Pozytywne obowiązki państwa w sprawach dotyczących wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktów w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw CzłowiekaProfesor Stanisław Biernat
Redaktor Naczelny „EPS”
Nowości w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka
Zawartość niniejszego numeru naszego czasopisma może być uznana za kontynuację treści poprzedniego numeru „EPS”. Przypomnijmy, że był on poświęcony jubileuszowi Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Wszystkie artykuły zamieszczone w nr 3 zostały udostępnione Czytelnikom w całości w systemie open access.
Przedkładany obecnie numer zawiera artykuły dotyczące różnych aspektów orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz kilka glos do wyroków Trybunału, m.in. w sprawach przeciwko Polsce.
Professor Stanisław Biernat
‘EPS’ Editor-in-Chief
The Latest Case Law of the European Court of Human Rights
This issue of our journal can be considered a continuation of the previous issue of “EPS” dedicated to the anniversary of the European Convention on Human Rights. All articles in issue 3 of our journal have been made available to readers in whole through open access.This issue of our journal features articles on various aspects of the case law of the European Court of Human Rights and several commentaries on the ECtHR’s judgments including in cases against Poland.
Monika Gąsiorowska
Adwokatka; członkini Komisji Praw Człowieka przy Naczelnej Radzie Adwokackiej, specjalizująca się w sprawach prowadzonych przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka.
Polskie sądy od lat mierzą się z problemem nieefektywności i przewlekłości postępowań w sprawach rodzinnych. Obecnie, aby wspomóc sądy rodzinne, dopuszczono możliwość orzekania w nich przez asesorów. W sprawach przeciwko Polsce, o których orzekał Europejski Trybunał Praw Człowieka, najczęstszym naruszeniem jest niewywiązanie się przez państwo z pozytywnych obowiązków, które determinują to, jakie działania powinny podejmować sądy z uwagi na konieczność realizacji zarówno interesu dziecka, jak i jego rodziców.
Słowa kluczowe: art. 8 EKPC, poszanowanie życia rodzinnego, pozytywne obowiązki, sprawy rodzinne, kontakty z dziećmi, czas postępowania, mediacja
Monika Gąsiorowska
Attorney-at-law; member of the Human Rights Committee at the Polish Bar Council; specialises in proceedings before the European Court of Human Rights.
Positive Obligations of the State in Matters Regarding the Exercise of Parental Authority and Contacts in the light of the Case Law of the European Court of Human Rights
Polish courts have been facing the issue of inefficiency and excessive length of legal proceedings in family matter for years. Associate judges have now been allowed to adjudicate on those cases to support family courts. In cases against Poland before the European Court of Human Rights, the most common violation is the state’s failure to fulfil its positive obligations determining the actions to be taken by courts to ensure the protection of interests of both the child and their parents.
Keywords: Article 8 of the Convention, respect for family life, positive obligations, family matters, contacts with children, length of legal proceedings, mediation
Bibliografia/References
Kielin-Maziarz J., Wpływ Krajowej Rady Sądownictwa na status prawny asesorów sądowych i nowo powoływanych sędziów, „Przegląd Sądowy” 2025/4.
Kuna D., Dziecko i jego głos – nowe standardy wysłuchania małoletniego, https://strefawiedzy.swps.pl/artykuly/dziecko-i-jego-glos-nowe-standardy-wysluchania-maloletniego (dostęp: 8.02.206 r.).
Nowicki M.A., Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Warszawa 2021.
Rojek-Socha P., Asesorzy w wydziałach rodzinnych – projekt na ostatniej prostej, ale są wątpliwości konstytucyjne, https://sip.lex.pl/#/external-news/1795696779?keyword=Asesorzy%20s%C4%85dowi (dostęp: 1.02.2026 r.).
dr hab. Marcin Górski, prof. UŁ
Kierownik Katedry Europejskiego Prawa Konstytucyjnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego; radca prawny
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7658-5947).
Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące osób LGBT – uwagi krytyczne
Europejski Trybunał Praw Człowieka jest postrzegany, zasadniczo słusznie, jako awangarda ochrony praw fundamentalnych. Jednak w sprawach dotyczących praw fundamentalnych osób LGBT, rozumianych jako modalności praw podstawowych wynikające ze szczególnych kontekstów odnoszących się do osób LGBT, zdaje się zachowywać zauważalną powściągliwość, pozostając nieco w tyle za trendem zmian zachodzących w państwach będących stronami Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie 4.11.1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2. Artykuł ocenia orzecznictwo Trybunału w sposób krytyczny z tej właśnie perspektywy.
Słowa kluczowe: Europejski Trybunał Praw Człowieka, Europejska Konwencja Praw Człowieka, interpretacja, prawa osób LGBT
dr hab. Marcin Górski, professor of the University of Łódź
Head of the Department of European Constitutional Law, Faculty of Law and Administration, University of Łódź, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7658-5947).
Case Law of the European Court of Human Rights on LGBT People – Critical Remarks
The European Court of Human Rights is generally rightly regarded as being at the forefront of the protection of fundamental rights. However, in cases concerning the fundamental rights of LGBT people, understood as modalities of fundamental rights arising from the specific context relating to LGBT people, it seems to act with noticeable restraint, slightly lagging behind changes taking place in States Parties to the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms signed in Rome on 4 November 1950, amended by Protocols Nos. 3, 5 and 8, supplemented by Protocol No. 2. This article critically assesses the ECtHR’s case law from this point of view.
Keywords: European Court of Human Rights, European Convention on Human Rights, interpretation, LGBT rights
Bibliografia/References
de Groot D., Armand Gera J., Surrogacy: The legal situation in the EU, Strasbourg 2025, https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EPRS_BRI(2025)769508 (dostęp:16.10.2025 r.).
Dzehtsiarou K., European Consensus and the Legitimacy of the European Court of Human Rights, Cambridge 2015.
Guyomar M., Opening address for the Conference „75th Anniversary of the European Convention on Human Rights and Administrative Court Judges”, ttps://www.echr.coe.int/documents/d/echr/speech-20251002-guyomar-warsaw-conference-eng (dostęp: 25.03.2026 r.).
Helfer L.R., Voeten E., International Courts as Agents of Legal Change: Evidence from LGBT Rights in Europe, „International Organization” 2014/1(68).
Hodson L., The European Court of Human Rights and same-sex marriage: incompatible bedfellows?, „Journal of Social Welfare and Family Law” 2025/1(47).
Matusiak-Frącczak M., Pucelj M., Reproductive Rights as a Human Rights Challenge With Special Focus on Abortion: Insights From Poland and Slovenia [w:] Global Perspectives on Reproductive Rights and Policies, red. M. Matusiak-Frącczak, M. Pucelj, Hershey 2025.
Pawliczak J., Drogi do równości małżeńskiej (w 30 lat od instytucjonalizacji związków partnerskich), „Państwo i Prawo” 2020/4.
Sicilianos L.-A., The European Convention on Human Rights at 70: the dynamic of a unique international instrument, https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/Speech_20200505_Sicilianos_70th_anniversary_Convention_ENG (dostęp: 25.03.2026 r.).
Valc J., Towards an international consensus on cross-border surrogacy: the role of the European Court of Human Rights?, „Medical Law Review” 2025/33.
Vikarská Z., The many troubles of the Fedotova judgment, https://verfassungsblog.de/the-many-troubles-of-the-fedotova-judgment/ (dostęp: 28.02.2026 r.).
Vilianen J., The Role of the European Court of Human Rights as a Developer of International Human Rights Law, „Cuadernos constitutucionales de la Catedra Fadrique Furio Ceriol” 2011/62–63.
Jakub Stachurka
Uniwersytet Wrocławski, Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii; członek zwyczajny Collegium Invisibile
(ORCID: https://orcid.org/0009-0003-8593-8128).
Dekada kryzysu migracyjnego dotknęła wszystkie płaszczyzny europejskiego życia publicznego. Proces ten odcisnął szczególne piętno na europejskim systemie konwencyjnej ochrony praw człowieka. W tym tekście poddano analizie wieloaspektowe przyczyny zjawiska efektywnej regresywności (backsliding) tytułowego „kroku w tył” Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w kwestiach migracyjnych. Pochylono się zarówno nad wątkami społecznymi w postaci gwałtownego zwrotu prawicowego większości społeczeństw państw-stron Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, jak i ich konsekwencjami w postaci pragmatycznych działań rządów państw europejskich mających na celu wywieranie presji na linię orzeczniczą ETPC. Z tego starcia idealizmu judykatury z realizmem egzekutywy Trybunał wyszedł pokonany. Charakterystykę tych działań podzielono na dwie zasadnicze kategorie – na mechanizmy polityczne i proceduralne, umocowane prawnie na gruncie Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie 4.11.1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2.
W konkluzjach podkreślono doniosłe znaczenie rozgrywającej się swoistej dyplomacji sądowej pomiędzy państwami a Trybunałem. Wywołane skuteczną presją rządów europejskich zaburzenie autorytetu Trybunału jest bezprecedensowe w swej skali w dotychczasowej historii, lecz sposób działań poszczególnych rządów odnajduje analogie w przeszłości. Wykorzystując narzędzia oparte zarówno na Konwencji, jak i te stricte polityczne, czyli kuluarowe bądź publiczne, państwa wymusiły usankcjonowanie swojej polityki w stosunku do przeciwdziałania niekontrolowanym ruchom migracyjnym. W szerokim znaczeniu przedmiot rozważań dotyczy także przyszłości redefiniowanej relacji Trybunału z państwami-stronami Konwencji czy też ważenia dwóch, potencjalnie coraz bardziej przeciwstawnych dóbr – z jednej strony gwarancji niezawisłości ETPC, a z drugiej suwerenności i racji stanu państw związanych Konwencją.
Słowa kluczowe: wypowiedzenie EKPC, renegocjacja EKPC, kryzys migracyjny, strona trzecia w postępowaniu przed ETPC, dyplomacja sądowa, backsliding ETPC
Jakub Stachurka
University of Wrocław, Faculty of Law, Administration and Economics, Poland; ordinary member of Collegium Invisibile
(ORCID: https://orcid.org/0009-0003-8593-8128).
Backsliding at the European Court of Human Rights in Migration Matters – Mechanisms of State Influence on the Convention Protection Standard Set Out by the ECtHR and their Consequences
The ten years of the migration crisis touched all aspects of public life in Europe. This situation had a special impact on the European system of protection of human rights under the Convention. This article analyses multifaceted reasons for effective backsliding, the “step back” by the European Court of Human Rights referred to in the title. It discusses both social aspects involving a sharp rightward shift in the majority of societies in states parties to the European Convention on Human Rights and their consequences in the form of pragmatic actions taken by governments of European states intended to put pressure on the line of judgments of the ECtHR. The ECtHR lost this battle between idealism of the judiciary and the practicality of the executive. These actions have been divided into two fundamental categories based on their nature – political and procedural mechanisms legally based on the Convention.
The conclusions emphasise the significance of the ongoing judicial diplomacy between the states and the ECtHR. The scale of disruption of the ECtHR’s authority caused by the effective pressure of European governments is unprecedented, but historical analogies can be noticed in the way individual governments act. By using tools that are based on the Convention and those that are strictly political, namely behind-the-scenes or public tools, states have enforced the sanctioning of their policies on counteracting uncontrolled migration flows. In a broad sense, the considerations also address the future of the redefined relationship between the ECtHR and the states parties to the Convention and the balancing of the two potentially increasingly conflicting interests – on the one hand the guarantee of ECtHR’s independence and, on the other, the sovereignty and raison d’etat of the states that are bound by the Convention.
Keywords: leaving the ECHR, reform of the ECHR, migration crisis, third-party interventions at the ECtHR, judicial diplomacy, backsliding at the ECtHR
Bibliografia/References
Acconciamessa L., L’interpretazione della Cedu, tra universalismo, volontà degli Stati parte e indipendenza della Corte di Strasburgo: la „lettera aperta” del 22 maggio 2025, „Osservatorio sulle font” 2025/2.
Blokker P., Using liberal–legal tools for illiberal gains: the European Court of Human Rights and legal mobilisation by conservative right-wing actors, „International Journal of Law in Context” 2024/20.
Bosch March C., The ECtHR jurisprudence on the prohibition of collective expulsion of aliens at land borders in the aftermath of N.D.and N.T. v Spain: Between deference and discipline, „Netherlands Quarterly of Human Rights” 2025/3(43).
Daiber B., Court of Justice of the European Union or European Court of Human Rights – Is There a ‘Supreme Court of Europe’?, „ICL Journal – Vienna Journal on International Constitutional Law” 2024/18.
de Londras F., Dzehtsiarou K., Mission Impossible? Addressing Non-Execution Through Infringement Proceedings in the European Court of Human Rights, „International and Comparative Law Quarterly” 2017/2(66).
Deshmukh S., UK: Leaving the ECHR ‘would be cowardly’ and make everyone less safe, https://www.amnesty.org.uk/press-releases/uk-leaving-echr-would-be-cowardly-and-make-everyone-less-safe (dostep: 6.10.2025 r.).
Donald A., Leach P., The UK vs the ECtHR: Anatomy of A Politically Engineered Collision Course, https://verfassungsblog.de/the-uk-vs-the-european-court-of-human-rights-on-a-politicallyengineered-collision-course/ (dostęp: 14.10.2025 r.).
Drzemczewski A., The Election of Judges onto the European Court of Human Rights [w:] Governanace of International Courts and Tribunals: Institutions, Practices and Norms, red. S. Vassiliev, N. Blokker, Oxford 2025.
Farahat A., Human rights and the political: Assessing the allegation of human rights overreach in migration matters, „Netherlands Quarterly of Human Rights” 2022/2(40).
Garscha M., EU Parliamentary Projection: August 2025, https://europeelects.eu/2025/08/31/eu-parliamentary-projection-august-2025/ (dostęp: 6.10.2025 r.).
Guenther L., Political Representation Gaps and Populism, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4230288 (dostęp: 6.10.2025 r.).
Hudson B., Asylum Marginalisation Renewed: ‘Vulnerability Backsliding’ at the European Court of Human Rights, „International Journal of Law in Context” 2024/20.
Jackson M., Judicial avoidance at the European Court of Human Rights: Institutional authority, the procedural turn, and docket control, „International Journal of Constitutional Law” 2022/1(20).
Jakubowski T., Tusk o możliwości wypowiedzenia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka: Nieporozumienie, ale zmiany niezbędne, https://wyborcza.pl/7,75398,32367386,tusk-o-mozliwosci-wypowiedzenia-europejskiej-konwencji-praw.html (dostęp: 4.02.2026 r.).
Kamiński I.C., Kryzys migracyjny i jego odzwierciedlenie w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka [w:] Wokół problematyki państwa jako podmiotu prawa międzynarodowego: księga jubileuszowa Profesor Elżbiety Dyni, red. L. Brodowski, D. Kuźniar, Rzeszów 2024.
Kamiński I.C., Wypowiedzenie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez Zjednoczone Królestwo – niekończąca się opowieść czy realna perspektywa? [w:] Euphony, harmony and dissonance in the international legal order. Eufonia, harmonia i dysonans w międzynarodowym porządku prawnym. Euphonie, harmonie et dissonance dans l’ordre juridique international. Liber amicorum Władysław Czapliński, red. K. Kowalik-Bańczyk, K. Wierczyńska, A. Jakubowski, Warszawa 2024.
Kindt E., Giving up on individual justice? The effect of state non-execution of a pilot judgment on victims, „Netherlands Quarterly of Human Rights” 2018/3(36).
Krzyżanowska-Mierzewska M., Czy system ochrony praw indywidualnych ustanowiony przez Europejską Konwencję Praw Człowieka czekają kolejne modyfikacje? , „Europejski Przegląd Sądowy” 2026/3.
Lemmens P., The European Court of Human Rights–Can there be too much Success?, „Journal of Human Rights Practice” 2022/14.
Lewandowski B., I.C. Kamiński, Bunt wściekłych przeciw Strasburgowi, https://serwisy.gazetaprawna.pl/orzeczenia/artykuly/10617729,bunt-wscieklych-przeciw-strasburgowi.html (dostęp: 4.02.2026 r.).
Nagi S., A Road to Nowhere: Reforming the European Convention on Human Rights, https://ukconstitutionallaw.org/ (dostęp: 14.10.2025 r.).
Nichol A., Labour proposals to change ECHR to curb illegal migration backed by more than a dozen member states, https://www.lbc.co.uk/article/several-countries-support-uk-echr-5HjdFKB_2/ (dostęp: 14.10.2025 r.).
Pirjola J., Hostile Instrumentalized Migration and the Right to Seek Asylum Reflecting the European Legal Framework , „European Journal of Migration and Law” 2025/1(27).
Viljanen J., Heiskanen H.E., The European Court Of Human Rights: A Guardian of Minimum Standards in the Context of Immigration, „Netherlands Quarterly of Human Rights” 2016/2(34).
Cezary Węgliński
Uniwersytet Warszawski, Wydział Prawa i Administracji, Katedra Filozofii Prawa i Nauki o Państwie; Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Zespół Prawa Konstytucyjnego, Międzynarodowego i Europejskiego
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-4950-9823).
Prawo do kontrdemonstracji i krótkotrwałe zatrzymanie w kontekście zgromadzeń cyklicznych. Glosa do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 31.07.2025 r., 13375/18, Siedlecka przeciwko Polsce
W głosowanym wyroku z 31.07.2025 r., 13375/18, Siedlecka przeciwko Polsce, Europejski Trybunał Praw Człowieka odniósł się do kwestii stosowania przez funkcjonariuszy Policji środków ograniczających wolność osobistą uczestników kontrdemonstracji w postaci przetrzymywania w celu weryfikacji ich tożsamości poprzez uniemożliwienie im dalszego udziału w zgromadzeniu oraz grupowe przetrzymywanie w odosobnionym miejscu. Trybunał pochylił się nad sprawą wyłącznie z punktu widzenia art. 5 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie 4.11.1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2, a więc zarzutu naruszenia prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego i orzekł, że polskie przepisy odnoszące się do czynności operacyjnych Policji nie mogą stanowić wystarczającej podstawy prawnej do podejmowania środków, które w praktyce prowadzą do pozbawienia wolności w rozumieniu Konwencji, niezależnie od formalnej kwalifikacji tychże środków jako zatrzymania. W wyroku Trybunał – z powodów proceduralnych – nie odniósł się niestety merytorycznie do oceny zarzutu naruszenia wolności wyrażania opinii oraz wolności zgromadzeń (art. 10 i 11 EKPC), wskazując jedynie lakonicznie na wyraźne naruszenie tych wolności. Choć orzeczenie jest bardzo istotne dla wzmocnienia standardu ochrony wolności zgromadzeń w Polsce, w szczególności prawa do kontrdemonstracji, nie odpowiada na wiele pytań dotyczących zgodności z Konwencją wprowadzonej do polskiego prawa na mocy przepisów ustawy z 13.12.2016 r. o zmianie ustawy – Prawo o zgromadzeniach instytucji zgromadzeń cyklicznych.
Sprawa, której dotyczy komentowany wyrok, odnosi się do ograniczenia przez funkcjonariuszy Policji wolności osób uczestniczących w kontrdemonstracji podczas zgromadzenia upamiętniającego ofiary katastrofy polskiego samolotu rządowego w Smoleńsku w 2010 r. (jednej z tzw. miesięcznic smoleńskich), które miało miejsce 10.06.2017 r. na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie. Kontekst tej kontrdemonstracji był szczególny – manifestujący chcieli bowiem wyrazić swój sprzeciw wobec reformy przepisów o zgromadzeniach publicznych z 2016 r. i wprowadzenia do polskiego prawa nowej instytucji zgromadzeń cyklicznych. Zgodnie z wprowadzonymi zmianami zgromadzenia takie mają pierwszeństwo przed innymi zgromadzeniami, które miałyby odbywać się w tym samym miejscu i czasie, co w dużej mierze ogranicza prawo do kontrdemonstracji. Co istotne, zgromadzenie, w którym wzięła udział skarżąca, zostało zakazane w drodze decyzji Prezydenta m.st. Warszawy na podstawie przywołanych, nowych przepisów o zgromadzeniach cyklicznych. W uzasadnieniu wyroku pominięto jednak właściwie ten kontekst. Jego treść koncentruje się na kwestii nadużywania przez funkcjonariuszy Policji uprawnień do legitymowania oraz stosowania środków przymusu poprzez np. otaczanie manifestujących w kordonie lub w inny sposób uniemożliwiając tym osobom oddalenie się, co w praktyce uznać należy – jak podkreśla Trybunał – za formę zatrzymania i, w konsekwencji, potencjalne naruszenie prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego, które podlega ochronie na mocy art. 5 EKPC.
Słowa kluczowe: wolność zgromadzeń, prawo do kontrdemonstracji, zgromadzenia cykliczne, zatrzymanie, pozbawienie wolności, prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego
Cezary Węgliński
Faculty of Law and Administration, Department of Theory and Philosophy of State and Law, University of Warsaw, Poland; Office of the Commissioner for Human Rights, Constitutional, International and European Law Team
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-4950-9823).
Right to Counter-Demonstrate and Short-Term Detention in the Context of Recurrent Assemblies. Commentary on the Judgment of the European Court of Human Rights of 31 July 2025, 13375/18, Siedlecka v. Poland
In this judgment of 31 July 2025, 13375/18, Siedlecka v. Poland, the European Court of Human Rights (ECtHR) addressed the issue of police officers using measures restricting the individual liberty of counter-demonstrators by detaining them to verify their identity, thereby preventing them from further participation in the assembly, and by holding them in a separate location. The ECtHR examined the case solely from the perspective of Article 5 § 1 of the European Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms signed in Rome on 4 November 1959, as amended by Protocols Nos. 3, 5 and 8, and supplemented by Protocol No. 2, i.e. the allegation of a violation of the right to personal freedom and security, ruling that Polish legal framework governing police operations does not provide a sufficient legal basis for taking measures which in practice lead to deprivation of liberty within the meaning of the Convention, regardless of the formal classification of those measures as detention. Unfortunately, in its judgment, the ECtHR – for procedural reasons – failed to address the substance of the allegation of violation of freedom of expression and freedom of assembly (Articles 10 and 11 of the Convention), just briefly pointing out a clear violation of these freedoms. Although the ruling is crucial for strengthening the standard of protection of freedom of assembly in Poland, in particular the right to counter-demonstrate, it does not answer several questions regarding the compatibility with the Convention of the institution of recurrent assemblies introduced into Polish law by the Act of 13 December 2016 on amendments to the Act – Law on Assemblies.
The case resolved by the judgment, 13375/18, Siedlecka, refers to the restriction of the liberty of the counter-demonstrators by police officers during a counter-demonstration to a monthly commemorative event for the victims of the 2010 crash of the Polish government plane in Smolensk (one of so-called monthly Smolensk commemorations) held on 10 June 2017 on Krakowskie Przedmieście Street in Warsaw. The context of this counter-demonstration was unique – demonstrator wanted to express their objection to the 2016 reform of the regulations on public assemblies and introduction of a new institution of recurrent assemblies into Polish law. Under the amended regulations, such assemblies have priority over other assemblies to be held at the same place and time, which largely restricts the right to counter-demonstrate. Importantly, the assembly in which the applicant participated was banned by a decision of the President of the capital city of Warsaw based on the said new provisions on recurrent assemblies. However, this context is essentially ignored in the justification of the judgment. The judgment focuses on the abuse by police officers of their authority to verify identity and use coercive measures, e.g. by surrounding demonstrators or otherwise preventing them from leaving. As the ECtHR emphasised, in practice this should be considered a detention and, consequently, a breach of the right to personal freedom and security protected under Article 5 of the ECHR.
Keywords: freedom of assembly, right to counter-demonstrate, recurrent assemblies, detention, deprivation of liberty, right to liberty and security
Bibliografia/References
Bodnar A., Wykonywanie orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Polsce. Wymiar instytucjonalny, Warszawa 2018.
Florczak-Wątor M., Ograniczenia wolności zgromadzeń w czasach epidemii COVID-19 [w:] Wokół kryzysu praworządności, demokracji i praw człowieka. Księga jubileuszowa Profesora Mirosława Wyrzykowskiego, red. A. Bodnar, A. Ploszka, Warszawa 2022.
Florczak-Wątor M., Zgromadzenia cykliczne. Glosa do wyroku TK z dnia 16 marca 2017 r., Kp 1/17, LEX 2017.
Granat M., Kryzys obowiązywania Konstytucji RP, „Państwo i Prawo” 2023/9.
Gregorczyk D., Konstytucyjne prawo do zgromadzeń cyklicznych? Glosa do postanowienia Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN z 20.10.2022 r., I NSNc 247/22, „Państwo i Prawo” 2024/1.
Olszak K., W kwestii ram prawnych zgromadzeń cyklicznych, „Państwo i Prawo” 2025/1.
Żukowski L.J., Zmiany w prawie do zgromadzeń a milcząca zgoda na ich organizację – problemy wybrane, „Państwo i Prawo” 2021/1.
dr hab. Jan Kulesza, prof. UŁ
Uniwersytet Łódzki, Wydział Prawa i Administracji, Katedra Prawa Karnego
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0574-9120).
Kradzież realizacją wolności wypowiedzi? Glosa do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 3.07.2025 r., sprawy połączone 40899/22, 41621/22, 42956/22, Ludes i in. przeciwko Francji
W glosowanym wyroku Trybunał nie stwierdził naruszenia art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie 4.11.1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 w związku ze skazaniem na kary grzywny z warunkowym zawieszeniem ich wykonania aktywistek i aktywistów zaangażowanych w akcję #TakeDownMacron. W jej ramach usuwano portrety Prezydenta Francji Emmanuela Macrona z ratuszy miejskich. Towarzyszył temu przekaz medialny wskazujący na bierność władz wobec katastrofy klimatycznej. Krytyczna ocena rozstrzygnięcia i jego uzasadnienia nie oznacza domagania się przez autora glosy przyznania przez Europejski Trybunał Praw Człowieka prawa do dokonywania kradzieży pod płaszczykiem korzystania z wolności wypowiedzi. Nie przekonuje jednak przyjęta za sądami francuskimi metoda polegająca na odcięciu popełnienia czynu zabronionego od niekontrowersyjnej części wypowiedzi skarżących, co pozwoliło nie przeprowadzać testu konieczności ingerencji względem takiego zachowania. Nie można zgodzić się z przyznaniem sobie przez sądy i Trybunał prawa do decydowania o tym, co jest wystarczające dla skutecznego dotarcia przekazu do odbiorcy, co zaś nie jest konieczne, zatem nie podlega ochronie z art. 10 EKPC. Nie można podzielić bezrefleksyjnego zaakceptowania wymierzonych kar, co pozostaje w kontrze do dotychczasowego orzecznictwa. Na aprobatę nie zasługuje wreszcie wykroczenie przez Trybunał poza posiadane kompetencje orzecznicze w związku z podważaniem przyjętej przez sądy krajowe kwalifikacji prawnej czynu skarżących.
Słowa kluczowe: wolność wypowiedzi, katastrofa klimatyczna, kradzież, stan wyższej konieczności
dr hab. Jan Kulesza, professor of the University of Łódź
Department of Criminal Law, Faculty of Law and Administration, University of Łódź, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0574-9120).
Theft as a Manifestation of Freedom of Expression? Commentary on the Judgment of the European Court of Human Rights of 3 July 2025, Joined Cases 40899/22, 41621/22, 42956/22, Ludes and Others v. France
In this judgment, the ECtHR found no violation of Article 10 of the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms signed in Rome on 4 November 1959, as amended by Protocols Nos. 3, 5 and 8, and supplemented by Protocol No. 2, in connection with the imposition of suspended fines on activists participating in the #TakeDownMacron campaign involving the removal of French President Emmanuel Macron’s portraits from town halls, together with media messages highlighting the inaction of the authorities in the face of the climate catastrophe. The criticism of the judgment and its justification does not mean that the author of the commentary considers that the ECtHR should have awarded a right to commit theft under the pretext of exercising the right to freedom of expression. However, the ECtHR-endorsed approach adopted by the French courts, of analytically detaching the commission of a criminal offence from the expressive elements of the applicants’ conduct, thereby eliminating the necessity test with respect to the conduct in its entirety, raises significant concerns. It is difficult to accept that either domestic courts or the Strasbourg Court may arrogate to themselves the authority to determine which aspects of an expressive act are sufficient to effectively convey a message to its intended audience, and which are deemed unnecessary and thus fall outside the protective scope of Article 10. Equally problematic is the ECtHR’s uncritical acceptance of the penalties imposed, a stance that sits uneasily alongside its established jurisprudence. Finally, the judgment deserves criticism because the ECtHR exceeded its adjudicative mandate by implicitly questioning the legal classification of the applicants’ conduct as determined by the domestic courts.
Keywords: freedom of expression, climate catastrophe, theft, state of necessity
Bibliografia/References
Gardocki L., Europejskie standardy wolności wypowiedzi a polskie prawo karne, „Państwo i Prawo” 1993/3.
Garlicki L. [w:] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Komentarz do artykułów 1–18, t. I, red. L. Garlicki, Warszawa 2010.
Hoc S. [w:] System Prawa Karnego, t. 8, Przestępstwa przeciwko państwu i dobrom zbiorowym, red. L. Gardocki, Warszawa 2018.
Hofmański P., Komentarz do wybranych przepisów Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności [w:] Standardy prawne Rady Europy. Teksty i komentarze, t. 3, Prawo karne, red. E. Zielińska, D. Gajdus, A. Marek, Warszawa 1997.
Kamiński I.C., Ograniczenia swobody wypowiedzi dopuszczalne w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Analiza krytyczna, Warszawa 2010.
Kulesza J., Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 31 lipca 2024 r., sygn. akt II AKa 109/23, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2026 (przyjęta do druku).
Kulesza J., Mrowicki M., Od dawnego bohatera narodowego do „Dziadka Mroza”: granice wolności wypowiedzi – glosa do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 6.04.2021 r. (10783/14), Handzhiyski przeciwko Bułgarii, „Europejski Przegląd Sądowy” 2022/6.
Kulesza J., Mrowicki M., Wolność wypowiedzi a ochrona porządku publicznego – glosa do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 11.07.2023 r., 67783/13, Gaspari przeciwko Armenii (nr 2), „Europejski Przegląd Sądowy” 2025/2.
Kulesza J., Mrowicki M., Obraza uczuć religijnych a wolność wypowiedzi – glosa do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 15 września 2022 r., 8257/13, Rabczewska przeciwko Polsce, „Europejski Przegląd Sądowy” 2023/2.
Marek A., Oczkowski T. [w:] System Prawa Karnego, t. 9, Przestępstwa przeciwko mieniu i gospodarcze, red. R. Zawłocki, Warszawa 2024.
Mrowicki M., Granice wolności wypowiedzi a korzystanie z symboli narodowych. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 14.10.2019 r., II KK 381/18, „Przegląd Sądowy” 2022/1.
Nowicki M.A. [w:] Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, LEX 2025.
Nowicki M.A., Europejska Konwencja Praw Człowieka. Wybór orzecznictwa, Warszawa 1999.
Skrzydło J., Wolność słowa w orzecznictwie Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Analiza porównawcza, Toruń 2013.
Skrzydło J., Kulesza J., Wulgaryzmem w dewelopera – glosa do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 15 grudnia 2022 r., 5631/16, Peradze i in. przeciwko Gruzji, „Europejski Przegląd Sądowy” 2023/7.
Skrzydło J., Kulesza J., Znieważanie flagi państwowej – glosa do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8.06.2023 r., 27926/21, Fragoso Dacosta przeciwko Hiszpanii, „Europejski Przegląd Sądowy” 2024/10.
Sobczak J., Wolność ekspresji artystycznej. Regulacje europejskie a rozwiązania polskiego systemu prawnego, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2016/2.
Dominika Kuna
Asystentka naukowa na Wydziale Prawa na Uniwersytecie SWPS w Warszawie; asystentka sędziego w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie; ekspertka w Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego
(ORCID: https://orcid.org/000-0002-6668-9811).
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego już działa, gdy jeszcze nie obowiązuje? Glosa do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 13.11.2025 r., 6030/21, A.R. przeciwko Polsce
Glosa dotyczy wyroku z 13.11.2025 r., 6030/21, A.R. przeciwko Polsce, w którym Europejski Trybunał Praw Człowieka ponownie dokonał wykładni przepisów prawa krajowego w kontekście standardów ochrony praw jednostki wynikających z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie 4.11.1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2. Problemy prawne ujawnione w sprawie, w szczególności w zakresie obowiązków państwa wobec jednostki oraz granic ingerencji w jej prawa i wolności, stanowią tło dla oceny skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22.10.2020 r., K 1/20, również w kontekście wad statusu polskiego Trybunału Konstytucyjnego. Należy stwierdzić, że wyrok ten, podobnie jak wcześniej zapadły wyrok ETPC z 14.12.2023 r., 40119/21, M.L. przeciwko Polsce 4 , ma istotne znaczenie dla wykładni polskich przepisów prawnych, a przede wszystkim dla praktyki orzeczniczej. Jest on również istotny z punktu widzenia ochrony prawa jednostki do sądu, w szczególności w kontekście przedłużenia czasu publikacji wyroku w stosunku do dnia jego publicznego ogłoszenia. Wyrok 6030/21, A.R., stanowi zatem kontynuację linii orzeczniczej ETPC w polskich sprawach dotyczących prawa aborcyjnego, ale zwraca również uwagę na skutki wyroku K 1/20 w zakresie ochrony prawa jednostki do sądu.
Słowa kluczowe: aborcja, Europejski Trybunał Praw Człowieka, Trybunał Konstytucyjny RP, prawo do sądu, ochrona życia prywatnego
Dominika Kuna
Teaching assistant, Faculty of Law, SWPS University of Social Sciences and Humanities in Warsaw; judge’s assistant in the Court of Appeal in Warsaw, Poland; expert in the Family Law Codification Committee
(ORCID: https://orcid.org/000-0002-6668-9811).
Is a Judgement of the Constitutional Court Already Effective Even Though It Has Not Yet Entered into Force? Commentary on the Judgement of the European Court of Human Rights of 13 November 2025, 6030/21, A.R. v Poland
The commentary applies to the judgment of 13 November 2025, 6030/21, A.R. v Poland, in which the European Court of Human Rights re-interpreted provisions of national law in the context of the standards of protection of the individual’s rights under Article 8 of the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms signed in Rome on 4 November 1950, as amended by Protocols Nos. 3, 5 and 8, supplemented by Protocol No. 2. Legal issues identified in the case, especially with respect to the state’s obligations to the individual and the limits of interference with that individual’s rights and freedoms, form the background for assessing consequences of the Constitutional Court’s judgment of 22 October 2020, K 1/20, including with regard to defects of the status of the Polish Constitutional Court. It should be concluded that this judgment, like the previous ECtHR judgment of 14 December 2023, 40119/21, M.L. v Poland, is of particular significance to the interpretation of Polish legal regulations and, above all, judicial practice. It is also important from the point of view of the protection of the individual’s right to a trial in court, in particular taking into account the delayed publication of the judgment with respect to the date of its public announcement. Therefore, judgment 6030/21, A.R., follows the line of ECtHR judgments in Polish abortion law cases, but also draws attention to the effects of judgment K 1/20 in the context of the protection of the individual’s right to a trial in court.
Keywords: abortion, European Court of Human Rights, Constitutional Court of the Republic of Poland, right to a trial in court, protection of the private life
Bibliografia/References
Adamska-Gallant A., Backsliding of the Rule of Law in Poland – a Systemic Problem With the Independence of Courts, „International Journal for Court Administration” 2022/3(13).
Brzozowski W., Efekt mrożący, „Przegląd Konstytucyjny” 2023/4.
Cereda A., Carey J.C., The trisomy 18 syndrome, „Orphanet Journal of Rare Diseases” 2012/7(81).
Dąbrowski M., Konsekwencje tzw. wyroku aborcyjnego (sygn. akt K 1/20) w zakresie podmiotowości prawnej człowieka, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2024/5.
Federico G.D., In the Name of Primacy: Opinion C-448/23 and the EU’s Existential Principle of Primacy, https://verfassungsblog.de/in-the-name-of-primacy (dostęp: 24.01.2026 r.).
Florczak-Wątor M., O skutkach prawnych nieopublikowanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Rozważania na tle oczekującego na publikację wyroku z 9.03.2016 r. (K 47/15), „Przegląd Sądowy” 2016/10.
Garlicki L., „Aborcyjny wyrok” Trybunału Konstytucyjnego przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka – glosa do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 14.12.2023 r., 40119/21, M.L. przeciwko Polsce, „Europejski Przegląd Sądowy” 2025/1.
Gliszczyńska-Grabias A., Sadurski W., The Judgment That Wasn’t (But Which Nearly Brought Poland to a Standstill): „Judgment” of the Polish Constitutional Tribunal of 22 October 2020, K 1/20, „European Constitutional Law Review” 2021/17(1).
Gutowski M., Kardas P., Trybunał Konstytucyjny nie mógł rozstrzygnąć gorzej, czyli o dewastacji systemu jednym rozstrzygnięciem, „Palestra” 2020/10.
Kozub-Ciembroniewicz K., Szumiło-Kulczycka D., Konsekwencje uchybień w obsadzie TK (uwagi na tle orzeczenia w sprawie K 1/20), „Państwo i Prawo” 2021/8.
Leszczyński L., Ratio decidendi w procesie sądowej wykładni prawa, „Państwo i Prawo” 2019/11.
Michalczuk-Wlizło M., Doctor’s Conscience Clause and Pregnancy Termination. The Case of Poland, „Studies in Logic, Grammar and Rhetoric” 2024/1(69).
Murauskas D., Delayed effect, immediate consequences: reflections on A.R. v. Poland , https://strasbourgobservers.com/2025/12/23/delayed-effect-immediate-consequences-reflections-on-a-r-v-poland/?utm_source=chatgpt.com (dostęp: 1.02.2026 r.).
Naleziński B. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2023.
Pech L., 7 Years Later: Poland as a Legal Black Hole, https://verfassungsblog.de/7-years-later-poland-as-a-legal-black-hole/ (dostęp: 20.01.2026 r.).
Popelier P., Verstraelen S., Vanheule D., Vanlerberghe B., The Effects of Judicial Decisions in Time, Cambridge 2014.
Racková N., Constitutional Pluralism in Times of the Rule of Law Crisis: Susceptible to Abuse?, https://www.europeanlawblog.eu/pub/st2hcwbv/release/1?readingCollection=e6e5719e (dostęp: 24.01.2026 r.).
Śledzińska-Simon A., Abortion and abuses of constitutional review in the trajectory of Polish constitutionalism, „International Journal of Constitutional Law” 2025/2(23).
Suteu S., The Rule of Law Crisis Was Always Gendered: The Anti-Gender Playbook in Europe, „European Constitutional Law Review” 2025/1(21).
Szudejko P., Przerywanie ciąży – rozważania w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 1/20, „Studia Prawa Publicznego” 2022/1(37).
Vreven N., M.L. v. Poland: potential to liberalise women’s abortion rights?, https://strasbourgobservers.com/2024/04/19/m-l-v-poland-potential-to-liberalise-womens-abortion-rights/ (dostęp: 7.04.2026 r.).
Welte H., The Erosion of Women’s Rights and the ECtHR’s Judgment in A.R. v. Poland, EJIL:Talk! 2025: https://www.ejiltalk.org/the-erosion-of-womens-rights-and-the-ecthrs-judgment-in-a-r-v-poland/ (dostęp: 20.12.2025 r.).
Prof. dr hab. Leszek Mitrus
Uniwersytet Jagielloński, Katedra Prawa Pracy i Polityki Społecznej
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1308-7358).
Przejęcie przedsiębiorstwa lub zakładu przez innego pracodawcę: wprowadzenie i wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 11.03.1997 r., C-13/95, Ayse Süzen przeciwko Zehnacker Gebäudereinigung GmbH Krankenhausservice
Unijne prawo pracy zapewnia pracownikom kontynuację zatrudnienia na wypadek zmiany pracodawcy. Wyrok TS z 11.03.1997 r., C-13/95, Ayse Süzen przeciwko Zehnacker Gebäudereinigung GmbH Krankenhausservice, dotyczy definicji terminu „przejęcie przedsiębiorstwa lub zakładu przez innego pracodawcę”. W analizowanym orzeczeniu TS wyodrębnił sektory, w których prowadzenie działalności gospodarczej opiera się głównie na pracy ludzkiej, oraz wskazał specyfikę przejścia przedsiębiorstwa lub zakładu w takich sektorach. W świetle judykatury zespół pracowników zaangażowanych w trwale prowadzoną działalność może stanowić jednostkę gospodarczą. Jednostka taka może zachować swoją tożsamość po transferze, jeśli nowy pracodawca przejmuje personel swojego poprzednika, co umożliwia stabilne kontynuowanie określonej działalności. W artykule omówione zostały kryteria stosowane przez TS w ocenie, czy nastąpiło przejście przedsiębiorstwa lub zakładu, oraz wątpliwości dotyczące tego zagadnienia.
Słowa kluczowe: przejęcie przedsiębiorstwa lub zakładu, jednostka gospodarcza, restrukturyzacja przedsiębiorstwa, outsourcing usług
prof. dr hab. Leszek Mitrus
Jagiellonian University, Department of Labour Law and Social Policy, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1308-7358).
Transfer of an Undertaking or Business to Another Employer: Introduction and Judgment of the Court of Justice of 11 March 1997 r., C-13/95, Ayse Süzen v Zehnacker Gebäudereinigung GmbH Krankenhausservice
EU labour law ensures continued employment for employees in case of a change of employer. The judgment of the Court of Justice of 11 March 1997, C-13/95, Ayse Süzen v Zehnacker Gebäudereinigung GmbH Krankenhausservice refers to the definition of the term “transfer of an undertaking or business to another employer.” In this judgment, the CJEU identified certain labour-intensive sectors and outlined the specific nature of the transfer of an undertaking or business in such sectors. In the light of the CJEU’s judgments, a group of workers engaged in a joint activity on a permanent basis may constitute an economic entity. Such an entity is capable of maintaining its identity after it has been transferred where the new employer takes over the employees of its predecessor, which enables it to continue certain activities on a regular basis. This article disuses the criteria applied by the CJEU in assessing whether the transfer of an undertaking or business took place, as well as uncertainties around this issue.
Keywords: transfer of an undertaking or business, economic entity, restructuring of an undertaking, outsourcing of services
Bibliografia/References
Barnard C., EU Employment Law, Fourth Edition, Oxford 2012.
Blanpain R., Matey M., Europejskie prawo pracy w polskiej perspektywie, Warszawa 1993.
Bruun N., Laulom S., Restructuring of Companies [w]: European Labour Law, red. T. Jaspers, F. Pennings, S. Peters, Cambridge 2024.
Hajn Z., Pojęcie jednostki gospodarczej w dyrektywie 2001/23/WE w sprawie przejęcia zakładu pracy w świetle kontrowersji dotyczących stosowania testu Süzen, „Europejski Przegląd Sądowy” 2014/1.
Kullmann M., Transfer of Undertakings Directive (2021/23/EC) [w:] EU Labour Law. A Commentary, red. C. Hiessl, Alphen aan den Rijn 2025.
Kurzynoga M., Przesłanki przejścia zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę w najnowszym orzecznictwie SN, „Monitor Prawa Pracy” 2013/2.
McMullen J., Leaving a Legacy: Recent Jurisprudence of the European Court on Transfer of Undertakings, „Industrial Law Journal” 2021/1(50).
Mitrus L., Przejęcie zakładu pracy przez nowego pracodawcę w prawie Wspólnoty Europejskiej, „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” 1998/2.
Rainone S., Labour rights in the making of EU and in CJEU case law: A case study on the Transfer of Undertakings Directive, „European Labour Law Journal” 2018/3.
Świątkowski A.M., Prawo pracy Unii Europejskiej, Warszawa 2015.
Świątkowski A.M., Restrukturyzacja zakładu pracy. Komentarz, Kraków 2003.
Case law of the Supreme Court – dr Michalina Szpyrka (the author is an expert at the Ministry of Economic Development and Technology and an assistant professor at the Department of Administrative Law at the Institute of Legal Sciences of the Polish Academy of Sciences; ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7678-5287).
Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – dr Robert Talaga (sędzia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu,
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5281-2188).
Case law of the Supreme Administrative Court – dr Robert Talaga (the author is a judge at the Provincial Administrative Court in Poznań, Poland,
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5281-2188).