Teoretyczne aspekty normatywnej konstrukcji prawa odkupuProf. dr hab. Zbigniew Kuniewicz
Uniwersytet Szczeciński
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-0793-9937
Teoretyczne aspekty normatywnej konstrukcji prawa odkupu
Przedmiotem opracowania jest analiza przepisów Kodeksu cywilnego regulujących prawo odkupu. Analiza ta ma na celu wyjaśnienie, jaka jest konstrukcja normatywna prawa odkupu. Spośród przedstawionych w piśmiennictwie prawniczym koncepcji, objaśniających konstrukcję prawa odkupu, szczegółowej analizie poddano: koncepcję sprzedaży warunkowej, koncepcję prawa kształtującego oraz koncepcję oferty sprzedaży. W efekcie przeprowadzonych rozważań przyjęto, że koncepcją, która najlepiej objaśnia konstrukcję prawa odkupu, jest koncepcja oferty sprzedaży. W świetle tej propozycji zastrzeżenie prawa odkupu należy traktować jako ofertę kupującego, który zobowiązuje się do odsprzedaży uprzednio kupionej rzeczy (prawa). Z kolei oświadczenie woli sprzedawcy o wykonaniu prawa odkupu stanowi przyjęcie tej oferty.
Słowa kluczowe: prawo cywilne, prawo odkupu, konstrukcja prawna, oferta sprzedaży
Prof. dr hab. Zbigniew Kuniewicz
University of Szczecin, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-0793-9937
Theoretical Aspects of the Normative Structure of the Buy-Back Right
This article presents an analysis of the provisions of the Polish Civil Code governing the buy-back right. This analysis has the objective of clarifying the normative structure of the buy-back right. Of the concepts presented in the legal literature explaining the structure of the buy-back right, the following have been analysed in detail: the concept of a conditional sale, the concept of formative law and the concept of an offer of sale. The conclusion from the considerations was the acceptance that the concept which best explains the structure of the buy-back right is the concept of the offer of sale. In the light of this proposal, the reservation of the buy-back right should be treated as an offer by the buyer, who undertakes to sell back the previously purchased item (right). In turn, the seller’s declaration of intent to exercise the buy-back right constitutes the acceptance of this offer.
Keywords: civil law, buy-back right, legal structure, offer of sale
Bibliografia
Bogucki S., Prawo odkupu, „Rejent” 1995/9
Brzozowski A. [w:] A. Brzozowski i in., Zobowiązania. Część szczegółowa, Warszawa 2023
Buczkowski S. [w:] F. Błahuta i in., Kodeks cywilny. Komentarz, t. 2, Księga trzecia – zobowiązania, Warszawa 1972
Czachórski W., Prawo zobowiązań w zarysie, Warszawa 1968
Górecki J., Glosa do wyroku SN z 19.02.2002 r., IV CKN 784/00, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2003/1, poz. 4
Grzybowski S. [w:] System prawa cywilnego, t. 1, Część ogólna, red. S. Grzybowski, Ossolineum 1985
Kuniewicz Z., Cena jako istotny element charakterystyki prawa odkupu, „Rejent” 2025/8
Kuniewicz Z., Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 12 października 2011 r., II CSK 29/11, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2012/12, poz. 122
Kuniewicz Z., Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1998 r., I CKN 683/97, „Rejent” 2000/3
Kuniewicz Z., Wysocka-Orlik M., Glosa do wyroku SA w Szczecinie z 30.12.2019 r., I ACa 616/19, „Przegląd Prawa Rolnego” 2024/2
Kuniewicz Z., Wysocka-Orlik M., Wykonanie prawa odkupu a roszczenie z tytułu nienależnego świadczenia. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 10.01.2023 r., II CSKP 518/22, „Przegląd Sądowy” 2025/2
Lichorowicz A., Kwestia zgodności z Konstytucją ustawowego prawa odkupu Agencji Nieruchomości Rolnych, „Przegląd Prawa Rolnego” 2008/1
Longchamps de Bérier R., Polskie prawo cywilne. Zobowiązania, Poznań 1999
Pazdan M. [w:] Kodeks cywilny, t. 1, Komentarz. Artykuły 1–44910, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2020
Radwański Z. [w:] System prawa cywilnego, t. 1, Część ogólna, red. S. Grzybowski, Ossolineum 1985
Radwański Z., Olejniczak A., Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2021
Radwański Z., Panowicz-Lipska J., Zobowiązania – część szczegółowa, Warszawa 2022
Rudnicki S. [w:] S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 2001
Safjan M. [w:] Kodeks cywilny, t. 2, Komentarz do artykułów 450–1088, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2005
Skąpski J. [w:] System prawa cywilnego, t. 3, cz. 2, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, red. S. Grzybowski, Ossolineum 1976
Szer S., Prawo cywilne. Część ogólna, Warszawa 1967
Wolter A., Ignatowicz J., Stefaniuk K., Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 1996
Żuławska C. [w:] G. Bieniek i in., Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, t. 2, Warszawa 2001
Prof. dr hab. Jacek Chlebny
Uniwersytet Łódzki
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-4955-478X
udział w autorstwie tekstu – 50%
Prof. dr hab. Wojciech Piątek
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3494-1912
udział w autorstwie tekstu – 50%.
Budowanie jednolitości orzecznictwa sądów administracyjnych – między pewnością stosowania prawa a niezawisłością sędziowską
Jedną z wartości współczesnego procesu stosowania prawa jest jednolitość, rozumiana jako spójność rozstrzygnięć zapadających w sprawach o zbliżonym stanie prawnym i faktycznym. Jednolitość orzecznictwa sądów administracyjnych ma szczególne znaczenie dla funkcjonowania państwa, ponieważ przekłada się na tysiące rozstrzygnięć wydawanych każdego dnia przez organy administracji publicznej. Chociaż niecelowe byłoby dążenie do osiągnięcia pełnej jednolitości z uwagi na konieczność rozwoju prawa, jego doskonalenia, niezbędne jest istnienie mechanizmów zmierzających do osiągnięcia jednolitości na możliwie najwyższym poziomie. Należy do nich kontrola instancyjna orzeczeń sądów I instancji, związanie oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu NSA, uchwały będące szczególnego rodzaju rozstrzygnięciami podejmowanymi przez NSA, a także wysiłki nakierowane na upowszechnienie orzecznictwa NSA oraz jego rozwój dokonywany przez przedstawicieli nauki. Jednolitość orzecznictwa nie stoi w sprzeczności z niezawisłością sędziowską. Jego występowanie sprzyja budowaniu bezpieczeństwa prawnego, a także zaufania podmiotów indywidualnych do wymiaru sprawiedliwości.
Słowa kluczowe: jednolitość orzecznictwa, niezawisłość sędziowska, stosowanie prawa, pewność prawa, równość wobec prawa, uchwały NSA
Niniejszy artykuł powstał w ramach projektu finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki, zatytułowanego „zaskarżalność orzeczeń sądów administracyjnych” (nr 2018/30/E/HS5/00421).
Prof. dr hab. Jacek Chlebny
University of Łódź, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-4955-478X
contribution to the preparation of the article – 50%
Prof. dr hab. Wojciech Piątek
Adam Mickiewicz University in Poznań, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3494-1912
contribution to the preparation of the article – 50%
Building uniformity in the judgments of the administrative courts – certainty of applying the law vs. independence of the judiciary
One of the values of the contemporary process of applying the law is uniformity understood as consistency of decisions made in cases in which the legal and factual circumstances are similar. Uniformity of judgments of the administrative courts is especially important for the functioning of the state, because it translates into thousands of decisions issued every day by the bodies of public administration. Although an attempt to achieve full uniformity would be pointless because of the need to develop and improve the law, mechanisms are needed to achieve uniformity at the highest possible level. These include the appellate examination of first-instance court judgments, binding legal assessments expressed in Supreme Administrative Court judgments, resolutions constituting specific types of decisions made by the Supreme Administrative Court, as well as efforts to disseminate Supreme Administrative Court case law and for scholars to develop it. Uniformity of judgments is not in conflict with judicial independence. Its existence supports the development of legal security and the trust of individuals in the justice system.
Keywords: uniformity of judgments, judicial independence, application of the law, legal certainty, equality under the law, resolutions of the Supreme Administrative Court
This article was prepared in a project financed by the National Science Centre, entitled „Appealability of administrative court judgments” (No. 2018/30/E/HS5/00421).
Bibliografia
Alexy A., A theory of legal argumentation, Oxford 1989
Cudak A., Uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego jako miernik jakości prawa administracyjnego [w:] Kryzys prawa administracyjnego?, t. 1, Jakość prawa administracyjnego, red. D.R. Kijowski, A. Miruć, A. Suławko-Karetko, Warszawa 2012
Czarnik Z., Jednolitość orzecznictwa sądowoadministracyjnego [w:] Nowe problemy badawcze w teorii prawa administracyjnego, red. J. Boć, A. Chajbowicz, Wrocław 2009
Dąbek D., Jednolitość orzecznictwa sądowo-administracyjnego [w:] Jednolitość orzecznictwa sądowo-administracyjnego i administracyjnego w sprawach samorządowych, red. J. Filipek, Kraków 1999
Dobosz P., Problem jednolitości orzecznictwa sądowo-administracyjnego w obliczu reformy administracji publicznej i sądownictwa administracyjnego w Polsce [w:] Jednolitość orzecznictwa sądowo-administracyjnego i administracyjnego w sprawach samorządowych, red. J. Filipek, Kraków 1999
Gębala K., O braku jednolitości orzecznictwa sądowego – na przykładzie stosowania tzw. metody kosztorysowej przy ustalaniu odszkodowania z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2024/3
Gregorczyk D., Legalność jako kryterium sądowej kontroli decyzji administracyjnych, Warszawa 2018
Gudowski J., Niezawisłość a związanie sędziego oceną prawną sądu wyższej instancji, „Polski Proces Cywilny” 2016/3
Hauser R., Kabat A., Uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w nowych regulacjach procesowych, „Państwo i Prawo” 2004/2
Hauser R., Piątek W., Skoczylas A., Środki odwoławcze [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 10, Sądowa kontrola administracji publicznej, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2016
Hauser R., Sawczyn W., Siegień J., Mechanizmy zapewniające jednolitość orzecznictwa sądów administracyjnych, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2021/1–2
Janiszewska B., O jednolitości orzecznictwa jako wartości systemowej, „Przegląd Sądowy” 2018/11–12
Kabat A., Moc wiążąca uchwał NSA [w:] Podmioty administracji publicznej i prawne formy ich działania. Studia i materiały z konferencji jubileuszowej Profesora Eugeniusza Ochendowskiego, Toruń 2005
Kabat A., Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w kształtowaniu jednolitego orzecznictwa sądów administracyjnych, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2010/5–6
Knysiak-Molczyk H., Jednolitość orzecznictwa sądów administracyjnych [w:] Kryzys prawa administracyjnego?, t. 4, Wykładnia i stosowanie prawa administracyjnego, red. D.R. Kijowski, J. Radwanowicz-Wanczewska, M. Wincenciak, Warszawa 2012
Kotowski A., Zagadnienie jednolitości orzecznictwa w ujęciu teoretycznym [w:] Studia i Analizy Sądu Najwyższego. Materiały Naukowe, t. 1, Jednolitość orzecznictwa. Standard – instrumenty – praktyka, red. M. Grochowski, M. Raczkowski, S. Żółtek, Warszawa 2015
Leszczyński J., Legitymizacja instytucji ujednolicających orzecznictwo sądowe [w:] Jednolitość orzecznictwa w sprawach karnych, red. S. Waltoś, Kraków 1998
Leszczyński L., Jednolitość orzecznictwa jako wartość stosowania prawa [w:] Studia i Analizy Sądu Najwyższego. Materiały Naukowe, t. 1, Jednolitość orzecznictwa. Standard – instrumenty – praktyka, red. M. Grochowski, M. Raczkowski, S. Żółtek, Warszawa 2015
Leszczyński L., Pewność i jednolitość stosowania prawa administracyjnego [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 4, Wykładnia w prawie administracyjnym, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2012
Niżnik-Dobosz I., Zasady niezawisłości sędziowskiej i niezależności sądu [w:] System Prawa Sądownictwa Administracyjnego, t. 1, Zagadnienia ogólne, red. G. Łaszczyca, W. Piątek, Warszawa 2023
Piątek W., Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2024 r. (sygn. akt II OSK 2096/22), „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2025/1
Piątek W., Podstawy skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2011
Piątek W., Wykładnia funkcjonalna w orzecznictwie sądów administracyjnych, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2012/1
Piątek W., Skoczylas A., Model polskiej jurysdykcji administracyjnej [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 10, Sądowa kontrola administracji publicznej, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2016
Podsiadło-Żmuda M., Niejednolitość orzecznictwa sądów administracyjnych przyczyną naruszeń równości wobec prawa w sprawach z zakresu świadczeń rodzinnych i świadczeń wychowawczych, „Gubernaculum et Administratio” 2017/2
Sanetra W., Jednolitość orzecznictwa jako wartość sądowego stosowania prawa i rola Sądu Najwyższego w jej zapewnieniu, „Przegląd Sądowy” 2013/7–8
Skoczylas A., Problem zachowania jednolitości orzecznictwa sądów administracyjnych [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 10, Sądowa kontrola administracji publicznej, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2016
Skoczylas A., Węzłowe zagadnienia uzasadnień uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2025/4
Stachurski W., Wykładnia gospodarcza w orzecznictwie sądów administracyjnych, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2026/2
Tarno J.P., Związanie oceną prawną zawartą w wyroku sądu administracyjnego, „Administracja. Teoria. Dydaktyka. Praktyka” 2011/4
Wasilewski A., Odrębność sądowej kontroli administracji a problem jednolitości orzecznictwa sądowego, „Państwo i Prawo” 1992/2
Wróblewski J., Wartości a decyzja sądowa, Wrocław 1973
Wróblewski J., Zwroty stosunkowe – wypowiedzi o zgodności z normą, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego. Nauki Humanistyczno-Społeczne, Seria I” 1969/62
Zieliński M., Jednolitość wykładni prawa [w:] Jednolitość orzecznictwa w sprawach karnych, red. S. Waltoś, Kraków 1998
Dr Tomasz Woźniak
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0917-7190
Rozbieżność pomiędzy tekstami autentycznymi jako przesłanka zastosowania tekstu rozstrzygającego międzynarodowej umowy podatkowej
Przedmiotem niniejszego opracowania jest pojęcie rozbieżności, które stanowi element klauzuli kolizyjnej w międzynarodowym prawie podatkowym. Punktem wyjścia dla podjętych rozważań jest wskazanie, że prawo polskie dopuszcza stanowienie, a w ściśle określonych okolicznościach również stosowanie prawa wyrażonego w języku obcym. Podstawowym źródłem prawa wyrażonego w języku obcym są ratyfikowane umowy międzynarodowe. Wystąpienie rozbieżności pomiędzy autentycznymi tekstami umowy międzynarodowej o unikaniu podwójnego opodatkowania stanowi przesłankę zastosowania tekstu prawnego uzgodnionego przez strony jako rozstrzygający tekst umowy. Pojęcie rozbieżności nie jest jednak zdefiniowane prawnie, co stwarza konieczność doprecyzowania jego znaczenia i odróżnienia od pojęć bliskoznacznych. Perspektywę prawną należy zatem łączyć z perspektywą językową. Pojęcie rozbieżności ma szczególne znaczenie interpretacyjne, które jest szeroko stosowane w umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartych przez Polskę. W opracowaniu przedstawiono również prawne konsekwencje wystąpienia rozbieżności, obejmujące przesłanki jej powstania, ustalenie jej istnienia oraz sposób jej rozstrzygnięcia. Analiza prowadzi do wniosku, że pojęcie rozbieżności ma charakter kompleksowy i niestopniowalny. Jego funkcją jest zapewnienie trwałości obowiązywania umowy oraz prawidłowego stosowania międzynarodowej umowy podatkowej w możliwie najszerszym i najbardziej abstrakcyjnym ujęciu. W artykule omówiono również alternatywne wobec klauzuli kolizyjnej metody rozwiązywania sporów dotyczących treści międzynarodowych traktatów podatkowych w różnych językach.
Słowa kluczowe: prawo podatkowe, umowy międzynarodowe, tekst jednolity, rozstrzyganie sporów, rozbieżność
Dr Tomasz Woźniak
Maria Curie-Sklodowska University in Lublin, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0917-7190
The Divergence Between Authentic Texts as a Basis for Applying the Decisive Text of an International Tax Treaty
This article addresses the concept of divergence, which constitutes an element of the conflict clause in international tax law. However, the starting point is the indication that Polish law allows for the enactment and, under certain strictly defined circumstances, also the application of the law expressed in a foreign language. Ratified international treaties constitute the primary source of law expressed in a foreign language. A divergence between the authentic texts of an international tax treaty is a condition for applying the legal text agreed upon by the contracting parties as the decisive text of the treaty. However, the concept of divergence is not defined in the law, which means that its meaning has to be clarified and it must be distinguished from closely related concepts. The legal perspective should therefore be combined with the linguistic perspective. The concept of divergence is of particular importance in interpretation, which is extensively applied in the double taxation avoidance treaties signed by Poland. The article also presents the legal consequences of divergences. These refer to the conditions for the emergence, determination of existence and resolution of divergences. The analysis leads to the conclusion that the concept of divergence is comprehensive and non-gradable. Its objective is to ensure the durability of the treaty’s validity and the correct application of the international tax treaty in the broadest and most abstract manner possible. The article also mentions alternative methods to the conflict clause for resolving disputes regarding the content of international tax treaties in different languages.
Keywords: tax law, international treaty, consolidated text, dispute resolution, divergence
Bibliografia
Brzeziński B., Lasiński-Sulecki K., Morawski W., Skutki rozbieżności między wersjami językowymi umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. Glosa do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2024 r., II FPS 1/24, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2025/5
Czepelak M., Umowa międzynarodowa jako źródło prawa prywatnego międzynarodowego, Warszawa 2008
Doczekalska A., Język prawny w tworzeniu i transpozycji prawa Unii Europejskiej. Procesy hybrydyzacji, Warszawa 2021
Dzierżanowska H., Przekład tekstów nieliterackich na przykładzie języka angielskiego, Warszawa 1990
Filipczyk H., Glosa do wyroku NSA z dnia 2 lutego 2012 r., II FSK 1398/10, „Przegląd Orzecznictwa Podatkowego” 2012/3
Frankowska M., Prawo traktatów, Warszawa 2007
Gaś S., Kilka uwag o błędach w dwustronnych umowach polsko-rosyjskich, „Comparative Legilinguistics” 2015/21
Górny K., Problemy błędnego przetłumaczenia art. 3 Konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów (CISG), „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” 2009/2
Kurek H., Język prawny i prawniczy na przełomie wieków (perspektywy badawcze i zagrożenia), „Zagadnienia Naukoznawstwa” 2015/3
Lasota M., Zienkiewicz A., Dyrektywy interpretacyjne umów międzynarodowych, „Studia Prawnoustrojowe” 2009/9
Majkowski W., Krzemińska I., Problematyka stosowania właściwej wersji językowej przepisów na przykładzie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku pomiędzy Polską a Szwecją. Glosa do wyroku NSA z dnia 27 kwietnia 2018 r., II FSK 1370/16, „Przegląd Podatkowy” 2019/5
Malinowski A., Błędy formalne w tekstach prawnych, Warszawa 2020
Masternak-Kubiak M., Przestrzeganie prawa międzynarodowego w świetle Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, Kraków 2003
Matulewska A., Jakość przekładu prawniczego a cechy języka prawa [w:] Język. Komunikacja. Informacja, t. 3, red. P. Nowak, P. Nowakowski, Poznań 2008
Menkes J., Czy leci z nami pilot? – czyli o polskich wersjach językowych bilateralnych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w obiegu prawnym w Polsce [w:] Rządy prawa jako wartość uniwersalna. Księga jubileuszowa Profesora Krzysztofa Wójtowicza, red. A. Kozłowski, Wrocław 2022
Morawski W., Rozbieżności między wersjami językowymi umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. Naczelny Sąd Administracyjny chce porządkować podatkową wieżę Babel, „Przegląd Podatkowy” 2024/10
Mostowik P., Żukowski W., Ustawa o języku polskim. Komentarz, Warszawa 2001
Osiejewicz J., Prawnomiędzynarodowe aspekty tłumaczenia traktatów, „Lingwistyka Stosowana” 2016/1
Szydło M., Opinia prawna na temat zgodności z przepisami Konstytucji RP niektórych przepisów ustawy o zmianie ustawy – Prawo lotnicze, „Zeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu” 2013/1
Trzciński J., Wiącek M., Znaczenie art. 27 konstytucji dla statusu jednostki w Rzeczypospolitej Polskiej [w:] Państwo prawa, parlamentaryzm, sądownictwo konstytucyjne. Pamięci Profesora Zdzisława Czeszejki-Sochackiego, red. A. Jamróz, Białystok 2012
Wierczyński G., Urzędowe ogłoszenie aktu normatywnego, Warszawa 2008
Dr Agnieszka Pilch
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0586-2449
Quo vadis Europa? – zmierzając ku osiągnięciu spójności w wymiarze kary
Zagadnienie spójności w wymiarze kary absorbuje naukowców europejskich już od lat 80. XX wieku. Stanowiło ono również przedmiot prac Rady Europy, których efektem było opracowanie zalecenia nr R (92) 17 Komitetu Ministrów dla Państw Członkowskich dotyczącego spójności w wydawaniu wyroków, przyjętego przez Komitet Ministrów 19 października 1992 r. Wskazania zawarte w rekomendacjach opisanych w tym dokumencie pozostają wciąż aktualne i stanowią istotny punkt odniesienia dla wysuwania postulatów reformatorskich. Artykuł ten jest głosem w dyskusji prowadzonej w środowisku naukowym państw Europy kontynentalnej w sprawie ewentualnego kierunku, jaki powinny przybrać reformy zmierzające do zapewnienia spójności orzeczniczej w zakresie wymiaru kary. W niniejszym opracowaniu najpierw przedstawiono badania i doświadczenia niemieckie i czeskie, które ukierunkowane są na znalezienie narzędzi gwarantujących osiągnięcie spójności w zakresie orzekanych sankcji karnych. Następnie dokonano oceny części z proponowanych rozwiązań i zarysowano ewentualne kierunki przeprowadzenia w Polsce reform mających prowadzić do spójności w wymiarze kary.
Słowa kluczowe: spójność, wymiar kary, reforma wymiaru kary Czechy i Niemcy, bazy orzeczeń, ośrodek badawczo-szkoleniowy
Dr Agnieszka Pilch
Jagiellonian University in Krakow, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0586-2449
Quo Vadis Europa? Aiming to Achieve Consistency in Sentencing
The issue of consistency in sentencing has been of interest to European eacademics since the 1980s. It has also been the focus of work undertaken by the Council of Europe, which resulted in the drafting of Recommendation No. R (92) 17 of the Committee of Ministers to member States concerning consistency in sentencing, which was adopted by the Committee of Ministers on 19 October 1992. The guidelines contained in the recommendations set out in this document remain relevant today and constitute an important point of reference for any reform proposals. This article is a voice in the academic debate in countries of Continental Europe on the possible direction to be taken by reforms that aim to ensure consistency in sentencing. This article first presents the German and Czech research and experience that intended to identify tools to ensure consistency in the imposition of criminal sanctions. It then assesses some of the proposed solutions and outlines possible directions for reforms in Poland that would lead to consistency in sentencing.
Keywords: consistency, sentencing, sentencing reform in the Czechia and Germany, judgment databases, research and training centre
Bibliografia
Arslan M., The main determinants of sentencing decisions in Germany, „Law & Justice Review” 2019/19
Budyn-Kulik M., Dyrektywy wymiaru kary w państwach członkowskich Unii Europejskiej, „Prawo w Działaniu” 2017/30
Cerny L., Die Bedeutung des Unrechtsbewusstseins für Gerechtigkeitsintuitionen und Strafbedürfnisse der Bevölkerung [w:] Strafen „im Namen des Volkes”?: zur rechtlichen und kriminalpolitischen Relevanz empirisch feststellbarer Strafbedürfnisse der Bevölkerung, red. J. Kaspar, T. Walter, Schriften zur Kriminologie, Band 15, Baden-Baden 2019
Dadak W., Wymiar kary a zasada równości. Uwagi na tle orzekania sankcji karnych. [w:] Zagadnienia teorii i nauczania prawa karnego. Kara łączna. Księga Jubileuszowa Profesor Marii Szewczyk, red. W. Górowski, P. Kardas, T. Sroka, W. Wróbel, Warszawa 2013
Drápal J., Individualizace trestů v České republice: Jak určujeme tresty a co o tom víme, „Státní zastupitelství” 2018/1
Drápal J., Punitive by negligence? The myths and reality of penal nationalism in the Czech Republic, „European Journal of Criminology” 2023/4, vol. 20
Drápal J. (red.), Justifying Punishment Perspectives from Post-Communist Europe, London 2025
Drápal J., Sentencing disparities in the Czech Republic: Empirical evidence from post-communist Europe, „European Journal of Criminology” 2020/2, vol. 17
Drápal J., Dušek L., Law or Authority: How Czech Penal Elites Shaped Sentencing Policy by Non-Binding Interventions, „Journal of Quantitative Criminology” 2025, vol. 42
Drápal J., Plesničar M., Sentencing Elsewhere: Structuring Sentencing Discretion in Post-communist Europe, „European Journal on Criminal Policy and Research” 2025, vol. 31
Drápal J., Šoltés M., Sentencing Decisions Around Quantity Thresholds: Theory and Experiment, 2021, https://ssrn.com/abstract=3862637 (dostęp: 2.07.2026 r.)
Galiński M., Banaszak-Grzechowiak P., Pohl Ł., Unormowania prawnokarne nadmiernie ograniczające decyzyjność sądu (zagadnienia wybrane), Warszawa 2025
Giezek J., Kardas P., Nowe ujęcie zasad i dyrektyw sądowego wymiaru kary. Kilka uwag na tle uchwalonych zmian normatywnych, „Prokuratura i Prawo” 2023/7–8
Grosse-Wilde T., Brauchen wir ein neues Strafzumessungsrecht? Gedanken anlässlich der Diskussion in der Strafrechtsabteilung des 72. Deutschen Juristentages in Leipzig 2018, „Zeitschrift für Internationale Strafrechtsdogmatik” 2019/2
Gruszczyńska B., Marczewski M., Ostaszewski P., Spójność karania. Obraz statystyczny stosowania sankcji karnych w poszczególnych okręgach sądowych, „Prawo w Działaniu” 2014/19
Grzeszczak R., Transfer myśli prawnej [w:] Interakcje. Leksykon komunikowania polsko-niemieckiego, t. 2, red. A. Gall, J. Grębowiec, J. Kalicińska, K. Kończal, I. Surynt, Wrocław 2015
Haag K., Rationale Strafzumessung, Ein entscheidungstheoretisches Modell der strafrichterlichen Entscheidung, Köln–Berlin–Bonn–München 1970
Harris L., Achieving consistency, London 2022
Herz C., Striving for Consistency: Why German Sentencing Needs Reform, „German Law Journal” 2020/8, vol. 21
Hoven E., Strafzumessungsdatenbanken und Strafzumessungskommissionen – Vorbild Australien? [w:] Auf dem Weg zu rationaler und konsistenter Strafzumessung. Empirische, rechtspolitische und rechtsvergleichende Beiträge, red. E. Hoven, T. Weigend, Schriften zum Strafrecht Band 428, Berlin 2024
Hoven E., Weigend T., Strafzumessung in den Augen der Bevölkerung. Empirische Forschung und rechtspolitische Überlegungen, [w:] Strafen „im Namen des Volkes”?: zur rechtlichen und kriminalpolitischen Relevanz empirisch feststellbarer Strafbedürfnisse der Bevölkerung, red. J. Kaspar, T. Walter, Schriften zur Kriminologie, Band 15, Baden-Baden 2019
Janowski M., Niejednolitość decyzji sędziowskich w przedmiocie wymiaru kary. Prezentacja wyników eksperymentu przeprowadzonego wśród zawodowych sędziów karnych metodą Daniela Kahnemana, Cassa Sunsteina, Davida Schkade i Ilany Ritov, „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” 2025/2
Jehle J.M., Sentencing in England and Wales. A Commentary from a German Perspective [w:] Strafzumessung. Angloamerikanische und deutsche Einblicke/ Sentencing. Anglo-American and German Insights, red. K. Ambos, Göttinger Studien zu den Kriminalwissenschaften/ Göttingen Studies in Criminal Law and Criminal Justice, vol. 38, Göttingen 2020
Kaczmarek T., Ogólne dyrektywy sądowego wymiaru kary [w:] System Prawa Karnego, t. 5, Nauka o karze. Sądowy wymiar kary, red. T. Kaczmarek, Warszawa 2017
Kaspar J., Datenbanken zur Strafzumessung – Vorbilder aus dem Ausland? [w:] Auf dem Weg zu rationaler und konsistenter Strafzumessung. Empirische, rechtspolitische und rechtsvergleichende Beiträge, red. E. Hoven, T. Weigend, Schriften zum Strafrecht Band 428, Berlin 2024
Kaspar J., Sentencing Guidelines versus freies richterliches Ermessen – Empfiehlt sich eine Reform des Strafzumessungsrechts, Gutachten C zum 72. Deutschen Juristentag, München 2018
Kaspar J., Sentencing Guidelines vs. Free Judicial Discretion – Is German Sentencing Law in Need of Reform? [w:] Strafzumessung. Angloamerikanische und deutsche Einblicke/ Sentencing. Anglo-American and German Insights, red. K. Ambos, Göttinger Studien zu den Kriminalwissenschaften/ Göttingen Studies in Criminal Law and Criminal Justice, vol. 38, Göttingen 2020
Klimczak J., Marczewski M., Ostaszewski P., Sidor P., Włodarczyk-Madejska J., Geografia karania. Obraz statystyczny spójności stosowania sankcji karnych, Warszawa 2020
Köberer W., «Iudex non calculat»: Über die Unmöglichkeit, Strafzumessung sozialwissenschaftlich-mathematisch zu rationalisieren [w:] Frankfurter kriminalwissenschaftliche Studien, Band 49, Frankfurt am Main–Berlin–Bern–New York–Wien 1996
Kozielewicz W., Problematyka sądowego wymiaru kary w postępowaniach kasacyjnym oraz apelacyjnym przed Sądem Najwyższym [w:] Dyrektywy sądowego wymiaru kary, red. J. Majewski, Warszawa 2014
Kudlich H., Koch J., The Struggle for Apposite Sentencing – With reference to Johannes Kaspar’s Report (Gutachten C) for the German Assembly of Jurists (Deutscher Juristentag) [w:] Strafzumessung. Angloamerikanische und deutsche Einblicke/ Sentencing. Anglo-American and German Insights, red. K. Ambos, Göttinger Studien zu den Kriminalwissenschaften/ Göttingen Studies in Criminal Law and Criminal Justice, vol. 38, Göttingen 2020
Kuklik J., Czech Law in Historical Contexts, Karolinum Press 2015
Łazarska A., Proces sądowego wymierzania sprawiedliwości, Warszawa 2025
Majewski J. (red.), Dyrektywy sądowego wymiaru kary, Warszawa 2014
Malin T., Tanskanen M., Regional variation in sentences for child sexual abuse: An empirical study with Finnish court data, „International Journal of Law, Crime and Justice” 2022, vol. 71
Mamak K., Dudek J., Koniewski M., Kwiatkowski D., A failed attempt to radically reduce inter-court sentencing disparities by legislation: Empirical evidence from Poland, „European Journal of Criminology” 2022/5, vol. 19
Mamak K., Dudek J., Koniewski M., Kwiatkowski D., Sex, age, education, marital status, number of children, and employment—the impact of extralegal factors on sentencing disparities, „European Journal of Crime, Criminal Law and Criminal Justice” 2022/1, vol. 30
Melezini M., Ustawowy a sądowy wymiar kary [w:] System Prawa Karnego, t. 5, Nauka o karze. Sądowy wymiar kary, red. T. Kaczmarek, Warszawa 2017
Michalska-Warias A., Judicial punishment decisions referring to offences with identical statutory punishments in the light of statistical data, „Studia Iuridica Lublinensia” 2019/4, vol. 28
Mrodzinsky T., Ograniczenie uznaniowości sędziowskiej w prawie karnym poprzez wprowadzenie w Niemczech „Sentencing Guidelines”? [w:] Dyskrecjonalna władza sędziego. Zagadnienia teorii i praktyki, red. M. Dębiński, R. Pelewicz, T. Rakoczy, Tarnobrzeg 2012
Nowicki K., Niezależność sądu oraz niezawisłość sędziowska w sprawach karnych w okresie rządów autorytarnych i totalitarnych w Polsce, „Acta Universitatis Wratislaviensis, Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” 2021/2(43)
Pietrzykowski T., Intuicja prawnicza, w stronę zewnętrznej integracji teorii prawa, Warszawa 2012
Roberts J., Sentencing Guidelines in England and Wales: Drawing Lessons after 20 years [w:] Auf dem Weg zu rationaler und konsistenter Strafzumessung. Empirische, rechtspolitische und rechtsvergleichende Beiträge, red. E. Hoven, T. Weigend, Schriften zum Strafrecht Band 428, Berlin 2024
Roberts J., Padfield N., Sentencing in England and Wales [w:] Strafzumessung Angloamerikanische und deutsche Einblicke/ Sentencing Anglo-American and German Insights, red. K. Ambos, Göttinger Studien zu den Kriminalwissenschaften/ Göttingen Studies in Criminal Law and Criminal Justice; Band 38/vol. 38, Göttingen 2020
Sankční politika a její uplatňování, red. M. Scheinost, H. Válková, Praha 2015
Staśkiewicz W., Stawecki T. (red.), Dyskrecjonalność w prawie, Warszawa 2010
Stępień-Załucka B., Niezawisłość sądownictwa a niezależność sądów i niezawisłość sędziów, „Acta Universitatis Wratislaviensis, Przegląd Prawa i Administracji” 2011/85
Strafzumessung Angloamerikanische und deutsche Einblicke/ Sentencing Anglo-American and German Insights, red. K. Ambos, „Göttinger Studien zu den Kriminalwissenschaften/ Göttingen Studies in Criminal Law and Criminal Justice” vol. 38, Göttingen 2020
Streng F., Strafzumessung und relative Gerechtigkeit, Eine Untersuchung zu rechtliche, psychologischen und soziologischen Aspekten ungleicher Strafzumessung, Heidelberg 1984
Streng F., Studien zu Strafbedürfnissen der Bevölkerung – Methoden und aktuelle Ergebnisse [w:] Strafen „im Namen des Volkes”?: zur rechtlichen und kriminalpolitischen Relevanz empirisch feststellbarer Strafbedürfnisse der Bevölkerung, red. J. Kaspar, T. Walter, Schriften zur Kriminologie, Band 15, Baden-Baden 2019
Verrel T., Brauchen wir ein neues Strafzumessungsrecht?, Juristen Zeitung 2018, 73. Jahrg., nr 17
Weigend T., No News Is Good News: Criminal Sentencing in Germany since 2000, „Crime and Justice, A Review of Research” 2016, vol. 45
Wolter W., Z problematyki wymiaru kary (średni wymiar kary), „Państwo i Prawo” 1958/7
Zalewski W., O pojmowaniu sprawiedliwości w prawie karnym, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2005/14
Zontek W., Dyskrecjonalność sędziowska jako mechanizm sprawowania wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych (zarys teoretyczny), „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2021/4
Dr Agata Cebera
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-7921-8779
Wniesienie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego za pośrednictwem kanału komunikacji elektronicznej innego niż elektroniczna skrzynka podawcza
Przedmiot opracowania stanowi analiza skutków prawnych wniesienia do WSA skargi w postaci dokumentu elektronicznego przy wykorzystaniu kanału komunikacji innego niż elektroniczna skrzynka podawcza (ESP), w szczególności za pośrednictwem systemu e-Urzędu Skarbowego lub e-Doręczeń. Sekwencyjny związek postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego generuje ryzyko uchybień w zakresie wyboru kanału komunikacji. Na tym tle w judykaturze wykształciły się dwie linie orzecznicze: 1) oparta na literalnym rozumieniu ESP i kwalifikująca tak wniesioną skargę jako niedopuszczalną, oraz 2) negująca możliwość zastosowania sankcji odrzucenia skargi, odwołująca się w szczególności do standardów prawa do sądu, przy czym zazwyczaj oparta na szerokim rozumieniu terminu ESP. Opracowanie obejmuje analizę podstaw normatywnych obu stanowisk, a także autorską propozycję rozstrzygnięcia zagadnienia, uzupełnioną o uwagi de lege lata i de lege ferenda.
Słowa kluczowe: prawo do sądu, formalizm procesowy, informatyzacja, skarga do sądu administracyjnego, kanał komunikacji, prawo publiczne
Dr Agata Cebera
Jagiellonian University in Krakow, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-7921-8779
Filing Appeals with Provincial Administrative Courts via Communication Channels Other Than Electronic Submission Inbox
The article analyses the legal effects of filing an electronic appeal with a provincial administrative court via a communication channel other than the electronic submission inbox (Polish abbreviation: ESP), in particular through the e-Tax Office system (Polish: e-Urząd Skarbowy) or e-Deliveries (e-Doręczenia). The sequential relationship between administrative proceedings and administrative-court proceedings increases the risk of procedural defects in selecting the communication channel. Against this background, two lines of case law have emerged: (1) one based on a literal understanding of ESP and treating an appeal submitted through this channel as inadmissible, and (2) one denying the applicability of the sanction of rejecting the appeal, relying in particular on the standards of the right of access to a court, while typically adopting a broad understanding of the term ESP. This article examines the normative bases of both approaches and advances an original interpretative proposal, supplemented by lex lata and lex ferenda remarks.
Keywords: right of access to a court, procedural formalism, digitalization, appeal to an administrative court, communication channel, public law
Bibliografia
Cebera A., Podwójny reżim prawny „doręczeń elektronicznych” sensu largo w postępowaniu administracyjnym jurysdykcyjnym, „Forum Prawnicze” 2023/1
Cieślak S., Formalizm procesowy w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego [w:] Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego a Kodeks postępowania cywilnego, red. T. Ereciński, K. Weitz, Warszawa 2010
Dauter B. [w:] Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2014
Firlus J.G., Glosa do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2024 r. (sygn. akt III OPS 1/23), „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2024/5
Firlus J.G. [w:] Metodyka pracy pełnomocnika w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2025
Gizbert-Studnicki T., O nieważnych czynnościach prawnych w świetle koncepcji czynności konwencjonalnych, „Państwo i Prawo” 1975/4
Jagielska M., Pietrasz P., Wiktorowska A., Wajda P. [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, R. Stankiewicz, Warszawa 2025, Legalis
Kabat A. [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2024
Kamiński M., Prawo administracyjne intertemporalne, Warszawa 2011
Kamiński M. [w:] System Prawa Administracyjnego Procesowego, t. 2, cz. 3, Czynności procesowe w postępowaniu administracyjnym ogólnym, red. G. Łaszczyca, A. Matan, Warszawa 2021
Kmiecik Z.R., Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014
Kotulski M., Nadmierny formalizm jako antywartość [w:] Antywartości w prawie administracyjnym, red. A. Błaś, Warszawa 2016
Martysz C., Szpor G. [w:] G. Szpor, C. Martysz, K. Wojsyk, Ustawa o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Komentarz, Warszawa 2015
Piątek W., Glosa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 kwietnia 2014 r. (sygn. akt SK 22/11), „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2014/4
Pietrasz P., Czy ustawodawca, nowelizując ustawę o doręczeniach elektronicznych, zapomniał o postępowaniu sądowoadministracyjnym?, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2025/4(121)
Pietrasz P., Doręczenia elektroniczne w postępowaniu administracyjnym oraz podatkowym od 10 grudnia 2023 r. a postępowanie sądowoadministracyjne, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2023/6(111)
Pietrasz P., Informatyzacja postępowania sądowoadministracyjnego (nowe rozwiązania), „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2014/5
Pietrasz P., Sieradzka M. [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. A. Skoczylas, P. Szustakiewicz, Warszawa 2023, Legalis
Skoczylas A., Piątek W., Paduch A., Hauser R. [w:] Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, red. R. Hauser, W. Piątek, A. Skoczylas, Warszawa 2025
Skoczykłoda P.T., O różnicy między luką w prawie a milczeniem prawodawcy, „Państwo i Prawo” 2025/4
Szpor G. [w:] G. Szpor, C. Martysz, K. Wojsyk, Ustawa o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Komentarz, Warszawa 2015
Wierczyński G., Redagowanie i ogłaszanie aktów normatywnych. Komentarz, Warszawa 2016
Wilbrandt-Gotowicz M., Doręczenia elektroniczne w praktyce, Warszawa 2024
Wilbrandt-Gotowicz M. [w:] Doręczenia elektroniczne. Komentarz, red. M. Wilbrandt-Gotowicz, Warszawa 2025
Woś T. [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. T. Woś, Warszawa 2016
Zembrzuski T., Formalizm procesowy a skutki wadliwego oznaczenia pisma procesowego spełniającego wymagania środka zaskarżenia, „Przegląd Sądowy” 2018/1
Zieliński M., Wykładnia prawa. Zasady – reguły – wskazówki, Warszawa 2017
Dr hab. Adriana Kalicka-Mikołajczyk
Uniwersytet Wrocławski
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1250-5052
Zakres jurysdykcji Trybunału Sprawiedliwości na podstawie art. 259 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w odniesieniu do umów międzynarodowych zawieranych między państwami członkowskimi
Zakres jurysdykcji Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w postępowaniu o uchybienie zobowiązaniom przez państwa członkowskie na podstawie art. 259 TFUE zależy od zakresu prawa Unii. Z tego powodu w kontekście skargi o uchybienie zobowiązaniom Trybunał ma kompetencje jedynie do orzekania w sprawie postępowania państwa członkowskiego naruszającego prawo UE, nie jest natomiast właściwy do badania sporów międzypaństwowych, które nie wchodzą w ramy kompetencji Unii Europejskiej. Sprawa Słowenia przeciwko Chorwacji stanowi pierwszą sprawę, w której Trybunał został poproszony o bezpośrednie zbadanie kwestii związanych ze sporem granicznym między państwami członkowskimi. W tej sprawie musiał ocenić, czy poszanowanie międzynarodowego prawa dotyczącego rozstrzygania sporów między dwoma państwami członkowskimi dotyczących przebiegu granic pomiędzy nimi może stanowić kwestię unijnego prawa. Trybunał musiał zatem zbadać, czy spór graniczny między Chorwacją a Słowenią, próba jego rozwiązania i wynikające z niego postępowanie arbitrażowe, które są kwestiami międzynarodowego prawa publicznego, mogą służyć jako podstawa skargi o uchybienie zobowiązaniom wynikającym z art. 259 TFUE. W związku z tym w niniejszej sprawie Trybunał miał możliwość określenia granic zewnętrznych swojej jurysdykcji na podstawie art. 259 TFUE.
Słowa kluczowe: spór graniczny pomiędzy państwami członkowskimi, Słowenia, Chorwacja, artykuł 259 TFUE, jurysdykcja TSUE, umowa o arbitraż
Dr hab. Adriana Kalicka-Mikołajczyk
University of Wrocław, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1250-5052
Scope of Jurisdiction of the Court of Justice Under Article 259 of the Treaty on the Functioning of the European Union in Respect of International Agreements Concluded Between Member States
The scope of jurisdiction of the Court of Justice of the European Union in an action for failure to fulfil obligations depends on the scope of EU law. For this reason, in the context of an action for failure to fulfil obligations, the Court has jurisdiction only to rule on the conduct of a Member State that is in breach of EU law, it has no jurisdiction to examine inter-State disputes that do not fall within the sphere of competence of the European Union. The case of Slovenia v. Croatia represents the first case where the Court was asked to directly examine matters relating to a border dispute between Member States. In this case, the Court had to assess whether or not respecting international law concerning the settlement of a dispute between two Member States concerning their borders could represent an issue of EU law. So, the Court had to examine whether the boundary dispute between the Croatia and Slovenia, the attempt to resolve it, and the resulting arbitration proceedings are matters of public international law that can serve as the basis of an action for failure to fulfil obligations under Article 259 of the Treaty of the Functioning of the European Union. Therefore, in this case, the Court had the opportunity to clarify the outer limits of its own jurisdiction on the basis of Article 259 TFEU.
Keywords: border dispute between Member States, Slovenia, Croatia, Article 259 TFEU, jurisdiction of the CJEU, arbitration agreement
Bibliografia
Azoulai L., The „retained powers” formula in the case law of the European Court of Justice: EU law as total law?, „European Journal of Legal Studies” 2011/4, vol. 2
Bickl T., The Border Dispute Between Croatia and Slovenia. The Stages of a Protracted Conflict and Its Implications for EU Enlargement, Springer 2021
Butler G., The Court of Justice as an inter-state court, „Yearbook of European Law” 2017, vol. 36
Cannizzaro E., Inter-Member State International Law in the EU Legal Order: Some Thoughts on Slovenia v Croatia, „Common Market Law Review” 2021, vol. 58
Cardwell P.J., Wessel R.A., EU External Relations and International Law: Divergence on Questions of „Territory” [w:] Framing Convergence with Global Legal Order: The EU and the World, red. E. Fahey, Oxford 2020
Kalicka-Mikołajczyk A., Zakres terytorialny stosowania umów handlowych Unii Europejskiej – pomiędzy teorią a praktyką. Uwagi w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, „Przegląd Sejmowy” 2022/6
Kassoti E., Between a Rock and a Hard Place: The Court of Justice’s Judgement in Case Slovenia v. Croatia, „European Papers” 2020/2, vol. 5
McGarry B., Republic of Slovenia v. Republic of Croatia. No C-457/18, „American Journal of International Law” 2021/115, vol. 101
Petrić D., A matter of (A) Political Interpretation. Some Reflections on Case C-457/18 Slovenia v. Croatia, „Nordic Journal of European Law” 2020/3, vol. 87
Dr Patrycja Piasecka
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1101-1253
Zakres podmiotowy ochrony tajemnicy zawodowej w sprawach podatkowych. Uwagi na tle wyroku TS z 29.07.2024 r., C-623/22 i wyroku TK z 23.07.2024 r., K 13/20
Przepisy dotyczące raportowania schematów podatkowych w zakresie ingerencji w tajemnicę zawodową stanowiły podstawę rozstrzygnięcia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29.07.2024 r. (C-623/22) oraz Trybunału Konstytucyjnego z 23.07.2024 r. (K 13/20). Orzeczenia te podkreślają znaczenie ochrony tajemnicy zawodowej, jednocześnie różnicując jej zakres w zależności od wykonywanego zawodu. Wyrok TS odnosi się do adwokatów i radców prawnych, natomiast wyrok TK dotyczy wyłącznie doradców podatkowych. Zestawienie obu rozstrzygnięć ujawnia rozbieżności w zakresie dopuszczalności powoływania się na tajemnicę zawodową w kontekście obowiązków raportowych. W konsekwencji powstaje problem relacji pomiędzy standardem ochrony wynikającym z prawa Unii Europejskiej a wyższym standardem ochrony przyjętym w prawie krajowym. Celem opracowania jest ustalenie, czy na mocy wyroku TS doradcy podatkowi zostali pozbawieni ochrony tajemnicy zawodowej przy raportowaniu schematów podatkowych oraz czy wyższy standard ochrony wynikający z prawa krajowego narusza zasadę pierwszeństwa prawa UE, w tym jego jednolitość i skuteczność.
Słowa kluczowe: Trybunał Konstytucyjny, schematy podatkowe, tajemnica zawodowa, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zasada pierwszeństwa prawa UE
Dr Patrycja Piasecka
Kazimierz Wielki University in Bydgoszcz, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1101-1253
Scope of Protection of Professional Privilege in Tax Matters. Comments on the Judgment of the Court of Justice of 29 July 2024, C-623/22, and the Judgment of the Constitutional Tribunal of 23 July 2024, K 13/20
The regulations on reporting tax schemes constituted the basis of the judgments of the Court of Justice of the European Union of 29 July 2024 (C-623/22) and the Polish Constitutional Tribunal of 23 July 2024 (K 13/20) to the extent to which they interfere with professional privilege. These judgments emphasise the importance of protecting professional privilege while differentiating its scope by profession practised. The judgment of the CJEU refers to attorneys-at-law and legal counsels, while the ruling of the Constitutional Tribunal applies exclusively to tax advisers. A comparison of these two decisions reveals differences regarding the admissibility to invoke professional privilege in the context of reporting obligations. This, in turn, raises the issue of the relationship between the standard of protection arising from European Union law and the higher standard of protection adopted under national law. The objective of the article is to determine whether, under the CJEU judgment, tax advisers have been deprived of the protection of professional privilege when reporting tax schemes and whether the higher level of protection under national law breaches the principle of primacy of EU law, including its uniformity and effectiveness.
Keywords: Constitutional Tribunal, tax schemes, professional privilege, Court of Justice of the European Union, principle of primacy of EU law
Bibliografia
Bień-Kacała A., Konfrontacyjne orzecznictwo polskiego i rumuńskiego sądu konstytucyjnego względem zasady pierwszeństwa prawa UE, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2024/5
Franczak A., Raportowanie schematów podatkowych niezgodne z Konstytucją, ale zgodne z Kartą Praw Podstawowych UE? Uwagi na tle wyroku TK z 23.07.2024 r., K 13/20, i wyroku TS z 29.07.2024 r., C-623/22, „Przegląd Podatkowy” 2024/11
Kardas P., Zasady ochrony tajemnicy adwokackiej w polskim systemie prawa. (Kilka uwag o praktyce sądów w zakresie zwalniania adwokatów z obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej w postępowaniu karnym) [w:] A. Bodnar i in., Ochrona tajemnicy adwokackiej (radcy prawnego) a działania władzy, Warszawa 2019
Milkowski K., Tajemnica adwokacka w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego” 2020/111
Rusinek K., Zasada pierwszeństwa prawa europejskiego w świetle Traktatu z Lizbony, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2013/2(14)
Safjan M., Dyskusja [w:] Stosowanie Karty Praw Podstawowych UE przez sądy polskie, Warszawa 2016
Taborowski M., Znaczenie art. 53 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej dla poziomu ochrony praw podstawowych w krajowym prawie konstytucyjnym, „Państwo i Prawo” 2016/1
Dr hab. prof. UŚ Sławomir Tkacz
Uniwersytet Śląski w Katowicach
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2858-2930
udział w autorstwie tekstu – 50%
Dr hab. prof. UŚ Aleksandra Wentkowska
University of Silesia in Katowice
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7631-2615
udział w autorstwie tekstu – 50%
Wolność wypowiedzi osoby składającej skargę na podstawie przepisów Prawa o ustroju sądów powszechnych i jej granice. Glosa do wyroku SN z 19.12.2024 r., IV KK 287/24
Glosowany wyrok jest kolejnym orzeczeniem Sądu Najwyższego, który podejmuje zagadnienie granic wolności słowa. Chodzi o to, że sędziowie orzekający w toku instancji niejednokrotnie nie podejmują głębszych refleksji w sprawach, w których ocena zachowania sprawców czynów zabronionych wymaga dokonania ustaleń w kategoriach, czy mieści się ono w granicach wolności słowa, a w szczególności w świetle standardów wynikających z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Sąd Najwyższy zajął się niezwykle doniosłym, z praktycznego punktu widzenia problemem odpowiedzialności osoby składającej skargę dotyczącą działalności sądów powszechnych, w treści której podniesiono zarzuty na zachowanie sędziego, uznane przez autora skargi za niezgodne z prawem. Niemniej istotnym podjętym przez SN zagadnieniem jest kwestia oceny, czy „publiczny charakter” w rozumieniu przepisów kodeksowych mają wypowiedzi przedstawione w treści pisma skierowanego do odpowiedniego urzędu w ramach postępowania karnego, administracyjnego czy skargowego.
Słowa kluczowe: wolność wypowiedzi, działanie publiczne, skarga, postępowanie sądowe, krytyka sędziego
Dr hab. prof. UŚ Sławomir Tkacz
University of Silesia in Katowice, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2858-2930
contribution to the preparation of the article – 50%
Dr hab. prof. UŚ Aleksandra Wentkowska
University of Silesia in Katowice
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7631-2615
contribution to the preparation of the article – 50%
Freedom of Expression of a Person Filing a Complaint under the Provisions of the Law on the Structure of the Ordinary Courts and its Limits. Commentary on the Ruling of the Supreme Court of 19 December 2024, IV KK 287/24
This judgment is a further ruling of the Supreme Court addressing the issue of the limits of freedom of expression. It applies to the fact that judges adjudicating at successive instances often fail to reflect more deeply in cases in which the assessment of the conduct of perpetrators of offences requires the determination of whether such conduct falls within the boundaries of freedom of expression, in particular in the light of the standards arising from the case law of the European Court of Human Rights. The Supreme Court examined an issue of exceptional practical importance, namely the liability of a person filing a complaint regarding the functioning of the ordinary courts, the content of which gives rise to allegations regarding the conduct of a judge, which the author considers to be an unlawful complaint. An equally important issue taken up by the Supreme Court is the assessment of whether statements contained in a written submission addressed to a competent authority in the course of criminal, administrative or complaint proceedings are of a “public nature” in the meaning of the respective provisions of the codes.
Keywords: freedom of expression, public action, complaint, judicial proceedings, criticism of a judge
Bibliografia
Bielska-Brodziak A., Zarzut,,błędnej wykładni”, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2006/1
Bielska-Brodziak A., Drapalska-Grochowicz M., Suska M., Petrified and Updated, or How the Interpretive Community Exercises Power Over the Meaning of Vague Terms in Legal Text (on the Example of Polish Criminal Law), „International Journal for the Semiotics of Law” 2024/37
Bielska-Brodziak A., Tkacz S., Tobor Z., Kilka uwag o wykładni prawa karnego, „Studia Prawnicze” 2009/3
Glaser S., Mogilnicki A., Kodeks karny. Komentarz, Kraków 1934
Gensikowski P., O wykładni prawa karnego [w:] Wykładnia prawa i inne problemy filozofii prawa, red. L. Morawski, Toruń 2005
Kluza J., Znieważenie w polskim prawie karnym. Przestępstwo z art. 216 k.k. w perspektywie funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości ze szczególnym uwzględnieniem orzecznictwa, „Studenckie Zeszyty Naukowe” 2017/35
Kornak M., Glosa do uchwały SN z dnia 20 czerwca 2012 r., I KZP 8/12, LEX 2012
Kulesza W., Zniesławienie i zniewaga (Ochrona czci i godności człowieka w polskim prawie karnym – zagadnienia podstawowe), Warszawa 1984
Makarewicz J., Kodeks karny z komentarzem, Lwów 1935
Mozgawa M. [w:] Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX 2026
Peiper L., Komentarz do kodeksu karnego, Kraków 1936
Sarkowicz J., Czy możliwa jest realizacja znamion czynu zabronionego zniewagi w typie kwalifikowanym na forum internetowym o charakterze zamkniętym?, „Studia Prawnicze” 2020/1
Tkacz S., Wentkowska A., Granice wolności słowa w trakcie legalnych form protestu, realizowanych w warunkach ochrony praw konstytucyjnych lub standardów konwencyjnych. Glosa do wyroku SN z 24.08.2023 r., IV KK 37/22, „Państwo i Prawo” 2025/2
Tkacz S., Wentkowska A., Granice wolności wypowiedzi. Argumentacja Rzecznika Praw Obywatelskich w kasacjach wniesionych w sprawach wykroczeń w świetle poglądów Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, „Roczniki Administracji i Prawa” 2022/2
Zgoliński I., W kwestii „granic” występku znieważenia z art. 216 kodeksu karnego, „Ius Novum” 2013/2
Mgr Maciej Zygmunt
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Szkoła Doktorska Nauk Społecznych
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2022-221X
Wojna jako kontratyp. Glosa do postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z 17.10.2025 r., VIII Kop 270/25
Glosa stanowi krytyczną analizę postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie, którym odmówiono wydania władzom niemieckim ściganego obywatela Ukrainy podejrzanego o współudział w wysadzeniu rurociągu Nord Stream 2. Podstawą tego rozstrzygnięcia było przyjęcie, że inkryminowane zachowanie nie stanowi przestępstwa w świetle prawa polskiego ze względu na możliwość wyłączenia odpowiedzialności karnej w oparciu o założenia koncepcji wojny sprawiedliwej. W opracowaniu wykazuje się, że decyzja ta jest wadliwa zarówno z perspektywy procesowej, jak i materialnoprawnej. Analizie poddano w szczególności błędne zastosowanie przeszkody braku podwójnej karalności i nieuzasadnione pominięcie przez sąd obowiązku zbadania ryzyka naruszenia praw podstawowych ściganego zgodnie z testem wynikającym z orzecznictwa TS. Opracowanie porusza także zagadnienie wadliwej rekonstrukcji norm ius ad bellum i ius in bello, wskazując, że Sąd niezasadnie odwołał się do pozbawionej mocy normatywnej doktryny wojny sprawiedliwej i błędnie presuponował możliwość objęcia sprawcy immunitetem kombatanta mimo braku spełnienia rudymentarnych warunków wynikających z międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych.
Słowa kluczowe: ENA, wojna sprawiedliwa, immunitet kombatanta, sabotaż, ius in bello
Mgr Maciej Zygmunt
Jagiellonian University in Kraków, Poland;
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2022-221X
War as a Basis for Ruling out Lawlessness. Commentary on the Ruling of the Regional Court in Warsaw of 17 October 2025, VIII Kop 270/25
The commentary is a critical analysis of the decision of the Regional Court in Warsaw, which refused to surrender a Ukrainian national to the German authorities, which were looking for him as he was suspected of involvement in the explosion of the Nord Stream 2 pipeline. The court’s reasoning was based on the assumption that the alleged conduct would not constitute a crime under Polish law because of the possibility of ruling out criminal liability on the basis of the concept of a just war. The article demonstrates that this decision is defective both procedurally and substantively. In particular, it presents an analysis of the erroneous application of the obstacle of a lack of double criminality and the unreasonable omission by the court of its obligation to examine the risk of breaching the suspect’s fundamental rights in accordance with the test developed in the case law of the Court of Justice. The commentary also addresses the defective reconstruction of the ius ad bellum and ius in bello norms, pointing out that the court unreasonably relied on the non-normative doctrine of a just war and incorrectly presupposed that the perpetrator could benefit from combatant immunity despite the failure to satisfy the basic conditions arising from international humanitarian law.
Keywords: EAW, just war, combatant immunity, sabotage, ius in bello
Bibliografia
Dinstein Y., The Conduct of Hostilities under the Law of International Armed Conflict, Cambridge 2016
Duffy H., The ‘War on Terror’ and the Framework of International Law, Cambrige 2015
Falkiewicz A., The Double Criminality Requirement in the Area of Freedom, Security and Justice – Reflections in Light of the European Court of Justice Judgment of 11 January 2017, C-289/15, Criminal Proceedings against Jozef Grundza, „European Criminal Law Review” 2017/2
Filipek P., Rozproszona europejska kontrola przestrzegania prawa do rzetelnego procesu sądowego w świetle zasady wzajemnego zaufania i wyroku C-216/18 PPU, LM, „Europejski Przegląd Sądowy” 2019/2
Grochalski M., Ius ad bellum. Od prawa do bezprawia [w:] Wojna i pokój: wybrane zagadnienia prawno-historyczne, red. E. Kozerska, P. Sadowski, A. Szymański, Opole 2013
Gworys G., Fakultatywne przesłanki odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania (istota i problemy), „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2023/4
Hudzik M., Ekstradycja i jej forma uproszczona – europejski nakaz aresztowania [w:] System Prawa Karnego Procesowego, t. 17, Współpraca międzynarodowa w sprawach karnych, red. M. Wąsek-Wiaderek, Warszawa 2025
Jachec-Neale A., The Concept of Military Objectives in International Law and Targeting Practice, London–New York 2015
Jinks D., The Declining Significance of POW Status, „Chicago Public and Legal Theory Working Paper” 2004/65
Kierzynka R., Ostropolski T., Zasada podwójnej karalności w III filarze UE, „Europejski Przegląd Sądowy” 2008/9
Kowalski M., Ius ad bellum a systemowy charakter prawa międzynarodowego [w:] Państwo a prawo międzynarodowe jako system prawa, red. R. Kwiecień, Lublin 2015
Lach A., Glosa do uchwały SN z dnia 20 lipca 2006 r., I KZP 21/06, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2007/6
Marcinko M., „Nielegalny kombatant” – problem z definicją [w:] Międzynarodowe prawo humanitarne konfliktów zbrojnych. Wyzwania XXI wieku, red. D. Bugajski, Gdynia 2008
Marcinko M., Prawo przeciwwojenne [w:] Prawo międzynarodowe publiczne – zarys systemu, red. E. Cała-Wacinkiewicz, W.S. Staszewski, Warszawa 2024
Marcinko M., Terrorists in Armed Conflicts: The Question of Combatancy [w:] Terrorism and International Law, red. M.J. Glennon, Leiden–Boston 2008
Nita-Światłowska B., Europejski nakaz aresztowania – ograniczona zasada wzajemnego zaufania, „Kwartalnik o Prawach Człowieka” 2018/1–2
Piątkowski M., Prawnomiędzynarodowy kontekst postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie Wołodymyra Żurawlowa i Nord Stream 2. Komentarz, https://obserwatormiedzynarodowy.pl (dostęp: 25.10.2025 r.)
Ramat M., The Court of Justice and the Assessment of Double Criminality Under the European Arrest Warrant Framework Decision: KL, „European Papers” 2022/3
Sandoz Y., Swinarski Ch., Zimmermann B., Commentary on the Additional Protocols of 8 June 1977 to the Geneva Conventions of 12 August 1949, Geneva 1987
Sroka T., Zadania i obowiązki sądów a populizm w prawie karnym materialnym, Kraków 2025
Taborowski M., Mechanizmy ochrony praworządności państw członkowskich w prawie Unii Europejskiej. Studium przebudzenia systemu ponadnarodowego, Warszawa 2019
Walzer M., Wojny sprawiedliwe i niesprawiedliwe. Rozważania natury moralnej z uwzględnieniem przykładów historycznych, tłum. M. Szczubiałka, Warszawa 2010
Yakoviyk I., Kharytonov S., Zaytsev O., Combatant immunity and the Russian-Ukrainian war: reopening the debate on a longstanding doctrine, „Access to Justice in Eastern Europe” 2024/7
Zając D., The European Arrest Warrant in Designer Drugs Cases: With or Without Verification of Double Criminality? „European Journal on Criminal Policy and Research” 2023/29
Zygmunt M., Obowiązek kryminalizacji jako środek ochrony konstytucyjnych praw i wolności, „Państwo i Prawo” 2025/3