Demokracja walcząca Karla Loewensteina a naprawa systemu ustrojowego
Prof. dr hab. Agnieszka Bień-Kacała
Uniwersytet Szczeciński
Demokracja walcząca Karla Loewensteina a naprawa systemu ustrojowego
Artykuł omawia skodyfikowaną blisko sto lat temu u progu II wojny światowej przez Karla Loewensteina koncepcję demokracji walczącej w kontekście przywołania jej przez Premiera Donalda Tuska jako środka przywracania praworządności w Polsce po 2023 roku. W artykule przywołano także zmodyfikowane pojmowanie demokracji walczącej rozwijane w literaturze w obliczu zmieniających się zagrożeń dla demokracji w postaci terroryzmu czy populizmu. Zwrócono także uwagę na to, że skuteczność środków militant uzależniona jest nie tyle od formalnych rozstrzygnięć prawnych, co od odpowiedniego etosu praworządnościowego stosujących te mechanizmy sądów i urzędników oraz od społecznej kultury prawnej i politycznej. Działania prewencyjne, chroniące demokrację mogą być skuteczne jedynie w sytuacji zakorzenionych wartości demokratycznych. W sytuacji, w której doszło już do degradacji systemu w kierunku autorytarnym środki militant democracy nie są już wystarczające do jego odbudowy. W konkluzji podniesiono, że system konstytucyjny powinien zostać zaopatrzony w militant rule of law stosowaną przez sądy oraz militant administration w działaniu służby cywilnej. Działanie naprawcze i zapobiegawcze powinny być więc stosowane jednocześnie, aby zapobiegać nadużyciom władzy.
Słowa kluczowe: militant democracy, neo-militant democracy, militant rule of law, militant administration, praworządność, przywracanie praworządności
Karl Loewenstein’s Militant Democracy in the Context of Repairing the State System
The article discusses the concept of militant democracy, codified by Karl Loewenstein almost a hundred years ago, on the eve of WWII, which was reminded by Polish PM Donald Tusk as a means of restoring the rule of law in Poland after 2023. The article reminds also the modified understanding of militant democracy, developed in literature in the face of changing threats to democracy in the form of terrorism or populism. It also points out that the effectiveness of militant means depends not so much on formal legal determinations as on adequate rule-of-law ethos of courts and civil servants applying these mechanisms as well as on the society’s legal and political culture. Preventive measures, ones that protect democracy, can only be effective if democratic values have deep roots. If the system has already degraded towards an authoritarian one, militant democracy means no longer suffice to rebuild it. The conclusion is that the constitutional system should be provided with militant rule of law applied by courts and militant administration in the activities of the civil service. Remedial and preventive measures should, therefore, be applied at the same time to prevent abuses of power.
Keywords: militant democracy, neo-militant democracy, militant rule of law, militant administration, rule of law, restoring the rule of law
Bibliografia
Ambroziak A., Tusk, Hołownia i Kidawa z prawnikami o przywracaniu ładu konstytucyjnego i „demokracji walczącej”, OKO.press, 10.09.2024
Bień-Kacała A., Czy demokracja może jeszcze obronić się sama w Polsce?, PiP 2022, nr 10
Bień-Kacała A., Jackiewicz A., Militant democracy – demokracja, która sama się broni (?), PiP 2017, nr 8
Daly T.G., Constitutional Repair: A Comparative Theory, DEM-DEC Constitutional Repair Working Paper Series No. 2-2023 (December 2023)
Danielewski M., Tydzień z demokracją walczącą. Co to w ogóle znaczy i czy Tusk popełnił błąd?, OKO.press, 15.09.2024
Dupuy A.C., Nussbaum D., Butrimas V., Granitsas A., Bezpieczeństwo energetyczne w czasach wojny hybrydowej, NATO Review, 13.01.2021
Kisilowski M., Militant Public Administration, VerfBlog, 6.06.2024
Koncewicz, Polska demokracja i koń trojański. Panie Premierze, proszę korzystać z „demokracji walczącej” w duchu „wierności konstytucyjnej”!, Monitor Konstytucyjny, 22.09.2024
Laruelle M., Illiberalism: a conceptual introduction, East European Politics 2022, vol. 38, nr 2
Loewenstein K., Militant democracy and Fundamental Rights, I, The American Political Science Review 1937, vol. 31, nr 3
Mik C., Agresja Rosji na Ukrainę i jej konsekwencje dla rządów prawa na poziomie międzynarodowym. Szkic problematyki [w:] Rządy prawa jako wartość uniwersalna. Księga jubileuszowa Profesora Krzysztofa Wójtowicza, red. A. Kozłowski, Wrocław 2022
Müller J.W., Militant Democracy [w:] The Oxford Handbook of Comparative Constitutional Law, red. M. Rosenfeld, A. Sajó, Oxford 2012
Pach M., Niemiecka koncepcja demokracji zdolnej do obrony (zarys problematyki), Przegląd Konstytucyjny 2017, nr 2
Rak J., Conceptualizing the Theoretical Category of Neo-Militant Democracy: The case of Hungary, Polish Political Science Yearbook 2020, vol. 49, nr 2
Rak J., Quasi-Militant Democracy as a New Form of Sacred in Poland During the Corona Crisis, Journal for the Study of Religions and Ideologies 2020, vol. 19, nr 57
Rak J., Bäcker R. (red.), Neo-militant Democracies in Post-communist Member States of the European Union, Routledge 2022
Rak J., Bäcker R., Theorising struggles between neo-militant democracies and their enemies [w:] Neo-militant Democracies in Post-communist Member States of the European Union, red. J. Rak, R. Backer, Routledge 2022
Sajó A., Militant Democracy and Emotional Politics, Constellations 2012, vol. 19, nr 4
Sajó A., Militant Democracy and Transition towards Democracy [w:] Militant Democracy, red. A. Sajó, Utrecht 2004
Sajó A., Militant Rule of Law and Not-so-Bad Law, Hague Journal on the Rule of Law 2024, vol. 16
Wojciszke B., Psychologia społeczna, Warszawa 2011
Prof. dr hab. Zbigniew Kmieciak
Uniwersytet Łódzki
Militant democracy – problem recepcji doktryny Karla Loewensteina
Artykuł Karla Loewensteina o demokracji walczącej, opublikowany w Stanach Zjednoczonych w 1937 roku, stał się źródłem inspiracji dla teorii prawa i politologii, a także praktyki. Jego koncepcja z biegiem czasu ulegała reinterpretacjom, ale jej zasadnicze przesłanie pozostało niezmienne. Według Karla Loewensteina liberalna demokracja musi bronić się przed swoimi wrogami, przede wszystkim – ekstremizmem populistycznym i autokratyzmem. Według Karla Loewensteina liberalna demokracja ma bronić się przed wrogami, przede wszystkim ekstremizmem populistycznym i autokratyzmem. Nie ma zgody co do środków, które mogą być użyte do tego celu. Doświadczenia Polski z ostatnich lat pokazują, że proces przywracania demokracji i rządów prawa jest niezwykle pracochłonny, a ostateczny rezultat niepewny. Przeciwnicy demokracji walczącej podkreślają również realne ryzyko nadużywania środków ochronnych.
Słowa kluczowe: praworządność, demokracja walcząca, autokracja, abuzywny konstytucjonalizm, modele demokratycznej samoobrony
Militant Democracy – the Problem of the Reception of Karl Loewenstein’s Doctrine
Karl Loewenstein’s article on militant democracy, published in the US in 1937, has become a source of inspiration for legal theory and political science, as well a practice. His concept has been reinterpreted over time reinterpretations over time, but its basic message has remained constant. According to Karl Loewenstein, liberal democracy must defend itself against its enemies, above all populist extremism and autocracy. There is no consent as regards the means that may be used for such defence. The Polish experiences gained in recent years show that the process of restoring democracy and the rule of law is extremely laborious and the final result is uncertain. The opponents of militant democracy also emphasize a real risk of the abuse of protection measures.
Keywords: rule of law, militant democracy, autocracy, abusive contistutionalism, models of democratic self-defence
Bibliografia
Avineri S., Intoduction [w:] Militant Democracy, red. A. Sajó, Utrecht 2004
Bourne A., The Proscription of Parties and the Problem with Militant Democracy, The Journal of Comparative Law 2012, nr 7(1)
Bourne A.K., Rijpkema B., Militant Democracy, Populism, Illiberalism: New Challengers and Challenges, European Constitutional Law Review 2022, t. 18, nr 3
Capoccia G., Defending Democracy: Reactions to Political Extremism in Inter-War Europe, European Journal of Political Research 2001, nr 39
Capoccia G., Militant Democracy: The Institutional Bases of Democratic Self-Preservation, Annual Review of Law and Social Science 2013, nr 9
Dębska H., Prawo-mocność. Teoria społeczna Pierre’a Bourdieu a przestrzenie prawa, Warszawa 2024
Dyzenhaus D., Constituting the Enemy: A Response to Carl Schmitt [w:] Militant Democracy, red. A. Sajó, Utrecht 2004
Geis M.E., The Development of the „Fortified Democracy” Concept [w:] Dealing with Totalitarian Regimes and Human Rights. A Polish-German Dialogue, red. M.E. Geis, A. Bosiacki, A. Safferling, Interdisciplinary Studies in Human Rights, vol 11, Cham 2024
Eijkelenberg U., On Political Impotence: How Liberal Democracy Becomes Militant, and Its Demos Becomes Impotent, Krytyka Prawa 2019, nr 11(1)
Florjanowicz-Błachut P., Omówienie wyroku ETPC z dnia 7 maja 2021 r., 4907/18 (XeroFlor w Polsce sp. z o.o. przeciwko Polsce), Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2021, nr 5
Hacke J., Stabilität durch „Wehrhaftigkeit? Karl Loewenstein und die Debatte um die gefährdete Demokratie [w:] Politische Stabilität. Ordnungsversprechen, Demokratiegefährdung, Kampfbegriff, red. E.M. Hausteiner, G. Straßenberger, F. Wassermann, Baden–Baden 2020
Hacke J., Wehrhafte Demokratie vom Wessen und Wert eines schillernden Konzepts, Aus Politik und Zeitgeschichte 2024, nr 9–11
Heller H., Political Democracy and Social Homogeneity (1928) [w:] Weimar: A Jurisprudence in Crisis, red. A. Jacobson, B. Schlink, Berkeley, CA, University of California Press 2000
Holmes S., András Sajó (ed.), Militant Democracy. Eleven International Publishing, 2004, 262 pages, International Journal of Constitutional Law, July 2006, vol. 4, nr 3
Issacharoff S., Fragile Democracies, Harvard Law Review 2007, nr 120 (6)
Jaschke H.G., Streitbare Demokratie, BPB, Dossier Rechtsextremismus, 19.06.2006 r.
Jovanovic M., How to Justify „Militant Democracy”: Meta-Ethics and the Game-Like Character of Democracy, Philosophe and Social Criticism 2016, nr 48
Karpenstein U., Wehrhafter Rechtsstaat? Zur Diskussion um die Resilienz des BVerfG. Auf der Zielgeraden: Zu seinem 75. Geburtstag soll das Grundgesetz endlich einen behüteten Hüter erhalten, Anwaltsblatt, 14.05.2024 r.
Karl Loewenstein and the American Occupation of Germany, From the Amherst College Archives and Special Collections Amherst, MA, http://asteria.fivecolleges.edu/findaids/amherst/ma206.html (dostęp: 2.06.2025 r.)
Karl Loewenstein Papers, 1822–1977 (bulk 1908–1973), Amherst College Archives and Special Collections, https://www.amherst.edu/system/files/media/0218/LoewensteinFA_2011.pdf (dostęp: 2.06.2025 r.)
Kelsen H., Verteidigung der Demokratie (1932) [w:] Verteidigung der Demokratie. Abhandlungen zur Demokratietheorie, wybór i red. M. Jestaedt, O. Lepsius, Tübingen 2006
Kirshner A.S., A Theory of Militant Democracy: The Ethics of Combatting Political Extremism, Yale University Press 2014
Kmieciak Z., Koncepcja władzy prerogatywnej prezydenta a przywracanie praworządności, PiP 2024, nr 11
Kmieciak Z., O pojęciu tzw. prerogatyw prezydenckich raz jeszcze, PiP 2024, nr 1
Lepsius O., van Ooyen R. C., Schale F., Karl Loewenstein. Des Lebens Überfluß. Erinnerungen eines ausgewanderten Juristen, Tübingen 2023
Loewenstein K., Diskussionsbeitrag [w:] Verhandlungen der Tagung der Deutschen Staatsrechtslehrer in Halle am 28. und 29. Oktober 1931, Berlin–Leipzig 1932
Loewenstein K., Militant Democracy and Fundamental Rights, I, The American Political Science Review 1937, t. 31, nr 3
Loewenstein K., Militant Democracy and Fundamental Rights, II, The American Political Science Review 1937, t. 31, nr 4
Loewenstein K., Political Power and the Governmental Process, Chicago 1957 i 1965 (Verfassungslehre, Tübingen 1959, polska edycja: Nauka o konstytucji, Warszawa 2013)
Longchamps F., Założenia nauki administracji, Wrocław 1993
Malkopoulou A., Norman L., Three Models of Democratic Self-Defence: Militant Democracy and Its Alternatives, Political Studies, 2018, nr 66(2)
Manow P., Unter Beobachtung. Die Bestimmung der liberalen Demokratie und ihrer Freunde, Berlin 2024
Moroska-Bonkiewicz A., Kształtowanie instrumentów ochrony demokracji w Polsce na przykładzie zakazu zgromadzeń. Perspektywa ideowa, Acta Universitatis Wratislaviensis. Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem, Wrocław 2021, nr 43(3)
Müller J.W., Militant Democracy [w:] The Oxford Handbook of Comparative Law, red. M. Rosenfeld, A. Sajó, Oxford University Press 2012
Müller J.W., Protecting Popular Self-Government from the People? New Normative Perspectives on Militant Democracy, Annual Review of Political Science 2016, vol. 19
Pach J., Niemiecka koncepcja demokracji zdolnej do obrony (zarys problematyki), Przegląd Konstytucyjny 2017, nr 2
Pfersmann O., Shaping Militant Democracy: Legal Limits to Democratic Stability [w:] Militant Democracy, red. A. Sajó, Utrecht 2004
Ross A., Why Democracy?, Cambridge, MA, Harvard University Press 1952
Schmitt C., Legalität und Legitimität (1932), Berlin 1996
Smith J.A., Why is Democracy Worth Defending, Greater Good, 8.08.2024
Stahl R.M., Popp-Madsen B. A., Defending democracy: Militant and popular models of democratic self-defense, Constellations 2022, vol. 29, issue 3
Thiel M. (red.), The „Militant Democracy” Principle in Modern Democracies, London 2009
Tyulkina S., Militant Democracy: Undemocratic Political Parties and Beyond, London 2015
Wróblewski J., Prawo i homeostaza społeczna, PiP 1982, nr 12
Ziółkowski M., Konstytucyjna kompetencja sądu do ochrony własnej niezależności (uwagi na marginesie uchwały SN z 23.01.2020 r.), PiP 2020, nr 10
Prof. dr hab. Joanna Wegner
Uniwersytet Łódzki
Prawo do non-use w postępowaniu administracyjnym
Autorka podjęła się analizy zjawiska non-use, definiowanego jako świadoma odmowa korzystania z internetu i jego skutków dla relacji jednostki z administracją. Broni tezy zgodnie z którą stanowisko jednostki o niekorzystaniu z internetu i tym samym komunikacji elektronicznej z administracją bywa uzasadnione. Zdaniem autorki względy natury zdrowotnej, społecznej czy psychologicznej stanowią dostateczne argumenty nawet do uchylenia się przez jednostkę od wynikającego z przepisów prawa obowiązku komunikowania się z administracją przez internet. W artykule opowiedziano się za potrzebą stosownej interwencji ustawodawcy poprzez wprowadzenie odpowiednich zmian w k.p.a. w celu zagwarantowania jednostce prawa do posługiwania się tradycyjnymi formami komunikacji z administracją.
Słowa kluczowe: postępowanie administracyjne, non-use, informatyzacja administracji, komunikacja elektroniczna
The Right to Non-Use in Administrative Proceedings
The author discusses the phenomenon of non-use, defined as a conscious refusal to use the Internet, and its effects on the relationship between an individual and the administration. She defends the thesis according to which the individual’s position on not using the Internet and thus electronic communication with the administration is sometimes justified. According to the author, health-related, social or psychological reasons constitute sufficient arguments for an individual to evade the obligation resulting from the law to communicate with the administration via the Internet. The article advocates the need for appropriate legislative intervention by means of introducing relevant amendments into the Code of Administrative Procedure in order to guarantee the individual the right to use traditional forms of communication with the administration.
Keywords: administrative proceedings, non-use, computerization of administration, electronic communications
Bibliografia
Anderberg P., Skär L., Abrahamsson L., Sanmartin Berglund J., Older People’s Use and Nonuse of the Internet in Sweden, International Journal of Environmental Research and Public Health 2020, nr 17
Auby J.-B., General Report [w:] Codification of Administrative Procedure, red. J.-B. Auby, Bruxelles 2014
Batko K., Billewicz G., E-usługi w biznesie i administracji publicznej, Studia Ekonomiczne 2013, nr 136
Belohlávek A.J., Arbitration Law of Czech Republic: Practice and Procedure, Huntington–New York 2013
Belpomme D., Irigaray P., Electrohypersensitivity as a Newly Identified and Characterized Neurologic Pathological Disorder: How to Diagnose, Treat, and Prevent It, International Journal of Molecular Sciences 2020, nr 21
Dudek M., Administracyjne postępowanie uproszczone, Warszawa 2023
Helsper E.J., Reisdorf B.C., A quantitative examination of explanations for reasons for internet nonuse, Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking 2013, nr 2
Jałowiecka A., Wyciek danych z systemu teleinformatycznego na przykładzie działalności wybranych organów administracji publicznej, Prawo Mediów Elektronicznych 2023, nr 1
Kappeler K., Festic N., Lanzer M., Who Remains Offline and Why? Growing Social Stratification of Internet Use in the Highly Digitized Swiss Society, Working Paper – Media Change & Innovation Division 2020
Podgórecki A., Charakterystyka nauk praktycznych, Warszawa 1962
Romaniuk P., Wyzwania stawiane administracji publicznej w zakresie rozwoju e-usług [w:] Standardy współczesnej administracji i prawa administracyjnego, red. Z. Duniewska, A. Rabiega-Przyłęcka, M. Stahl, Warszawa 2019
Rarot H., Wójcik T., Kryzys informacyjny i milczenie w perspektywie filozoficzno-kulturowej, Kultura i Wartości 2023, nr 35
Röösli M., Mohler E., Frei P., Sense and Sensibility in the Context of Radiofrequency Electromagnetic Field exposure, Comptes Rendus Physique 2010, vol. 11
Tadeusiewicz R., Smog informacyjny, Polska Akademia Umiejętności, Prace Komisji Zagrożeń Cywilizacyjnych 1999, nr 2
Wegner J., Konstrukcja subsydiarnego stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, PiP 2020, nr 6
Wilbrandt-Gotowicz M. red., Doręczenia elektroniczne. Komentarz, Warszawa 2021
Wittenberg A., Gigantyczny wyciek danych medycznych. Przestępcy ujawnili dane pacjentów Alabu, Gazeta Prawna.pl, 28.11.2023 r.
Prof. dr hab. Anna Czaplińska
Uniwersytet Łódzki
Prof. dr hab. Władysław Czapliński
Uniwersytet Warszawski
Regulacja prawna immunitetu członków Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy i jej skutki w prawie krajowym państwa członkowskiego
Sprawa M.Romanowskiego wskazała na poważne trudności, jakie napotykają sądy krajowe (zwłaszcza sądy polskie) w związku z koniecznością zastosowania prawa międzynarodowego publicznego. Problemy dotyczyły zakresu immunitetu członka organu parlamentarnego organizacji międzynarodowej oraz kompetencji sądu krajowego do rozpatrzenia i ewentualnego uwzględnienia immunitetu. Co do pierwszej kwestii, z analizy obowiązujących aktów międzynarodowoprawnych Rady Europy oraz z natury organizacji międzynarodowej jako podmiotu prawa wynika, że immunitet jej funkcjonariuszy ma charakter funkcjonalny i jest powiązany z zadaniami danej organizacji. M.Romanowskiemu immunitet nie przysługiwał, a działania Rady Europy w tej sprawie były ultra vires. Odnośnie do drugiego aspektu, postępowanie sądowe wykazało słabe przygotowanie sądów i sędziów do oceny instytucji prawa międzynarodowego, nieznajomość prawa międzynarodowego jako części systemu - szczególnie istotne, skoro polski system prawny jest monistyczny oraz multicentryczny, wymagający stosowania norm pochodzących z różnych źródeł (co wynika przecież z Konstytucji z 1997 r.).
Słowa kluczowe: immunitet, Rada Europy, poseł, prawo międzynarodowe, prawo konstytucyjne
Legal Regulation of the Immunity of Members of the Parliamentary Assembly of the Council of Europe and Its Consequences in a Member State’s Domestic Law
The case of M. Romanowski has pointed to serious difficulties encountered by domestic courts (especially Polish courts) in connection with the obligation to apply public international law. The problems concerned the scope of immunity of a member of a parliamentary body of an international organization, and the power of the domestic court to consider and, possibly, to respect such immunity. As to the first issue, it follows from an analysis of the applicable international legal instruments of the Council of Europe and from the nature of an international organization as a legal subject that the immunity of its officials is of a functional nature and it is related to the tasks of a given organization. M. Romanowski was not entitled to immunity, while the actions of the agencies of the Council of Europe in this case were ultra vires. As to the second aspect, the judicial proceeding evidences that the courts and judges were insufficiently prepared to assess institutions of international law and unfamiliar with international law as part of the system, which is particularly important since the Polish legal system is monist and multicentric, so norms from various sources need to be applied (as provided for by the 1997 Constitution).
Keywords: immunity, Council of Europe, member of parliament, international law, constitutional law
Bibliografia
Blokker N., Wessels R., Revisiting Questions of Organisationhood, Legal Personality and Membership in the OSCE: The Interplay Between Law, Politics and Practice [w:] The Legal Framework of the OSCE, red. M. Steinbrück Platise, C. Moser, A. Peters, Cambridge 2019
Czaplińska A., Odpowiedzialność organizacji międzynarodowych jako element uniwersalnego systemu odpowiedzialności międzynarodowoprawnej, Łódź 2014
Gasbarri L., Validity and Ultra Vires Acts [w:] The Concept of an International Organization in International Law, Oxford 2021
Klabbers J., An Introduction to International Institutional Law, Cambridge 2002
Leach P., The Parliamentary Assembly of the Council of Europe [w:] The Council of Europe: Its Law and Policies, red. S. Schmahl, M. Breuer, Oxford 2017
Matusiak-Frącczak M., Przesłanki odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania na kanwie orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i kazusu Marcina Romanowskiego, Europejski Przegląd Sądowy 2025, nr 2
Menkes J., Immunitet jurysdykcyjny organizacji międzynarodowej – immunitet jurysdykcyjny państwa: kierunki wektorów [w:] Ewolucja immunitetów mających swoje źródło w prawie międzynarodowym, red. I. Skomerska-Muchowska, Łódź 2014
Reinisch A. (red.), Challenging Acts of international Organizations before National Courts, Oxford 2010
Reinisch A., Priviledges and Immunities [w:] Research Handbook on International Organizations, red. J. Klabbers, A. Wallendahl, Cheltenham–Northampton 2012
Reisman W.M., Pulkowski D., Nullity in International Law [w:] Max Planck Encyclopedia of Public International Law [MPEPIL], https://opil.ouplaw. com/display/10.1093/law:epil/9780199231690/law-9780199231690-e1446 (dostęp: 17.05.2025 r.)
Richter D., Judicial Review of Security Council Decisions – A Modern Vision of the Administration of Justice, Polish Yearbook of International Law 2012, nr 32
Sands P., Klein P., Bowett’s Law of International Institutions, London 2001
Schermers H.G., Blokker N.M., International Institutional Law, Leiden 2003
Steinbrück Platise M., Peters A., Transformation of the OSCE Legal Status, Max Planck Institute for Comparative Public Law & International Law (MPIL) Research Paper 2018, nr 23
Dr Joanna Derlatka
Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach
Rozjemcza rola przewodniczącego posiedzenia (art. 2056 § 2 k.p.c.) w spektrum alternatywnych metod rozwiązywania sporów
Celem niniejszego artykułu jest ustalenie, czy rozjemcze kompetencje przewodniczącego, uregulowane w art. 2056 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, stanowią jedną z „alternatywnych metod rozwiązywania sporów” (ADR). W świetle nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 4.07.2019 r. nastąpiła konfuzja kompetencji przewodniczącego do „zarządzania postępowaniem” oraz „zarządzania konfliktem”. Nowa rola sędziego jako peacemekera, choć wpisuje się formułę sądu otwartego, zawiera szereg mankamentów dogmatycznych i praktycznych. Paradoksalnie przejęcie przez organ procesowy roli mediatora jest de lege lata zabiegiem chybionym. Quasi-mediacja sędziowska odrywa się zarówno od „właściwych”, „przyjaznych”, jak i „alternatywnych metod rozwiązywania sporów”.
Słowa kluczowe: alternatywne sposoby rozwiązywania sporów, sąd otwarty, mediacja, pojednanie, przewodniczący
The Conciliatory Role of the Presiding Judge (Article 2056(2) of the Code of Civil Procedure) on the Spectrum of ADR Methods
The aim of this article is to determine whether the conciliatory powers of the presiding judge, regulated in Article 2056(2) of the Code of Civil Procedure, constitute one of the ‘alternative dispute resolution’ (ADR) methods. In the light of the amendment to the Code of Civil Procedure of 4 July 2019, there was a confusion between the powers of the presiding judge relating to ‘case management’ and ‘conflict management’. The new role of the judge as a peacemaker, although consistent with the formula of ‘Multi-Door Courthouse’ is plagued with numerous dogmatic and practical defects. As the law stands, it is, paradoxically, inappropriate for the procedural authority to take over the role of mediator. Judicial quasi-mediation departs from ‘proper’, ‘amicable’ or ‘alternative dispute resolutions’ methods.
Keywords: Alternative Dispute Resolution methods, Multi-Door Courthouse, mediation, reconciliation, presiding judge
Bibliografia
Arkuszewska A., Pozasądowe metody rozwiązywania sporów – mediacja i arbitraż w modelu kodeksu postępowania cywilnego, Gdańskie Studia Prawnicze 2022, nr 5
Boittelle-Coussau M., Comment choisir entre la conciliation et la médiation?, Gazette du Palais – Édition professionnel no. 164 z 13.06.2015
Changaroth A., Resolving Disputes: a Guide to the Options for Appropriate Dispute Resolutions (ADR), Singapore 2019
Chybalski P., Aprobata i krytyka stosowania wykładni komparatystycznej w orzecznictwie konstytucyjnym, PiP 2022, nr 4
Czapska J. [w:] Alternatywnie. Nowe spojrzenia na zastosowanie alternatywnych metod rozwiązywania sporów w prawie, red. J. Czapska, Kraków 2024
Derlatka J., Sędzia rozjemca czy „sędzia ugodowy” (Güterichter) – refleksje na temat pozycji sędziego w mediacji, Polski Proces Cywilny 2025, nr 2
Egbunike-Umegbolu C., Appropriate Dispute Resolution in Comparative Perspectives Nigeria, the UK, and the US, Ius Gentium: Comparative Perspectives on Law and Justice 113, Switzerland 2024
Egbunike-Umegbolu C., Speedy Dispensation of Justice: Lagos Multi-Door Court House (LMDC), Athens Journal of Law 2022, vol. 8, nr 3
Fabricius H., Access to Justice – The Woolf Report, Consultus 1996, vol. 9, nr 2
Gajda K., Alternatywne metody rozwiązywania sporów – projekt dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie niektórych aspektów mediacji w sprawach cywilnych i handlowych, Problemy Współczesnego Prawa Międzynarodowego, Europejskiego i Porównawczego 2006, vol. 4
Galanter M., A Settlement Judge, Not a Trial Judge: Judical Mediation in the United States, Journal of Law and Society 1985, vol. 12, nr 1
Gmurzyńska E., Mediacja w sporach gospodarczych – rzeczywistość czy iluzja?, ADR. Arbitraż i Mediacja 2008, nr 1
Gray E.B., Day in the Life of a Multi-Door Courthouse, Negotiation Journal 1993, vol. 9, nr 3
Hurford R.L., An Oldie but Goodie for Effective Litigators to Consider: Litigotiation, Michigan Bar Journal 2016, vol. 95, nr 3
Jakubiak-Mirończuk A., Zmiany zachodzące w charakterze form alternatywnego rozwiązywania sporów sądowych – rozwój idei „zarządzania sporem”, ADR. Arbitraż i Mediacja 2008, nr 4
Jauering O., Kilka uwag o celu procesu cywilnego, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 1984, nr 3
Kalisz A., Zienkiewicz A., Kompetencje mediacyjne sędziego w zakresie polubownego rozwiązywania spraw cywilnych (uwagi na tle nowelizacji k.p.c.), PiP 2021, nr 10
Kalisz A., Zienkiewicz A., Mediacja sądowa i pozasądowa. Zarys wykładu, Warszawa 2009
Kessler G., Finkelstein L.J., The Evolution of a Multi-Door Courthouse, Catholic University Law Review 1988, vol. 37, nr 3
Korybski A., Alternatywne rozwiązywanie sporów w USA. Studium teoretycznoprawne, Lublin 1993
Krakowiak M., Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego mocą ustawy z 4.7.2019 r. (cz. II – Organizacja postępowania; Rozprawa), Monitor Prawniczy 2019, nr 20
Langford M., Behn D., Lie R., The Revolving Door in International Investment Arbitration, Journal of International Economic Law 2017
Laskowska-Hulisz A., Postępowanie pojednawcze w sprawach cywilnych – wybrane zagadnienia procesowe [w:] Ars in vita. Ars in iura. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Januszowi Jankowskiemu, red. A. Barańska, S. Cieślak, Warszawa 2018
Lemonnier M., Model mediacji na rynku finansowym. Przykład systemu francuskiego, Warszawa 2022
Łazarska A., Sędziowskie kierownictwo postępowaniem cywilnym przed sądem pierwszej instancji, Warszawa 2013
Marciniak A. [w:] W. Broniewicz, A. Marciniak, I. Kunicki, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 2023
Miczek Z., Mediacja w sprawach cywilnych, Przegląd Prawa Handlowego 2009, nr 6
Moras M., Postępowanie mediacyjne [w:] M. Moras, B. Nuzzo, R. Szostak, Pozasądowe rozwiązywanie sporów w zamówieniach publicznych, Warszawa 2023
Morawski L., Główne problemy współczesnej filozofii prawa. Prawo w toku przemian, Warszawa 2003
Morawski L., Proces sądowy a instytucje alternatywne (na przykładzie sporów cywilnych), PiP 1993, nr 1
Morawski L., Zasady wykładni prawa, Toruń 2006
Myślińska M., Mediator w polskim porządku prawnym, Warszawa 2018
Ryan E., ADR, the Judiciary and Justice: Coming to Terms with the Alternatives, Harvard Law Review 2000, vol. 113
Salamonowicz M., Alternatywne formy rozstrzygania sporów [w:] Postępowanie cywilne, red. M. Rzewuski, Warszawa 2023
Skibińska M., Komponenty pojęcia „alternatywne rozwiązywanie sporów” w literaturze polskiej i anglosaskiej jako determinanty przynależności różnych metod do ADR, ADR. Arbitraż i Mediacja 2019, nr 4
Skibińska M., Mediacja a inne alternatywne formy rozwiązywania sporów na tle spraw rodzinnych – cz. 1, ADR. Arbitraż i Mediacja 2016, nr 1
Skibińska M., Mediacja a inne alternatywne formy rozwiązywania sporów na tle spraw rodzinnych – cz. 2, ADR. Arbitraż i Mediacja 2016, nr 3
Skibińska M., Mediacja a inne alternatywne formy rozwiązywania sporów na tle spraw rodzinnych – cz. 3, ADR. Arbitraż i Mediacja 2016, nr 4
Skibińska M., Mediation in Civil Matters and the Justice System – Constitutional Issues, Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2020, nr 5
Skibińska M., Zasady postępowania cywilnego [w:] Postępowanie cywilne, red. M. Rzewuski, Warszawa 2023
Sorabji J., Infrastructure and Litigation Funding in the Market State [w:] Obywatel – państwo – społeczność międzynarodowa, red. E. Cała-Wacinkiewicz, K. Flaga-Gieruszyńska, D. Wacinkiewicz, Warszawa 2014
Wach A., Alternatywne formy rozwiązywania sporów sportowych, Warszawa 2005
Waszkiewicz P., Zasady mediacji [w:] Mediacje. Teoria i praktyka, red. E. Gmurzyńska, R. Morek, Warszawa 2018
Wolski B., New Rules to Facilitate the Use of ADR in Resolving International Commercial Disputes, ADR Bull 2003, nr 5 (9)
Wolski B., Recent Developments in International Commercial Dispute Resolution: Expanding the Options, Bond Law Review 2001, vol. 13, nr 2
Zienkiewicz A., Alternatywne rozwiązywanie i rozstrzyganie sporów prawnych, Studia Prawnoustrojowe 2005, nr 5
Zienkiewicz A., Mediacja jako forma wymiaru sprawiedliwości, ADR. Arbitraż i Mediacja 2013, nr 4
Zienkiewicz A., Prawnik jako peacemaker – przeprosiny, przebaczenie, pojednanie w opanowywaniu sporów prawnych, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2019, nr 4
Zienkiewicz A., Studium mediacji. Od teorii ku praktyce, Warszawa 2007
Mgr Kamil Wiater
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Przedawnienie roszczeń odszkodowawczych za szkodę powstałą w związku z wydaniem niezgodnego z prawem rozstrzygnięcia organu administracji publicznej (art. 4171 § 2 k.c.)
Celem artykułu jest określenie zasad biegu terminu przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody związanej z wydaniem niezgodnego z prawem rozstrzygnięcia organu administracji publicznej (art. 4171 § 2 k.c.), w tym w szczególności ustalenie początku biegu terminu przedawnienia wspomnianego roszczenia. Brak określenia przez ustawodawcę szczególnych zasad dotyczących biegu terminu przedawniania omawianych roszczeń (na wzór przyjętych uprzednio w art. 160 § 6 k.p.a.) doprowadził do sformułowania rozbieżnych stanowisk zarówno w piśmiennictwie jak i w orzecznictwie co do wykładni art. 4421 § 1 k.c. w kontekście początku biegu terminu przedawnienia. W ramach artykułu autor prezentuje stanowiska zajęte dotychczas w doktrynie oraz w orzecznictwie, aby następnie przejść do ich krytycznej analizy oraz opowiedzieć się za jednym z nich, wiążącym początek biegu terminu przedawnienia z wydaniem ostatecznego, niezgodnego z prawem rozstrzygnięcia organu administracji publicznej. W ocenie autora konieczne jest docelowo wprowadzenie w omawianym zakresie zmian legislacyjnych sprowadzających się do doprecyzowania zasad liczenia biegu terminu przedawnienia roszczenia, o którym mowa w art. 4171 § 2 k.c., tj. powiązania początku biegu przedawnienia przedmiotowego roszczenia z wydaniem wadliwego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej o walorze wykonalności. W ramach postulowanych zmian autor zwraca ponadto uwagę na potrzebę doprecyzowania zakresu odpowiedzialności władzy publicznej w art. 4171 § 2 k.c. poprzez rozszerzenie obecnego katalogu rozstrzygnięć określonych wprost w art. 4171 § 2 k.c. o rozstrzygnięcia, w odniesieniu do których występuje możliwość stwierdzenia ich niezgodności z prawem.
Słowa kluczowe: odszkodowanie, odpowiedzialność organów administracji publicznej, odpowiedzialność deliktowa, odpowiedzialność władzy publicznej, prejudykat
The Period of Limitation of Claims for Compensation for Damage Caused by an Unlawful Decision of a Public Administration Authority (Article 4171(2) of the Civil Code)
The aim of the article is to determine the rules for the limitation period of a claim for compensation for damage related to an unlawful decision of a public administration authority (Article 4171(2) of the Civil Code), including in particular the determination of the commencement of the limitation period for the said claim. The legislator’s failure to lay down specific rules concerning the running of the limitation period for the claims in question (as previously adopted in Article 160(6) of the Administrative Procedure Code) led to the formulation of divergent positions both in literature and in the case law concerning the interpretation of Article 4421(1) of the Civil Code in the context of the commencement of the limitation period. The author presents the positions taken so far in literature and in case law in order to analyse them critically and to support one of them, which links the beginning of the limitation period with the issuance of the final unlawful decision by a public administration authority. In the author’s opinion, it is ultimately necessary to introduce legislative amendments in the scope in question, which would result in more precise rules for calculating the limitation period of the claim referred to in Article 4171(2) of the Civil Code, i.e., to link the start of the limitation period of the claim in question with the issuance of a defective, enforcable decision of a public administration authority. As part of the proposed amendments, the author also draws attention to the need to clarify the scope of liability of public authorities in Article 4171(2) of the Civil Code by extending the current catalogue of rulings specified directly in Article 4171(2) of the Civil Code to include rulings in relation to which there is a procedure of establishing their unlawfulness.
Keywords: compensation (damages), liability of public administration authorities, liability in tort, liability of public authorities, prejudication (predicate ruling)
Bibliografia
Bagińska E. [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 12, Odpowiedzialność odszkodowawcza w administracji, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2010
Bagińska E. [w:] Zobowiązania, t. 2, Część ogólna. Komentarz, red. P. Machnikowski, Warszawa 2022
Banaszczyk Z., Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej, Warszawa 2015
Forystek J., Starczewski A., Przedawnienie roszczeń o odszkodowanie za szkody spowodowane bezprawną decyzją administracyjną. (Krytyczne uwagi na tle postanowienia Sądu Najwyższego z 9 lipca 2009 r., III CZP 47/09). Glosa do postanowienia SN z dnia 9 lipca 2009 r., III CZP 47/09, Przegląd Sądowy 2010, nr 4
Gudowski J., Bieniek G. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 3, Zobowiązania. Część ogólna, red. J. Gudowski, Warszawa 2013
Jantowski L. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka- -Szczyrba, A. Sylwestrzak, LEX 2024
Jędrejek G., Przedawnienie roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej przez wydanie decyzji administracyjnej, Monitor Prawniczy 2010, nr 1
Karpiuk M., Mazuryk M., Glosa do wyroku SA w Gdańsku z 23.03.2010 r., I ACa 45/10, LEX 2011
Kremis J. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Warszawa 2016
Machnikowski P., Śmieja A. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 6, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. A. Olejniczak, Warszawa 2023
Pałdyna T., Przedawnienie w polskim prawie cywilnym, Warszawa 2012
Skoczylas J.J., Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez władzę publiczną, Warszawa 2005
Sobolewski P. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, Przepisy wprowadzające. Część ogólna. Własność i inne prawa rzeczowe, red. K. Osajda, Warszawa 2013
Supera Ł., Początek biegu terminu przedawnienia roszczenia w przypadku szkody wyrządzonej wydaniem ostatecznej decyzji administracyjnej – glosa – III CZP 47/09, Monitor Prawniczy 2010, nr 9
Szczepaniak R., Odpowiedzialność odszkodowawcza gminy, Warszawa 2018
Szczepaniak R. [w:] Kodeks cywilny, t. 2, Komentarz. Art. 353–626, red. M. Gutowski, Warszawa 2021
Trzaskowski R., Przedawnienie roszczeń związanych z wydaniem niezgodnej z prawem ostatecznej decyzji (art. 4171 § 2 k.c.), Palestra 2011, nr 9–10
Wałachowska M. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 3, Zobowiązania. Część ogólna (art. 353–534), red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2018
Wiater K., Nowelizacja k.p.a. a instytucja milczącego załatwienia sprawy w regulacjach szczególnych (uwagi na tle stosowania instytucji milczącego załatwienia sprawy w prawie budowlanym), PiP 2024, nr 9
Dr Katarzyna Dokukin
Rzeszów
Utrwalona praktyka interpretacyjna w przepisach ustawy – Ordynacja podatkowa
Artykuł omawia instytucję utrwalonej praktyki interpretacyjnej w polskim systemie prawa podatkowego, uregulowaną w ustawie Ordynacja podatkowa. Ugruntowaną praktyką interpretacyjną organów podatkowych jest prezentowanie jednolitego stanowiska w zakresie interpretacji przepisów prawa podatkowego w powtarzających się sytuacjach. Ma to na celu zapewnienie stabilności i przewidywalności prawa, co jest szczególnie istotne dla podmiotów, które będą stosować utrwaloną praktykę interpretacyjną.
Słowa kluczowe: podatek, prawo podatkowe, interpretacja przepisów, ordynacja podatkowa
Established Interpretative Practice in the Provisions of the Tax Ordinance Act
The article discusses the institution of established interpretative practice in the Polish tax law system, which is regulated in the Tax Ordinance Act. It refers to a well-established interpretative practice of tax authorities to present a uniform position on the interpretation of tax law provisions in recurring situations. This is intended to ensure the stability and predictability of the law, which is particularly important for entities that will follow established interpretative practice.
Keywords: tax, tax law, interpretation of regulations, Tax Ordinance
Bibliografia
Borkowski G., Konstytucyjność interpretacji prawa podatkowego, Glosa 2006, nr 1
Brolik J., Ogólne oraz indywidualne interpretacje przepisów prawa podatkowego, Warszawa 2013
Brolik J., Urzędowe interpretacje prawa podatkowego, Warszawa 2010
Collet M., Droit fiscal, Paris 2007
Dzwonkowski H., Charakter prawny indywidualnych interpretacji podatkowych – wybrane zagadnienia [w:] Stanowienie i stosowanie prawa podatkowego. Księga jubileuszowa Profesora Ryszarda Mastalskiego, red. W. Miemiec, Warszawa 2009
Filipczyk H., Indywidualne interpretacje prawa podatkowego – prawo i praktyka, Warszawa 2011
Kabat A. [w:] S. Babiarz i in., Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2019
Kabat A., Kabat-Rembelska J., Interpretacja przepisów prawa podatkowego – korzyści po zmianach?, cz. 2, Prawo i Podatki 2007, nr 3
Kaczorowska K.M., Utrwalona praktyka interpretacyjna w Ordynacji podatkowej, Monitor Podatkowy 2017, nr 5
Kwietko-Bębnowski M., Ordynacja podatkowa. 426 wyjaśnień i interpretacji, Warszawa 2016
Litwińczuk H., Prawo podatkowe przedsiębiorców, Warszawa 2003
Masternak-Kubiak M., Prawo Unii Europejskiej w polskim porządku prawnym, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2010, nr 5–6
Morawski W., Urzędowe interpretacje prawa podatkowego – zmiany od GAAR do KAS, Przegląd Podatkowy 2017, nr 4
Morawski W., Wariantywność stanu faktycznego przedstawionego we wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji prawa podatkowego (wyrok NSA z dnia 27 listopada 2015 r., II FSK 2614/13) [w:] Orzecznictwo w sprawach podatkowych. Komentarze do wybranych orzeczeń. Edycja 2015, red. B. Brzeziński, W. Morawski, Warszawa 2017
Niezgódka-Medek M., Szubiakowski M., Ordynacja podatkowa. Orzecznictwo. Piśmiennictwo, Warszawa 2023
Teszner K. [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz, red. L. Etel, Warszawa 2020
Teszner K. [w:] Ordynacja podatkowa. Wzory pism z komentarzem, red. A. Melezini, Warszawa 2017
Tomaszewski D. [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz, red. A. Mariański, Warszawa 2021
Dr Jacek Drosik
Katowice
Akt oskarżenia a instrumentalne wszczęcie postępowania karnego skarbowego – uwagi de lege lata i de lege ferenda
Instrumentalne wszczynanie postępowań karnoskarbowy stanowi od lat istotny problem w działalności administracji publicznej. Zjawisko to przybrało taki rozmiar, że Sejm RP rozważa uchylenie przepisów prawa skutkujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego. W niniejszym artykule przedstawiono problemy wynikające ze stosowania tych przepisów, skutki ich uchylenia oraz postulaty de lege ferenda.
Słowa kluczowe: instrumentalne wszczęcie postępowania karnego skarbowego, zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, zasada budowania zaufania do organów podatkowych
Indictment in the Context of Instrumental Initiation of Fiscal Penal Proceedings. Lex Lata and Lex Ferenda Remarks
The instrumental initiation of fiscal penal proceedings has been a significant problem in the activities of public administration for years. This phenomenon has become so widespread that the Sejm of the Republic of Poland is considering repealing legal provisions that suspend the limitation period for tax liabilities until the final conclusion of criminal proceedings. This article presents problems arising from the application of these provisions, the effects of their repeal and de lege ferenda demands.
Keywords: instrumental initiation of fiscal penal proceedings, suspension of limitation period for tax liabilities, the principle of building trust in tax authorities
Bibliografia
Chróścielewski W. [w:] W. Chróścielewski, J.P. Tarno, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2006
Chróścielewski W. [w:] K. Koperkiewicz-Mordel, N. Nykiel, W. Chróścielewski, Polskie prawo podatkowe, Warszawa 2003
Dauter B. [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2024
Keler G. [w:] J. Błachut, G. Keler, A. Soja, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Warszawa 2024
Knysiak-Sudyka H., Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 2021
Kulesza C. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. K. Dudka, Warszawa 2023
Kurowski M. [w:] Kodeks postępowania karnego, t. 1, Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, LEX 2024
Łętowska E. [w:] Nadużycie prawa, red. E. Izdebski, A. Stępkowski, Warszawa 2003
Martysz C. [w:] G. Łaszczyca, A. Matan, C. Martysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, t. 1, Komentarz do art. 1–103, Warszawa 2010
Martysz C. [w:] G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Postępowanie administracyjne ogólne, Warszawa 2003
Razowski T. [w:] P. Kardas, G. Łabuda, T. Razowski, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Warszawa 2017
Strzelec D., Prawo do otrzymania oprocentowania nadpłaty powstałej w wyniku uchylenia decyzji organu podatkowego, Przegląd Podatkowy 2022, nr 8
Waligórski M., Polskie prawo procesowe cywilne. Dynamika procesu (postępowanie), Warszawa 1947
Waltoś S., O obstrukcji procesowej, czyli kilka uwag o nadużyciu prawa procesowego [w:] W kręgu teorii i praktyki prawa karnego. Księga poświęcona pamięci Profesora Andrzeja Wąska, red. L. Leszczyński, E. Skrętowicz, Z. Hołda, Lublin 2005
Wiktorowska A. [w:] M. Szubiakowski, M. Wierzbowski, A. Wiktorowska, Postępowanie administracyjne, Warszawa 2002
Zagrodnik J. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Zagrodnik, Warszawa 2024
Prof. dr hab. Anna Błachnio-Parzych
Akademia Leona Koźmińskiego w Warszawie
Przesłuchanie funkcjonariusza Policji na okoliczność „rozpytania” oskarżonego o popełnienie przestępstwa. Glosa do wyroku SA w Warszawie z 15.11.2023 r., II AKa 254/23
Krytycznej oceny wymaga stanowisko Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który dopuszcza bez ograniczeń przesłuchanie funkcjonariusza policji w ramach „przesłuchania” osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa. Przyjęta przez ten sąd wykładnia art. 174 Kodeksu postępowania karnego nie zapewnia skutecznej ochrony gwarancji przysługujących osobie przesłuchiwanej. Przeciwne stanowisko, wbrew twierdzeniom zawartym w komentowanym wyroku, nie oznacza akceptacji prawniczej teorii dowodu. Ograniczenia w zakresie wykorzystania określonych źródeł i środków dowodowych stanowią wyraz ochrony określonych wartości. Zakaz sformułowany w art. 174 Kodeksu postępowania karnego ma na celu ochronę przed instrumentalnym traktowaniem przez organy procesowe gwarancji procesowych przysługujących osobie przesłuchiwanej. Ponadto, interpretując art. 174 Kodeksu postępowania karnego, Sąd Apelacyjny w Warszawie nie wziął pod uwagę orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w szczególności wyroku w sprawie Lalik przeciwko Polsce.
Słowa kluczowe: prawo do obrony, notatka urzędowa, wyjaśnienia oskarżonego, dowody
Interviewing a Police Officer About the ‘Informal Questioning’ of the Person Accused of Committing a Crime. Commentary on Judgment of the Court of Appeal in Warsaw of 15 November 2023, II AKa 254/23
The standpoint of the Court of Appeal in Warsaw, which allows, without any restrictions, the interviewing of a police officer regarding the ‘informal questioning ’ of a person suspected of committing a crime, deserves a critical assessment. The interpretation of Article 174 of the Code of Criminal Procedure adopted by this court does not ensure effective protection of the questioned person’s guarantees. The opposite position, contrary to the statements made in the commented judgment, does not mean acceptance of the legal theory of evidence. Restrictions on the use of specific sources and means of evidence serve to protect specific values. The prohibition formulated in Article 174 of the Code of Criminal Procedure is intended to provide protection against instrumental treatment by the procedural authorities of the procedural guarantees to which the person being interrogated is entitled. Furthermore, when interpreting Article 174 of the Code of Criminal Procedure, the Court of Appeal in Warsaw did not take into account the case law of the European Court of Human Rights, in particular the judgment in Lalik v. Poland case.
Keywords: right to defence, official note, explanations of the accused, evidence
Bibliografia
Koper R., Swoboda wypowiedzi osoby przesłuchiwanej w procesie karnym, Warszawa 2022
Kucharczyk M., Zakaz substytuowania dowodu z wyjaśnień oskarżonego treścią pism, zapisków i notatek urzędowych, Prokuratura i Prawo 2005, nr 5
Murzynowski A., Istota i zasady procesu karnego, Warszawa 1994
Skorupka J. [w:] System Prawa Karnego Procesowego, t. 3, cz. 2, Zasady procesu karnego, red. serii P. Hofmański, red. tomu P. Wiliński, Warszawa 2014
Skorupka J. [w:] System Prawa Karnego Procesowego, t. 8, cz. 1, Dowody, red. serii P. Hofmański, red. tomu J. Skorupka, Warszawa 2019
Stefański R.A. [w:] Kodeks postępowania karnego, t. 2, Komentarz do art. 167–296, red. R.A. Stefański, S. Zabłocki, Warszawa 2019
Strzelecki D., Dopuszczalność przeprowadzenia i wykorzystania w postępowaniu karnym dowodu na okoliczność informacji uzyskanych od osoby rozpytanej albo wypytywanej, Prokuratura i Prawo 2018, nr 7–8
Dr Sławomir B. Mirowski
Uniwersytet Wrocławski
Czasowa niedopuszczalność drogi sądowej w sprawach nabycia lub utraty członkostwa w stowarzyszeniu ogrodowym. Glosa do uchwały SN z 16.04.2024 r., III CZP 40/23
Głównym celem glosy jest analiza stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w uchwale z dnia 16 kwietnia 2024 r., III CZP 40/23. Istota uchwały koncentruje się wokół kwestii czasowej niedopuszczalności drogi sądowej w sprawach dotyczących nabycia i utraty członkostwa w stowarzyszeniach ogródków działkowych. Zdaniem Sądu Najwyższego, postępowanie sądowe jest niedopuszczalne do czasu wyczerpania wewnętrznej procedury stowarzyszenia ogródków działkowych lub upływu terminu określonego w art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych. Niniejsza glosa przedstawia argumenty przeciwko stanowisku Sądu Najwyższego. W rezultacie sformułowano postulaty de lege ferenda.
Słowa kluczowe: Sąd Najwyższy, postępowanie cywilne, droga sądowa, ogrody działkowe
Temporary Inadmissibility of Judicial Route in Cases Regarding Acquisition and Loss of Membership in Allotment Garden Associations. Commentary on Resolution of the Supreme Court of 16 April 2024, III CZP 40/23
The main aim of the commentary is to examine the Supreme Court’s opinion presented in its resolution of 16 April 2024, III CZP 40/23. The essence of the resolution boils down to temporary inadmissibility of the judicial route in cases regarding acquisition and loss of membership in allotment garden associations. According to the Supreme Court, judicial proceedings are inadmissible until the internal procedure of the given allotment garden association is exhausted or until expiry of the deadline prescribed in the Article 50(2) of the Act of 13 December 2013 on Family Allotment Gardens. This commentary presents arguments against the position of the Supreme Court. As a result, postulates of legislative amendments have been formulated.
Keywords: Supreme Court, civil proceedings, judicial route, allotment gardens
Bibliografia
Gudowski J. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1, Postępowanie rozpoznawcze. Artykuły 1–124, red. T. Ereciński, LEX 2023
Jankowski J., Ewolucja unormowań i poglądów doktryny na temat wypadków czasowej niedopuszczalności drogi sądowej [w:] Aurea praxis. Aurea theoria. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Tadeusza Erecińskiego, t. 1, red. J. Gudowski, K. Weitz, LEX 2011
Kiedrzynek M., Powstanie prawa do działki na terenie rodzinnego ogrodu działkowego, Samorząd Terytorialny 2023, nr 4
Kuc O. [w:] A. Jakowlew, O. Kuc, Ustawa o rodzinnych ogrodach działkowych. Komentarz, LEX 2014
Lipski J., Ustawa o rodzinnych ogrodach działkowych. Komentarz, Warszawa 2022
Marszałkowska-Krześ E. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. E. Marszałkowska-Krześ, I. Gil, wyd. 35, Legalis 2024
Wronkowska S., Prawodawca racjonalny jako wzór dla prawodawcy faktycznego [w:] Szkice z teorii prawa i szczegółowych nauk prawnych, red. S. Wronkowska, M. Zieliński, Poznań 1989
Wróblewski J., Teoria racjonalnego tworzenia prawa, Wrocław 1985
Ziembiński Z., Teoria prawa, Warszawa–Poznań 1977