe, ochrona ludności, obrona cywilna – obecne i projektowane rozwiązania prawne dotyczące zadań elementów zarządzających szczebla krajowego, Wiedza Obronna 2023, nr 3(284)
Kwiatkowski P., Schrony i ukrycia dla ludności, https://www.ppoz.pl/czytelnia/ratownictwo-i-ochrona-ludnosci/Schrony-i-ukrycia-dla-ludnosci-/idn:1994 (dostęp: 19.02.2026 r.)
Liżewski S., Budynki instytucji kultury dla celów obronności, Legalis 2025
Liżewski S., Porozumienie o uznaniu obiektu budowlanego za budowlę ochronną [w:] Warunki uznania obiektu budowlanego za budowlę ochronną, Legalis 2025
Liżewski S., Realizacja zadań ochrony ludności i obrony cywilnej [w:] Zadania wójta w zakresie ochrony ludności, Legalis 2025
Mrożek A., Niektóre dylematy obrony cywilnej, https://sg-cdn.uek.krakow.pl/file/root/stanowisko-ds.-obronnych/sdo-niektore-dylematy-obrony-cywilnej.pdf (dostęp: 19.02.2026 r.)
Niewiadomski Z. [w:] System Prawa Samorządu Terytorialnego, t. 1, Podstawowe pojęcia i podstawy prawne funkcjonowania, red. I. Lipowicz, Warszawa 2022
Nowicka J., Obrona cywilna na szczeblu podstawowym [w:] Determinanty bezpieczeństwa państwa, red. Z. Ciekanowski, Biała Podlaska 2019
Nodżak A., W praktyce [w:] Kryteria uznawania obiektów budowlanych albo ich części za budowle ochronne, Legalis 2025
Pachecki K., Czy to najgorsza ustawa o obronie cywilnej w historii? Wątpliwości wobec niej są poważne, https://klubjagiellonski.pl/2024/10/25/najgorsza-ustawa-o-obronie-cywilnej-w-historii-watpliwosci-sa-powazne/ (dostęp: 19.02.2026 r.)
Sikora K., Istota, zasady i struktura obrony cywilnej RP, Studia Iuridica Lublinensia 2015, t. 24
Skoczylas A., Piątek W. [w:] Konstytucja RP, t. 1, Komentarz do art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Legalis 2016
Skrzydło W., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2013
Stec M. [w:] System Prawa Samorządu Terytorialnego, t. 2, Ustrój samorządu terytorialnego, red. I. Lipowicz, Warszawa 2022
Surmański M., Pojęcie „czas wojny” oraz problemy wynikające z jego niedookreśloności w polskim systemie prawnym, Bezpieczeństwo Narodowe 2014, nr 30
Szymański P., Nowe pomysły na obronę totalną. Bezpieczeństwo całościowe w Finlandii i Estonii, Warszawa 2020
Winczorek P., Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Warszawa 2000
Wierzbica T., Podział budowli ochronnych [w:] Organizacja obiektów zbiorowej ochrony na podstawie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, Legalis 2025
Wolszczak E., Obrona cywilna – instytucja wyparta przez rozwiązania w zakresie zarządzania kryzysowego?, Obronność. Zeszyty Naukowe 2016, nr 2(18)
Wróbel A. [w:] System Prawa Samorządu Terytorialnego, t. 1, Podstawowe pojęcia i podstawy prawne funkcjonowania, red. T. Lipowicz, Warszawa 2022
Zych R., Zadania wójta (burmistrza, prezydenta miasta) [w:] Obraz obrony cywilnej w gminach. Zakres zmian przepisów ustawowych na podstawie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, Legalis 2025
Prof. dr hab. Jan Kulesza
Uniwersytet Łódzki
Karalność handlu w niedziele i święta. Glosa do wyroku SO w Suwałkach z 20.12.2024 r., II Ka 319/24
Orzekające Sądy przyjęły, że obwiniona wbrew zakazowi 29-krotnie powierzyła osobom zatrudnionym wykonywanie pracy w handlu lub wykonywanie czynności związanych z handlem w niedziele lub święta. Nie rozważyły skorzystania z instytucji wykroczenia ciągłego, co ograniczyłoby liczbę popełnionych wykroczeń. Jednak wykładnia znamion powierzenia i uporczywości wskazuje, że działanie – wówczas – oskarżonej należało zakwalifikować jako realizujące znamiona przestępstwa z art. 218a pkt 1 k.k. – uporczywe, rozciągnięte w czasie, wieloczynowe naruszanie praw osób zatrudnionych. Nie było jednocześnie podstaw do stwierdzenia braku społecznej szkodliwości zachowania obwinionej z powołaniem na zgodę osób zatrudnionych na pracę w dni objęte zakazem. Prawo do wypoczynku nie należy do grupy praw pracowniczych dysponowalnych. Powierzenie wykonywania pracy w handlu lub wykonywania czynności związanych z handlem pracownikowi lub zatrudnionemu jest bezprawne również wówczas, gdy następuje za zgodą zainteresowanych, jeżeli nie zachodzi żadna z prawem określonych przesłanek legalności handlu. Jeśli SO w Suwałkach uważał, że obwiniona nie powinna ponieść odpowiedzialności karnej, należało przyjąć konsekwentnie co do treści uzasadnienia brak naruszenia przez nią zakazu handlu albo działanie w usprawiedliwionym błędzie co do prawa. Jednak dla przyjęcia usprawiedliwionego charakteru błędu obwinionej nie było w omawianej sprawie dostatecznych podstaw. Podobnie już w okresie jej inkryminowanej działalności, choćby ze względu na treść wyroku SN z 13.09.2023 r. było wiadome, że w stanie faktycznym sprawy nie znajduje zastosowania wyjątek od zakazu handlu zawarty w art. 6 ust. 1 pkt 10 przedmiotowej ustawy. Wykładnia ta pozostawała aktualna także w momencie zapadania glosowanego wyroku.
Słowa kluczowe: zakaz handlu, prawo do wypoczynku, prawa pracownicze, zgoda dysponenta dobrem prawnym, błąd co do prawa
Criminal Liability for Trading on Sundays and Public Holidays. Commentary on Judgment of the District Court in Suwałki of 20 December 2024, II Ka 319/24
The courts adjudicating in the case found that the accused, in breach of the statutory prohibition, on twenty-nine occasions entrusted employees with the performance of work in trade or activities related to trade on Sundays or public holidays. The courts did not consider applying the concept of a continuous offence, which would have limited the number of offences committed. Nevertheless, an interpretation of the statutory elements of ‘entrusting’ and ‘persistence’ leads to the conclusion that the conduct of the accused at the relevant time should have been classified as meeting the criteria of the offence described in Article 218a(1) of the Criminal Code, consisting in persistent, prolonged violations of the rights of employed persons, involving multiple acts. At the same time, there were no grounds for finding that the accused’s conduct was not socially harmful by referring to the consent of the employed persons to work on days covered by the trading ban. The right to rest does not belong to the category of disposable employee rights. Entrusting an employee or another employed person with work in trade or activities related thereto remains unlawful even where such work is performed with the consent of the persons concerned if none of the statutory conditions making trade lawful are met. If the Regional Court in Suwałki was of the view that the accused should not bear criminal liability, it should have consistently assumed, in the reasoning of the judgment, either that the trading ban had not been infringed or that the accused had acted under a justified mistake of law. However, in the present case there were insufficient grounds to recognize the accused’s mistake as justified. Moreover, as early as during the period of the incriminated conduct, in light of the Supreme Court’s judgment of 13 September 2023, among others, it was clear that the exception to the trading ban set out in Article 6(1)(10) Act on the Restriction of Trade on Sundays, Public Holidays, and Certain Other Days was inapplicable in the facts of the case. This interpretation remained valid at the time when the commented judgment was delivered.
Keywords: trade ban, right to rest, employee rights, consent of the person controlling the legal good, mistake of law
Bibliografia
Banasik K., Przestępstwo naruszenia zakazu handlu w niedziele i święta (art. 218a k.k.), Prokuratura i Prawo 2019, nr 6
Banasik K., Wykroczenia z ustawy o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni, Wojskowy Przegląd Prawniczy 2019, nr 1
Bojarski T., Polskie prawo wykroczeń. Zarys wykładu, Warszawa 2012
Bojarski M. [w:] M. Bojarski, W. Radecki, Kodeks wykroczeń. Komentarz, Legalis 2019
Bojarski M. [w:] M. Bojarski, Z. Świda, Podstawy materialnego i procesowego prawa o wykroczeniach, Wrocław 2002
Bojarski T., Michalska-Warias A. [w:] T. Bojarski, A. Michalska-Warias, J. Piórkowska-Flieger, Kodeks wykroczeń. Komentarz aktualizowany, LEX 2024
Budyn-Kulik M. [w:] Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX 2025
Daniluk P. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. R.A. Stefański, Legalis 2025
Daniluk P. [w:] Kodeks wykroczeń. Komentarz, red. P. Daniluk, Legalis 2023
Duśko Ł., Szurman M., Placówka handlowa w zakładzie prowadzącym działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku – wykładnia wyjątku od zakazu handlu w niedziele i święta, Palestra 2022, nr 10
Gostyński Z., Prawo wykroczeń w zarysie, Katowice 1987
Góralski P., Wybrane problemy regulacji prawnej, wykładni oraz stosowania instytucji błędu co do prawa (error iuris) na tle poglądów doktryny i orzecznictwa sądowego, Prokuratura i Prawo 2019, nr 10
Grygutis J., Odpowiedzialność karna za uporczywe lub złośliwe powierzanie pracy w handlu lub czynności związanych z handlem, Monitor Prawa Pracy 2018, nr 9
Grzegorczyk T. [w:] Kodeks wykroczeń. Komentarz, red. T. Grzegorczyk, LEX 2013
Gubiński A. [w:] T. Grzegorczyk, A. Gubiński, Prawo wykroczeń, Warszawa 1996
Hryniewicz-Lach E. [w:] Kodeks karny, t. 2, Część szczególna. Komentarz do artykułów 117–221, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, Legalis 2023
Konarska-Wrzosek V., Marek A., Oczkowski T., Podstawy prawa karnego i prawa wykroczeń, Toruń 2013
Kosonoga J., Powierzenie wykonywania pracy w handlu w niedziele lub święta wbrew zakazowi w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Praca i Zabezpieczenie Społeczne 2021, nr 11
Kosonoga-Zygmunt J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Majewski, LEX 2024
Kowalski S., Przepisy karne w ustawie o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni, Monitor Prawniczy 2018, nr 10
Kowalski S., Ustawa o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni. Komentarz, Legalis 2019
Kurzępa B., Kodeks wykroczeń. Komentarz, LEX 2008
Lachowski J. [w:] Kodeks wykroczeń. Komentarz, red. J. Lachowski, LEX 2021
Łabuda G. [w:] Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, red. J. Giezek, LEX 2021
Marek A., Kodeks karny. Komentarz, LEX 2010
Marek A., Marek-Ossowska A., Prawo wykroczeń (materialne i procesowe), Warszawa 2019
Olszewski M. [w:] T. Grzegorczyk, M. Olszewski, Prawo o wykroczeniach. Zarys, Łódź 1987
Piórkowska-Flieger J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. T. Bojarski, LEX 2016
Siwik Z. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. M. Filar, LEX 2016
Sobczyk A., Regulacje z zakresu czasu pracy a zatrudnienie cywilnoprawne, Praca i Zabezpieczenie Społeczne 2014, nr 9
Strzała M., Grygutis J., Założenia aksjologiczne ustawy o ograniczeniu handlu w niedzielę i święta, Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej 2018, nr 1
Szeleszczuk D. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. A. Grześkowiak, K. Wiak, Legalis 2024
Śmietanka I. [w:] J. Bafia, D. Egierska, I. Śmietanka, Kodeks wykroczeń. Komentarz, Warszawa 1980
Tokarczyk D., Przestępstwa i wykroczenia związane z zatrudnieniem. Komentarz, LEX 2021
Wróbel W. [w:] Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, cz. 2, Komentarz do art. 212–277d, red. W. Wróbel, A. Zoll, LEX 2017
Ziółkowska A. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. V. Konarska-Wrzosek, LEX 2023