Profesor Stanisław Biernat
Redaktor Naczelny „EPS”
Najwyższa grzywna wymierzona w unijnym postępowaniu antymonopolowym
Na początku lipca 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości wydał wyrok w sprawie C-738/22 P, Google i Alphabet przeciwko Komisji Europejskiej, w której rozpoznawał odwołanie strony skarżącej od wyroku Sądu Unii z września 2022 r. (T-604/18). Trybunał oddalił wszystkie sześć zarzutów skarżących i podtrzymał wymierzenie Google grzywny w wysokości 4 125 000 000 euro, z czego 1 520 605 895 euro solidarnie z jej spółką dominującą Alphabet. Powodem wymierzenia grzywny było naruszenie art. 102 TFUE oraz art. 54 porozumienia EOG, czyli nadużycie pozycji dominującej. Polegało ono na narzucaniu, w szczególności w drodze zawierania umów w sprawie preinstalacji i określania warunków udzielania licencji na pewne aplikacje, preferencji dla wyszukiwarki Google Search i przeglądarki Chrome na urządzeniach mobilnych funkcjonujących w systemie operacyjnym Android, również oferowanym przez Google. Sąd Unii i Trybunał potwierdziły kwalifikację wszystkich zachowań skarżących jako pojedynczego i ciągłego naruszenia.
Professor Stanisław Biernat
‘EPS’ Editor-in-Chief
The Biggest Fine Imposed in EU Antitrust Proceedings
The Court of Justice delivered a judgment in C-738/22 P – Google and Alphabet v European Commission at the beginning of July 2026, within which it examined the appeal lodged by the appellant against the judgment of the General Court of September 2022 (T-604/18). The CJEU dismissed all six grounds of appeal and upheld the fine of EUR 4,125,000,000 imposed on Google, for which Alphabet, its parent company, is to be jointly and severally liable to the amount of EUR 1,520,605,895. The reason for imposing the fine was an infringement of Article 102 TFEU and Article 54 of the EEA Agreement, namely the abuse of a dominant position. It involved the application of preferences for the Google Search engine and Chrome browser on mobile devices using the Android operating system, also offered by Google, in particular through pre-installation agreements and licencing terms for certain apps. The General Court and the CJEU confirmed the classification of all conduct of the appellants as a single and continuous infringement.
Aleksandra Mierzejewska
Aplikantka adwokacka przy Izbie Adwokackiej w Warszawie
(ORCID: https://orcid.org/0009-0007-7860-3740).
W kontekście dynamicznie rozwijającego się rynku mediów audiowizualnych rola krajowych organów regulacyjnych staje się kluczowa dla zapewnienia pluralizmu, ochrony konsumentów i utrzymania właściwego poziomu jakości treści medialnych. Unia Europejska wyznaczyła minimalny standard niezależności tych organów, który każde z państw członkowskich ma obowiązek zapewnić. Polskie przepisy dotyczące regulatora mediów – Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji nie czynią zadość wymogom unijnym. Zamiast tego KRRiT od wielu lat tkwi w środku politycznych sporów, co zwiększa jej podatność na zewnętrzne wpływy. Warunkiem dostosowania się do unijnych standardów jest gruntowna reforma tego organu, która zapewni mu stabilizację i właściwy dystans względem władz państwowych.
Słowa kluczowe: Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, krajowy organ regulacyjny, niezależność, prawo mediów, dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych, europejski akt o wolności mediów
Aleksandra Mierzejewska
Attorney-at-law trainee at the Warsaw Bar Association, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0009-0007-7860-3740).
Independence of National Regulators for Audiovisual Media Services in the Light of European Union Law
The role of national regulators has become a key element in the assurance of pluralism, consumer protection and the maintenance of an appropriate quality of media content in the context of the rapidly developing audiovisual media market. The European Union has set a minimum standard of independence for these regulators that each Member State must ensure. Polish regulations regarding the media regulator – the National Broadcasting Council – do not meet EU requirements. Instead, the NBC has been entangled in political disputes for many years, thus increasing its vulnerability to external influence. A fundamental reform of this regulator is needed, in order to comply with EU standards, which will ensure its stability and appropriate autonomy from the state authorities.
Keywords: National Broadcasting Council, national regulator, independence, media law, Audiovisual Media Services Directive, European Media Freedom Act
Bibliografia/References
Ananicz S., Upolitycznienie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji: nowy front w konflikcie Polski z Unią Europejską o praworządność? Komentarz, https://www.batory.org.pl/wp-content/uploads/2021/07/S.Ananicz_Upolitycznienie-KRRiT.nowy_.front_.w.konflikcie.Polski-.z.UE_.pdf (dostęp: 8.07.2026 r.).
Batura O., Kozak M., Study on the NRA independence Final Report, https://www.berec.europa.eu/system/files/2023-02/BoR%20%2822%29%20189%20_Report%20on%20NRAs%20Independence.pdf (dostęp: 19.01.2026 r.).
Bernatt M., Sznajder M., Praworządność w prawie gospodarczym – o rozszerzeniu stosowania testu LM w wyroku Sądu w sprawie T-791/19, Sped-Pro przeciwko Komisji Europejskiej i płynących z tego konsekwencjach dla stosowania prawa konkurencji w Polsce, „Europejski Przegląd Sądowy” 2022/12.
Boganowicz P., O niektórych trudnościach związanych z testem LM w prawie konkurencji – uwagi na tle wyroku Sądu z 9.02.2022 r., T-791/19, Sped-Pro przeciwko Komisji Europejskiej, „Europejski Przegląd Sądowy” 2022/12.
Brogi E. i in., The European Media Freedom Act: media freedom, freedom of expression and pluralism, European Parliament, Policy Department for Citizens’ Rights and Constitutional Affairs, Directorate-General for Internal Policies, 2023, Study PE 747.930.
Brogi E., Nenadic I., Why the European Media Freedom Act is a groundbreaking step for Europe, https://euideas.eui.eu/why-the-european-media-freedom-act-is-a-groundbreakingstep-for-europe (dostęp: 19.01.2026 r.).
Chruściak R., Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji w systemie politycznym i konstytucyjnym, Warszawa 2007.
Cole M.D., Etteldorf C., European Media Freedom Act – Background Analysis, European Parliament, Brussels 2023.
Czarny-Drożdżejko E., Ustawa o radiofonii i telewizji. Komentarz, Warszawa 2014.
Dworak J., Jędrzejewski S., Kaczmarek-Śliwińska M., Kościński K., Kowalski T., Weksler J., Media obywatelskie – założenia ustawy o mediach służby publicznej, https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.press.pl/attachments/media_obywatelskie_zalozenia_ustawy_o_mediach.pdf&ved=2ahUKEwjm88Li3MKVAxX_VfEDHS98Cp8QFnoECB0QAQ&usg=AOvVaw2-3GoW3NFftCVQlxShI1zw (dostęp: 8.07.2026 r.).
Gajek Ł., Administracyjne kary pieniężne w ustawie o radiofonii i telewizji, Warszawa 2023.
Gola J., Koncesja na rozpowszechnianie programów telewizyjnych w polskim systemie prawnym, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prawo” 2022/4101, Współczesne funkcje państwa wobec gospodarki: księga jubileuszowa Profesora Tadeusza Kocowskiego, red. K. Kiczka, W. Małecki, Wrocław 2022.
Grzesiok-Horosz A., Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji a Rada Mediów Narodowych, „Studia Politicae Universitatis Silesiensis” 2019/27.
Holtz-Bacha C., Freedom of the media, pluralism, and transparency. European media policy on new paths?, „European Journal of Communication” 2024/1(39).
Jakubowicz K., Media Publiczne. Początek końca czy nowy początek, Warszawa 2007.
Klimkiewicz B., Monitoring media pluralism in the European Union, Results of the MPM2025, Country report: Poland, European University Institute (EUI), Fiesole 2025.
Klimkiewicz B., PL – Poland [w:] The independence of media regulatory authorities in Europe, red. M. Cappello, Strasbourg, 2019.
Lis W., Status prawny Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, „Roczniki Nauk Prawnych” 2015/3.
Mutu A., The determinants of independence of audiovisual media regulators: the scope of Article 30 [w:] P.P. Parcu, E. Brogi, Research handbook on EU Media Law and Policy, Cheltenham 2021.
Patyra S. [w:] Ustawa o radiofonii i telewizji. Komentarz, red. A. Niewęgłowski, Warszawa 2021.
Polyák G., Monitoring the independence of the media regulatory body as an effective enforcement mechanism for the implementation of the AVMSD (non-final version), https://www.researchgate.net/publication/362495860_Monitoring_the_independence_of_the_media_regulatory_body_as_an_effective_enforcement_mechanism_for_the_implementation_of_the_AVMSD (dostęp: 19.01.2026 r.).
Sadomski J. [w:] Konstytucja RP. Tom II. Komentarz do art. 87–243, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016.
Stępka P., Zintegrowane ciała regulacyjne ds. komunikacji elektronicznej, Analiza Biura KRRiT 2007/2.
Szydło M., Wymóg niezależności krajowych organów regulacyjnych [w:] Krajowy parlament jako regulator sektorów sieciowych, Warszawa 2013.
Tambini D., The EU is taking practical measures to protect media freedom. Now we need theory, Centre for Media Pluralism and Media Freedom, 2023, https://cmpf.eui.eu/the-eu-is-taking-practical-measures-to-protect-media-freedom-now-we-need-theory/ (dostęp: 19.01.2026 r.).
Barbara Surdykowska
Biuro Eksperckie KK NSZZ Solidarność
(ORCID: https://orcid.org/0000-0003-4569-1274).
Artykuł analizuje projekt tzw. 28. reżimu prawa spółek (EU Inc.) (dalej Projekt 28) jako punkt wyjścia do szerszej refleksji nad charakterem integracji europejskiej. Wychodząc z założenia, że prawo spółek stanowi jeden z najbardziej rozwiniętych obszarów integracji, autorka pokazuje, że kolejne próby jego pogłębiania konsekwentnie napotykają tę samą granicę – brak zgody co do społecznego modelu przedsiębiorstwa. Na podstawie analizy konstrukcji projektu EU Inc., wcześniejszych inicjatyw legislacyjnych (SE, SPE, SUP, dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2121 z 27.11.2019 r. zmieniająca dyrektywę (UE) 2017/1132 w odniesieniu do transgranicznego przekształcania, łączenia i podziału spółek) oraz reakcji kluczowych aktorów (instytucji UE, środowisk biznesowych i związków zawodowych) artykuł wskazuje, że problem ten nie ma charakteru prawnego, lecz polityczny. Integracja gospodarcza rozwija się w sposób systemowy i kumulatywny, podczas gdy komponent społeczny przyjmuje formę rozwiązań proceduralnych, fakultatywnych lub minimalnych. W rezultacie utrzymuje się strukturalna asymetria między integracją rynkową a społeczną. Artykuł dowodzi, że 28. reżim nie przełamuje tej logiki, lecz ją potwierdza, pokazując trwałą przewagę integracji gospodarczej nad integracją społeczną w procesie rozwoju prawa Unii Europejskiej.
Słowa kluczowe: prawo spółek UE, asymetria integracji, model przedsiębiorstwa
Barbara Surdykowska
Expert Office of the National Commission of the Independent Self-Governing Trade Union “Solidarność”
(ORCID: https://orcid.org/0000-0003-4569-1274).
The Asymmetry of European Integration: The 28th Regime Corporate Legal Framework – the Market vs. the Social Model of the Enterprise
The article presents an analysis of the proposal for the so-called 28th Regime Corporate Legal Framework (EU Inc.) as a starting point for a broader reflection on the nature of European integration. Assuming that company law is one of the most advanced integration areas, the author shows that successive attempts to further integration have consistently encountered the same barrier: the lack of agreement on a social model of the enterprise. Based on the analysis of the structure of the EU Inc. proposal, previous legislative initiatives (SE, SPE, SUP and Directive (EU) 2019/2121 of the European Parliament and of the Council of 27 November 2019 amending Directive (EU) 2017/1132 as regards cross-border conversions, mergers and divisions) and the reactions of key players (EU institutions, business organisations, and trade unions), the article demonstrates that this issue is political rather than legal in nature. Economic integration develops in a systemic and cumulative manner, while the social dimension takes the form of procedural, optional or minimal solutions. As a result, a structural asymmetry between market and social integration persists. The author argues that the 28th regime does not challenge this logic, but rather confirms it, showing the enduring predominance of economic integration over social integration in the process of the development of EU law.
Opinions expressed in the article are those of the author and do not necessarily reflect those of the Independent Self-Governing Trade Union “Solidarność”
Keywords: EU company law, asymmetry of integration, model of the enterprise
Bibliografia/References
Capdevila Penalva J., 28th regime: Proposal for an EU corporate legal framework. Initial Appraisal of a European Commission Impact Assessment, European Parliamentary Research Service, PE 788.143, June 2026.
Cremers J., Company Law, Artificial Corporate Entities and Social Policy, Brussels 2020.
Fahey E., Terpan F., Zahn R., Understanding EU Legal Integration/Disintegration: In Search of New Perspectives, „CLS Working Paper Series” 2023/2.
Fichera M., The EU and Constitutional Time: The Significance of Time in Constitutional Change, Cheltenham–Northampton 2023.
Gelter M., EU Company Law Harmonization between Convergence and Varieties of Capitalism, „ECGI Law Working Paper” 2017/355.
Gorriz C., EU Company Law: Past, Present and... Future?, „Global Jurist” 2019/19(1).
Höpner M., Schmidt S.K., Seikel D., Asymmetry Resolved? Revisiting Negative and Positive European Integration, „Journal of European Public Policy” 2025/32(11).
Lindeboom J., Wessel R.A., Introduction: The Autonomy of EU Law, Legal Theory and European Integration, „European Papers” 2023/8(3).
Meyer-Erdmann M., Innovation or Evasion? How the 28th Regime ‘EU Inc.’ Undermines Collective Rights and Shifts Corporate Risk on to Workers, „ETUI Policy Brief” 2026/07.
Meyer-Erdmann M., Hoffmann A., How a 28th Company Law Regime Jeopardises Workers’ Rights, „ETUI Policy Brief”, Brussels 2025.
Moland M., Past Political Asymmetry and Present Public Opinion: How Has the Asymmetrical Federation of the EU Shaped Popular Opinion of Its Optimal Shape?, „Publius: The Journal of Federalism” 2024/54(2).
Möslein F., European Company Law in the Age of Digital Transformation: Artificial Intelligence, Data Economy, and Digital Corporate Governance, „ERA Forum” 2025/26.
Mucha A., Letterbox Companies and the Corporate Mobility Regime in the EU After Directive 2019/2121, „Review of European and Comparative Law” 2024/59(4).
Oplustil K., Mucha A., Ochrona pracowniczych uprawnień partycypacyjnych w związku z transgranicznymi reorganizacjami spółek. Cz. I. Prawo unijne, „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” 2024/11.
Scharpf F.W., The Double Asymmetry of European Integration: Or: Why the EU Cannot Be a Social Market Economy, „MPIfG Working Paper” 2009/12.
Sjåfjell B., The Missing Link in Sustainable Finance: The Role of Company Law and Corporate Governance, „Journal of Corporate Law Studies” 2021/21(2).
dr hab. Arkadiusz Wowerka, LL.M. (Kolonia), prof. UG
Uniwersytet Gdański, Katedra Prawa Cywilnego, Zakład Prawa Prywatnego Międzynarodowego
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-5000-0373).
Prawo właściwe dla odpowiedzialności odszkodowawczej członków zarządu spółki oferującej nielegalnie gry hazardowe online. Glosa do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 15.01.2026 r., C-77/24, NM, OU przeciwko TE (Wunner)
Niniejsze opracowanie stanowi omówienie wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 15.01.2026 r., C-77/24, NM, OU przeciwko TE (Wunner) dotyczącego prawa właściwego dla roszczenia z tytułu odpowiedzialności cywilnej wniesionego przez konsumenta mającego miejsce zwykłego pobytu w państwie członkowskim przeciwko dyrektorom spółki zarejestrowanej w innym państwie członkowskim prowadzącej nielegalnie gry hazardowe online w tym pierwszym państwie członkowskim. Trybunał dokonał wykładni art. 1 ust. 2 lit. d oraz art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 864/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z 11.07.2007 r. dotyczącego prawa właściwego dla zobowiązań pozaumownych (Rzym II). Autor analizuje rozstrzygnięcie Trybunału z punktu widzenia dokonanej przez TS kwalifikacji kolizyjnoprawnej przedmiotowego roszczenia. W ocenie Autora komentowany wyrok zasługuje na aprobatę. Rozstrzygnięcie Trybunału zwiększa przewidywalność i pewność prawa w przypadkach dochodzenia roszczeń deliktowych w sektorze gier hazardowych online opartych na naruszeniu zakazów nielegalnego prowadzenia takich gier w państwach zwykłego pobytu konsumentów przez spółki zarejestrowane w innych państwach.
Słowa kluczowe: roszczenia gracza z tytułu nielegalnych gier hazardowych online, prawo właściwe dla zobowiązań pozaumownych, wyłączenia; zobowiązania pozaumowne wynikające z prawa spółek, państwo, w którym powstaje szkoda
dr hab. Arkadiusz Wowerka, LL.M. (Cologne), professor of the University of Gdańsk
University of Gdańsk, Department of Civil Law, Private International Law Unit, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-5000-0373).
The Law that Applies to Liability for Damages of Directors of a Company Illegally Offering Online Games of Chance. Commentary on the Judgment of the Court of Justice of 15 January 2026, C-77/24, NM, OU v TE (Wunner)
This article discusses the judgment of the Court of Justice of 15 January 2026, C-77/24, NM, OU v TE (Wunner), concerning the law that applies to a civil liability claim brought by a consumer habitually resident in a Member State against the directors of a company registered in another Member State offering illegal online games of chance in the first Member State. The CJEU interpreted Article 1(2)(d) and Article 4(1) of Regulation (EC) No 864/2007 of the European Parliament and of the Council of 11 July 2007 on the law applicable to non-contractual obligations (Rome II). The author analyses the Court’s ruling from the point of view of the CJEU’s classification of the claim in a situation involving a conflict of law. In the author’s opinion, this judgment deserves approval. The Court’s ruling improves predictability and legal certainty in tort or delict claim proceedings in the sector of online games of chance based on the infringement of prohibitions on offering illegal games of chance in the consumers’ countries of habitual residence by companies registered in other countries.
Keywords: player’s claims for illegal online games of chance, law applicable to non-contractual obligations, exclusions, non-contractual obligations arising out of the law of companies, country in which the damage occurs
Bibliografia/References
Bayh T., Die Bereichsausnahme auf dem Gebiet des Gesellschaftsrechts in Artikel 1 Absatz 2 Buchstabe d) Verordnung Rom II, Hamburg 2014.
Gołaczyński J., Prawo prywatne międzynarodowe, Warszawa 2017.
Hohloch G., Die „Bereichsausnahmen” der Rom II-Verordnung. Zum Internationalen Privatrecht in und um Art. 1 Abs. 2 Rom II-VO, „IPRax. Praxis des Internationalen Privat- und Verfahrensrechts” 2012/2.
Junker A. [w:] Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch. Band 13. Internationales Privatrecht II. Internationales Wirtschaftsrecht. Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuche (Art. 50–253), red. J v. Hein, München 2025.
Klyta W., Osoby prawne i inne jednostki organizacyjne [w:] Prawo prywatne międzynarodowe. Komentarz, red. M. Pazdan, Warszawa 2018.
Mankowski P. [w:] European Commentaries on Private International Law. ECPIL. Commentary, t. 3, Rome II Regulation, red. U. Magnus, P. Mankowski, Köln 2019.
Magnus U. [w:] European Commentaries on Private International Law. ECPIL. Commentary, t. 3, Rome II Regulation, red. U. Magnus, P. Mankowski, Köln 2019.
Opalski A., Wiśniewski A.W., Osoby prawne i inne jednostki organizacyjne [w:] Prawo prywatne międzynarodowe. Komentarz, red. J. Poczobut, Warszawa 2017.
Pazdan M., Pacuła K., Prawo prywatne międzynarodowe. Zarys systemu, Warszawa 2026.
Pazdan M., Prawo prywatne międzynarodowe, Warszawa 2017.
Schmidt J., Rom II-VO Art. 1 [w:] beck-online.GROSSKOMMENTAR. GesamtHrsg: Gsell/Krüger/Lorenz/Reymann. Hrsg: Budzikiewicz/Weller/Wurmnest. Stand: 01.12.2025.
Wowerka A., Zakres zastosowania statutu personalnego spółki, Warszawa 2019.
Wowerka A., Wyznaczanie prawa właściwego dla osób prawnych, „Problemy Prawa Prywatnego Międzynarodowego” 2016/19.
dr hab. Adam Bieranowski, prof. uczelniany
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Katedra Prawa Cywilnego i Prawa Prywatnego Międzynarodowego
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-9649-4348).
Odmowa wpisu w księdze wieczystej po przedłożeniu ieuropejskiego poświadczenia spadkowego, które nie identyfikuje własności nieruchomości. Glosa krytyczna do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 9.03.2023 r., C-354/21, R.J.R. przeciwko Registrų centras VĮ
Artykuł stanowi krytyczny komentarz do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 9.03.2023 r., C-354/21, R.J.R. przeciwko Registrų centras VĮ, stwierdzającego, że „Artykuł 1 ust. 2 lit. l), art. 68 lit. l) i art. 69 ust. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie uregulowaniu państwa członkowskiego przewidującemu, iż wniosek o wpis nieruchomości do rejestru nieruchomości tego państwa członkowskiego może zostać oddalony, jeżeli jedynym dokumentem przedstawionym na poparcie tego wniosku jest europejskie poświadczenie spadkowe, które nie identyfikuje tej nieruchomości”.
Słowa kluczowe: rozporządzenie nr 650/2012, europejskie poświadczenie spadkowe, wpis w rejestrze nieruchomości
dr hab. Adam Bieranowski, professor of the University
University of Warmia and Mazury in Olsztyn, Poland, Department of Civil Law and International Private Law, Faculty of Law and Administration
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-9649-4348).
Rejection of Registration in the Land Register following the Presentation of a European Certificate of Succession which Does Not Identify Immovable Property. Critical Commentary on the Judgment of the Court of Justice of 9 March 2023, C-354/21, R.J.R. v Registrų centras VĮ
The article is a critical commentary on the judgment of the Court of Justice of 9 March 2023, C-354/21, R.J.R. v Registrų centras VĮ, stating that “Articles 1(2)(l), 68(l) and 69(5) of Regulation (EU) No 650/2012 of the European Parliament and of the Council of 4 July 2012 on jurisdiction, applicable law, recognition and enforcement of decisions and acceptance and enforcement of authentic instruments in matters of succession and on the creation of a European Certificate of Succession must be interpreted as meaning that they do not preclude legislation of a Member State which provides that an application for registration of immovable property in the land register of that Member State may be rejected where the only document submitted in support of that application is a European Certificate of Succession which does not identify that immovable property.”
Keywords: Regulation No 650/2012, European Certificate of Succession, registration in the land register
Bibliografia/References
Bandel S., Rechtsübergang und Rechtsbegründung durch ausländische Vindikationslegate in Deutschland Zugleich Anmerkung zum Urteil des EuGH vom 12.10.2017, C-218/16, „Mitteilungen des Bayrischen Notarvereins, der Notarkasse und der Landesnotarkammer Bayern” 2018/2.
Barešová E., Evropské dědické osvědčení a zápis do katastru nemovitostí, „Zpravodaj jednoty českých právníků” 2020/1.
Berner F., Anm. zum Urt. EuGH v.9.3.2023–C-354/21 (Ablehnung der Grundbucheintragung nach Vorlage eines Europäischen Nachlasszeugnisses, das die Immobilie nichtidentifiziert), „Deutsche Notar-Zeitschrift” 2023/12.
Bieranowski A., Dokumenty legitymacyjne w sprawach spadkowych z perspektywy komparatystycznej – uwagi na tle europejskiego poświadczenia spadkowego [w:] Polska komparatystyka prawa, red. A. Wudarski, Warszawa 2016.
Biernat S., Wykładnia prawa krajowego zgodnie z prawem Wspólnot Europejskich [w:] Implementacja prawa integracji europejskiej w krajowych porządkach prawnych, red. C. Mik, Toruń 1998.
Dadańska K.A., § 1. Rozporządzenie spadkowe w świetle działalności orzeczniczej TSUE – uwagi wprowadzające [w:] Kolizyjne i procesowe aspekty prawa rodzinnego, red. J. Gołaczyński, W. Popiołek, Warszawa 2019.
Döbereiner C., Das Gesetz zum Internationalen Erbrecht und zur Änderung von Vorschriften zum Erbschein, „Neue Juristische Wochenschrift” 2015/34.
Döbereiner C., Das internationale Erbrecht nach der EU-Erbrechtsverordnung (Teil I), „Mitteilungen des Bayrischen Notarvereins, der Notarkasse und der andesnotarkammer Bayern” 2013/5.
Dörner H., EuErbVO: Die Verordnung zum Internationalen Erb- und Erbverfahrensrecht ist in Kraft!, „Zeitschrift für Erbrecht und Vermögennachfolge” 2012/10.
Dutta A., Pauschalierter Zugewinnausgleich nach § 1371 Abs. 1 BGB bei ausländischem Güterstatut? – Vom praktischen Nutzen der funktionalen Rechtsvergleichung, „ErbR – Zeitschrift für die gesamte erbrechtliche Praxis” 2020/5.
Dutta A., Das internationale Familien- und Erbrecht in der Rechtsprechung des Gerichtshofs der Europäischen Union – die vergangenen fünf Jahre, „Zeitschrift für Europäisches Privatrecht” 2020/4.
Dutta A. [w:] Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, EuErbVO, red. J. von Hein, München 2015.
Fornasier M., Abstimmung zwischen Europaischem Nachlasszeugnisverfahren und mitgliedstaatlichem Registerrecht (zu EuGH, 9.3.2023 – Rs. C-354/21 – Registrq centras, unten S. 196, Nr. 13)
„Praxis des Internationalen Privat- und Verfahrensrechts” 2025/2.
Górecki J., Nieruchomość jako składnik spadku – uwagi na tle Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (EU) Nr 650/2012 [w:] Rozprawy z prawa prywatnego oraz notarialnego. Księga dedykowana profesorowi Maksymilianowi Pazdanowi, red. A. Dańko-Roesler, A. Oleszko, R. Pastuszko, Warszawa 2014.
Górecki J., Zapis testamentowy w prawie kolizyjnym, „Problemy Prawa Prywatnego Międzynarodowego” 2009/5.
Heidenhain S., Europäische Nachlasszeugnisse und die EU-ErbrechtsVO in der tschechischen Praxis, „Wirtschaft und Recht in Osteuropa” 2020/4.
Heidenhain S., Lauschke H., Aktuelle Entwicklungen beim Europäischen Nachlasszeugnis mit Fokus auf Litauen und die Tschechische Republik sowie den Auswirkungen für Deutschland, „Zeitschrift für Erbrecht und Vermögennachfolge” 2024/8.
Hertel Ch., Nachweis der Erbfolge im Grundbuchverfahren – bisher und nach der EuErbVO, „Zeitschrift für Erbrecht und Vermögennachfolge” 2013/13.
Janzen U., Die EU-Erbrechtsverordnung, „Deutsche Notar-Zeitschrift” 2012/7.
Kleinschmidt J., Optionales Erbrecht: Das Europäische Nachlasszeugnis als Herausforderung an das Kollisionsrecht, „Rabels Zeitschrift für ausländisches und internationales Privatrecht” 2013/4(77).
Koch E., Der Zugewinnausgleich im Todesfall und das Europäische Nachlasszeugnis, „Deutsche Notar-Zeitschrift” 2020/6.
Koszowski M., Wykładnia prawa krajowego w zgodzie z prawem Unii Europejskiej po uwzględnieniu zmian spowodowanych wejściem w życie Traktatu z Lizbony, „Studia Prawa Prywatnego” 2012/2.
Kramar S.A., Turk M., Vučko K., Final report on the conducted research on the application of the Inheritance Regulation in Croatia and Slovenia, Croatian Law Centre 2019.
Litzenburger W., Keine Grundbucheintragung auf Grundlage eines Europäischen Nachlasszeugnisses, das die Immobilie nicht identifiziert, „Fachdienst Erbrecht” 2024/1.
Lorenz S., Ehegattenerbrecht bei gemischt-nationalen Ehen– Der Einfluss des Ehegüterrechts auf die Erbquote , „Neue Juristische Wochenschrift” 2015/30.
Mayer J. [w:] Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch Bd. 9: Erbrecht §§ 1922–2385, §§ 27–35 BeurkG, red. C. Ann, S. Kessal-Wulf, München 2013.
Makowsky M. [w:] Rom-Verordnungen (Rom I – Ver tragliche Schuldverhältnisse, Rom II – Außervertragliche Schuldverhältnisse, Rom III – Ehescheidung, Trennung); HUP – Haager Unterhaltsprotokoll; EuErbVO – Erbrecht, t. 6, red. R. Hüßtege, H.P. Mansel, Baden-Baden 2015.
Marcisz P., Współpraca sądów polskich z Trybunałem Sprawiedliwości, Warszawa 2025.
Margoński M., Skutki rzeczowe zapisu windykacyjnego na tle rozporządzenia spadkowego [w:] Nowe europejskie prawo spadkowe, red. M. Pazdan, J. Górecki, Warszawa 2015.
Margoński M., Ujawnienie w europejskim poświadczeniu spadkowym udziału w spadku nabytego tytułem wyrównania dorobków w małżeństwie spadkodawcy i spadkobiercy – glosa do postanowienia Kammergericht w Berlinie z 25.10.2016 r., 6 W 80/16 (pytanie prejudycjalne w sprawie Mahnkopf, C-558/16), „Problemy Współczesnego Prawa Międzynarodowego Europejskiego i Porównawczego” 2017/15.
Margoński M., Wyłączny charakter jurysdykcji wynikającej z art. 4 unijnego rozporządzenia spadkowego (analiza na kanwie pytania prejudycjalnego w sprawie C-20/17, Oberle), „Polski Proces Cywilny” 2017/3.
Margoński M., Skutki rzeczowe zapisu windykacyjnego na tle rozporządzenia spadkowego [w:] Nowe europejskie prawo spadkowe, red. M. Pazdan, J. Górecki, Warszawa 2015.
Margoński M., Europejskie poświadczenie spadkowe, Warszawa 2022.
Napierała J., Wykładnia zgodna w orzecznictwie TSUE [w:] Wykonanie zobowiązań. Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Adamowi Brzozowskiemu, red. K. Bilewska, D. Krekora-Zając, Warszawa 2021.
Pazdan M., Aspekty kolizyjnoprawne zapisu windykacyjnego, „Problemy Prawa Prywatnego Międzynarodowego” 2015/16.
Rademacher L., EuGH: Identifizierung eines Grundstücks im Europäischen Nachlasszeugnis, „Zeitschrift für das gesamte Familienrecht” 2023/11.
Říha M., Rozhodnutí Nejvyššího soudního dvora Rakouské republiky ze dne 15. 5. 2018, sp. zn. 5Ob35/18k, „Ad Notam” 2018/ 4.
Rowiński W., Nakaz dokonywania wykładni prounijnej jako dyrektywa wykładni systemowej, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2016/1.
Schauer M., Europäisches Nachlaszeugnis [w:] Europäische Erbrechtsverordnung, red. M. Schauer, E. Scheuba, Wien 2012.
Schmidt J.P., Ausländische Vindikationslegate über im Inland belegene Immobilien – zur Bedeutung des Art. 1 Abs. 2 lit. l EuErbVO, „Zeitschrift für Erbrecht und Vermögennachfolge” 2014/3.
Schmidt J.P., Challenged Legacies – First Decision of the European Court of Justice on the EU Succession Regulation (ECJ, 12 October 2017, C-218/16 (Kubicka), „European Property Law Journal” 2018/1.
Simon U., Buschbaum M., Die neue EU – Erbrechtsverordnung, „Neue Juristische Wochenschrift” 2012/33.
Sołtys A., Obowiązek wykładni prawa krajowego zgodnie z prawem unijnym jako instrument zapewniania efektywności prawa Unii Europejskiej, Warszawa 2015.
Stade S., Die EU-Erbrechtsverordnung aus französischer Sicht, „Zeitschrift für die Steuer- und Erbrechtspraxis” 2015/3.
Tereszkiewicz P., Wysocka-Bar A., Legacy by Vindication Under the EU Succession Regulation No. 650/2012 Following the Kubicka Judgment of the ECJ, „European Review of Private Law” 2019/4.
Toader C., Erbrechtsverordnung der Europäischen Union und nationale Einflüsse [w:] Gemeineuropäisches Privatrecht in Rumänien. Neue Kodifikationen zwischen französischen, deutschen oder österreichischen und europäisch internationalen Einflüssen , red. O. Remien, L. Zidaru, Berlin 2023.
Twardoch P., Umowy małżeńskie w prawie prywatnym międzynarodowym, Warszawa 2019.
Weber J., Ein Klassiker neu aufgelegt:Die Qualifikation des § 1371 BGB unter dem Regime der Europäischen Erbrechtsverordnung, „Neue Juristische Wochenschrift” 2018/19.
Weber J., Kubicka und die Folgen: Vindikationslegate aus Sicht des deutschen Immobiliarsachenrechts – Zugleich Anmerkungen zum Urt. des EuGH v. 12. 10. 2017 – Rs. C-218/16, „Deutsche Notar-Zeitschrift” 2018/1.
Wilsch H., Die EuGH-Rechtsprechung zu den Vindikationslegaten und die Auswirkungen auf das deutsche Grundbuch- und Nachlassverfahren Zugleich Besprechung von EuGH, Urteil vom 12. 10. 2017 – Rs C-218/16, „ZfIR – Zeitschrift für Immobilienrecht” 2018/8.
Wilsch H., EuErbVO: Die Verordnung in der deutschen Grundbuchpraxis, „Zeitschrift für Erbrecht und Vermögennachfolge” 2012/10.
Wilsch H., OLG München, 12.09.2017 – 31 Wx 275/17: Aufnahme der Daten eines Grundstücks im Ausland in das Europäische Nachlasszeugnis, „Praxis der Freiwilligen Gerichtsbarkeit” 2018/1.
prof. dr hab. Witold Kulesza
Uniwersytet Łódzki, Wydział Prawa i Administracji, Katedra Prawa Karnego
(ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2593-6801).
dr hab. Jan Kulesza, prof. UŁ
Uniwersytet Łódzki, Wydział Prawa i Administracji, Katedra Prawa Karnego
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0574-9120).
Udział w autorstwie tekstu:
Witold Kulesza – 35%
Jan Kulesza – 65%
Legalność określenia mianem nazisty. Glosa do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 21.10.2025 r., 16756/24, Mortensen przeciwko Danii
W glosowanym wyroku Trybunał stwierdził naruszenie art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie 4.11.1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 w związku ze skazaniem na karę grzywny za nazwanie w internetowym wpisie kontrowersyjnego polityka „nazistą”. Zwrócił uwagę, że wypowiedź dotyczyła funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, zatem sprawy powszechnego zainteresowania, w związku z czym margines swobody ingerencji państwa był niezwykle wąski. Określenie odniesiono do polityka i osoby świadomie szukającej kontrowersji, która z tego względu powinna wykazywać się szczególnie wysokim stopniem tolerancji. Podkreślił, że choć opinia nie podlega weryfikacji z punktu widzenia prawdy i fałszu, to jednak musi być oparta na wystarczającej podstawie faktycznej. Nawet sąd wartościujący może być przesadzony, jeżeli nie istnieje faktyczna podstawa na jego poparcie. Zanegował konieczność zastosowania sankcji w postaci kary grzywny, choć nietrafnie połączył ją z potencjalnie grożącą zamianą na karę izolacyjną. Nie można zgodzić się z Trybunałem także w tym zakresie, w którym bez głębszej analizy podważył zgodność z Konwencją zastosowania odszkodowania cywilnego.
Słowa kluczowe: wolność wypowiedzi, zniesławienie, opinia, nazizm
prof. dr hab. Witold Kulesza
University of Lodz, Faculty of Law and Administration, Department of Criminal Law, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2593-6801).
dr hab. Jan Kulesza, professor of the University of Lodz
University of Lodz, Faculty of Law and Administration, Department of Criminal Law, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0574-9120).
Authors’ contributions:
Witold Kulesza – 35%
Jan Kulesza – 65%
The Legality of Describing Someone as a Nazi. Commentary on the Judgment of the European Court of Human Rights of 21 October 2025, 16756/24, Mortensen v Denmark
In the commented judgment, the Court found a violation of Article 10 of the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms signed in Rome on 4 November 1950, as amended by Protocols Nos. 3, 5 and 8, supplemented by Protocol No. 2 in connection with the conviction of the applicant and the fine for calling a controversial politician a “Nazi” in an online post. The Court noted that the remarks applied to the functioning of the justice system, and therefore a matter of public interest, as a result of which the State had an especially narrow margin of appreciation for interference. The remarks were directed at a politician and an individual deliberately seeking controversy, who must therefore display a particularly high degree of tolerance. The Court emphasised that although an opinion cannot be verified as true or false, it must have a sufficient factual basis. Even a value judgment may be excessive where there is no factual basis for its support. The Court negated the need to apply a sanction in the form of a fine, although it erroneously linked it to its potential conversion into a custodial sentence. The Court’s reasoning is also unconvincing insofar as, without a deeper analysis, it questioned the award of civil damages as to whether its compliance with the Convention.
Keywords: freedom of expression, defamation, opinion, Nazism
Bibliografia/References
Błachnio A. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Majewski, LEX 2024.
Gardocki L., Europejskie standardy wolności wypowiedzi a polskie prawo karne, „Państwo i Prawo” 1993/3.
Garlicki L. [w:] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, t. I, Komentarz do artykułów 1–18, red. L. Garlicki, Warszawa 2010.
Hofmański P., Komentarz do wybranych przepisów Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności [w:] Standardy prawne Rady Europy. Teksty i komentarze, t. 3, Prawo karne, red. E. Zielińska, D. Gajdus, A. Marek, Warszawa 1997.
Hofmański P., Satko J., Przestępstwa przeciwko czci i nietykalności osobistej. Przegląd problematyki. Orzecznictwo (SN 1918–2000). Piśmiennictwo, Kraków 2002.
Kamiński I.C., Ograniczenia swobody wypowiedzi dopuszczalne w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Analiza krytyczna, Warszawa 2010.
Kulesza J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Kulesza, Warszawa 2025.
Kulesza W., „Polskie obchody” rocznicy urodzin Hitlera w świetle prawa karnego III Rzeszy, Republiki Federalnej Niemiec i Polski, „Państwo i Prawo” 2018/7.
Kulesza W., Kulesza J., Nazizm a określenie „nazistka” jako zniesławienie osoby domagającej się prawa do aborcji, „Państwo i Prawo” 2024/8.
Kulesza W., Öffentliche Propagierung der faschistischen oder kommunistischen Staatsform und hate speech als Straftaten [w:] Strafrechtlicher Reformbedarf, red. J.C. Joerden, A.J. Szwarc, Poznań 2016.
Kulesza W., Przestępstwa przeciwko czci i nietykalności cielesnej [w:] System Prawa Karnego, t. 10, Przestępstwa przeciwko dobrom indywidualnym, red. J. Warylewski, Warszawa 2016.
Mozgawa M. [w:] Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX 2026.
Nowicki M.A., Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, LEX 2025.
Nowicki M.A., Europejska Konwencja Praw Człowieka. Wybór orzecznictwa, Warszawa 1999.
Roszkiewicz J., Glosa do wyroku SN z 13.10.2021 r., I NSNk 1/21, „Prokuratura i Prawo” 2023/10.
Skrzydło J., Wolność słowa w orzecznictwie Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Analiza porównawcza, Toruń 2013.
Zgoliński I., Zniesławienie w polskim prawie karnym. Zagadnienia teorii i praktyki, Warszawa 2013.
Prof. dr hab. Leszek Mitrus
Uniwersytet Jagielloński, Katedra Prawa Pracy i Polityki Społecznej
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1308-7358).
Czas pracy i dyżur pozazakładowy: wprowadzenie i wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 21.02.2018 r., C-518/15, Ville de Nivelles przeciwko Rudy’emu Matzakowi
Dyrektywa 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 4.11.2003 r. dotycząca niektórych aspektów organizacji czasu pracy definiuje czas pracy jako każdy okres, podczas którego pracownik pracuje, jest do dyspozycji pracodawcy oraz wykonuje swoje działania lub spełnia obowiązki, zgodnie z przepisami krajowymi lub praktyką krajową. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wiele uwagi poświęcił kwalifikacji dyżurów pracowniczych pełnionych w zakładzie pracy lub poza nim. Przedmiotem niniejszego opracowania jest wyrok TS z 21.02.2018 r., C-518/15, Ville de Nivelles przeciwko Rudy’emu Matzakowi, w którym za czas pracy został uznany dyżur w miejscu zamieszkania połączony z obowiązkiem stawienia się na wezwanie pracodawcy w ciągu ośmiu minut, który to obowiązek znacząco ogranicza możliwość skupienia się pracownika na innych sprawach. Analizowane rozstrzygnięcie zapoczątkowało linię orzeczniczą dotyczącą sytuacji pracowników, którzy podczas dyżuru nie są zobowiązani do fizycznego przebywania w miejscu pracy, ale powinni pozostawać w kontakcie z pracodawcą oraz być w stanie podjąć obowiązki pracownicze w krótkim czasie. Trybunał sformułował kryteria pozwalające na uznanie takiego dyżuru pozazakładowego za czas pracy lub okres odpoczynku. Przesłanki wskazane przez TS nie są wolne od kontrowersji, a ich stosowanie może w praktyce powodować problemy.
Słowa kluczowe: dyrektywa 2003/88, czas pracy, okres odpoczynku, dyżur w miejscu pracy, dyżur pozazakładowy
prof. dr hab. Leszek Mitrus
Jagiellonian University, Department of Labour Law and Social Policy, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1308-7358).
Working Time and Stand-by Time at Home: Introduction and the Judgment of the Court of Justice of 21 February 2018, C-518/15, Ville de Nivelles v Rudy Matzak
Directive 2003/88/EC of the European Parliament and of the Council of 4 November 2003 concerning certain aspects of the organisation of working time defines working time as any period during which the worker is working, at the employer’s disposal and carrying out his activity or duties, in accordance with national laws and/or practice. The Court of Justice of the European Union paid much attention to the classification of employees’ on-call time spent at the place of work or stand-by time at home. This article refers to the CJEU judgment of 21 February 2018, C-518/15, Ville de Nivelles v Rudy Matzak recognising stand-by time which a worker spends at home with the duty to respond to calls from his employer within eight minutes, very significantly restricting the opportunities for other activities, as working time. This ruling initiated a line of judgments on the situation of employees, who while on call, are not required to be physically present at the place of work, but should be available to the employer and ready to quickly take up their duties. The CJEU formulated criteria enabling such stand-by time to be considered as either working time or a rest period. The criteria specified by the CJEU are not uncontroversial and their application can cause problems in practice.
Keywords: Directive 2003/88, working time, rest period, on-call time at the place of work, stand-by time at home
Bibliografia/References
Gramano E., Stand-by time by the Court of Justice’s Lens, „European Labour Law Journal” 2022/4.
Mitrus L., Defining working time versus rest time: An analysis of the recent CJEU case law on stand-by time, „European Labour Law Journal” 2023/1.
Mitrus L., Pojęcie czasu pracy w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości [w:] Studia z prawa pracy. Księga pamiątkowa ku czci Docenta Jerzego Logi, red. Z. Góral, Łódź 2007.
Mitrus L., Potential implications of the Matzak judgment (quality of rest time, right to disconnect), „European Labour Law Journal” 2019/4.
Mitrus L., Working Time Directive [w:] EU Labour Law. A Commentary, red. C. Hiessl, Alphen aan den Rijn 2025.
Popma J., Jaspers T., Occupational Health and Safety and Working Time [w:] European Labour Law, red. T. Jaspers, F. Pennings, S. Peters, Cambridge 2024.
Skoczyński J., Pojęcie czasu pracy w prawie Unii Europejskiej [w:] Czas pracy, red. L. Florek, Warszawa 2011.
Świątkowski A.M., Bezpieczeństwo i higiena pracy, Kraków 2003.
Świątkowski A.M., Dyżur pracowniczy. Zagadnienia prawne dotyczące relacji pojęć „czas pracy” i „okres odpoczynku” w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, „Przegląd Sądowy” 2018/11–12.
Orzecznictwo Sądu Najwyższego – dr Michalina Szpyrka (ekspert w Ministerstwie Rozwoju i Technologii oraz adiunkt w Zakładzie Prawa Administracyjnego Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7678-5287).
Case law of the Supreme Court – dr Michalina Szpyrka (the author is an expert at the Ministry of Economic Development and Technology and an assistant professor at the Department of Administrative Law at the Institute of Legal Sciences of the Polish Academy of Sciences; ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7678-5287).
Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – dr Robert Talaga (sędzia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu,
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5281-2188).
Case law of the Supreme Administrative Court – dr Robert Talaga (the author is a judge at the Provincial Administrative Court in Poznań, Poland,
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5281-2188).