Znaczenie gmin w budowaniu świadomości społecznej dotyczącej ETS2 oraz ograniczaniu ryzyka wzrostu zagrożenia ubóstwem energetycznymdr inż. Mariusz Dacko, prof. URK
Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie, Wydział Rolniczo-Ekonomiczny, Katedra Ekonomii i Gospodarki Żywnościowej
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-8424-4720
dr inż. Paweł Nicia, prof. URK
Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie, Wydział Rolniczo-Ekonomiczny, Katedra Gleboznawstwa i Agrofizyki
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-6556-5868
dr hab. inż. Tomasz Wojewodzic, prof. URK
Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie, Wydział Rolniczo-Ekonomiczny, Katedra Ekonomii i Gospodarki Żywnościowej
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0817-4190
dr inż. Paweł Zadrożny, prof. URK
Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie, Wydział Rolniczo-Ekonomiczny, Katedra Gleboznawstwa i Agrofizyki
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-3736-2331
Znaczenie gmin w budowaniu świadomości społecznej dotyczącej ETS2 oraz ograniczaniu ryzyka wzrostu zagrożenia ubóstwem energetycznym
Wprowadzenie systemu ETS2 (handlu uprawnieniami do emisji na sektory budynków i transportu drogowego) będzie oddziaływać na gospodarstwa domowe głównie poprzez wzrost kosztów energii i ogrzewania, co może zwiększać ryzyko ubóstwa energetycznego. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera rola gmin jako instytucji najbliższych mieszkańcom – zdolnych do łączenia polityki klimatycznej z działaniami informacyjnymi, edukacyjnymi i osłonowymi. Celem przeprowadzonych badań była ocena poziomu świadomości społecznej dotyczącej ETS2 oraz identyfikacja uwarunkowań, które mogą sprzyjać wzrostowi zagrożenia ubóstwem energetycznym w społecznościach lokalnych. Wyniki wskazują na niski i systemowy poziom rozpoznawalności ETS2. Wnioski sugerują konieczność intensyfikacji lokalnych działań informacyjnych i edukacyjnych o ETS2, kierowanych szczególnie do grup o niższym kapitale informacyjnym, oraz wzmacniania kompetencji kadrowych gmin, co może ograniczać ryzyko pogłębiania ubóstwa energetycznego i wzrostu oporu społecznego wobec transformacji energetycznej.
Słowa kluczowe: podatek ETS2, ubóstwo energetyczne, gmina, jednostka samorządu terytorialnego
Dr Inż. Mariusz Dacko, professor of the Hugo Kołłątaj University of Agriculture
Department of Economics and Food Management, Faculty of Agriculture and Economics, Hugo Kołłątaj University of Agriculture in Kraków, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-8424-4720
Dr Inż. Paweł Nicia, professor of the Hugo Kołłątaj University of Agriculture
Department of Soil Science and Agrophysics, Faculty of Agriculture and Economics, Hugo Kołłątaj University of Agriculture in Kraków, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-6556-5868
Dr Hab. Inż. Tomasz Wojewodzic, professor of the Hugo Kołłątaj University of Agriculture
Department of Economics and Food Management, Faculty of Agriculture and Economics, Hugo Kołłątaj University of Agriculture in Kraków, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0817-4190
Dr Inż. Paweł Zadrożny, professor of the Hugo Kołłątaj University of Agriculture in Kraków
Faculty of Agriculture and Economics, Department of Soil Science and Agrophysics, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-3736-2331
The importance of municipalities in building social awareness of ETS2 and reducing the risk of an increase in energy poverty
The introduction of the ETS2 system (emissions trading for the buildings and road transport sectors) will primarily affect households through an increase in energy and heating costs, which can increase the risk of energy poverty. In this context, the role of municipalities, as the institutions that are closest to the residents, which are capable of combining climate policy with informational, educational and protective measures, takes on particular meaning. The objective of the study conducted was to assess the level of public awareness of ETS2 and to identify factors that can contribute to an increase in the risk of energy poverty in local communities. The results indicate a low and systemic level of awareness of ETS2. The conclusions suggest the need to intensify local information and educational activities regarding ETS2, especially targeted at groups with lower information capital, and to strengthen the skills of municipal staff, which could reduce the risk of increasing energy poverty and social resistance to the energy transition.
Keywords: ETS2 tax, energy poverty, municipality, territorial self-government unit
Bibliografia/References
Bergh J.C. van den, Botzen W.W., Assessing Criticisms of Carbon Pricing, „International Review of Environmental and Resource Economics” 2024/3
Białynicki-Birula P., Makieła K., Mamica Ł, Energy Literacy and Its Determinants among Students within the Context of Public Intervention in Poland, „Energies” 2022/15
Bouzarovski S., Energy poverty in the European Union: Landscapes of vulnerability, „Energy and Environment” 2014/3
Bouzarovski S., Petrova S., A global perspective on domestic energy deprivation: Overcoming the energy poverty-fuel poverty binary, „Energy Research & Social Science” 2015/10
Burguillo M., Río P. del, Juez-Martel P., Does energy poverty influence decarbonisation through electrification of the heating Sector?, „Energy and Buildings” 2024/312
Carrere J., Belvis F., Peralta A., Marí-Dell'Olmo M., López M.J., Benach J., Novoa A.M., Effectiveness of an Energy-Counselling Intervention in Reducing Energy Poverty: Evidence from a Quasi-Experimental Study in a Southern European City, „Urban Health” 2022/3
Fujiwara T., Chapman A., Craig McLellan B., Exploring Energy Poverty: Toward a Comprehensive Predictive Framework, „Energies” 2025/10
Gajdzik B., Jaciow M., Hoffmann-Burdzińska K., Wolny R., Wolniak R., Grebski W.W., Impact of Economic Awareness on Sustainable Energy Consumption: Results of Research in a Segment of Polish Households, „Energies” 2024/17
Instytut Ekonomii Środowiska, Domy jednorodzinne: źródła grzewcze, stan energetyczny, plany inwestycyjne. Raport z badań 2025, https://iee.org.pl/index.php/2025/07/17/raport-domy-jednorodzinne-w-2025-zrodla-grzewcze-stan-energetyczny-plany-inwestycyjne/ (dostęp: 12.01.2026 r.)
Middlemiss L., Gillard R., Fuel poverty from the bottom-up: Characterising household energy vulnerability through the lived experience of the fuel poor, „Energy Research & Social Science” 2015/6
Perdana S., Vielle M., Regional inequality of the European ETS-2, „Energy Policy” 2026/208
Polska ocieplona. 2019, https://www.isover.pl/documents/broszury/isover-raport-polska-ocieplona.pdf (dostęp: 2.02.2026 r.)
Río P. del, Burguillo M., Kiefer C.P., Which are the main determinants of energy poverty? A systematic review of the literature, „Energy Efficiency” 2025/18
Sokołowski J., Mazurkiewicz J., Społeczny Fundusz Klimatyczny. Jak ochronić gospodarstwa domowe przed wzrostem cen energii?, „IBS Policy Paper” 2025/2, https://ibs.org.pl/wp-content/uploads/2025/06/Policy_Paper_Spoleczny_Fundusz_Klimatyczny.pdf (dostęp: 2.06.2026 r.)
Vernay A., Carine Sebi C., Arroyo F., Energy community business models and their impact on the energy transition: Lessons learnt from France, „Energy Policy” 2023/175
Thomson H., Snell C., Liddell C., Fuel poverty in the European Union: A concept in need of definition?, „People, Place and Policy” 2016/1
Wojewódzka-Wiewiórska A., Dudek H., Ostasiewicz K., Household energy poverty in European Union countries: A comparative analysis based on objective and subjective indicators, „Energy Policy” 2024/182
Beniamin Rozczyński
Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego; Akademia Sztuki Wojennej, Wydział Prawa i Administracji
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2019-7923
Problematyka niedofinansowania zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa sądów powszechnych
W artykule przedstawiono problematykę finansowania realizacji zadań zleconych z zakresu administracji przez jednostki samorządu terytorialnego na tle orzecznictwa sądów powszechnych. Chociaż zadania zlecone powinny być finansowane z budżetu państwa w wysokości koniecznej do ich wykonania, to analiza orzecznictwa sądów powszechnych prowadzi do jednoznacznego wniosku, że jednostki samorządu terytorialnego nie otrzymują dotacji celowych w wystarczającej wysokości. Powyższy stan rzeczy wynika m.in. z braku precyzyjnych zasad kalkulacji kosztów zadań zleconych, co prowadzi do niestabilności budżetowej jednostek samorządu terytorialnego i nieprzewidywalności w podziale środków publicznych. Dlatego też, celem odzyskania poniesionych kosztów realizacji zadań zleconych, jednostki samorządu terytorialnego decydują się wstąpić na drogę postępowania sądowego. Artykuł prowadzi do konkluzji w zakresie konieczności zwiększenia finansowania zadań zleconych poprzez zmianę przepisów regulujących tę materię skutkującą ich uelastycznieniem oraz urealnieniem kosztów związanych z realizacją tychże zadań z uwzględnieniem specyfiki poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego.
Słowa kluczowe: zadania zlecone, finansowanie jednostek samorządu terytorialnego, roszczenie o zapłatę za niedofinansowanie wykonania zadań zleconych
Beniamin Rozczyński
National Institute of Local Government (NIST); Faculty of Law and Administration, War Studies University, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2019-7923
The issue of underfunding of tasks commissioned to territorial self-government units in the light of the judgments of the ordinary courts
This article presents the issue of financing the performance by territorial self-government units of commissioned administrative tasks in the light of the judgments of the ordinary courts. Although commissioned tasks should be financed from the state budget at an amount that they need to perform them, an analysis of judgments of the ordinary courts leads to the unambiguous conclusion that territorial self-government units do not receive sufficient specific-purpose grants. This state of affairs arises, among other things, from the lack of precise rules regarding the calculation of the costs of commissioned tasks. This leads to budget instability of the territorial self-government units and unpredictability in the allocation of public funds. Consequently, territorial self-government units decide to initiate legal proceedings to recover the costs incurred in fulfilling the commissioned tasks. This article leads to a conclusion regarding the need to increase the financing of commissioned tasks by changing the regulations on this, resulting in making them flexible and making the costs related to the fulfilment of these tasks realistic, taking into account the specificity of the individual territorial self-government units.
Keywords: commissioned tasks, financing territorial self-government units, claim for payment for underfunding of commissioned tasks
Bibliografia/References
Bogucka-Felczak M., Sądowa ochrona praw jednostek samorządu terytorialnego do dochodów, „Finanse Komunalne” 2012/3
Borodo A., Roszczenia gmin o subwencje ogólne i dotacje celowe (wybrane zagadnienia), „Państwo i Prawo” 1992/6
Borodo A., Samorząd terytorialny. System prawno-finansowy, Warszawa 1997
Borodo A., Subwencje i dotacje jako formy dochodów samorządu terytorialnego w Polsce – wybrane zagadnienia prawne [w:] Konstytucja. Ustrój. System finansowy państwa. Księga pamiątkowa ku czci prof. Natalii Gajl, red. T. Dębowska-Romanowska, A. Jankiewicz, Warszawa 1999
Borodo A., System finansowy samorządu terytorialnego w Polsce, Toruń 2011
Budziarek M., Finansowanie zadań z zakresu administracji rządowej zleconych ustawami do wykonania jednostkom samorządu terytorialnego (wybrane zagadnienia) [w:] Zagadnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego w jednostkach samorządu terytorialnego, red. E. Ura, E. Feret, S. Pieprzny, Rzeszów 2018
Budziarek M., Sądowa ochrona prawa jednostki samorządu terytorialnego do dotacji celowej na zadania zlecone z zakresu administracji rządowej (wybrane zagadnienia), „Finanse Komunalne” 2019/10
Dębowska-Romanowska T., Prawo finansowe. Część konstytucyjna wraz z częścią ogólną, Warszawa 2010
Dylewski M., The Financing of Public Tasks Delegated to Local Governments – An Unresolved Systemic Problem, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Bankowej w Poznaniu” 2016/70
Dylewski M., Zadania zlecone z zakresu administracji rządowej w jednostkach samorządy terytorialnego – wybrane zagadnienia, „Finanse Komunalne” 2018/12
Izdebski H., Samorząd terytorialny. Podstawy ustroju i działalności, Warszawa 2011
Jurkowska-Zeidler A., Charakter prawny dotacji celowej na zadania zlecone z zakresu administracji rządowej w świetle orzecznictwa, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2015/2
Kańduła S., Kotlińska J., Źródła, formy i przyczyny zewnętrznego zasilania jednostek samo rządu terytorialnego [w:] Podatkowe i niepodatkowe źródła finansowania zadań publicznych, red. J. Głuchowski, A. Pomorska, J. Szołno-Koguc, Lublin 2007
Kornberger-Sokołowska E., Realizacja zasady adekwatności w procesie decentralizacji finansów publicznych, „Samorząd Terytorialny” 2001/3
Kornberger-Sokołowska E., Samodzielność finansowa jednostek samorządu terytorialnego [w:] Prawne i finansowe aspekty funkcjonowania samorządu terytorialnego, t. 2, Finanse i budżety samorządów, red. S. Dolata, Opole 2000
Kornberger-Sokołowska E., System dochodów jednostek samorządu terytorialnego a ich samodzielność finansowa [w:] Ius summ quiqui. Studia prawno-finansowe. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Wacławowi Goronowskiemu, red. W. Konieczny, Warszawa 2005
Masternak-Kubiak M., Art. 166 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. M. Haczkowska, LEX 2014
Miemiec W., Prawne gwarancje samodzielności finansowej gminy w zakresie dochodów publicznoprawnych, Wrocław 2005
Miemiec W., Transfery środków pieniężnych pomiędzy budżetem państwa a budżetami jednostek samorządu terytorialnego – wybrane aspekty finansowo prawne, „Finanse Komunalne” 2010/1–2
Ofiarski Z., Ofiarska M., Kryteria oraz formy podziału dotacji i subwencji dla jednostek samorządu terytorialnego, „Finanse Komunalne” 2014/1–2
Ostrowska A., Dotacje celowe z budżetu państwa na zadania samorządu terytorialnego a konstytucyjna zasada adekwatności, „Prawo Budżetowe Państwa i Samorządu” 2014/2
Skrzydło W., Art. 166 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. W. Skrzydło, LEX 2002
Stasiak J., Problem niedofinansowania administracji lokalnej w zakresie zadań własnych oraz zleconych i możliwości jego rozwiązania, „Zeszyty Prawne” 2024/1
Swianiewicz P., Local Government Organization and Finance: Poland [w:] Local Governance in Developing Countries, red. A. Shah, Washington 2006
Sześciło D., Jak ochronić zasadę adekwatności w dysfunkcjonalnym systemie finansowania zadań zleconych? Uwagi praktyczne, „Samorząd Terytorialny” 2025/2
Zieliński M., Wykładnia prawa. Zasady, reguły wskazówki, Warszawa 2008
Żmuda-Matan K., Formalne gwarancje dotacji celowej z budżetu państwa na zadania zlecone, „Samorząd Terytorialny” 2017/9
Daniel Wrzoszczyk
Stowarzyszenie Metropolia Krakowska
ORCID: https://orcid.org/0009-0008-1412-2224
Wybrane koncepcje nauk o polityce publicznej jako źródło inspiracji w debacie nad rozwiązaniami wspierającymi współpracę metropolitalną
Artykuł rozpatruje zagadnienie współpracy metropolitalnej z perspektywy nauk o polityce publicznej. Bazując na wybranych koncepcjach nauk o polityce publicznej dotyczących m.in. definicji polityki publicznej i cyklu polityk publicznych oraz uwzględniając uwarunkowania ustroju samorządu terytorialnego w Polsce, sformułowano propozycję rozumienia terminu „metropolitalna polityka publiczna”. Następnie, wykorzystując koncepcję cyklu polityk publicznych, w artykule przeprowadzono analizę dwóch przykładów metropolitalnych polityk publicznych w polskich miastach. Dziesięć wniosków płynących ze spojrzenia na współpracę metropolitalną z perspektywy nauk o polityce publicznej może stanowić inspiracyjny wkład do debaty na temat mechanizmów wspierających współpracę w obszarach metropolitalnych.
Słowa kluczowe: metropolizacja, metropolia, współpraca, polityki publiczne, jednostki samorządu terytorialnego
Daniel Wrzoszczyk
Kraków Metropolis Association, Poland
ORCID: https://orcid.org/0009-0008-1412-2224
Selected concepts from the study of public policy as a source of inspiration in the debate on solutions supporting metropolitan cooperation
This article examines the issue of metropolitan cooperation from the point of view of the study of public policy. A proposal of the meaning of the term ‘metropolitan public policy’ is formulated on the basis of selected concepts from the study of public policy, regarding the definition of public policy and the public policy cycle, among other things, taking account of the conditions of the system of territorial self-government in Poland. Next, the concept of the public policy cycle is used to analyse two examples of metropolitan public policies in Polish cities. Ten conclusions drawn from viewing metropolitan cooperation from the point of view of the study of public policy can constitute an inspiring contribution to the debate on mechanisms supporting cooperation in metropolitan areas.
Keywords: metropolization, metropolis, cooperation, public policies, territorial self-government units
Bibliografia/References
Anderson J.E., Public policymaking. An introduction, Texas 1994
Bardach E., Praktyczny poradnik do analizy polityk publicznych. Osiem etapów skutecznego rozwiązywania problemu, Kraków 2007
Chrabąszcz R., Zawicki M., Nauki o polityce publicznej [w:] Wprowadzenie do nauk o polityce publicznej, red. M. Zawicki, Warszawa 2016
Czarny P., Komentarz do art. 166 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2023
Dulak M., Salamon J., Model podmiotowego rozwoju miast. Analiza politologiczno-prawna, „Politeja” 2023/20
Dunn W., Public Policy Analysis. An Integrated Approach, New York 2018
Ewaluacja systemu realizacji instrumentu ZIT, red. M. Wolański, Warszawa 2018
Fricke C., The European Dimension of Metropolitan Policies Policy Learning and Reframing of Metropolitan Regions, Cham 2020
Grosse T.G., Globalizacja i europeizacja polityk publicznych [w:] Polityki publiczne, red. A. Wołek, Kraków 2021
Hausner J., Polityka a polityka publiczna, „Zarządzanie Publiczne” 2007/1
Izdebski H., Zadania metropolitalne i ich wykonywanie – obecne próby rozwiązania kwestii metropolizacji, „Samorząd Terytorialny” 2021/7–8
Jones C.O., An Introduction to the Study of Public Policy, Belmont 1970
Kaczmarek T. i in., Obszar funkcjonalny Bydgoszczy i Torunia (BiT) oraz jego związki z pozostałą częścią województwa, Poznań 2013
Kotarski H. i in., Podręcznik dobrych praktyk w zakresie upowszechniania informacji nt. wypracowanych rozwiązań dotyczących innowacyjnego modelu współpracy w zakresie planowania przestrzennego w ramach Rzeszowskiego Obszaru Funkcjonalnego, Biuro Analiz Rynkowych i Społecznych BARIS, 2023, https://podkarpackie.pl/index.php/rozwoj-regionalny/planowanie-i-zagospodarowanie-przestrzenne/projekt-po-wer-2014-2020/podrecznik-dobrych-praktyk-opracowany-w-ramach-projektu (dostęp: 29.03.2025).
Kuć-Czajkowska K., Obszary funkcjonalne miast wojewódzkich w Polsce. Przestrzeń współpracy i konkurencji samorządów terytorialnych, Lublin 2019
Lasswell H.D., The Policy Orientation [w:] The Science of Public Policy Essential Readings in Policy Sciences, red. T. Miyakawa, London–New York 1951
Matyja R., Wojtas-Jarentowska K., Metropolie w przestrzeni politycznej i administracyjnej Polski, Warszawa 2023
Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, Krajowa Polityka Miejska 2030, Warszawa 2022
Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego, Zarządzanie obszarami metropolitalnymi i aglomeracjami miejskimi w Polsce, „Analizy i Opinie” 2025/4
Nowa karta Lipska, https://www.gov.pl/web/fundusze-regiony/nowa-karta-lipska-i-agenda-terytorialna-ue-2030-przyjete-przez-ministrow-krajow-wspolnoty-europejskiej (dostęp: 24.02.2025 r.)
Rhodes R.A.W., The New Governance: Governance without Government, „Political Studies” 1996/XLIV
Smętkowski M. i in., Europejskie metropolie i ich regiony: od krajobrazu gospodarczego do sieci metropolii, Warszawa 2012
Szlachetko J., Lex metropolitana. Rozwój ustawodawstwa metropolitalnego w Trzeciej Rzeczypospolitej Polskiej, Gdańsk 2023
Szlachetko J., Normatywny model samorządu metropolitalnego, Gdańsk 2020
Sztando A., Lokalna i ponadlokalne polityki rozwoju lokalnego – istota, rodzaje i spójność, „Roczniki Nauk Społecznych” 2017/9
Wojtas K., Lokalne polityki publiczne [w:] Polityki publiczne, red. A. Wołek, Kraków 2021
Wołek A., Polityka, polityka publiczna, nauki o polityce publicznej: w poszukiwaniu tożsamości [w:] Polityki publiczne, red. A. Wołek, Kraków 2021
Woźnicki J., Nowa dyscyplina – „nauki o polityce publicznej” usytuowana w dziedzinie nauk społecznych, „Nauka” 2012/1
Krzysztof Gruszecki
radca prawny
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5759-700X
Dostosowywanie pozwoleń na wytwarzanie odpadów oraz zezwoleń na prowadzenie działalności w zakresie zagospodarowania odpadów – uwagi de lege lata i de lege ferenda
Obowiązek uzyskania pozwolenia na wytwarzanie odpadów oraz zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie zagospodarowania odpadów stanowi formę ograniczenia swobody prowadzenia działalności gospodarczej. W związku z tym nowe rozwiązania zmieniające reguły w tym zakresie muszą być wprowadzane z ostrożnością. Niestety, ustawodawca – wbrew zasadom chroniącym prawa nabyte – nakłada obowiązek dostosowania warunków wynikających z obowiązujących decyzji do aktualnych standardów. Dlatego w artykule zaproponowano rozwiązania pozwalające na zminimalizowanie negatywnych skutków wywołanych zmianą reguł.
Słowa kluczowe: ochrona środowiska, pozwolenia na wytwarzanie odpadów, zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie zagospodarowania odpadów, zmiana decyzji
Krzysztof Gruszecki
legal counsel, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5759-700X
Adjustment of waste generation permits and waste management permits – de lege lata and de lege ferenda comments
The obligation to obtain a waste generation permit and a waste management permit is a form of restriction on the freedom to conduct business. Therefore, new solutions changing the rules on this must be implemented with caution. Unfortunately, despite the principles protecting acquired rights, the legislator imposes the obligation to adjust the conditions arising from the applicable decisions to current standards. Therefore, this article proposes solutions enabling the minimization of the adverse effects caused by the change of rules.
Keywords: environmental protection, waste generation permits, waste management permits, amendment of a decision
Bibliografia/References
Adamiak B., Granice ochrony praw nabytych w prawie procesowym administracyjnym a kontrola ich wykonania [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 9, Prawo procesowe administracyjne, red. A. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2012
Borkowski J., Zmiana i uchylanie ostatecznych decyzji administracyjnych, Warszawa 1967
Kamiński M., Konstytucyjne podstawy domniemania ważności decyzji administracyjnej, „Państwo i Prawo” 2007/9
Kamiński M., Pojęcie prawa administracyjnego intertemporalnego. Płaszczyzny i zakres rozważań [w:] M. Kamiński, Prawo administracyjne intertemporalne, Warszawa 2011
Kisielowska M., Pewność sytuacji prawnej jednostki a trwałość ostatecznej decyzji administracyjnej [w:] Pewność sytuacji prawnej jednostki w prawie administracyjnym, red. A. Błaś, Warszawa 2012
Kmieciak Z., Ogólne zasady prawa i postępowania administracyjnego, Warszawa 2000
Kmieciak Z., Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne a prawo europejskie, Warszawa 2010
Korzeniowski P. [w:] Prawo ochrony środowiska, red. M. Górski, Bydgoszcz 2006
Kotarba K., Przesłanki uzasadniające odwołalność decyzji administracyjnych na podstawie art. 163 k.p.a., „Przegląd Prawa Publicznego” 2009/1
Łętowska E., Postępowanie administracyjne, prawo międzyczasowe. Glosa do postanowienia SN z dnia 13 grudnia 2000 r., III RN 30/00, „Państwo i Prawo” 2002/3
Matan A. [w:] G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2007
Sobczak J., Zasada demokratycznego państwa prawnego [w:] Polskie prawo konstytucyjne, red. W. Skrzydło, Lublin 2006
Stelmasiak J. [w:] Prawo ochrony środowiska, red. J. Stelmasiak, Warszawa 2009
Sześciło D., Prawo do dobrej administracji w orzecznictwie sądów administracyjnych, „Przegląd Prawa Publicznego” 2013/10
Trybka W., Koncepcja władztwa procesowego, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2017/1
Woś T., Moc wiążąca aktów administracyjnych w czasie, Warszawa 1978
Woś T., Kiełkowski T., Glosa do wyroku SN z dnia 6 lipca 2001 r., „Samorząd Terytorialny” 2005/9
Wronkowska S., Zieliński M., Ziembiński Z., Zasady prawa. Zagadnienia podstawowe, Warszawa 1974
Wyrzykowski M., Zasada demokratycznego państwa prawnego – kilka uwag [w:] Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, red. M. Zubik, Warszawa 2006
Wyrzykowski M., Ziółkowski M., Konstytucyjne zasady prawa i ich znaczenie dla interpretacji zasad ogólnych prawa i postępowania administracyjnego [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 2, Konstytucyjne podstawy funkcjonowania administracji publicznej, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2012
Zdyb M., Stelmasiak J., Zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego, Lublin 1999
Zięba-Załucka H., Zasada ochrony praw nabytych jako element zasady demokratycznego państwa prawnego [w:] Środki ochrony praw słusznie nabytych w świetle Konstytucji RP i prawa Unii Europejskiej, red. H. Zięba-Załucka, P. Chmielnicki, Warszawa 2012
Aleksandra Swałek
Katedra Przedsiębiorczości i Zarządzania Innowacyjnego, Wydział Ekonomii, Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-9977-4617
dr Wioletta Świeboda
Wyższa Szkoła Ekonomiczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-4880-1187
Zrównoważony rozwój jako wyzwanie społeczne dla jednostek sektora ochrony zdrowia
Zrównoważony rozwój staje się coraz istotniejszym wyzwaniem społecznym, który obejmuje różne sektory życia publicznego, w tym sektor ochrony zdrowia. Celem naukowym artykułu jest zidentyfikowanie działań podejmowanych przez publiczne szpitale w Polsce na rzecz realizacji zasad zrównoważonego rozwoju oraz analiza kluczowych wyzwań towarzyszących tym procesom. Artykuł podejmuje próbę oceny oraz udzielenia odpowiedzi na pytanie, w jakim stopniu jednostki sektora ochrony zdrowia uwzględniają aspekty środowiskowe, społeczne i ekonomiczne w swojej codziennej działalności oraz jakie bariery napotykają w dążeniu do bardziej zrównoważonego funkcjonowania. Na podstawie przeglądu literatury przedmiotu oraz zebranych danych empirycznych przedstawiono przykłady dobrych praktyk, a także zidentyfikowano obszary wymagające systemowych zmian. Uzyskane wyniki mogą stanowić punkt wyjścia do dalszych badań oraz działań wspierających transformację sektora ochrony zdrowia w kierunku zrównoważonego rozwoju w Polsce.
Słowa kluczowe: ochrona zdrowia, szpital publiczny, CSR, społeczna odpowiedzialność biznesu, samorząd województwa
Aleksandra Swałek
Department of Entrepreneurship and Management Innovation, Faculty of Economics, University of Economics in Katowice, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-9977-4617
Dr Wioletta Świeboda
University of Economics and Humanities in Bielsko-Biała, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-4880-1187
Sustainable development as a social challenge for healthcare sector entities
Sustainable development is becoming an increasingly important social challenge, encompassing various sectors of public life, including the healthcare sector. The academic objective of this article is to identify the measures taken by public hospitals in Poland to implement the principles of sustainable development and to analyse the key challenges accompanying these processes. The article attempts to assess and answer the question of the extent to which healthcare entities take into account environmental, social and economic aspects in their day-to-day activities, as well as the barriers they face in aiming towards more sustainable operation. It presents examples of good practices and identifies areas requiring systemic change on the basis of a review of the relevant literature and the empirical data gathered. The results obtained can constitute a starting point for further research and activities supporting the transformation of the healthcare sector towards sustainable development in Poland.
Keywords: healthcare, public hospital, CSR, corporate social responsibility, voivodship self-government
Bibliografia/References
Burch S., Jordan A., Governing sustainability: Polycentricity and policy integration, „Environment and Planning: Politics and Space” 2017/5
Eisenhardt K.M., Graebner M.E., Theory building from cases: opportunities and challenges, „Academy of Management Journal” 2007/1
Global Green and Healthy Hospitals, https://greenhospitals.org/ (dostęp: 1.12.2025 r.)
Jamison D.T., Summers L.H., Alleyne G., Arrow K.J., Berkley S., Binagwaho A., Global health 2035: a world converging within a generation, „The Lancet” 2013/382
Krämer L., The role of public authorities in environmental governance, „Journal for European Environmental & Planning Law” 2016/1
Matejun M., Metoda studium przypadku w pracach badawczych młodych naukowców z zakresu nauk o zarządzaniu, „Marketing i Zarządzanie” 2011/19
Moore M.H., Creating Public Value: Strategic Management in Government, Harvard 1995
Osborne S.P., The New Public Governance?, „Public Management Review” 2010/1
Springer P., Ekologia i zrównoważony rozwój w szpitalnictwie – spojrzenie poza styropian i fotowoltaikę, „DlaSzpitali.pl” 2024/5
Świeboda W., Wydatki na ochronę zdrowia w Polsce z perspektywy organizacji systemu opieki zdrowotnej, „Polonia Journal” 2023/17
Izabela Oleksy-Piesik
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Gdański
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6668-7384
Obowiązek partycypowania w kosztach pobytu członka rodziny w domu pomocy społecznej w zależności od stopnia pokrewieństwa
Dynamika wydarzeń ostatnich lat wymaga dostosowywania się administracji i prawa administracyjnego do zmian demograficznych, w szczególności do stałego już wzrostu liczby osób w wieku senioralnym. Zjawisko to ma istotne znaczenie dla realizacji zadań państwa w zakresie szeroko rozumianej polityki społecznej, w szczególności w związku z coraz większym deficytem miejsc w domach pomocy społecznej. Autorka zwraca uwagę, że koszty pobytu pensjonariuszy w tego rodzaju placówkach stale wzrastają. W zasadzie nie jest możliwe, aby były one pokrywane wyłącznie z dochodu osoby tam umieszczanej. W konsekwencji gminy – jako odpowiedzialne za realizację zadań państwa w tym zakresie – obciążają kosztami pobytu w domu pomocy społecznej także rodzinę pensjonariusza. Co istotne, są to nie tylko współmałżonek czy dzieci, lecz także wnuki, a nawet dalsi zstępni. Na tym tle pojawiają się trudności w procesie stosowania prawa, jak chociażby właściwe ustalenie kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej czy zakres ich partycypowania w zależności od stopnia pokrewieństwa.
Słowa kluczowe: dom pomocy społecznej, opłata za pobyt w domu pomocy społecznej, pensjonariusz, odpowiedzialność dalszych zstępnych, odpowiedzialność wnuka
Izabela Oleksy-Piesik
Faculty of Law and Administration, University of Gdańsk, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6668-7384
Obligation to participate in the costs of a family member’s stay in a nursing home according to the degree of kinship
The rate of change of events in recent years requires administration and administrative law to adjust to the demographic changes, especially to the steady increase in the number of senior citizens. This phenomenon is of particular significance to the performance of the state’s tasks regarding social policy in its broad sense, especially in connection with the increasing shortage of places in nursing homes. The author points out that the costs of stay of residents in such facilities are constantly rising. These costs essentially cannot be covered solely by the income of the person staying there. Consequently, municipalities – as the entities responsible for fulfilling state tasks in this area – also charge the costs of the resident’s stay in the nursing home to his/her family. Importantly, these people are not only spouses and children, but also grandchildren and even distant descendants. In this light, difficulties arise in the process of applying the law, such as even properly determining the group of individuals obliged to pay for a resident’s stay at the nursing home or the extent of their participation according to their degree of kinship.
Keywords: nursing home, fee for stay in a nursing home, resident, liability of descendants, a grandchild’s liability
Bibliografia/References
Nitecki S., Prawo do pomocy społecznej w polskim systemie prawnym, Warszawa 2008
Sierpowska I., Pomoc społeczna. Komentarz, Warszawa 2023
Sierpowska I., Pomoc społeczna. Komentarz, LEX 2025
Robert Bobkier
Abraham & Ben Hadar Law and Audit
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-8212-6309
Obowiązki kierowników samorządowych jednostek organizacyjnych w zakresie narażenia na radon
W artykule dokonano analizy obowiązków kierowników samorządowych jednostek organizacyjnych w zakresie ochrony przed narażeniem na radon w miejscach pracy. Autor rekonstruuje sekwencyjny model obowiązków pomiarowych, optymalizacyjnych, informacyjnych, kwalifikacyjnych oraz notyfikacyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem konsekwencji normatywnych przekroczenia poziomu odniesienia dla średniorocznego stężenia radonu. Wykazano, że niepowodzenie działań optymalizacyjnych prowadzi do swoistej transformacji statusu jednostki organizacyjnej samorządu terytorialnego w „jednostkę organizacyjną” w rozumieniu Prawa atomowego. Opisano także system administracyjnych kar pieniężnych, oparty na konstrukcji odpowiedzialności dualnej, obejmującej równolegle kierownika jednostki organizacyjnej i samą jednostkę organizacyjną. Kumulacja sankcji, zwłaszcza w obszarach o wysokim potencjale radonowym, rodzi istotne ryzyka finansowe i organizacyjne dla samorządu, a zarazem stanowi przesłankę kwalifikowania takich zaniedbań jako przejawów niedostatecznej kontroli zarządczej.
Słowa kluczowe: radon, Prawo atomowe, jednostki samorządu terytorialnego, ochrona radiologiczna, odpowiedzialność administracyjna, kontrola zarządcza
Robert Bobkier
Abraham & Ben Hadar Law and Audit, Great Britian
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-8212-6309
Responsibilities of heads of territorial self-government organizational units regarding exposure to radon
This article presents an analysis of the responsibilities of heads of territorial self-government organizational units regarding protection from exposure to radon at the place of work. The author reconstructs a sequential model of the measurement, optimization, information, qualification and notification obligations, taking particular account of the regulatory consequences of exceeding the reference level for the average annual concentration of radon. He demonstrates that the failure of optimization measures leads to a specific transformation of the status of a territorial self-government organizational unit into an ‘organizational unit’ in the meaning of the Atomic Law. He also describes a system of administrative fines based on the structure of dual liability, encompassing both the head of the organizational unit and the organizational unit itself. The accumulation of sanctions, especially in areas of a high radon potential, gives rise to significant financial and organizational risks for the self-government and simultaneously constitutes a premise for classifying such negligence as manifestations of insufficient management control.
Keywords: radon, Atomic Law, territorial self-government units, radiological protection, administrative responsibility, management control
Bibliografia/References
Adamiak B. [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. B. Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 2022
Antignani S., Venoso G., Ampollini M., Caprio M., Carpentieri C., Di Carlo Ch., Caccia B., Hunter N., Bochicchio F., A 10-year follow-up study of yearly indoor radon measurements in homes, review of other studies and implications on lung cancer risk estimates, „Science of The Total Environment” 2021/762
Barbosa S.M., Donner R.V., Steinitz G., Radon applications in geosciences – Progress & perspectives, „The European Physical Journal Special Topics” 2015/224
Błachucki M., Urzędowe wyjaśnienia przepisów prawa wydawane przez organy administracji publicznej [w:] Źródła prawa administracyjnego a ochrona wolności i praw obywateli, red. M. Błachucki, T. Górzyńska, Warszawa 2014
Bobkier R. [w:] Kodeks pracy. Układy zbiorowe pracy. Komentarz, red. W. Muszalski, K. Walczak, Warszawa 2026 (w druku)
Bobkier R., Czech E.K., Radon in Educational Institutions. Part I: Obligations of Heads of Educational Institutions Towards Pupils under Article 23c (1–2) of Polish Atomic Law, „Bezpieczeństwo Jądrowe i Ochrona Radiologiczna. Biuletyn Informacyjny Państwowej Agencji Atomistyki” 2025/1
Bobkier R., Kovler K., Tsapalov A., "Fusion of Horizons": Part I. Historical context and early radon discoveries (until 1951), „Journal of Environmental Radioactivity” 2025/283
Bobkier R., Kovler K., Tsapalov A., "Fusion of Horizons": Part II. Modernizing radon regulation (1954–1993), „Journal of Environmental Radioactivity” 2025/283
Bobkier R., Kovler K., Tsapalov A., Czech E.K., "Fusion of Horizons": Part III. Rethinking Radon Risk: Scientific Advances and Regulatory Implications (since 1990s), „Journal of Environmental Radioactivity” 2025/286
Bobkier R., Problematyka interpretacyjna pojęcia „kontrolowanej działalności zawodowej”. Rozważania na tle definicji dawki granicznej w Prawie atomowym, „Bezpieczeństwo Jądrowe i Ochrona Radiologiczna. Biuletyn Informacyjny Państwowej Agencji Atomistyki” 2024/2
Bugała E., Fornalski K.W., ALARA, czyli optymalizacja w ochronie radiologicznej–analiza dla Polski, „Postępy Techniki Jądrowej” 2021/4
Bulewicz K., Olszewski J., Domienik-Andrzejewska J., Analiza wyników komercyjnych pomiarów radonu w latach 2022–2023, „Medycyna Pracy” 2025/1
Gaskin J., Coyle D., Whyte J., Krewksi D., Global Estimate of Lung Cancer Mortality Attributable to Residential Radon, „Environmental Health Perspectives” 2018/5
Gniady L., Stosowanie milczącego załatwienia sprawy administracyjnej w ramach realizacji kompetencji jednostek samorządu terytorialnego, „Samorząd Terytorialny 2020/1–2
Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Oświadczenie, 8.04.2026 r., https://www.imp.lodz.pl/pliki/f84ee457230b47d1df2c71009abd8ff728528/pomiary_radonu_w_szkole_podstawowej_w_jeleniej_gorze_oswiadczenie_instytutu_medycyny_pracy.pdf (dostęp: 25.04.2026 r.)
Kodeks pracy. Komentarz, t. 1, Art. 1–93, red. K.W. Baran, Warszawa 2022
Kovler K., Tsapalov A., Bobkier R., Wiegers R., Schroeyers W., Kovács T., Toth-Bodrogi E., El Bounagui O., Babczuk A., Indoor radon and NORM in building materials: Critical analysis of the current European regulation and road map for the next decade, „Journal of Environmental Radioactivity” 2025/285
Kozak K., Mazur J., Bonczyk M., Wołoszczuk K., Wysocka M., Olszewski J., Grządziel D., Lukas J., Radon w miejscach pracy i w budynkach mieszkalnych – dobre praktyki pomiarowe i zalecane działania, Łódź 2026
Książek D., Pojęcie i podział wyrażenia „miejsce pracy”, „Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej” 2013/1
Malinowski J., Platońskie piękno wyniku pomiaru, „Pomiary. Automatyka. Kontrola” 2014/12
Młynarkiewicz, Prawne i organizacyjne aspekty nadzoru wewnętrznego inspektora ochrony radiologicznej, „Bezpieczeństwo Jądrowe i Ochrona Radiologiczna” 2025/4
Podgórska Z., Metody pomiaru radonu w powietrzu, glebie i wodzie, „Bezpieczeństwo Jądrowe i Ochrona Radiologiczna. Biuletyn Informacyjny Państwowej Agencji Atomistyki” 2022/1
Podstawczyńska A., Stężenie radonu (Rn-222) w powietrzu w środkowej Polsce na tle warunków meteorologicznych, „Przegląd Geograficzny” 2012/3
Stanibuła B., Ograniczenia w zakresie swobody kształtowania treści umownego stosunku pracy, „Roczniki Wydziału Nauk Prawnych i Ekonomicznych KUL” 2015/1
Tsapalov A., Kovler K., Kiselev S., Yarmoshenko I., Bobkier R., Miklyaev P., IAEA Safety Guides vs. Actual Challenges for Design and Conduct of Indoor Radon Surveys, „Atmosphere” 2025/16
Walczak K., Olszewski J., Zmyślony M., Radon permeability of insulating building materials, „Nukleonika” 2016/3
WHO Handbook on Indoor Radon: A Public Health Perspective, red. H. Zeeb, F. Shannoun, Geneva 2009
Wojciechowski P. [w:] Kodeks pracy. Komentarz, red. L. Florek, Warszawa 2017
dr Weronika Szafrańska
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Śląski w Katowicach
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-6903-8758
Stwierdzenie nabycia prawa użytkowania nieruchomości zajmowanej przez rodzinny ogród działkowy
W artykule dokonano analizy problematyki stwierdzenia nabycia prawa użytkowania nieruchomości przez rodzinne ogrody działkowe (ROD) na podstawie ustawy z 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych. Autorka omawia przesłanki oraz tryb administracyjny takiego potwierdzenia, podkreślając jego deklaratoryjny charakter. Przedstawia praktyczne trudności pojawiające się w toku postępowań, w tym brak rozróżnienia przez organy między podstawami z art. 75 i art. 76 ustawy oraz błędne nieuwzględnianie użytkowników wieczystych jako stron. Szczególną uwagę poświęca możliwości potwierdzenia użytkowania przez ROD na nieruchomości, która została wcześniej oddana w użytkowanie wieczyste innemu podmiotowi (np. PKP S.A.). W orzecznictwie sądów administracyjnych ujawniają się w tym zakresie istotne rozbieżności – część składów odmawia takiej możliwości, powołując się na konieczność poszanowania praw osób trzecich, inne – podkreślając charakter przepisów szczególnych i cel ustawy – dopuszczają potwierdzenie prawa użytkowania również w takich przypadkach. Autorka postuluje potrzebę doprecyzowania przepisów oraz wskazuje na konieczność pogłębionej wykładni celowościowej.
Słowa kluczowe: rodzinny ogród działkowy, użytkowanie, użytkowanie wieczyste, stwierdzenie nabycia, decyzja administracyjna
Dr Weronika Szafrańska
Faculty of Law and Administration, University of Silesia in Katowice, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-6903-8758
Confirmation of the acquisition of the right to use real property occupied by a family allotment garden
This article presents an analysis of the issue of confirming the acquisition of the right to use real property by family allotment gardens under the 2013 Act on family allotment gardens. The author discusses the premises and administrative procedure for such confirmation, emphasizing its declaratory nature. She presents practical difficulties arising in the course of the proceedings, including the failure by the authorities to distinguish between the grounds specified in Article 75 and Article 76 of the Act and the erroneous failure to take into account perpetual usufructuaries as parties. She devotes particular attention to the possibility of confirming use by family allotment gardens as real property that was previously handed over under perpetual usufruct to another entity (e.g., PKP S.A.). Significant differences on this arise in the judgments of the administrative courts – some courts refuse such a possibility, citing the need to respect third party rights, while others emphasize the nature of specific regulations and the objective of the Act also enabling them to confirm the right of use in such cases. The author proposes a need to clarify the regulations and indicates the requirement for a more in-depth teleological interpretation.
Keywords: family allotment garden, use, perpetual usufruct, confirmation of acquisition, administrative decision
Bibliografia/References
Adamiak B. [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2024
Balwicka-Szczyrba M., Glosa do postanowienia SN z 20.04.2016 r., V CSK 523/15, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2017/3, poz. 25
Górecki J., Art. 233 [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 2, red. K. Osajda, Warszawa 2017
Górecki J., Użytkowanie wierzytelności, „Rejent” 1998/10
Jakowlew A., Kuc O., Ustawa o rodzinnych ogrodach działkowych. Komentarz, Warszawa 2014
Kacprzak E., Maćkiewicz B., Szczepańska M., Legal regulations and the development of German and Polish allotment gardens in the context of the production function, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2020/3
Kania M., Geneza ustawy z 13.12.2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych, „Przegląd Prawa Publicznego” 2016/2
Kiedrzynek M., Aspekty prawne tworzenia rodzinnych ogrodów działkowych, „Samorząd Terytorialny” 2023/1–2
Klat-Górska E., Klat-Wertelecka L., Gmina jako strona postępowania o podział nieruchomości, https://samorzad.pap.pl/kategoria/archiwum/gmina-jako-strona-postepowania-o-podzial-nieruchomosci (dostęp: 31.05.2026 r.)
Księżak P., Art. 252 [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 2, red. K. Osajda, Warszawa 2017
Lipski J., Stowarzyszenie ogrodowe, Warszawa 2022
Łaszczyca G., Zawieszenie ogólnego postępowania administracyjnego, Kraków 2005
Parchomiuk J., Charakter prawny roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, „Samorząd Terytorialny” 2008/1–2
Szczęch N., Art. 97 [w:] Kodeks postępowania administracyjnego, t. 2, Komentarz do art. 61–126, red. M. Karpiuk, P. Krzykowski, A. Skóra, Olsztyn 2020
Świba B., Nabycie prawa użytkowania nieruchomości zajmowanej przez rodzinny ogród działkowy, „Wspólnota”, dodatek „Kurier Prawny” 2014/14
Augustyn Żurawski
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warszawski
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-7123-0458
Dostęp działki inwestycyjnej do drogi publicznej w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego oraz decyzjach o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu
W świecie, w którym transport drogowy odgrywa kluczową rolę, wręcz niemożliwe jest prowadzenie procesu inwestycyjno-budowlanego na nieruchomościach, które nie są połączone z siecią dróg publicznych. Z tego względu ustawodawca już na etapie lokalizacji inwestycji czy to w drodze aktu prawa miejscowego – miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, czy to w drodze indywidualnych i konkretnych decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu wprowadza wymóg dostępu działki inwestycyjnej do drogi publicznej. Jednak – ze względu na nadmierną ogólność regulacji ustawowych w tym zakresie – w praktyce ich stosowania narosło wiele sporów interpretacyjnych. Pomimo ponad 20 lat obowiązywania obecnych regulacji nie udało się jednoznacznie rozwiązać tych wątpliwości, co powoduje niepewność inwestorów w zakresie możliwości realizacji inwestycji na konkretnych działkach ewidencyjnych. Zdaniem autora w ramach dalszej praktyki należałoby w najbardziej spornych kwestiach doprecyzować brzmienie relewantnych przepisów lub też podjąć działania w celu uzyskania uchwał wydanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w powiększonym składzie.
Słowa kluczowe: droga publiczna, miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, proces inwestycyjno-budowlany, decyzja o lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzja o warunkach zabudowy
Augustyn Żurawski
Faculty of Law and Administration, University of Warsaw, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-7123-0458
Access of investment land to a public road in land use plans and decisions regarding outline planning permission
It is virtually impossible to conduct investment and construction processes on properties that are not connected to the public road network in a world where road transport plays a key role. Therefore, the legislator introduces the requirement that the investment land must have access to a public road as early as at the stage of locating the investment project, either through a local act – a land use plan – or through individual and specific outline planning permissions. However, given the excessive generality of the statutory regulations on this, numerous interpretational disputes have arisen regarding their application in practice. Despite over 20 years of applying the current regulations, these doubts have not been unambiguously resolved, which results in uncertainty for investors regarding the feasibility of implementing investments on specific cadastral plots. According to the author, the most controversial issues in the wording of the relevant regulations need to be clarified in further practice or steps should be taken to obtain resolutions issued by a larger bench of the Supreme Administrative Court.
Keywords: public road, land use plan, investment and construction process, decision on the location of a public purpose investment, outline planning permission
Bibliografia/References
Bandarzewski K., Dostęp działki budowlanej do drogi publicznej, „Przegląd Prawa Publicznego” 2020/6
Bursztynowicz M., Zarządzanie drogami publicznymi i realizacja inwestycji drogowych, Warszawa 2021
Burtowy M., Komentarz do art. 1 [w:] Drogi publiczne. Komentarz, red. M. Burtowy, Warszawa 2022
Despot-Mładanowicz A., Komentarz do art. 61 [w:] Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Komentarz, red. T. Filipowicz, A. Plucińska-Filipowicz, M. Wierzbowski, Warszawa 2024
Filipowicz T., Plucińska-Filipowicz A., Komentarz do art. 2 [w:] Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Komentarz, red. T. Filipowicz, A. Plucińska-Filipowicz, M. Wierzbowski, Warszawa 2024
Gołąb A., Prawo do dobrego samorządu a dopuszczalność skargi inwestora na akty i czynności zarządcy drogi w procesie inwestycyjno-budowlanym [w:] Prawo do dobrego samorządu w kontekście realizacji zadań publicznych, red. K. Małysa-Sulińska, M. Stec, Warszawa 2021
Kasprzyk A., Philipp-Pruchnik A., Charakter prawny dróg wewnętrznych, cz. II, „Nieruchomości” 2014/12
Kornecka A., Kornecki J., Drogi publiczne i wewnętrzne – zarządzanie pasem drogowym, Warszawa 2021
Kucharski K., Ochrona prawna interesu indywidualnego w procesie inwestycyjno-budowlanym dróg publicznych w Polsce. Zagadnienia administracyjnoprawne, Warszawa 2020
Leoński Z., Szewczyk M., Podstawowe instytucje planowania przestrzennego i prawa budowlanego, Poznań 1997
Małkiewicz B., Warunki materialnoprawne wydania decyzji o warunkach zabudowy, „Samorząd Terytorialny” 2023/10
Plucińska-Filipowicz A., Kosicki A., Komentarz do art. 15 [w:] Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Komentarz, red. T. Filipowicz, A. Plucińska-Filipowicz, M. Wierzbowski, Warszawa 2024
Swianiewicz P., Łukomska J., Planowanie przestrzenne. Ranking pokrycia miejscowymi planami zagospodarowania, „Wspólnota” z 16.07.2022 r.
Sypnicki A., Zasada proporcjonalności w lokalnym planowaniu przestrzennym, Warszawa 2021
Szynalska K., Jarzyński P., Warunki zabudowy [w:] Inwestycje budowlane w praktyce, red. P. Jarzyński, Warszawa 2022
Wilkowska-Kołakowska D., Komentarz do art. 8 [w:] Drogi publiczne. Komentarz, red. H. Kisilowska, Warszawa 2023
Wilkowska-Kołakowska D., Komentarz do art. 29 [w:] Drogi publiczne. Komentarz, red. H. Kisilowska, Warszawa 2023
Zachariasz I., Komentarz do art. 61 [w:] Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Komentarz, red. H. Izdebski, Warszawa 2023
Zwolak S., Posiadanie dostępu do drogi jako przesłanka uzyskania decyzji o warunkach zabudowy, „Przegląd Prawa Publicznego” 2019/11
dr Jarosław Stasiak
Akademia Piotrkowska w Piotrkowie Trybunalskim, radca prawny
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-2268-5237
Przejęcie własności nieruchomości drogowych przez podmioty publiczne w trybie art. 73 ust. 1 ustawy wprowadzającej reformę administracji publicznej – problemy i doświadczenia po 25 latach
Artykuł analizuje, z perspektywy ponad ćwierćwiecza stosowania przepisów, problematykę przejmowania własności gruntów zajętych pod drogi publiczne na dzień 1.01.1999 r. na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z 13.10.1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. W opracowaniu omówiono okoliczności towarzyszące uchwaleniu tej regulacji oraz zwrócono uwagę na wątpliwości dotyczące konstytucyjności rozwiązań przyjmowanych w okresie transformacji ustrojowej, zwłaszcza ocenianych z perspektywy kilkudziesięciu lat od ich wejścia w życie. Artykuł wskazuje również na liczne problemy praktyczne związane ze stosowaniem art. 73 ust. 1 w zmienionych warunkach społecznych i ustrojowych, w szczególności na skutki prawne, które regulacja ta wywołuje w stosunkach z zakresu prawa prywatnego.
Słowa kluczowe: drogi, nacjonalizacja, wywłaszczenie z mocy prawa, odszkodowanie za utratę nieruchomości
Dr Jarosław Stasiak
Piotrków University in Piotrków Trybunalski, Poland, legal counsel
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-2268-5237
Acquisition of ownership of roads by public entities in the procedure of Article 73, para. 1 of the Act introducing public administration reform – problems and experience after 25 years
This article presents an analysis of the issue of acquiring ownership of land occupied for public roads as at 1 January 1999, pursuant to Article 73, para. 1 of the Act on the regulations introducing acts reforming public administration of 13 October 1998, from the perspective of over a quarter-century of applying the regulations. It discusses the circumstances accompanying the enactment of this regulation and draws attention to doubts regarding the constitutionality of the solutions adopted during the period of systemic transformation, especially when they are assessed from the perspective of several decades after they entered into force. The article also highlights numerous practical problems related to the application of Article 73, para. 1 in the amended social and political conditions, in particular the legal consequences this regulation has in private law relations.
Keywords: roads, nationalization, expropriation by law, compensation for a loss of real property
Bibliografia/References
Bura A., Kilka uwag na temat nabycia z mocy prawa gruntów zajętych pod drogi publiczne, „Rejent” 2002/1
Burtowy M., Drogi publiczne. Komentarz, Warszawa 2022
Michór S., Status prawny byłego właściciela nieruchomości objętej regulacją art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, „Palestra” 2011/3–4
Osajda K., Nacjonalizacja i prywatyzacja, Warszawa 2009
Pawłowski S., Wywłaszczenie z mocy prawa (ex lege) a nacjonalizacja- refleksje w przedmiocie publicznoprawnych ingerencji w prawo własności, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2019/1
Skwarło R., Glosa do uchwały SN z dnia 13 października 2004 r., III CZP 52/04, „Samorząd Terytorialny” 2006/11
Szuma K., Decyzja o przejęciu z mocy prawa własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne w kontekście regulacji art. 73 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, „Nieruchomości” 2011/8
prof. dr hab. Marian Kozaczka
Uniwersytet KEN w Krakowie
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-6980-415X
Finanse miast wojewódzkich Polski Wschodniej w latach 2020–2024
W artykule przeanalizowano ewolucję finansową miast wojewódzkich Polski Wschodniej w latach 2020–2024, zmiany w strukturze ich dochodów i wydatków z uwzględnieniem zmian prawnych, stan zadłużenia. W tym okresie obok realizacji zadań bieżących władze miast włączyły się w przeciwdziałanie i zwalczanie pandemii COVID-19, służyły też pomocą i wsparciem finansowym uchodźcom wojennym z Ukrainy. Determinanty te generowały zwiększone wydatki miast w zakresie gospodarki mieszkaniowej, polityki społecznej, pomocy społecznej, oświaty i wychowania, wpływały na stan ich finansów, skalę zadłużenia, obsługę długu publicznego.
Słowa kluczowe: miasta, samorząd terytorialny, gospodarka, finanse
Professor Dr Hab. Marian Kozaczka
University of the National Education Commission, Krakow, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-6980-415X
Finances of the voivodship cities of Eastern Poland in 2020–2024
This article presents an analysis of the financial evolution of the voivodship cities of Eastern Poland in 2020–2024, including changes in the structure of their revenue and expenditure, taking into account the legal changes and the level of their indebtedness. During this period, in addition to implementing current tasks, the city authorities participated in counteracting and combating the Covid-19 pandemic and provided financial aid and support to war refugees from Ukraine. These determinants generated increased city spending on housing, social policy, social welfare, education and childcare, thereby affecting the state of their finances, the scale of their indebtedness and the servicing of the public debt.
Keywords: city, territorial self-government, economy, finance
Bibliografia/References
Brzozowska K., Gorzałczyńska-Koczkodaj M., Kogut-Jaworska M., Szaja M., Finansowe determinanty rozwoju lokalnego i regionalnego, Kraków 2018
GUS, Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2024 r. (stan w dniu 31 grudnia), https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5468/6/40/1/ludnosc_stan_i_struktura_oraz_ruch_naturalny_w_przekroju_terytorialnym_na_31-12-2025.pdf (dostęp: 6.08.2025 r.)
Kozaczka M., Kondycja finansowa miast wojewódzkich Polski Wschodniej w latach 2015–2019, „Samorząd Terytorialny” 2021/10
Myczkowska A., Więcej potrzeb niż pieniędzy, „Rzeczpospolita” z 27.02.1998 r.
dr Tomasz Gąsior
Akademia Kujawsko-Pomorska, Krajowe Biuro Wyborcze
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-3531-8740
Ujęcie systemowe problematyki finansowania oraz kontroli partii politycznych i kampanii wyborczych w prawie polskim – podsumowanie badań
Opracowanie stanowi syntetyczne podsumowanie wieloletnich badań nad systemem finansowania oraz kontroli partii politycznych i kampanii wyborczych w prawie polskim. Punktem wyjścia jest teza o kluczowym znaczeniu środków finansowych dla funkcjonowania ugrupowań politycznych oraz przebiegu rywalizacji wyborczej. Autor wskazuje, że choć finansowanie stanowi niezbędny element demokracji, to jego rosnąca rola może prowadzić do osłabienia zaufania obywateli oraz naruszenia zasady równości szans wyborczych. Jednym z fundamentalnych zagadnień podejmowanych w opracowaniu jest zasada jawności finansowania polityki, mająca rangę konstytucyjną i stanowiąca podstawę uczciwych wyborów oraz pluralizmu politycznego. Autor analizuje instrumenty prawne służące jej realizacji, zwraca przy tym szczególną uwagę na niejawne formy finansowania, w tym „prekampanię”, działalność podmiotów trzecich oraz agitację wyborczą prowadzoną bez zgody komitetów wyborczych. W opracowaniu dokonano także charakterystyki polskiego modelu finansowania partii politycznych jako systemu mieszanego. Podkreślono znaczenie finansowania publicznego dla ograniczenia wpływów prywatnych, przy jednoczesnym wskazaniu potrzeby jego dalszej optymalizacji. Analizie poddano również finansowanie komitetów wyborczych. Zbadano rolę sankcji jako warunku efektywności regulacji i podkreślono zarówno ich dolegliwość, jak i konieczność zachowania proporcjonalności. Istotne miejsce zajmują rozważania dotyczące roli organów wyborczych, w szczególności Państwowej Komisji Wyborczej oraz innych podmiotów uczestniczących w kontroli finansowania polityki. W podsumowaniu sformułowano wnioski wskazujące na potrzebę zmian, a wręcz szerokiej reformy obowiązujących regulacji, zwłaszcza w kontekście cyfryzacji kampanii wyborczych oraz rosnącej roli nowych technologii. Podkreślono, że skuteczność systemu finansowania polityki ma fundamentalne znaczenie dla jakości demokracji oraz poziomu zaufania obywateli do procesów wyborczych.
Słowa kluczowe: jawność, finansowanie partii politycznych i kampanii wyborczej, kontrola finansowania, sankcje prawne, środki publiczne, sprawozdawczość finansowa
Dr Tomasz Gąsior
Kujawy and Pomorze University in Bydgoszcz; National Electoral Office, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-3531-8740
A systemic approach to the issue of financing and control of political parties and election campaigns in Polish law – summary of research
This article is a brief summary of many years of research on the system of financing and monitoring of political parties and election campaigns in Polish law. The starting point is the thesis about the key importance of financial resources for the functioning of political groups and the course of electoral competition. The author argues that, although financing is a necessary element of democracy, its increasing importance can lead to a weakening of civic trust and a breach of the principle of equal electoral opportunities. One of the fundamental issues addressed in this article is the principle of transparency in financing politics, which has constitutional status and forms the basis of fair elections and political pluralism. The author analyses the legal instruments used to pursue this and pays particular attention to covert forms of financing, including ‘pre-campaigning’, activities of third parties and electioneering conducted without the consent of electoral committees. He also describes the Polish model of financing political parties as a mixed system. He emphasizes the significance of public financing in reducing private influence, while pointing out the need for its further optimization. He also analyses the financing of electoral committees. He examines the role of sanctions as a condition for regulations to be effective and emphasizes both their severity and the need to maintain proportionality. The considerations regarding the role of electoral bodies, especially the National Electoral Commission and other entities involved in monitoring the financing of politics are important. In summary, he formulates conclusions indicating the need for a change, or even a broad reform, of the applicable regulations, especially in the context of the digitalization of election campaigns and the increasing role of new technologies. He emphasizes that the effectiveness of the system of financing politics is of fundamental significance to the quality of democracy and the level of civic trust in electoral processes.
Keywords: transparency, financing of political parties and election campaigns, monitoring of financing, legal sanctions, public funds, financial reporting
Bibliografia/References
Bartoszewicz M., Nadzór nad partiami politycznymi w polskim porządku prawnym, Warszawa 2006
Bąkiewicz M., Źródła finansowania polityki [w:] Finansowanie polityki w Polsce na tle europejskim, red. M. Chmaj, Toruń 2008
Berman H.J., Prawo i rewolucja. Kształtowanie się zachodniej tradycji prawnej, Warszawa 1995
Bernaczyk M., Polski Kodeks wyborczy wobec manipulacji i innych form propagandy obliczeniowej [w:] Znaczenie nowych technologii dla jakości systemu politycznego. Ujęcie politologiczne, prawne i socjologiczne, red. M. Bernaczyk, T. Gasior, J. Misiuna, M. Serowaniec, Toruń 2020
Birch S., Van Ham C., Getting away with foul play? The importance of formal and informal oversight institutions for electoral integrity, “European Journal of Political Research” 2017/56
Bryce J., Moderne Demokratien, t. 1, München 1923
Casal Bértoa F., Gąsior T., Musiał-Karg M., Walecki M., Party funding regulation. From Decommunization to Destabilization [w:] The Oxford Handbook of Polish Politics, red. K. Walecka, S. Guerra, F. Casal Bértoa, Oxford 2025
Casal Bértoa F., Jouan-Stonestreet B., Otiashvili T., Katza R., Opinia na temat ustawy o partiach politycznych, Warszawa 2025, nr opinii POLIT-POL/532/2025 [NS]
Chmaj M., Status środków otrzymanych przez partie polityczne z budżetu państwa z tytułu subwencji. Problematyka jawności [w:] Subwencje z budżetu państwa dla partii politycznych. Jawność i kontrola, red. J. Zbieranek, Warszawa 2008
Chmaj M., Wstęp [w:] Finansowanie polityki w Polsce na tle europejskim, red. M. Chmaj, Toruń 2008
Complak K., Pkt VI komentarza do art. 11 ust. 2 [w:] Konstytucje Rzeczypospolitej Polskiej oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 roku, red. J. Boć, Wrocław 1998
Czaplicki K.W., O potrzebie stabilności prawa wyborczego. Wybrane problemy, Toruń 2009
Flis J., Gąsior T., Lorenc K., Zbieg terminów wyborów – analiza dylematów i zagrożeń, „Studia Wyborcze” 2022/34
Gałązka M., Solon-Lipiński M., Zbieranek J., Przejrzystość finansowania kampanii wyborczych i partii politycznych. Wybrane problemy i rekomendacje, Warszawa 2012
Garlicki L., Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 1998
Gąsior T., Ale czy warto? Słowo o propozycjach zmian Kodeksu wyborczego w zakresie finansowania kampanii, konferencja „Wybory i prawo wyborcze. Prawo, gwarancje, standardy, praktyka”, Collegium Politicum UAM, Poznań 4–5.03.2026 r.
Gąsior T., Analiza postulowanych zmian i ich kierunków w zakresie finansowania kampanii wyborczych oraz kontroli tego finansowania, Debata „Równe i powszechne. Społeczne propozycje zmian w prawie wyborczym”, Fundacja im. Stefana Batorego, Warszawa 2024
Gąsior T., Analiza wybranych zagadnień teoretycznych dotyczących protestów wyborczych z perspektywy wyborów do Sejmu RP i Senatu RP w 2019 r., „Monitor Prawniczy. Dwutygodnik Prawa Polskiego” 2020/16
Gąsior T., Biegli rewidenci jako prywatno-prawne podmioty uczestniczące, wraz z podmiotami administracji wyborczej, w procesie kontroli finansowania partii politycznych i kampanii wyborczych [w:] 25 lat demokratycznego prawa wyborczego i organów wyborczych w Polsce (1991–2016), red. W. Hermeliński, B. Tokaj, Warszawa 2016
Gąsior T., Digitalizacja sprawozdawczości i jawności finansowania partii politycznych – wybrane zagadnienia, Międzynarodowa konferencja naukowa „Ewolucja systemu politycznego. Partie polityczne i systemy partyjne w Europie Środkowej i Wschodniej. Wyznaczanie kierunków zmian i reagowanie na wyzwania”, Ośrodek Badań i Edukacji Europejskiej i Polskie Towarzystwo Nauk Politycznych, Słubice 24–25.04.2025 r.
Gąsior T., Finansowanie i rozliczanie kampanii wyborczej w wyborach samorządowych, Warszawa 2010
Gąsior T., Gromadzenie środków partii politycznych poza rachunkiem bankowym – analiza przypadku [w:] Problemy prawa polskiego i obcego w ujęciu historycznym, praktycznym i teoretycznym. Część trzynasta, red. A. Bielecki, D. Szafrański, T. Gąsior, Warszawa 2022
Gąsior T., Jawność finansowania polityki jako istotny element jawności życia publicznego [w:] Prawa człowieka wobec wyzwań współczesnego świata, red. A. Czubik, D. Dziwisz, E. Szczepankiewicz-Rudzka, Kraków 2019
Gąsior T., Jawność – jak to łatwo powiedzieć… [w:] Zagadnienia prawa konstytucyjnego: księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Krzysztofowi Skotnickiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin. t. 2, red. A. Domańska, Łódź 2023
Gąsior T., Kilka refleksji na temat pojęć „prawo” – „państwo prawa”, „demokracja” – „wybory” [w:] Problemy prawa polskiego i obcego w ujęciu historycznym, praktycznym i teoretycznym. Część siódma, red. A. Bielecki, D. Szafrański, Warszawa 2016
Gąsior T., Komitety wyborcze – a nie fundacje, stowarzyszenia, instytuty oraz partie polityczne – są właściwe do prowadzenia kampanii wyborczej, Legalis 2025
Gąsior T., Kontrola finansowania komitetów wyborczych. Zagadnienia prawnoadministracyjne, Warszawa 2015
Gąsior T., Możliwość kontroli finansowania kampanii wyborczej i działalności promocyjnej partii w dobie nowych technologii na podstawie regulacji Kodeksu wyborczego i ustawy o partiach politycznych [w:] Znaczenie nowych technologii dla jakości systemu politycznego. Ujęcie politologiczne, prawne i socjologiczne, red. M. Bernaczyk, T. Gasior, J. Misiuna, M. Serowaniec, Toruń 2020
Gąsior T., Niezależność organów wyborczych a możliwość prowadzenia przez ich członków agitacji wyborczej, Fundacja im. Stefana Batorego, Warszawa 2018
Gąsior T., Obowiązek sprawozdawczy komitetów wyborczych, „Samorząd Terytorialny” 2015/7–8
Gąsior T., Ograniczenia dotyczące wysokości wydatków komitetów wyborczych uczestniczących w wyborach samorządowych, Legalis 2018
Gąsior T., O podmiotowym prawie do organizowania debat przedwyborczych [w:] Problemy prawa polskiego i obcego w ujęciu historycznym, praktycznym i teoretycznym. Część piętnasta, red. A. Bielecki, D. Szafrański, T. Gąsior, Warszawa 2024
Gąsior T., Organy wyborcze w okresie II Rzeczpospolitej [w:] Problemy prawa polskiego i obcego w ujęciu historycznym, praktycznym i teoretycznym. Część ósma, red. A. Bielecki, D. Szafrański, T. Gąsior, Warszawa 2017
Gąsior T., Państwowa Komisja Wyborcza, ale jaka…? [w:] Sine Suffragio Nulla Res Publica. Księga jubileuszowa z okazji 70-lecia urodzin profesora Andrzeja Sokali, red. A. Frydrych-Depka, E. Gajda, M. Sobczyk, Toruń 2025
Gąsior T., Państwowa Komisja Wyborcza panaceum na całe zło? Wybrane zagadnienia dotyczące kompetencji PKW w zakresie kontroli finansowania komitetów wyborczych i partii politycznych, „Studia Wyborcze” 2026/41 (w druku)
Gąsior T., Prawne i praktyczne zagadnienia finansowania kampanii wyborczej w wyborach prezydenckich w Polsce w latach 2010 i 2015, „Przegląd Sejmowy” 2016/6
Gąsior T., Problematyka finansowania partii politycznych w Polsce, „Przegląd Sejmowy” 2013/5
Gąsior T., Rekomendacje zmian dotyczących finansowania samorządowej kampanii wyborczej, Fundacja im. Stefana Batorego, Warszawa 2007
Gąsior T., Rozwiązania zmierzające do zwiększenia jawności finansowania partii politycznych, „Przegląd Sejmowy” 2023/3
Gąsior T., Sztuczna inteligencja w procesie wyborczym – perspektywy, wyzwania i zagrożenia, „Przegląd Sejmowy” 2026 (w druku)
Gąsior T., Tworzenie komitetów wyborczych w wyborach samorządowych, „Gazeta Samorządu i Administracji” 2014/9 r.
Gąsior T., Wybory do Parlamentu Europejskiego 2009. Monitoring finansów wyborczych, Fundacja im. Stefana Batorego, Warszawa 2010
Gąsior T., Wybrane zagadnienia dotyczące digitalizacji procesu udzielania poparcia tworzeniu komitetów wyborczych i zgłaszaniu kandydatów w wyborach, Legalis 2025
Gąsior T., Wybrane zagadnienia dotyczące organizacji i funkcjonowania obwodowych komisji wyborczych, „Dyskurs Prawniczy i Administracyjny” 2019/2
Gąsior T., Wybrane zagadnienia dotyczące partii politycznych, możliwości ich udziału w wyborach oraz ich finansowania z budżetu państwa [w:] Problemy prawa polskiego i obcego w ujęciu historycznym, praktycznym i teoretycznym. Część dziesiąta, red. A. Bielecki, D. Szafrański, T. Gąsior, Warszawa 2008
Gąsior T., Wybrane zagadnienia dotyczące sankcji grożących partiom politycznym w związku z naruszeniem przez nie przepisów ustawy o partiach politycznych w zakresie finansów i finansowania partii, „Studia Wyborcze” 2021/32
Gąsior T., Zagadnienia dotyczące Funduszu Wyborczego partii politycznych [w:] Studia z zakresu nauk prawnoustrojowych. Miscellanea, Bydgoszcz 2019
Gąsior T., Zagadnienia finansowania komitetów wyborczych uczestniczących w wyborach do Sejmu i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej [w:] Problemy prawa polskiego i obcego w ujęciu historycznym, praktycznym i teoretycznym. Część szósta, red. B.T. Bieńkowska, D. Szafrański, Warszawa 2015
Gąsior T., Zakaz prowadzenia agitacji wyborczej na stronach internetowych oraz broszurach urzędów rządowych i samorządowych, Legalis 2023
Gąsior T., Gąsior G., Organizacja wyborów samorządowych – wybrane zagadnienia, Warszawa 2018
Gąsior T., Kobylińska A., Wachowiec P., Jak poprawić przejrzystość finansowania polityki. Propozycje zmian prawnych, Warszawa 2025
Gąsior T., Pazderski F., Problematyka finansowania komitetów wyborczych uczestniczących w wyborach samorządowych w Polsce [w:] Finansowanie lokalnych kampanii wyborczych w Polsce i w Niemczech – perspektywa porównawcza i potrzebne zmiany, red. F. Pazderski, Warszawa 2014
Gąsior T., Pyrzyńska A., Znaczenie środków publicznych w finansowaniu partii politycznych [w:] Konstytucyjne determinanty finansów publicznych – perspektywa polska i porównawcza, red. M. Grzybowski, B. Przywora, Częstochowa 2025
Gebethner S., Wybory do sejmu i do senatu. Komentarz do ustawy z 12.04.2001 r. – Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2001
Gierach E., Ocena skutków prawnych poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, IX kadencja, druk sejm. nr 1252, BAS
Gorgol A., Prawne aspekty publicznego finansowania partii politycznych w Polsce i na poziomie europejskim, Lublin 2011
Granat M., Glosa do postanowienia składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 października 2003, III SW 152/03, „Przegląd Sejmowy” 2004/5
Grassi A., Online campaign finance regulation in Brazil: turning points and limitations. Case study, Stockholm 2024
Hamada Y., Agrawal K., Combatting corruption in political finance. Global Trends, Challenges and Solutions, Stockholm 2025
Hamada Y., Agrawal K., Political Finance Reforms. How to respond to today’s policy challenges?, Stockholm 2020
Hasen R.L., Introduction – Election Law at Puberty: Optimism and Words of Caution, “Loyola of Las Angeles. Law Review” 1999/32
Horonziak S., Przejrzystość finansowania kampanii wyborczych – przegląd rozwiązań zagranicznych, Warszawa 2025
Jagiełło D., Opinia dotycząca poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, IX kadencja, druk sejm. nr 1252
Kolarska-Bobińska L., Słowo wstępne [w:] Finansowanie polityki. Wybory, pieniądze, partie polityczne, red. M. Walecki, Warszawa 2000
Kubuj K., Opinia prawna na temat utraty przez partie polityczne prawa do otrzymywania subwencji z budżetu państwa w myśl art. 38d ustawy z 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych, „Zeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu” 2015/2
Łabno A., Partie polityczne a proces kształtowania się społeczeństwa obywatelskiego. Rozważania na tle sytuacji w Polsce w latach 1989–2002 [w:] Prawne aspekty funkcjonowania partii politycznych w państwach Europy Środkowej i Wschodniej, red. A. Domańska, K. Skotnicki, Łódź 2003
Masclet J.-C., The Financing Rules of Political Parties, “Political and Social Problems” 1991/667–668
Michalak B., Partia wyborcza [w:] Leksykon prawa wyborczego i systemów wyborczych, B. Michalak, A Sokala, Warszawa 2010
Mulgan R., Holding Power to Account: Accountability in Modern Democracies, London 2003
Musiał-Karg M., Casal Bértoa F., Gąsior T., He who has the power holds the purse: unpacking the mechanisms of leveraging public funds. Lessons from Poland, “Public Money & Management” 2025/4
Nassmacher K.-H., Comparing party and campain finances in Western democracies [w:] Campaign and party finance in North America and Western Europe, red. A.B. Gunlicks, Boulder, Colorado 1992
Pinto-Duschinsky M., Rola pieniędzy politycznych [w:] Finansowanie polityki. Wybory, pieniądze, partie polityczne, red. M. Walecki, Warszawa 2000
Piotrowski R., Demokracja a finansowanie partii politycznych w świetle Konstytucji RP, „Studia Iuridica Lublinensia” 2014/22
Pyrzyńska A., Zadania nadzorcze Państwowej Komisji Wyborczej w polskim prawie wyborczym, Warszawa 2019
Rakowska-Trela A., Prawo wyborcze – ważność wyborów – protest przeciwko ważności wyborów. Glosa do postanowienia SN z 14.04.2016 r., III SW 4/16, OSP 2017/3/19, LEX nr 2052449.
Rakowska-Trela A., Skarga na postanowienie PKW o odrzuceniu sprawozdania partii politycznej Sojusz Lewicy Demokratycznej w 2026 r. zawarte w uchwale z 2.10.2017 r. (w zbiorach PKW)
Rakowski M., referat W krainie zdarzeń urojonych – limity wydatków w samorządowej kampanii wyborczej, Ogólnopolska konferencja naukowa „Kodeks wyborczy – wyzwania i propozycje zmian”, WPiA Uniwersytetu Łódzkiego 3–4.10.2024 r.
Schwimmer W., Foreword [w:] Financing Political Parties and Election Campaigns – Guidelines, red. I. van Biezen, Strasbourg 2003
Skotnicki K., Aktualne problemy polskiego prawa wyborczego [w:] Aktualne problemy polskiego i litewskiego prawa konstytucyjnego, red. D. Górecki, Łódź 2015
Sobczak J., Komentarz do art. 23 [w:] Ustawa o partiach politycznych. Komentarz, red. M. Granat, Warszawa 2003
Sokala A., Administracja wyborcza w obowiązującym prawie polskim, Toruń 2010
Sokolewicz W., Zubik M., Komentarz do art. 11 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 1, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016
Stephanopoulos N., Teaching Election Law, “University of Chicago Public Law & Legal Theory. Working Paper” 2014/515
Transparency of The Funding of Candidates And Political Parties Written submission to the 10th UNCAC CoSP, Berlin 2023
Uziębło P., Kilka uwag o zgodności z Konstytucją RP przepisów art. 38a ust. 2 oraz art. 38d ustawy o partiach politycznych, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2017/38
Walecki M., Finansowanie kampanii wyborczych. Wybrane problemy, Fundacja im. Stefana Batorego, Warszawa 2022
Wróbel A., Uwaga 4 do art. 11 Konwencji [w:] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, t. 1, red. L. Garlicki, Warszawa 2010
Ziembiński Z., Problemy podstawowe prawoznawstwa, Warszawa 1980
Zoll A., Przedmowa [w:] Konsekwencje rewolucji w prawie wyborczym, czyli jak postawić krzyżyk i dlaczego w kratce, red. W. Hemeliński, B. Tokaj, A. Godzwon, A. Adamiec, Warszawa 2018
dr hab. Stefan Płażek, prof. UJ
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Jagielloński
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6791-5940
Zakaz antykorupcyjny bez granic? Krytycznie o rozszerzającej wykładni art. 24f ust. 1 u.s.g. – Glosa krytyczna do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 stycznia 2025 r. (III OSK 1153/24)
Glosa krytycznie ocenia wyrok NSA z 23.01.2025 r. (III OSK 1153/24), dotyczący wykładni art. 24f ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym i przesłanek wygaśnięcia mandatu radnego. Autor kwestionuje rozszerzające rozumienie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej lub zarządzania nią z wykorzystaniem mienia komunalnego, zwłaszcza w sytuacji gdy gmina korzysta z majątku podmiotu zarządzanego przez radnego i uiszcza za to czynsz. Wskazuje, że sankcja utraty mandatu powinna być stosowana z uwzględnieniem celu przepisu, proporcjonalności, rzeczywistego zagrożenia interesu gminy oraz konstytucyjnych gwarancji swobody działalności gospodarczej. Glosa podkreśla ryzyko instrumentalnego wykorzystywania nieprecyzyjnych przepisów antykorupcyjnych do walki politycznej oraz postuluje ich pilne doprecyzowanie przez ustawodawcę.
Słowa kluczowe: mandat radnego, mienie komunalne, działalność gospodarcza, przepisy antykorupcyjne, proporcjonalność, ustawa o samorządzie gminnym
Dr Hab. Stefan Płażek, professor of the Jagiellonian University
Faculty of Law and Administration, Jagiellonian University in Kraków, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6791-5940
Anti-corruption prohibition without limits? The expansive interpretation of Article 24f, para. 1 of the Act on municipal self-government. – critical commentary on the ruling of the Supreme Administrative Court of 23 January 2025 (III OSK 1153/24)
This commentary critically assesses the judgment of the Supreme Administrative Court of 23 January 2025 (III OSK 1153/24) regarding the interpretation of Article 24f, para. 1 of the Act on municipal self-government and the grounds for the expiry of a councillor’s mandate. The author questions the expansive understanding of the prohibition to conduct or manage business activity using municipal property, especially if the municipality uses the assets of an entity managed by a councillor and pays rent for this. He argues that the sanction of a loss of mandate should be applied with account taken of the objective of the provision, proportionality, the actual threat to the municipality’s interests and the constitutional guarantees of freedom to conduct business. The commentary emphasizes the risk of using imprecise anti-corruption provisions instrumentally for political purposes and proposes that the legislator clarifies them urgently.
Keywords: a councillor’s mandate, municipal property, business activity, anti-corruption regulations, proportionality, Act on municipal self-government