Decentralizacja władzy publicznej – relacje czy zależności w aspekcie finansowego działania jednostek samorządu terytorialnego w dobie AIprof. dr hab. Elżbieta Feret
Katedra Prawa Finansowego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Rzeszowski, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-9283-0316
Decentralizacja władzy publicznej – relacje czy zależności w aspekcie finansowego działania jednostek samorządu terytorialnego w dobie AI
Celem rozstrzygnięcia tytułowej kwestii polegającej na wskazaniu, na ile decentralizacja władzy publicznej to nadal relacje, czy jednak może zależności w aspekcie finansowego działania jednostek samorządu terytorialnego w dobie Artificial Intelligence (AI), pod rozwagę zostały poddane regulacje administracyjno-finansowe determinujące samodzielną działalność szczebla samorządowego. Bez dostępu do koniecznych i adekwatnych w stosunku do samorządowych zadań publicznych środków finansowych niemożliwe jest bowiem funkcjonowanie zdecentralizowanej władzy publicznej.
Jak opisano w artykule, w dobie nowoczesnych technologii AI pozyskiwanie środków finansowych przez jednostki samorządowe jest determinowane zarówno pośrednim korzystaniem z tych technologii stosowanych już przez organy innych władz publicznych, jak i bezpośrednią, samodzielną możliwością korzystania z instrumentów nowoczesnych technologii przez jednostki samorządu terytorialnego. Wykazanie konieczności oraz skali takiego działania na szczeblu samorządowym pozwala uwypuklić rzeczywistą rolę i znaczenie AI z punktu widzenia decentralizacji władzy publicznej.
Słowa kluczowe: decentralizacja władzy publicznej, jednostka samorządu terytorialnego, aspekt finansowy, sztuczna inteligencja, AI
Professor Dr Hab. Elżbieta Feret
Department of Financial Law, Faculty of Law and Administration, University of Rzeszów, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-9283-0316
Decentralization of public authority relationships or dependencies in the context of the financial operation of local authority units in the AI era
The author considers the administrative and financial regulations determining the independence of the activity of local authorities in order to resolve the eponymous issue of indicating the extent to which the decentralization of public authority is still relationships or perhaps dependencies in the context of the financial operation of local authority units in the AI (Artificial Intelligence) era. This is because decentralized public authority cannot function without access to the necessary, adequate financial resources for performing local authority public tasks.
As the article states, in the era of modern AI technologies, the acquisition of funds by local authority units is determined both by the indirect use of the technologies that are already used by other public authorities, as well as by the direct, independent possibility of local authority units using modern technology instruments. The demonstration of the necessity and scale of such action at local authority level will enable the presentation of the actual role and significance of AI from the point of view of the decentralization of public authority.
Keywords: decentralization of public authority, local authority unit, financial aspect, artificial intelligence, AI
Bibliografia / References
Biliński S., Jak polski model sztucznej inteligencji może wspierać samorządy?, https://samorzad.infor.pl/sektor/zadania/dobre_praktyki/7370092,jak-polski-model-sztucznej-inteligencji-moze-wspierac-samorzady.html (dostęp: 16.10.2025 r.).
Chand V., Kostić S., Reis A., Taxing Artificial Intelligence and Robots: Critical Assessment of Potential Policy Solutions and Recommendation for Alternative Approaches – Sovereign Measure: Education Taxes/Global Measure: Global Education Tax or Planetary Tax, International – Taxing Artificial Intelligence and Robots Critical Assessment of Potential Policy Solutions and Recommendation for Alternative Approaches – IBFD.pdf (dostęp: 2.01.2026 r.).
Custers B., Fosch-Villaronga E., Law and Artificial Intelligence Regulating AI and Applying AI in Legal Practice, Springer 2022.
Dębowska-Romanowska T., Ustrojowe i konstytucyjne prawo finansowe. Definicje instytucji, komentarze, Warszawa 2025.
Duszczyk M., Bot puka do urzędu. Samorządy czeka cyfrowa rewolucja?, https://regiony.rp.pl/ranking-samorzadow/art43249241-bot-puka-do-urzedu-samorzady-czeka-cyfrowa-rewolucja (dostęp: 18.11.2025 r.).
Feret E., Samodzielność finansowa jednostek samorządu terytorialnego gwarancją samorządowego działania społeczności lokalnych [w:] Prawo naszych sąsiadów, t. I, Konstytucyjne podstawy budowania i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w Polsce i na Ukrainie – dobre praktyki, red. W. Skrzydło, W. Szapował, K. Eckhardt, P. Steciuk, Rzeszów–Przemyśl 2013.
Glumińska-Pawlic J., Samodzielność finansowa jednostek samorządu terytorialnego w Polsce – studium finansowo-prawne, Katowice 2003.
Huczko P., Raport o stanie gminy 2025 szybko i bez błędów. Kielce i Jarocin już to robią z pomocą AI, https://samorzad.infor.pl/wiadomosci/6849008,raport-o-stanie-gminy-2025-szybko-i-bez-bledow-kielce-i-jarocin-juz-to-robia-z-pomoca-ai.html (dostęp: 22.01.2026 r.).
Krzysztoszek M., Bankowość elektroniczna w teorii i praktyce, Komisja Nadzoru Finansowego, Warszawa 2017.
Kusiak-Winter R., Elektroniczna administracja – koncepcja i typologie. Kierunki i etapy rozwoju e-administracji publicznej [w:] Ewolucja elektronicznej administracji publicznej, red. R. Kusiak-Winter, J. Korczak, Wrocław 2021.
Mączyński M., Konstytucyjne pojęcie samorządu terytorialnego a idea samorządności [w:] Konstytucyjne umocowanie samorządu terytorialnego, red. M. Stec, K. Małysa-Sulińska, Warszawa 2018.
Michałowicz A., Przetwarzanie danych biometrycznych a ochrona jednostek – analiza wybranych zagadnień na tle ogólnego rozporządzenia o ochronie danych i projektu aktu w sprawie sztucznej inteligencji, „Internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny” 2021, vol. 10, issue 6.
Mills N., Artificial intelligence in law: The state of play, Toronto 2016.
Polityka rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce do 2030 roku, dokument ogłoszony przez Ministerstwo Cyfryzacji w listopadzie 2025 r., https://www.gov.pl/web/cyfryzacja/polityka-rozwoju-sztucznej-inteligencji-w-polsce-do-2030-roku--bezpieczne-i-odpowiedzialne-wykorzystanie-sztucznej-inteligencji (dostęp: 27.01.2026 r.).
Polska buduje własną sztuczną inteligencję – PLLuM gotowy do działania, https://www.gov.pl/web/cyfryzacja/polska-buduje-wlasna-sztuczna-inteligencje--pllum-gotowy-do-dzialania (dostęp: 24.02.2025 r.).
Skuza S., Lizak R., Sztuczna inteligencja umożliwia kontrolę finansów publicznych – przegląd inicjatyw amerykańskiego rządu federalnego, „Białostockie Studia Prawnicze” 2023/2, vol. 28.
Stec M., Krzywoń A., Zasada adekwatności finansowania samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego [w:] Samorząd – finanse– nadzór i kontrola, red. R.P. Krawczyk, M. Stec, Warszawa 2013.
Tabakow M., Korczak J., Franczyk B., BIG DATA – Definicje, wyzwania i technologie informatyczne, „Informatyka Ekonomiczna” 2014/1 (31).
Ura E., Rola władz lokalnych w tworzeniu inteligentnych miast, „Ius et Administratio” 2023/1 (50).
Waglowski P., Ochrona baz danych, Warszawa 2009.
Zekos Georgios I., Political, Economic and Legal Effects of Artificial Intelligence Governance, Digital Economy and Society, Cham 2022.
Mirosław Czekaj
doktor habilitowany nauk ekonomicznych, profesor Szkoły Głównej Handlowej, Katedra Rynku Nieruchomości i Miasta Innowacyjnego; Bank Gospodarstwa Krajowego, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-9740-337X
udział w autorstwie tekstu – 34%
Adam Piłat
doktorant, Wydział Nauk Ekonomicznych, Uniwersytet Warszawski; Bank Gospodarstwa Krajowego, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-4118-067X
udział w autorstwie tekstu – 33%
Mateusz Walewski
Bank Gospodarstwa Krajowego, Polska
udział w autorstwie tekstu – 33%
Rola Banku Gospodarstwa Krajowego w kształtowaniu odporności jednostek samorządu terytorialnego: ewolucja wywołana pandemią i wojną
Odporność samorządów może być rozumiana z jednej strony jako przygotowanie do nagłych i trudnych do przewidzenia wstrząsów, zdolność do ich przetrwania i odbudowy po nich. Z drugiej strony o odporności jednostek samorządu terytorialnego (JST) można myśleć w kontekście długookresowych wyzwań, które wywierają ciągłą presję na lokalne społeczności. Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) wspiera inwestycje infrastrukturalne samorządów właściwie od początku swojego istnienia, czym istotnie przyczynia się do budowy odporności na rozpoznane wyzwania o charakterze długoterminowym. Ostatnie lata przyniosły jednak ewolucję wsparcia, jakiego BGK udziela samorządom w celu budowy ich odporności. Bank zaangażował się w wiele programów rządowych, których celem była odpowiedź na trudne do przewidzenia wstrząsy, takie jak pandemia, kryzysy energetyczne i wojna w Ukrainie. W artykule zaprezentowano przykłady działań podejmowanych przez BGK w celu wsparcia budowy odporności samorządów na wstrząsy, których doświadczały one w ostatnich latach.
Słowa kluczowe: jednostki samorządu terytorialnego, Bank Gospodarstwa Krajowego, banki rozwoju, pandemia COVID-19, kryzys migracyjny
Dr Hab. Mirosław Czekaj, professor of SGH
the SGH Warsaw School of Economics, Department of Real Estate Market and Innovative City; Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK), Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-9740-337X
Contribution to the preparation of the article – 34%
Adam Piłat
doctoral student, Faculty of Economic Sciences, University of Warsaw; Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK), Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-4118-067X
Contribution to the preparation of the article – 33%
Mateusz Walewski
Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK), Poland
Contribution to the preparation of the article – 33%
The role of Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) in shaping the resilience of local authority units: evolution driven by the pandemic and the war
On the one hand, the resilience of local authorities can be understood as the extent to which they are prepared for sudden and hard-to-predict shocks, as well as their ability to withstand them and recover in their aftermath. On the other, the resilience of local authority units (LAUs) can be considered in the context of long-term challenges that exert constant pressure on local communities. Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) has been supporting local authority infrastructure investments virtually since its inception, thereby significantly contributing to building resilience against identified long-term challenges. However, recent years have brought an evolution in the support provided by BGK to local authorities in building their resilience. The bank has become involved in numerous government programmes intended to respond to hard-to-predict shocks, such as the pandemic, energy crises and the war in Ukraine. This article presents selected examples of actions taken by BGK to support the building of resilience of local authorities to the shocks they have experienced in recent years.
Keywords: local authority units, Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK), development banks, COVID-19 pandemic, migration crisis
Bibliografia / References
Alshamy Y., Coyne C.J., Goodman N.P., G. Wood, Polycentric defense, Ukraine style: explaining Ukrainian resilience against invasion, “Journal of Public Finance and Public Choice” 2023/39 (1), https://doi.org/10.1332/251569121x16795569226712.
Bank Gospodarstwa Krajowego, Sprawozdanie Zarządu z działalności Grupy Kapitałowej Banku Gospodarstwa Krajowego w 2020 roku, Warszawa 2021.
Bank Gospodarstwa Krajowego, Sprawozdanie Zarządu z działalności Grupy Kapitałowej Banku Gospodarstwa Krajowego w 2024 roku. Raport zintegrowany, Warszawa 2025.
Bank Gospodarstwa Krajowego, Strategia BGK 2030, Warszawa 2025.
Bielski K.T., Samorząd terytorialny Rzeczypospolitej Polskiej wobec kwestii zapewnienia bezpieczeństwa, „Studia Bezpieczeństwa Narodowego” 2017/7 (12).
Colombo M., Cuda M., The Role of Public Development Banks and Institutions in the Implementation of the United Nations’ Agenda 2030: A Survey in Europe, “European Economy Discussion Paper” 2023/179.
Economist Impact, Resilient Cities Index: A global benchmark of urban risk, response and recovery, 2023, https://impact.economist.com/projects/resilient-cities/assets/documents/Resilient-Cities_Report.pdf (dostęp: 9.04.2026 r.).
Europejski Komitet Regionów, Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Wspólnie na rzecz zatrudnienia i wzrostu: wkład krajowych i regionalnych banków prorozwojowych w plan inwestycyjny dla Europy, Bruksela 2016.
Hassink R., Gong H., Regional Resilience [w:] International Encyclopedia of Human Geography, ed. A. Kobayashi, Elsevier 2020, https://doi.org/10.1016/b978-0-08-102295-5.10126-x.
Holling C.S., Resilience and Stability of Ecological Systems, “Annual Review of Ecology and Systematics” 1973/4.
Izdebski K., Strzyżyński, J., Gotowi na kryzys. Budowanie społecznej odporności, Warszawa 2024.
Keudel O., Huss, O., Polycentric governance in practice: the case of Ukraine’s decentralised crisis response during the Russo-Ukrainian war, “Journal of Public Finance and Public Choice” 2024/39 (1), https://doi.org/10.1332/25156918y2023d000000002.
Komisja Europejska, Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady. Wspólne działania na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia: rola krajowych banków prorozwojowych we wspieraniu planu inwestycyjnego dla Europy, Bruksela 2015.
Marois T., Public Development Banks as Essential Infrastructure: Covid, the KfW, and Public Purpose, “Review of Political Economy” 2024/37 (3), https://doi.org/10.1080/09538259.2023.2298739.
Mazzucato M., Financing the Sustainable Development Goals Through Mission-oriented Development Banks, UN-DESA Policy Brief. 2023, https://doi.org/10.18356/27081990-154.
Meerow S., Newell J.P., Stults M., Defining Urban resilience: a Review, “Landscape and Urban Planning” 2016/147, https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2015.11.011.
Najwyższa Izba Kontroli, Informacja o wynikach kontroli. Przygotowanie i działanie odpowiedzialnych organów państwa, instytucji i służb w sytuacji zagrożenia i wystąpienia chorób szczególnie niebezpiecznych i wysoce zakaźnych. Tworzenie i funkcjonowanie szpitali tymczasowych powstałych w związku z epidemią COVID-19, Warszawa 2023.
Paniagua P., Rayamajhee V., A polycentric approach for pandemic governance: nested externalities and co-production challenges, “Journal of Institutional Economics” 2021/18, https://doi.org/10.1017/s1744137421000795.
Podsiad A., Piłat A., Walewski M., Finanse jednostek samorządu terytorialnego – stan po 4. kwartale 2024 r., Warszawa 2025.
Podsiad A., Samołyk O., Piłat A., Walewski M., Samorządy wobec współczesnych zagrożeń. Warszawa 2025.
Samołyk O., Umiński P., Podsiad A., Piłat A., Walewski M., Raport wpływu BGK na sytuację społeczno-gospodarczą Polski. Rok 2024, Warszawa 2025.
Serowaniec M., Rączka P., Samorząd terytorialny i jego rola w ustawie z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, „Journal of Modern Science” 2023/1 (50), https://doi.org/10.13166/jms/161523.
Sienkiewicz-Małyjurek K., Jakie wyzwania towarzyszą budowaniu odporności społecznej? Uwagi wokół projektu ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, Warszawa 2024.
Łukasz Presnarowicz
doktor nauk prawnych, asystent badawczo-dydaktyczny, Katedra Prawa Podatkowego, Wydział Prawa, Uniwersytet w Białymstoku, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-6661-9899
Podatek od urządzeń jądrowych (daň za jadrové zariadenie) jako podatek samorządowy w Republice Słowackiej
W artykule dokonano analizy funkcjonującego w Republice Słowackiej podatku od urządzeń jądrowych (daň za jadrové zariadenie). Podatek ten stanowi dochód budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Rozwiązanie to jest interesujące w swoim kształcie legislacyjnym i zasługuje na analizę szczególnie w sytuacji, gdy w przyszłości planowana jest realizacja projektów budowy urządzeń jądrowych w Rzeczypospolitej Polskiej. We wnioskach wyrażono jednoznacznie negatywne stanowisko dla ewentualnego wprowadzenia analogicznego podatku w przyszłości w Polsce ze wskazaniem stosownych argumentów.
Słowa kluczowe: podatek od urządzeń jądrowych, podatek lokalny, Słowacja
Dr Łukasz Presnarowicz
research and tuition assistant, Tax Law Department, Faculty of Law, University of Białystok, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-6661-9899
Tax on nuclear facilities (daň za jadrové zariadenie) as a local tax in the Slovak Republic
This article presents an analysis of the tax on nuclear facilities (daň za jadrové zariadenie) that is in force in the Slovak Republic (hereinafter: ‘Slovakia’). This tax constitutes revenue for the budget of local authority units. This solution is interesting in terms of its legislative form and deserves analysis, particularly given that the Republic of Poland (hereinafter: ‘Poland’) is planning to build nuclear facilities in the future. The conclusions express a clear negative stance on the possible introduction of a similar tax in Poland in the future, citing relevant arguments.
Keywords: tax on nuclear facilities, local tax, Slovakia
Bibliografia / References
Kubincová S., Jamrichová T., Zákon o miestnych daniach a miestnom poplatku za komunalne odpady a drobne stavebné odpady. Komentár, Praga 2022.
Molitoris P., Z aktualnej problematyki podatków lokalnych w Republice Słowackiej, „Warmińsko-Mazurski Kwartalnik Naukowy” 2015/5 (3).
Beata Potemska
doktor nauk ekonomicznych w zakresie zarządzania; absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego; wieloletni pracownik samorządowy, Polska
Zakres obowiązków i odpowiedzialności dyrektora jednostki w zamówieniach udzielanych poniżej progu ustawowego
Zamówienia publiczne udzielane poniżej progów stosowania ustawy – Prawo zamówień publicznych stanowią istotny, a zarazem niedostatecznie uregulowany obszar wydatkowania środków publicznych. Pomimo formalnego wyłączenia spod reżimu ustawowego zamówienia te podlegają rygorom ustawy o finansach publicznych, zasadom kontroli zarządczej oraz odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Okoliczność ta w sposób bezpośredni kształtuje zakres obowiązków i odpowiedzialności kierownika jednostki sektora finansów publicznych jako kierownika zamawiającego.
Celem artykułu jest wykazanie, że odpowiedzialność kierownika jednostki za zamówienia podprogowe ma charakter systemowy i nie ulega ograniczeniu wskutek wyłączenia tych zamówień spod stosowania ustawy – Prawo zamówień publicznych, lecz przeciwnie – wymaga zwiększonej staranności organizacyjnej i nadzorczej. W publikacji przeanalizowano obowiązki kierownika w zakresie tworzenia i stosowania regulaminów zamówień, planowania zakupów, dokumentowania wydatków oraz zapobiegania nieprawidłowościom przez ukazanie zamówienia podprogowego jako integralnego elementu systemu kontroli zarządczej.
Publikacja łączy analizę dogmatyczną przepisów prawa z praktyką funkcjonowania jednostek samorządu terytorialnego. Wnioski oparto na orzecznictwie komisji orzekających, ustaleniach organów kontroli zewnętrznej oraz doświadczeniu zawodowym autorki. Przeprowadzone rozważania prowadzą do konkluzji, że brak spójnych procedur w obszarze zamówień podprogowych generuje istotne ryzyko systemowe dla prawidłowego i zgodnego z prawem gospodarowania środkami publicznymi.
Słowa kluczowe: kierownik jednostki sektora finansów publicznych, zamówienia poniżej progu ustawowego, kontrola zarządcza, regulamin zamówień publicznych, dyscyplina finansów publicznych, zarządzanie ryzykiem
Beata Potemska
doctor of economics specializing in management; graduate of the Faculty of Law and Administration of the University of Łódź; long-term local government employee, Poland
Duties and liability of the manager of a public sector unit in sub-threshold public procurement
Public procurement awarded below the statutory thresholds of the Public Procurement Law constitutes a significant, yet insufficiently regulated area of public spending. Despite being formally excluded from the statutory regime, such procurement remains subject to the requirements of the Public Finance Act, the principles of management control and the rules governing liability for a breach of public finance discipline. This circumstance directly shapes the duties and liability of the manager of a public sector unit as the manager of the contracting authority.
The objective of this article is to demonstrate that the responsibility of the manager of a public sector unit for sub-threshold procurement is of a systemic nature and is not restricted by the exclusion of such procurement from the application of the Public Procurement Law. On the contrary, it requires increased organizational and supervisory diligence. The article presents an analysis of the duties of the contracting authority’s manager in developing and applying internal procurement regulations, planning purchases, documenting expenditure and preventing irregularities by presenting sub-threshold procurement as an integral component of the management control system.
It combines a dogmatic analysis of the provisions of the law with practical insights into the functioning of local authority units. The conclusions are based on the judgments of the adjudicating commissions, the findings of external audit bodies and the author’s professional experience. The considerations lead to the conclusion that the absence of coherent procedures in the area of sub-threshold procurement generates significant systemic risk for the proper and lawful management of public funds.
Keyword: manager of a public sector unit, sub-threshold procurement, management control, internal procurement regulations, public finance discipline, risk management
Grzegorz Gawroński
doktor nauk prawnych, asystent, Katedra Prawa Samorządu Terytorialnego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Jagielloński; adwokat przy Krakowskiej Izbie Adwokackiej
ORCID: https://orcid.org/0009-0004-1315-425X
Spółdzielnie energetyczne jako forma wspólnoty energii odnawialnej – Renewable Energy Communities (REC) – przykład współpracy jednostek samorządu terytorialnego
Spółdzielnie energetyczne – jako forma realizacji koncepcji Renewable Energy Communities przewidzianej w prawie Unii Europejskiej – mogą stanowić efektywny instrument racjonalizacji wydatków oraz wzmacniania stabilności finansowej jednostek samorządu terytorialnego. Uczestnictwo gmin w tego typu podmiotach mieści się w sferze ich zadań własnych związanych z gospodarką komunalną i bezpieczeństwem energetycznym, jednak brak jednoznacznego i spójnego określenia statusu prawnego spółdzielni energetycznych w systemie prawa krajowego ogranicza praktyczne wykorzystanie ich potencjału finansowego. Zapewnienie większej przejrzystości normatywnej oraz systemowego osadzenia tej instytucji w prawie publicznym stanowi warunek efektywnego jej wykorzystania jako narzędzia lokalnej polityki energetycznej i finansowej.
Słowa kluczowe: jednostka samorządu terytorialnego, spółdzielnia energetyczna, energia odnawialna, finanse komunalne, zadania własne gminy
Grzegorz Gawroński
doctor of law, assistant, Department of Territorial Self-Government Law, Faculty of Law and Administration, Jagiellonian University in Kraków; attorney-at-law at the Kraków Bar Council, Poland
ORCID: https://orcid.org/0009-0004-1315-425X
Energy cooperatives as a form of Renewable Energy Communities (REC) – an example of cooperation between local authority units
Energy cooperatives, as a form of implementation of the concept of Renewable Energy Communities provided for in European Union law, can constitute an effective instrument for rationalizing spending and strengthening the financial stability of local authority units. The participation of municipalities in such entities falls within the scope of their own tasks related to municipal management and energy security. However, the lack of a clear and coherent determination of the legal status of energy cooperatives within the national legal system limits the practical use of their financial potential. Ensuring greater normative transparency and the systemic incorporation of this institution into public law constitutes a prerequisite for its effective use as a tool of local energy and financial policy.
Keywords: local authority unit, energy cooperative, renewable energy, municipal finance, the municipality’s own tasks
Bibliografia / References
Bielecki W., Erbel J., Komuda Ł., Szczerba M., Zygmuntowski J.J., Spółdzielcza transformacja: Operacjonalizacja sprawiedliwej transformacji dla regionów węglowych w Polsce, Warszawa 2022.
Gilowska Z., Płoskonka J., Prutis S., Stec M., Wysocka E., Model ustrojowy województwa (regionu) w unitarnym państwie demokratycznym, „Samorząd Terytorialny” 1997/8–9.
Kidyba M., Spółdzielnie energetyczne [w:] Samorząd terytorialny jako forma upodmiotowienia społeczności lokalnych, red. B. Dolnicki, Warszawa 2023.
Kowalska I., Mechanizm finansowania inwestycji jednostek samorządu terytorialnego za pomocą pożyczek z Banku Gospodarstwa Krajowego na zieloną transformację miast na przykładzie Krakowa, „Finanse Komunalne” 2025/2.
Lipowicz I., Samorząd terytorialny XXI wieku, Warszawa 2019.
Lipowicz I., Małecka-Łyszczek M., Mędrzycki R., Wstęp [w:] Ekonomia społeczna jako narzędzie przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu, red. I. Lipowicz, M. Małecka-Łyszczek, R. Mędrzycki, Warszawa 2024.
Mączyński M., Funkcje (zadania) samorządu województwa na tle funkcji (zadań) samorządu lokalnego i terenowej administracji rządowej, „Samorząd Terytorialny” 2016/7–8.
Oleszczuk-Zygmuntowski J., Priorytetyzować ekonomię społeczną w polityce gospodarczej [w:] Przepis na Rzeczpospolitą. Subiektywny komentarz do wybranych regulacji Konstytucji, red. J.H. Szlachetko, Warszawa 2025.
Oleszczuk-Zygmuntowski J., Regeneracja w skali lokalnej. Uruchamianie lokalnych potencjałów metodą protopii [w:] Gospodarka i entropia. Jak wyjść z polikryzysu?, red. J. Hausner, M. Krzykawski, Warszawa 2023.
Petrozolin-Skowrońska B. (red.), Nowa encyklopedia powszechna PWN, t. 3, Warszawa 2004.
Plebański J., Umowy bezpośredniej sprzedaży energii odnawialnej typu PPA jako alternatywa dla systemów wsparcia wynikających z ustawy o odnawialnych źródłach energii, „Państwo i Prawo” 2023/1.
Płażek S. [w:] Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, red. P. Drembkowski, P.J. Suwaj, Warszawa 2023.
Sokołowski M.M., Wybrane zagadnienia prawne działalności samorządu terytorialnego w zakresie energetyki [w:] Działalność gospodarcza jednostek samorządu terytorialnego, red. M. Stec, M. Mączyński, Warszawa 2016.
Stec M., O potrzebie nowego spojrzenia na komunalną działalność gospodarczą, „Finanse Komunalne” 2019/11–12.
Stec M., Mączyński M., Zakres i charakter zadań samorządu województwa a sfera użyteczności publicznej, „Kontrola Państwowa” 2016/1.
Sześciło D., Mednis A., Niziołek M., Jakubek-Lalik J., Administracja i zarządzanie publiczne. Nauka o współczesnej administracji, Warszawa 2014.
Szyrski M., Zmiana paradygmatów wspólnoty samorządowej? [w:] Odpowiedzialność samorządu terytorialnego w sferze społecznej i gospodarki przestrzennej, red. K. Małysa-Sulińska, M. Stec, Warszawa 2023.
Dawid Mich
starszy inspektor w Mazowieckim Urzędzie Wojewódzkim w Warszawie; uczestnik Programu Seminariów Doktorskich Uniwersytetu SWPS, Polska
Zasady określania wartości nieruchomości przejętej pod inwestycję drogową z uwzględnieniem przepisów wykonawczych i zasady korzyści. Glosa do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2025 r., I OPS 1/24
Kwestia rozstrzygnięta przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczy interpretacji zasady korzyści wynikającej z art. 134 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sprowadza się ona do odpowiedzi na pytanie, czy ustalenie wartości nieruchomości wywłaszczonej lub przejętej z mocy prawa na podstawie ustawy z 10.04.2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, która na dzień wydania orzeczenia była przeznaczona pod inwestycję drogową, powinno nastąpić na podstawie § 49 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z 23.09.2023 r. w sprawie wyceny nieruchomości, a przed zmianą statusu prawnego na podstawie § 36 ust. 4 uchylonego rozporządzenia Rady Ministrów z 21.09.2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania raportu z wyceny, z uwzględnieniem zasady korzyści określonej w art. 134 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W glosie przedstawiono krytyczne stanowisko wobec tego poglądu. Wyjaśniono w nim, że zysk poprzedniego właściciela nieruchomości nie jest właściwą miarą odszkodowania za wywłaszczoną ziemię.
Słowa kluczowe: zasada korzyści, ustawa o gospodarce nieruchomościami, specustawa drogowa
Dawid Mich
senior inspector at the Mazowiecki Voivodship Office in Warsaw; participant of the Programme of Doctorate Seminars of the SWPS University of Social Sciences and Humanities, Poland
Rules for determining the value of real property acquired for road construction, taking into account the secondary regulations and the benefit principle. Commentary on the ruling of the seven judges of the Supreme Administrative Court of 27 May 2025, I OPS 1/24
The issue resolved by the Supreme Administrative Court applies to the interpretation of the benefit principle arising from Article 134 of the Real Property Management Act. It boils down to answering the question of whether the value of real property expropriated or taken over by law under the Act on the special rules for preparing and conducting public road investment projects of 10 April 2003, which, as of the date of the decision, was intended for a road project, should be determined on the basis of § 49 para. 4 of the Regulation of the Minister of Development and Technology of 23 September 2023 on the valuation of real property, but before the change in the legal situation on the basis of § 36 para. 4 of the repealed Regulation of the Council of Ministers of 21 September 2004 on the valuation of real property and the preparation of a valuation report, taking into account the benefit principle specified in Article 134, para, 4 of the Real Property Management Act. The commentary presents a critical stance on this view. It explains that the profit of previous owner of the property is not the appropriate measure of compensation for expropriated land.
Keywords: benefit principle, Real Property Management Act, Special Road Act
Bibliografia / References
Gdesz M., Zasada korzyści w prawie wywłaszczeniowym, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2022/1.
Krzemiński J., Przeznaczeni do wysiedlania protestują. „Pod CPK zniknie 19 miejscowości”, https://www.portalsamorzadowy.pl/polityka-i-spoleczenstwo/przeznaczeni-do-wysiedlania-protestuja-pod-cpk-zniknie-19-miejscowosci,436300.html (dostęp: 27.03.2026 r.).
Wolanin M., Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Komentarz, Warszawa 2021.
Monika Bogucka-Felczak
doktor habilitowany nauk prawnych, profesor UŁ, Katedra Prawa Finansowego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Łódzki, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-0901-8824
Recenzja publikacji Przemysława Pesta „Zasady budżetowe a współczesność”, Warszawa 2025, ss. 232
Dr Hab. Monika Bogucka-Felczak, professor of the University of Łódź
Department of Financial Law, Faculty of Law and Administration, University of Łódź, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-0901-8824
Review of Przemysław Pest’s publication ‘Budget principles and modernity’, Warsaw 2025, pp. 232
Rafał Dowgier
profesor doktor habilitowany nauk prawnych, Katedra Prawa Podatkowego, Wydział Prawa, Uniwersytet w Białymstoku, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1583-086X
O pojęciu gruntów, budynków oraz budowli związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej stosowanym na potrzeby podatku od nieruchomości
Celem opracowania jest analiza normatywnej definicji gruntów, budynków oraz budowli związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, która stosowana jest na potrzeby opodatkowania podatkiem od nieruchomości. W praktyce budzi ona istotne wątpliwości interpretacyjne, czego dowodem jest to, że była przedmiotem analizy dokonywanej przez Trybunał Konstytucyjny. W orzeczeniach o charakterze interpretacyjnym wskazał on, jak powinna być rozumiana, co jednak nie rozwiązało wszystkich problemów związanych z jej stosowaniem.
Słowa kluczowe: podatek od nieruchomości, działalność gospodarcza, związek z prowadzeniem działalności gospodarczej, przedsiębiorca, Trybunał Konstytucyjny
Professor Dr Hab. Rafał Dowgier
Tax Law Department, Faculty of Law, University of Białystok, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1583-086X
The concept of land, buildings and structures related to conducting business used for property tax purposes
The objective of this article is to analyse the normative definition of land, buildings and structures related to conducting business, which is used for property tax purposes. In practice, it gives rise to significant interpretational doubts, as evidenced by the fact that it was a subject that was analysed by the Constitutional Tribunal. In its interpretative rulings, it pointed out how this should be understood, although this has not resolved all the issues related to its application.
Keywords: property tax, business activity, connection with conducting business, entrepreneur, Constitutional Tribunal
Bibliografia / References
Dowgier R., Opodatkowanie nieruchomości przedsiębiorców – uwagi na tle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 24.02.2021 r. (SK 39/19) [w:] Prawo konstytucyjne w systemie prawa. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Stanisławowi Bożykowi z okazji 70. rocznicy urodzin i 45-lecia pracy naukowej, red. R. Skarzyński, E. Kużelewska, J. Matwiejuk, A. Jackiewicz, A. Olechno, L. Jamróz, A. Bartnicki, K. Bezubik, Białystok 2022.
Etel L., Co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 24.02.2021 r. w sprawie SK 39/19?, „Przegląd Podatków Lokalnych i Finansów Samorządowych” 2021/7.
Etel L., Dowgier R., Podatki i opłaty lokalne – czas na zmiany, Białystok 2013.
Etel L., Dowgier R., Liszewski G., Pahl B., Podatki i opłaty lokalne. Komentarz, Warszawa 2020.
Morawski W. (red.), Podatek od nieruchomości w orzecznictwie sądów administracyjnych. Komentarz. Linie interpretacyjne, Warszawa 2013.
Rogowski Ł., Objęcie maksymalną stawką podatku od nieruchomości budynku mieszkalnego wynajmowanego na cele mieszkaniowe w ramach prowadzonej działalności gospodarczej – glosa do wyroku NSA z 23.01.2020 r. (II FSK 2064/19), „Przegląd Podatków Lokalnych i Finansów Samorządowych” 2020/11.