Prawo do korzystania i rozpowszechniania utworu w środowisku cyfrowym – linkowanie, streaming oraz User-Generated Contentdr hab. Maciej Siwicki, prof. UMK, LL.M.
Instytut Stosunków Międzynarodowych, Wydział Nauk o Polityce i Bezpieczeństwie, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3120-0211
Prawo do korzystania i rozpowszechniania utworu w środowisku cyfrowym – linkowanie, streaming oraz User-Generated Content
Autor analizuje zjawiska linkowania, streamingu oraz User-Generated Content przez pryzmat klasycznych konstrukcji prawa autorskiego, ze szczególnym uwzględnieniem prawa do publicznego udostępniania utworu. Wskazuje na trudności wynikające z niedostosowania tradycyjnych pojęć prawnych do współczesnych realiów technologicznych. Uwzględniając różnice między kontynentalnym a anglosaskim modelem ochrony oraz dorobek orzeczniczy Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, autor proponuje możliwe kierunki wykładni oraz perspektywy rozwoju regulacji w środowisku cyfrowym.
Słowa kluczowe: prawo autorskie, Internet, linkowanie, streaming, publiczne udostępnianie, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, dystrybucja cyfrowa
Dr Hab. Maciej Siwicki, professor of the Nicolaus Copernicus University, LL.M.
Institute of International Relations, Faculty of Political Science and Security Studies, Nicolaus Copernicus University in Toruń, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3120-0211
The right to use and distribute works in the digital environment – hyperlinking, streaming and user-generated content
This article presents an analysis of the phenomena of hyperlinking, streaming and user-generated content from the point of view of traditional copyright frameworks, with particular emphasis on the right of communication to the public. It highlights the challenges arising from the misalignment between traditional legal concepts and contemporary technological realities. Drawing on the distinctions between continental and common law copyright models, as well as the relevant case law of the Court of Justice of the European Union (CJEU), the author proposes possible interpretative approaches and potential directions for regulatory development in the digital environment.
Keywords: copyright, Internet, hyperlinking, streaming, communication to the public, Court of Justice of the European Union, digital distribution
Bibliografia / References
Barta J., Markiewicz R., Prawo autorskie i prawa pokrewne. Przepisy wraz z wprowadzeniem, Warszawa 2021.
Barta J., Markiewicz R., Matlak A., Ochrona praw autorskich i pokrewnych na podstawie konwencji międzynarodowych [w:] System Prawa Prywatnego, t. 13, Prawo autorskie, red. J. Barta, Warszawa 2017.
Bromski J., Serwisy streamingowe i operatorzy VOD działają w Polsce na uprzywilejowanych zasadach, „Gazeta Prawna” z 6.05.2020 r., https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/10750043,oplata-od-serwisow-vod-stowarzyszenie-filmowcow-polskich.html (dostęp: 8.06.2026 r.).
Chwalba J. [w:] Ustawy autorskie. Komentarze, t. I, red. R. Markiewicz, Warszawa 2020.
Gliściński K. [w:] Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, red. A. Michalak, Kraków 2019.
Klafkowska-Waśniowska K. [w:] Ustawy autorskie. Komentarze, t. I, red. R. Markiewicz, Warszawa 2020.
Laskowska-Litak E. [w:] Prawo autorskie. Komentarz do wybranego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE, red. E. Laskowska-Litak, R. Markiewicz, Warszawa 2019.
Poźniak-Niedzielska M., Szczotka J., Prawo autorskie. Zarys problematyki, Warszawa 2020.
STOART, Licencje i opłaty, [2026], https://stoart.org.pl/publiczne-odtwarzanie/licencje-i-oplaty (dostęp: 8.06.2026 r.).
Traple E. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 13, Prawo autorskie, red. J. Barta, Warszawa 2007.
dr Łukasz Goździaszek
Centrum Badań Problemów Prawnych i Ekonomicznych Komunikacji Elektronicznej, Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii, Uniwersytet Wrocławski, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-3843-5037
Postacie papierowa i elektroniczna w prawie postępowania cywilnego
W artkule przedstawiono wyniki analizy zastosowania w prawie postępowania cywilnego dwóch relatywnie nowych pojęć: „postaci papierowej” i „postaci elektronicznej”. Pojęcia te nie są powiązanie z regulacjami prawa materialnego cywilnego w zakresie formy czynności prawnych. Główną przyczyną ich wprowadzenia do Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) jest informatyzacja. Regulacje informatyczne skupiają się jednak przede wszystkim na sposobie przesyłania pism i dokumentów, a nie na „postaci” tego, co jest przesyłane. Choć nie jest to wyrażone wprost w zakresie pism procesowych, to obecne brzmienie art. 126 § 5 k.p.c. pozwala przyjąć, że ustawodawca traktuje pojęcie „pisma” jako obejmujące „postać elektroniczną”, „postać papierową”, ale też nienazwane jego postacie. Odmienna sytuacja występuje zaś w przypadku sposobu wnoszenia i doręczania pism procesowych oraz załączników. W tym zakresie występują rozbudowane normy ogólne, ściśle określające dopuszczalne metody komunikacji, co jednak nie oznacza, że mają one zawsze zastosowanie. Ich wykorzystanie jest zależne od warunków wskazanych w tych przepisach.
Słowa kluczowe: postępowanie cywilne, informatyzacja, postać elektroniczna, postać papierowa
Dr Łukasz Goździaszek
Centre of Studies of Legal and Economic Problems of Electronic Communication, Faculty of Law, Administration and Economics, University of Wroclaw, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-3843-5037
Paper and electronic forms in civil procedure law
The article presents the results of an analysis of the use of two relatively new concepts in civil procedure law, namely ‘paper form’ and ‘electronic form’. These concepts are not related to the substantive civil law regulations regarding form. The main reason for their introduction into the Civil Procedures Code (CPC) is computerization. However, IT regulations primarily focus on the method of sending documents and pleadings and not on the ‘form’ of what is sent. Although this is not explicitly stated in the context of procedural documents, the current Article 126 § 5 CPC enables the acceptance that the legislator treats the concept of ‘pleading’ as encompassing ‘electronic form’, ‘paper form’, as well as its unspecified forms. The situation is different in the case of the method of filing and serving procedural documents and attachments. In this respect, there are extensive general standards that strictly define permissible methods of communication, which, however, does not mean that they are always applicable. Their use depends on the conditions specified in these provisions.
Keywords: civil procedure, computerization, electronic form, paper form
Bibliografia / References
Berutowicz W., Przewodnik do nauki postępowania cywilnego w zarysie, Wrocław 1973.
Bodio J., Pisma procesowe w elektronicznym postępowaniu upominawczym – warunki formalne i uzupełnienie ich braków [w:] Elektroniczne postępowanie upominawcze. Doświadczenia i perspektywy, red. K. Flaga-Gieruszyńska, A. Jakubecki, J. Misztal-Konecka, Lublin 2017.
Broniewicz W., Postać orzeczenia kończącego postępowania rewizyjne w procesie cywilnym, „Palestra” 1986/10.
Cieślak S., Elektroniczne czynności sądowe – perspektywy rozwoju [w:] Informatyzacja postępowania cywilnego. Teoria i praktyka, red. K. Flaga-Gieruszyńska, J. Gołaczyński, D. Szostek, Warszawa 2016.
Cieślak S., Forma czynności w procesie cywilnym – stan obecny i perspektywy rozwoju [w:] Postępowanie rozpoznawcze w przyszłym Kodeksie postępowania cywilnego. Materiały ze Zjazdu Katedr i Zakładów Postępowania Cywilnego w Katowicach-Kocierzu (26–29.09.2013 r.), red. K. Markiewicz, A. Torbus, Legalis 2014.
Cieślak S., Formalizm postępowania cywilnego, Warszawa 2008.
Dalka S., Obowiązkowa forma pisemna czynności procesowych stron w procesie cywilnym, „Palestra” 1976/2.
Dziurda M., Wnoszenie pism procesowych przez portal informacyjny w postępowaniu cywilnym z perspektywy radcy prawnego, „Temidium” 2026/1.
Flaga-Gieruszyńska K. [w:] K. Flaga-Gieruszyńska, A. Zieliński, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Legalis 2025.
Flaga-Gieruszyńska K. [w:] Postępowanie w sprawach gospodarczych. Komentarz do wybranych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, red. K. Flaga-Gieruszyńska, Legalis 2021.
Flaga-Gieruszyńska K., Zieliński A., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Legalis 2025.
Flejszar R., Konstrukcja czynności dyspozycji materialnej [w:] Instytucje postępowania cywilnego, red. Ł. Błaszczak, J. Studzińska, Warszawa 2025.
Fruk A., Czynności procesowe – wnioski i postulaty w kontekście relacji do czynności materialnoprawnych, „Polski Proces Cywilny” 2023/2.
Grzegorczyk P., Dopuszczalność wniesienia środka zaskarżenia w postaci elektronicznej (Zagadnienie prawne), „Monitor Prawniczy” 2012/19.
Gudowski J., Pełnomocnictwo procesowe na tle podziału prawa na prywatne i publiczne, „Polski Proces Cywilny” 2011/1.
Jakubecki A., O związkach cywilnego prawa procesowego i materialnego – subsydiarność czy autonomia?, „Państwo i Prawo” 2023/6.
Jankowski J., Wadliwa postać orzeczenia sądu I instancji w procesie cywilnym, „Palestra” 1987/12.
Kaczmarek-Templin B., Formalizm procesowy a nowe przepisy odnoszące się do dokumentów w procesie cywilnym, „Prawo Mediów Elektronicznych” 2017/1.
Kaczmarek-Templin B., Rozporządzenie eIDAS jako samoistna podstawa wnoszenia pism procesowych drogą elektroniczną?, „Studia Iuridica Toruniensia” 2023/1.
Kościółek A., Dopuszczalność wniesienia środka odwoławczego drogą elektroniczną. Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 23.05.2012 r. (III CZP 9/12), „Państwo i Prawo” 2014/8.
Kościółek A., Elektroniczne czynności procesowe de lege lata i de lege ferenda [w:] Informatyzacja postępowania cywilnego. Teoria i praktyka, red. K. Flaga-Gieruszyńska, J. Gołaczyński, D. Szostek, Warszawa 2016.
Kościółek A., Elektroniczne czynności procesowe w sądowym postępowaniu cywilnym, Warszawa 2012.
Kot J., Forma orzeczenia, sposób oraz skutki umorzenia postępowania w sądowym postępowaniu cywilnym, „Palestra” 1979/8–9.
Kulski R., Umowy procesowe w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2006.
Łobocka-Szok M., Dopuszczalność udzielenia pełnomocnictwa procesowego na gruncie k.p.c. w formie dokumentu elektronicznego w rozumieniu art. 781 § 1 k.c., „Monitor Prawniczy” 2024/9.
Pietrzyk M. [w:] M. Dziurda, M. Pietrzyk, M. Sieńko, Kodeks postępowania cywilnego i inne ustawy. Komentarz do nowelizacji z 2025 roku, red. M. Dziurda, Warszawa 2025.
Pyziak-Szafnicka M., Czynności cywilnoprawne a czynności procesowe, „Państwo i Prawo” 2023/6.
Rudkowska-Ząbczyk E., Pisemne czynności procesowe w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2008.
Rudkowska-Ząbczyk E., Pisma procesowe wnoszone w postępowaniu cywilnym na elektronicznych nośnikach informatycznych, „Prawo Mediów Elektronicznych” 2006/5.
Rylski P., Czynności procesowe a czynności cywilnoprawne – zarys problematyki, „Państwo i Prawo” 2023/6.
Sadza A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. P. Rylski, A. Olaś, Legalis 2025.
Sieńko M. [w:] M. Dziurda, M. Pietrzyk, M. Sieńko, Kodeks postępowania cywilnego i inne ustawy. Komentarz do nowelizacji z 2025 roku, red. M. Dziurda, Warszawa 2025.
Szostek D., Nowe ujęcie dokumentu w polskim prawie prywatnym ze szczególnym uwzględnieniem dokumentu w postaci elektronicznej, Warszawa 2012.
Tacij P., Pisma i dokumenty składane przez portal informacyjny w postępowaniu cywilnym, „Przegląd Sądowy” 2026/3.
Tacij P., Treści cyfrowe i niepoświadczone kopie jako dowód w procesie cywilnym, Warszawa 2026.
Torbus A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. I, Komentarz. Art. 1–205, red. A. Marciniak, Legalis 2019.
Uliasz M., Doręczenia dokonywane drogą elektroniczną w sądowym postępowaniu egzekucyjnym, „Prawo Mediów Elektronicznych” 2017/1.
Wójcik-Krokowska N., Wnoszenie środków odwoławczych drogą elektroniczną, „Glosa” 2015/2.
Zalesińska A., Wpływ informatyzacji na założenia konstrukcyjne procesu cywilnego, Warszawa 2016.
dr Aleksandra Fruk (wcześniej Budniak-Rogala), LL.M.
Zakład Postępowania Cywilnego, Instytut Prawa Cywilnego, Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii, Uniwersytet Wrocławski; adwokat, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1391-3506
E-ugoda w postępowaniu cywilnym – (dys)pozytywny efekt (nie)pożądanej regulacji z zakresu informatyzacji
Tytuł artykułu stanowi swoistą grę słów mającą na celu uwypuklenie nadrzędnych determinantów przedmiotu rozważań. Autorka omawia zmiany wprowadzone do procedury cywilnej na mocy nowelizacji z 2025 r. odnoszące się do wymogów dotyczących formy ugód sądowej i mediacyjnej zawieranych w trybie zdalnym oraz powiązane z tym nova normatywne w zakresie postępowania w przedmiocie zatwierdzenia ugody dokonanej w ramach mediacji umownej. W artykule przedstawiono istotne argumenty przemawiające za dokonaniem niezbędnych modyfikacji w przedmiotowym zakresie, gdyż obowiązujące dotychczas regulacje odnoszące się do weryfikowanych instytucji budziły istotne zastrzeżenia i relewantny niedosyt. Zaprezentowano również koincydentalną wykładnię analizowanych przepisów wprowadzonych nowelizacją z 2025 r., co umożliwiło dokonanie ich konstruktywnej oceny. Rozważania wieńczy koncepcja wprowadzenia do języka prawniczego nowego i nowoczesnego określenia „e-ugoda”. Zaproponowana nomenklatura pojęciowa wpisuje się w bieżące realia i oczekiwania społeczne związane z intensywnym rozwojem informatyzacji, nawiązując równocześnie do pozostających w niewątpliwej kooperacji i mających już od pewnego czasu zastosowanie w postępowaniu cywilnym terminów „e-rozprawa” i „e-mediacja”.
Słowa kluczowe: e-ugoda, ugoda sądowa, ugoda mediacyjna, posiedzenie zdalne, mediacja zdalna
Dr Aleksandra Fruk (previously Budniak-Rogala), LL.M.
Civil Procedure Department, Institute of Civil Law, Faculty of Law, Administration and Economics, University of Wrocław; attorney-at-law, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1391-3506
E-settlement in civil proceedings – (dis)positive effect of (un)desirable regulation regarding computerization
The title of this article is a play on words intended to emphasize the overriding determinants of the subject matter of the considerations. The author discusses the changes introduced into the civil procedure under the 2025 amendment regarding the requirements of the form of court and mediation settlements concluded remotely, as well as the related normative changes regarding the procedure for approving settlements reached through contractual mediation. The article presents significant arguments for making the necessary modifications in this respect, because the regulations that have been applicable to date regarding the institutions under review have given rise to significant reservations and relevant shortcomings. A coincidental interpretation of the said regulations introduced by the 2025 amendment has also been presented, which has enabled a constructive assessment to be made. The considerations are concluded with a concept of introducing a new and modern term, namely ‘e-settlement’, into legal language. The proposed terminology reflects the current realities and social expectations related to the rapid development of computerization, while also referencing the terms ‘e-hearing’ and ‘e-mediation’, which undoubtedly remain in cooperation and have been used in civil proceedings for some time.
Keywords: e-settlement, court settlement, mediation settlement, remote hearing, remote mediation
Bibliografia / References
Antoszek T.P., Dopuszczalność e-mediacji w polskim systemie prawnym – wybrane aspekty prawne [w:] Mediacja w prawie, red. J. Czapska, M. Szeląg-Dylewski, Kraków 2014.
Arkuszewska A., Sposoby i formy zawarcia ugody mediacyjnej w dobie pandemii COVID-19, „Acta Iuridica Resoviensia” 2022/1.
Arkuszewska A.M., Informatyzacja pozasądowych form rozwiązywania sporów [w:] Prawo nowych technologii, red. K. Flaga-Gieruszyńska, J. Gołaczyński, Warszawa 2021.
Banaszewska A., Obowiązek dążenia do ugodowego załatwienia sporów – postulat czy zasada postępowania cywilnego? [w:] Zasady postępowań sądowych w perspektywie ostatnich nowelizacji, red. D. Gil, E. Kruk, Lublin 2016.
Derlatka J., Czy dążenie do ugodowego załatwienia sprawy cywilnej stanowi obowiązek sądu? – głos w dyskusji, „Monitor Prawniczy” 2018/20.
Derlatka J., Zasady mediacji w postępowaniu cywilnym – uwagi prakseologiczne i prawnoporównawcze, „Polski Proces Cywilny” 2018/3.
Dziurda M., Najważniejsze zmiany w k.p.c. wynikające z nowelizacji z 5.08.2025 r., LEX 2025.
Dziurda M., Rozprawy zdalne po nowelizacji k.p.c., LEX 2023.
Dziurda M., Wnoszenie określonych pism procesowych w postępowaniu cywilnym za pośrednictwem portalu informacyjnego, LEX 2025.
Flaga-Gieruszyńska K., Wpływ wykluczenia cyfrowego na ograniczenie dostępu do sądu w sprawach cywilnych, „Prawo i Więź” 2023/4.
Flejszar R., Zasada dyspozycyjności w procesie cywilnym, Warszawa 2016.
Fruk A., Adwokat jako pełnomocnik w mediacji cywilnej [w:] Zawody zaufania publicznego w społeczeństwie obywatelskim, red. K. Mularczyk, A. Zalesińska, Wrocław 2025.
Fruk A., E-mediacja w postępowaniu cywilnym – pożądana regulacja czy absurdalna hiperinflacja? Przepis art. 18311 zd. 3 k.p.c. jako kolejny przykład (nie)kompetencji (ir)racjonalnego ustawodawcy, „Polski Proces Cywilny” 2025/2.
Fruk A., E-rozprawa w postępowaniu cywilnym – standaryzacja czy destabilizacja? Dekalog zmian art. 151 k.p.c. wprowadzonych nowelizacją z 2024 r., „Monitor Prawniczy” 2024/9.
Fruk A., May J., Posiedzenie zdalne w postępowaniu cywilnym – geneza, standardy i perspektywy (cz. I – zagadnienia ogólne), „Folia Iuridica Universitatis Wratislaviensis” 2023/12 (2).
Fruk A., May J., Posiedzenie zdalne w postępowaniu cywilnym – geneza, standardy i perspektywy (cz. II – posiedzenie zdalne na gruncie tzw. ustawy covidowej), „Folia Iuridica Universitatis Wratislaviensis” 2024/13 (2).
Gołaczyński J., e-Sąd przyszłości, „Monitor Prawniczy” 2019/2.
Gołaczyński J., Informatyzacja postępowania cywilnego. Od odrębności do modelu podstawowego, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2022/5.
Gołaczyński J., Dymitruk M., Rozprawa zdalna i doręczenia elektroniczne w dobie pandemii COVID-19 po wejściu w życie nowelizacji z 28.05.2021 r., „Monitor Prawniczy” 2021/13.
Gołaczyński J., Kotecka-Kral S., Elektronizacja pism procesowych, doręczeń i posiedzeń jawnych w postępowaniu cywilnym w okresie pandemii COVID-19, „Polski Proces Cywilny” 2020/4.
Gołaczyński J., Zalesińska A., Nowe technologie w sądach na przykładzie wideokonferencji i składania pism procesowych i doręczeń elektronicznych w dobie pandemii COVID-19, „Monitor Prawniczy” 2020/12.
Goździaszek Ł. [w:] E-Sąd. Wnoszenie pism procesowych za pośrednictwem PI i systemów teleinformatycznych, e-doręczenia. Komentarz praktyczny, red. J. Gołaczyński, A. Zalesińska, Warszawa 2026.
Jasińska K., E-rozprawa w postępowaniu cywilnym a prawo do sądu i możliwość obrony swych praw, „Studia Prawnicze. Rozprawy i Materiały” 2021/2.
Karaś G. [w:] E-Sąd. Wnoszenie pism procesowych za pośrednictwem PI i systemów teleinformatycznych, e-doręczenia. Komentarz praktyczny, red. J. Gołaczyński, A. Zalesińska, Warszawa 2026.
Klimas K., Standardy techniczno-informatyczne i organizacyjne posiedzeń zdalnych w świetle nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego [w:] Zdalne rozprawy w postępowaniu cywilnym, red. A. Łazarska, Warszawa 2025.
Klimas K. [w:] E-Sąd. E-doręczenia, rozprawy zdalne, systemy teleinformatyczne w sądownictwie. Komentarz praktyczny, red. J. Gołaczyński, A. Zalesińska, Warszawa 2024.
Kościółek A., Konstytucyjność wyłączenia jawności posiedzeń sądowych w postępowaniu cywilnym – przyczynek do dyskusji, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2023/2.
Kościółek A., Arkuszewska A., Zdalne posiedzenia sądowe – ewolucja czy rewolucja? [w:] Prawo Nowych Technologii. Księga z okazji jubileuszu 20-lecia działalności Centrum Badań Problemów Prawnych i Ekonomicznych Komunikacji Elektronicznej i Studenckiego Koła Naukowego – Blok Prawa Komputerowego, red. J. Gołaczyński, Warszawa 2022.
Kotwicka W., E-mediacja jako pozasądowa metoda rozwiązywania sporów konsumenckich, „Prawo Mediów Elektronicznych” 2017/3.
Krakowiak M., Rozprawa elektroniczna w polskim postępowaniu cywilnym [w:] Rozstrzyganie spraw cywilnych. Aktualne wyzwania i perspektywy, red. M. Białecki, S. Kotas-Turoboyska, F. Manikowski, J. Słyk, E. Szczepanowska, Warszawa 2022.
Łazarska A., Zdalne rozprawy cywilne – wyzwanie czy zagrożenie dla rzetelnego procesu? [w:] Nowoczesne technologie. Szansa czy zagrożenie dla funkcjonowania przedsiębiorców w obrocie prawnym i postępowaniach sądowych, red. A. Kidyba, A. Olejniczak, Warszawa 2022.
Mania K., Online Dispute Resolution [w:] Mediacja. Teoria, normy, praktyka, red. K. Płeszka, J. Czapska, M. Araszkiewicz, M. Pękala, Warszawa 2017.
Milczek Z., Zawieranie ugód sądowych w trakcie tzw. rozpraw zdalnych, „Palestra” 2024/5.
Misztal-Konecka J., Ugoda w postępowaniu cywilnym. Studium z zakresu prawa polskiego na tle prawa rzymskiego, Lublin 2019.
Mucha J., Dążenie do ugodowego załatwiania spraw zasadą postępowania cywilnego? Refleksje na tle ustaw nowelizujących przepisy Kodeksu postępowania cywilnego z 2015 i 2019 r. [w:] Realizacja zasad postępowania cywilnego na tle aktualnych zmian k.p.c., red. M. Skibińska, „Acta Iuridica Lebusana” 2022/21.
Pietrzyk M. [w:] M. Dziurda, M. Pietrzyk, M. Sieńko, Kodeks postępowania cywilnego i inne ustawy. Komentarz do nowelizacji z 2025 r., red. M. Dziurda, LEX 2025.
Rzewuski M., Ugoda na rozprawie zdalnej, LEX 2024.
Szwiec J., Mediacja i ugoda mediacyjna w polskim prawie cywilnym, Warszawa 2025.
Świder M., Posiedzenie zdalne w trybie art. 15zzs1 ustawy COVID-19 w kontekście prawa do rzetelnego procesu, „Monitor Prawniczy” 2022/19.
Weitz K., Gajda-Roszczynialska K., Alternatywne metody rozwiązywania sporów ze szczególnym uwzględnieniem mediacji [w:] Mediacja w sprawach gospodarczych. Praktyka – teoria – perspektywy, red. A. Torbus, Warszawa 2015.
Wiśniewski T., O niektórych teoretycznych i praktycznych dylematach rozpraw zdalnych w świetle standardów rzetelnego procesu cywilnego, „Krytyka Prawa” 2023/1.
Zembrzuski T., Ograniczenia jawności postępowania w sprawach cywilnych w dobie pandemii – potrzeba chwili czy trwałe rozwiązania?, „Forum Prawnicze” 2021/3.
Zinkiewicz-Będźmirowska O., Rozprawy zdalne jako odpowiedź na wyzwania nowoczesnego sądownictwa, „Przegląd Prawa Handlowego” 2024/2.
dr Karol Szadkowski
adiunkt, Katedra Prawa Cywilnego, Handlowego i Ubezpieczeniowego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-9927-9640
Zarachowanie roszczenia przedstawionego do potrącenia na poczet wielu roszczeń pasywnych
Zgodnie z art. 503 Kodeksu cywilnego (k.c.) przepisy o zaliczeniu zapłaty stosuje się odpowiednio do potrącenia. Przepisy te mogą być zatem odnoszone zarówno do przypadków wielości roszczeń przedstawionych do potrącenia, jak i do wielości roszczeń pasywnych. W artykule omówiono wyłącznie mniej kontrowersyjny problem odpowiedniego stosowania przepisów o zaliczeniu zapłaty w przypadku wielości roszczeń pasywnych. Przeprowadzone rozważania doprowadziły do wniosku, że w analizowanym zakresie każdy z przepisów o zarachowaniu świadczenia daje się zastosować do potrącenia. Odpowiednio zastosowany po stronie pasywnej art. 451 § 1 zd. drugie k.c. pozwala wierzycielowi pasywnemu na zaliczenie roszczenia przedstawionego do potrącenia w pierwszej kolejności na zaległe roszczenia uboczne. Reguły zarachowania potrącenia mogą być umownie modyfikowane, co nie oznacza, że regulacje te są dyspozytywne. Nie ma podstaw do automatycznego rozciągania umownej modyfikacji reguł zarachowania zapłaty na zarachowanie potrącenia.
Słowa kluczowe: potrącenie, zarachowanie zapłaty, roszczenie główne, należności uboczne, skutek wsteczny, przepisy o odpowiednim stosowaniu przepisów
Dr Karol Szadkowski
assistant professor, Department of Civil, Commercial and Insurance Law, Faculty of Law and Administration, Adam Mickiewicz University in Poznań, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-9927-9640
Crediting a claim presented for set-off against multiple passive claims
In accordance with Article 503 of the Polish Civil Code (PCC), the provisions on crediting payments apply respectively to set-off. Therefore, these provisions can apply both to cases of multiple claims presented for set-off and to multiple passive claims. The article discusses only the less controversial issue of the appropriate application of the provisions on crediting payments in the case of multiple passive claims. The deliberations have led to the conclusion that, in this respect, each of the provisions on crediting payments can be applied to set-offs. When applied appropriately on the passive side, the second sentence of Article 451, § 1 PCC allows the passive creditor to credit the claim presented for set-off in the first instance against outstanding incidental claims. The rules for crediting for set-off may be contractually modified, which does not mean that these regulations are dispositive. There are no grounds for automatically extending a contractual modification of the rules for crediting payments to crediting for set-off.
Keywords: set-off, crediting payments, principal claim, incidental charges, retroactive effect, provisions on the appropriate application of the provisions
Bibliografia / References
Berek M., Potrącenie ustawowe w Kodeksie cywilnym i Zasadach Europejskiego Prawa Umów, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2010/3.
Bujalski M., Zoll F. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 6, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. A. Olejniczak, Warszawa 2023.
Górecki J., Matusik G. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 35, red. K. Osajda, W. Borysiak, Legalis 2026.
Hauser M., Odesłania w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, Warszawa 2008.
Janiak A. [w:] Kodeks cywilny, t. II, Komentarz. Art. 353–626, red. M. Gutowski, Warszawa 2022.
Kolano R., Zarachowanie wierzytelności w świetle regulacji art. 451 kodeksu cywilnego, „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” 2002/7.
Kuniewicz Z., Wybrane problemy prawne zarachowania świadczenia [w:] Wykonanie zobowiązań. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Adamowi Brzozowskiemu, red. K. Bilewska, W. Kocot, D. Krekora-Zając, Warszawa 2020.
Kurowski W. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. III, Zobowiązania. Część ogólna (art. 353–534), red. M. Habdas, M. Fras, Warszawa 2018.
Lackoroński B., Skutki czynności prawnych w czasie, Warszawa 2019.
Morawski L., Zasady wykładni prawa, Toruń 2006.
Morek R. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. IIIA, Zobowiązania. Część ogólna, red. K. Osajda, Warszawa 2017.
Mularski K. [w:] Kodeks cywilny, t. I, Komentarz. Art. 1–352, red. M. Gutowski, Warszawa 2021.
Nowacki J., Analogia legis, Warszawa 1966.
Nowacki J., „Odpowiednie” stosowanie przepisów prawa, „Państwo i Prawo” 1964/3.
Pyrzyńska A. [w:] Kodeks cywilny, t. II, Komentarz. Art. 353–626, red. M. Gutowski, Warszawa 2022.
Pyziak-Szafnicka M., Potrącenie w prawie cywilnym, Kraków 2002.
Pyziak-Szafnicka M., Wilejczyk M., Tenenbaum-Kulig M. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 6, Zobowiązania – część ogólna, red. A. Olejniczak, Warszawa 2023.
Sokołowski K.P., Tajne zarachowanie zapłaty i inne problemy art. 451 § 1 zd. 2 k.c., „Rejent” 2017/8.
Stępniak L., Potrącenie w systemie polskiego prawa cywilnego, Ossolineum, 1975.
Szadkowski K., Potrącenie roszczeń o odsetki za opóźnienie, „Przegląd Sądowy” 2020/3.
Szlęzak A., Wyłączenie lub ograniczenie ustawowego prawa potrącenia w praktyce kontraktowej i w orzecznictwie, „Przegląd Sądowy” 2016/3.
Wróblewski J., Przepisy odsyłające, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego, Nauki Humanistyczno-Społeczne” 1964/I (35).
Zbiegień-Turzańska A. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Osajda, W. Borysiak, wyd. 34, Legalis 2025.
Zieliński M., Wykładnia prawa. Zasady – reguły – wskazówki, Warszawa 2017.
dr Justyna Sadowska notariusz
w Sieradzu, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6302-995X
Powinności sądu i notariusza w zakresie wpisu do Rejestru Spadkowego
Autorka analizuje zagadnienia dotyczące powinności sądu i notariusza w zakresie wpisu do Rejestru Spadkowego. W pierwszej kolejności w artykule przedstawiono sposoby stwierdzenia praw do spadku. Następnie omówiono zagadnienia dotyczące Rejestru Spadkowego, a także zaprezentowano i porównano powinności sądu oraz notariusza w postępowaniu spadkowym. Główna teza sprowadza się do stwierdzenia, że obowiązek rejestracji postanowienia sądowego nie spełnia funkcji zabezpieczającej przed ponownym stwierdzeniem dziedziczenia, jak ma to miejsce przy notarialnym akcie poświadczenia dziedziczenia. Poczynione uwagi krytyczne posłużyły do sformułowania postulatów de lege ferenda w zakresie pożądanych zmian odnośnie do skutków niezarejestrowania postanowienia sądowego w Rejestrze Spadkowym.
Słowa kluczowe: postępowanie spadkowe, Rejestr Spadkowy, notariusz, sąd spadku, akt poświadczenia dziedziczenia
Dr Justyna Sadowska
notary public in Sieradz, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6302-995X
The court’s and notary public’s obligations regarding an entry into the Probate Register
The author analyses issues regarding the court’s and notary public’s obligations regarding an entry into the Probate Register. The article first presents the ways of establishing the rights to an inheritance. It then discusses issues regarding the Probate Register and presents and compares the court’s and notary public’s obligations in the probate proceedings. The main thesis of this article boils down to the finding that the obligation to register a court decision does not fulfil the function of securing against the re-establishment of inheritance, as is the case with a notarial deed of succession certificate. Critical remarks made were used to formulate de lege ferenda postulates about the desirable changes regarding the effects of a failure to register a court decision in the Probate Register.
Keywords: probate procedure, Probate Register, notary public, probate court, certificate of succession
Bibliografia / References
Borkowski P., Notarialne poświadczenie dziedziczenia, Warszawa 2011.
Borysiak W. [w:] Prawo o notariacie. Komentarz, red. W. Borysiak, Legalis 2021.
Broniewicz W., Marciniak A., Kunicki I., Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 2023.
Dończyk D., Notarialne poświadczenie dziedziczenia. Komentarz, Warszawa 2011.
Księżak P., Charakter prawny aktu poświadczenia dziedziczenia [w:] Notarialne poświadczenie dziedziczenia, red. A. Marciniak, Warszawa 2019.
Margoński M., Europejskie poświadczenie spadkowe, Warszawa 2022.
Margoński M. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. A. Olaś, Legalis 2025.
Maziarz P., Rejestr Spadkowy – cel i zasady funkcjonowania, „Przegląd Sądowy” 2017/4.
Oleszko A., Prawo o notariacie. Komentarz, cz. 2, t. 2, Warszawa 2012.
Piotrowska N. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. E. Marszałkowska-Krześ, I. Gil, Legalis 2025.
Sadowska B., Biurowość kancelarii notarialnej [w:] Praxis. Notariat. Czynności notarialne, red. A.J. Szereda, Warszawa 2021.
Sadowska J., Akt poświadczenia dziedziczenia z perspektywy czynności orzekania [w:] Symbolae Andreae Marciniak dedicatae. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Andrzejowi Marciniakowi, red. J. Jagieła, R. Kulski, Warszawa 2022.
Sadowska J. [w:] Prawo o notariacie. Komentarz, red. A.J. Szereda, Warszawa 2022.
Stempniak A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. IVB, Prawo i postępowanie spadkowe, red. K. Osajda, Legalis 2018.
Wolska B., Szereda A.J. [w:] Prawo o notariacie. Komentarz, red. A.J. Szereda, Warszawa 2022.
dr hab. Mikołaj Małecki, prof. UJ
Katedra Prawa Karnego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polska
ORCID: https://orcid.org/ 000-0002-2878-2791
udział w autorstwie tekstu: 50%
Kordian Bielak
absolwent Wydziału Prawa i Administracji, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polska
ORCID: https://orcid.org/0009-0000-7123-5761
udział w autorstwie tekstu: 25%
Łukasz Kraj
absolwent Wydziału Prawa i Administracji, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polaka
ORCID: https://orcid.org/0009-0009-6635-1819
udział w autorstwie tekstu: 25%
Przestępcze przekroczenie prędkości (art. 178d k.k.)
Nowelizacja Kodeksu karnego (k.k.) obowiązująca od 29.01.2026 r. wprowadziła nowy typ czynu zabronionego z art. 178d, penalizujący prowadzenie pojazdu mechanicznego z rażącym przekroczeniem prędkości oraz z rażącym naruszeniem innych zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym, skutkujące narażeniem człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo uszczerbku na zdrowiu. W artykule przeprowadzono dogmatyczną analizę znamion nowego przestępstwa. Omówiono znamię „rażąco”, w szczególności w odniesieniu do konstytucyjnej zasady określoności, przeanalizowano problem naruszenia innych zasad ruchu, a także wymóg skutkowości czynu. Autorzy wskazują na wiele problemów wykładniczych i postulują konieczność restrykcyjnego, wąskiego interpretowania art. 178d k.k., co oznacza stosowanie go wyłącznie do sytuacji oczywistych, niebudzących wątpliwości zdarzeń drogowych.
Słowa kluczowe: prawo karne, bezpośrednie niebezpieczeństwo, przekroczenie prędkości, znamię „rażąco”, ruch drogowy, zasady bezpieczeństwa
Dr Hab. Mikołaj Małecki, professor of the Jagiellonian University
Department of Criminal Law, Faculty of Law and Administration, Jagiellonian University in Kraków, Poland
ORCID: https://orcid.org/ 000-0002-2878-2791
contribution to the preparation of the article: 50%
Kordian Bielak
graduate of the Faculty of Law and Administration, Jagiellonian University in Kraków, Poland
ORCID: https://orcid.org/0009-0000-7123-5761
contribution to the preparation of the article: 25%
Łukasz Kraj
graduate of the Faculty of Law and Administration, Jagiellonian University in Kraków, Poland
ORCID: https://orcid.org/0009-0009-6635-1819
contribution to the preparation of the article: 25%
Criminal speeding (Article 178d of the Penal Code)
The amendment to the Polish Penal Code (PPC), which has been in force since 29 January 2026, introduced a new type of prohibited act under Article 178d, penalizing the driving of a motor vehicle grossly in excess of the speed limit and in gross breach of other rules on road traffic safety resulting in exposing a person to the immediate danger of a loss of life or injury. The article presents a dogmatic analysis of the constituent elements of this new offence. It discusses the meaning of the term ‘gross’, especially with respect to the constitutional principle of definiteness, and the problem of breaching other road traffic regulations, as well as the requirement that the act poses a threat. The authors indicate numerous problems of interpretation and propose the need for a restrictive, narrow interpretation of Article 178d PPC, which means its application to obvious, doubtless road traffic events.
Keywords: criminal law, immediate danger, speeding, meaning of ‘gross’, road traffic, safety rules
Bibliografia / References
Banasik K., Występek o charakterze chuligańskim (w świetle projektu zmiany kodeksu karnego z 19.12.2005 r.), „Państwo i Społeczeństwo” 2006/4.
Buchała K., Przestępstwa i wykroczenia przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji drogowej, Bydgoszcz 1997.
Chmaj M., Opinia prawna w przedmiocie: oceny rządowego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego (druk nr 1451) pod względem zgodności tego projektu z Konstytucją, 1.09.2025 r., https://orka.sejm.gov.pl/rexdomk10.nsf/0/3CBA4DF48CB83E25C1258CD6003BEFE2/%24File/i1570_25A_.pdf (dostęp: 12.02.2026 r.).
Debata: zabójstwo drogowe. Czy wyższe kary powstrzymają bandytów, Kanał Zero, 9.10.2024 r., https://www.youtube.com/watch?v=AsNuTnBbhfY (dostęp: 12.02.2026 r.).
Florczak-Wątor M. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2023.
Giezek J., Przyczynowość oraz przypisanie skutku w prawie karnym, Wrocław 1994.
Górniok O. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. M. Filar, Warszawa 2016.
Gworys G., Krok A., Małecki M., Obłoza K., Somerlik K., Stokłosa P., Waltoś T., Wiese P., Wiktorek M., Woźniak S., Medyczne fake-newsy a prawo karne, „Państwo i Prawo” 2024/4.
Inny słownik języka polskiego PWN, red. M. Bańko, Warszawa 2000.
Kozłowska-Kalisz P., Mozgawa M. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. M. Mozgawa, Warszawa 2019.
Kraj Ł., Zabójcza Triada (jak odróżnić nieumyślny wypadek drogowy od zabójstwa), „Prokuratura i Prawo” 2026/3.
Krzemiński M., Pogorzelski O., Zakaz wykładni per non est [w:] Argumenty i rozumowania prawnicze w konstytucyjnym państwie prawa. Komentarz, red. M. Florczak-Wątor, A. Grabowski, Kraków 2021.
Łabuda G. [w:] Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2021.
Majewski J. [w:] Kodeks karny. Część szczególna, t. III, Komentarz do art. 278–363, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2022.
Małecki M., Obiektywne przypisanie skutku, „Pole Karne” z 19.11.2025 r., https://www.youtube.com/live/1dq5TfKDMvc (dostęp: 12.02.2026 r.).
Małecki M., Rażąca prędkość, rażąca niekonstytucyjność, „Rzeczpospolita” z 19.11.2025 r., https://www.rp.pl/rzecz-o-prawie/art43353691-mikolaj-malecki-razaca-predkosc-razaca-niekonstytucyjnosc (dostęp: 12.02.2026 r.).
Małecki M., Zmiana normatywna art. 98 Kodeksu wykroczeń („inne osoby”). Rzecz o regułach wykładni tekstu ustawy karnej, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2011/3.
Małecki M., Płóciennik W., Szabatowska N., Glosa do postanowienia SN z dnia 11.01.2017 r., III KK 196/16, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2018/3.
Mandylis B., Opinia do ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego, 17.11.2025 r., https://www.senat.gov.pl/download/gfx/senat/pl/senatekspertyzy/7672/plik/535o.pdf (dostęp: 12.02.2026 r.).
Marek A., Powrót chuligańskiego czynu w prawie karnym [w:] Nauki penalne wobec problemów współczesnej przestępczości. Księga jubileuszowa z okazji 70. rocznicy urodzin Profesora Andrzeja Gaberle, red. K. Krajewski, Warszawa 2007.
Michalska-Warias A. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. T. Bojarski, Warszawa 2016.
Patora K. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Kulesza, Warszawa 2025.
Sarnecki P. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. II, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016.
Skupiński J., Chuligański charakter czynu – niefortunny powrót [w:] Reforma prawa karnego: propozycje i komentarze. Księga pamiątkowa Profesor Barbary Kunickiej-Michalskiej, Warszawa 2008.
Słownik języka polskiego, t. 7, red. W. Doroszewski, Warszawa 1965.
Słownik języka polskiego PWN, hasło: rażąco, https://sjp.pwn.pl/so/ra%C5%BC%C4%85co.html (dostęp: 12.02.2026 r.).
Szwedek E., Sprowadzenie niebezpieczeństwa zdarzenia określonego w art. 136 k.k., „Nowe Prawo” 1975/3.
Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 3, red. S. Dubisz, Warszawa 2003.
Urbańska-Jaworska J., W trakcie nielegalnych wyścigów zabili dwoje pieszych na pasach. Sąd: „Nie można skazać ich za zabójstwo”, Wyborcza.pl z 19.10.2022 r., https://wroclaw.wyborcza.pl/wroclaw/7,35771,29044101,urzadzili-sobie-nielegalne-wyscigi-ulicami-jeleniej-gory-zginely.html (dostęp: 12.02.2026 r.).
Wielki słownik języka polskiego PAN, hasło: imiesłów przysłówkowy współczesny, https://wsjp.pl/haslo/podglad/27015/imieslow-przyslowkowy-wspolczesny (dostęp: 12.02.2026 r.).
Wielki słownik języka polskiego PAN, hasło: rażąco, https://wsjp.pl/haslo/podglad/82930/razaco (dostęp: 12.02.2026 r.).
Wiktorek M., Zabójstwo drogowe Jak udowodnić zamiar? Surowe kary za uliczne wyścigi – ŁĄCZY NAS KARNE z dr. Grzegorzem Bogdanem i dr. hab. Jerzym Lachowskim, prof. UMK, Karne24.com, 7.10.2024 r., https://karne24.com/zabojstwo-drogowe-jak-udowodnic-zamiar-surowe-kary-za-uliczne-wyscigi/ (dostęp: 12.02.2026 r.).
Wróbel W., Zoll A., Polskie prawo karne. Część ogólna, Kraków 2014.
Współczesny słownik języka polskiego, red. B. Dunaj, Warszawa 2007.
Zoll A. [w:] Kodeks karny. Część szczególna, t. II, cz. I, Komentarz do art. 117–211a, red. W. Wróbel, Warszawa 2017.
dr Kacper Oleksy
adiunkt, Katedra Postępowania Karnego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warszawski; adwokat, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6386-6985
Procesowe uwarunkowania przedłużenia przedawnienia karalności przestępstwa określone w art. 102 § 2 k.k. – analiza krytyczna
W artykule omówiono stosunkowo nową regulację zawartą w art. 102 § 2 Kodeksu karnego (k.k.). Unormowanie to pozwala wydłużyć okres przedawnienia karalności przestępstwa, które ujawniło się w toku postępowania karnego dotyczącego pierwotnie innego przestępstwa, ze względu na podjęte czynności procesowe zmierzające do ustalenia, czy doszło do popełnienia tego „nowo ujawnionego” przestępstwa. Nie jest zatem konieczne formalne wszczęcie postepowania o ten „nowy” czyn, by wydłużyć przedawnienie. Przyjęta przez ustawodawcę konstrukcja prawna tej regulacji jest niejasna i może powodować liczne problemy w praktyce. Ustawodawca nie rozważył prostszego rozwiązania dostrzeganego przez siebie problemu praktycznego (tj. wypadku nieobjęcia formalnym postępowaniem pewnych ujawnionych przestępstw, a w konsekwencji – ryzyka ich przedawnienia), które polegałoby na przyjęciu możliwości wydawania postanowienia o uzupełnieniu postanowienia o wszczęciu śledztwa. Rozważania o art. 102 § 2 k.k. służą również jako punkt wyjścia do szerszej refleksji nad przedmiotem śledztwa, w których autor podkreśla potrzebę przemyślenia poglądów o „prowizorycznym” charakterze oznaczenia tego przedmiotu, przy wzięciu pod uwagę aktualnego modelu polskiego postępowania przygotowawczego.
Słowa kluczowe: przedawnienie karalności, przedmiot postępowania karnego, wszczęcie śledztwa, przedłużenie okresu przedawnienia
Dr Kacper Oleksy
assistant professor, Department of Criminal Proceedings, Faculty of Law and Administration, University of Warsaw, attorney-at-law, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6386-6985
Procedural conditions for extending the limitation period for the crimes specified in Article 102 § 2 of the Penal Code – a critical analysis
This article discusses the relatively new provision of Article 102 § 2 of the Polish Penal Code (PPC). This provision enables the limitation period of liability for a crime that was disclosed during criminal proceedings originally concerning a different crime to be extended because of the procedural activities have been taken to establish whether such a ‘newly-disclosed’ crime has been committed. Therefore, there is no need for proceedings regarding the ‘new’ crime to be formally initiated in order to extend the limitation period. The legal structure of this regulation adopted by the legislator is unclear and can create numerous problems in practice. The legislator did not consider a simpler solution to the practical problem it had identified (i.e. in the case of the formal omission of certain crimes that were discovered and consequently the risk that they could become time-barred), which would be based on allowing for the possibility of issuing a decision supplementing the decision to initiate an investigation. The considerations on Article 102 § 2 PPC also serve as a starting point for a broader reflection on the subject matter of the investigation, in which the author highlights the need to consider the views on the ‘provisional’ nature of the significance of this subject matter, in the context of the current model of pre-trial proceedings in Poland.
Keywords: limitation of criminal liability, subject matter of criminal proceedings, initiation of an investigation, extension of the limitation period
Bibliografia / References
Bieńkowska B., O przedmiocie procesu karnego (na tle zasady kontradyktoryjności), „Państwo i Prawo” 1994/2.
Błachnio A., Przedłużenie terminu przedawnienia karalności czynu w myśl artykułu 102 kodeksu karnego, „Probacja” 2018/2.
Brodzisz Z. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Skorupka, Legalis 2026.
Cora S. [w:] System Prawa Karnego Procesowego, red. nacz. P. Hofmański, t. X, Postępowanie przygotowawcze, red. R.A. Stefański, Warszawa 2016.
Gadecki B., Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z 5.10.2021 r., sygn. akt V KK 333/21, „Prokuratura i Prawo” 2023/9.
Grzegorczyk T., Kodeks postępowania karnego wraz z komentarzem do ustawy o świadku koronnym, Kraków 2005.
Grześkowiak A. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. A. Grześkowiak, K. Wiak, Legalis 2026.
Hofmański P., Sadzik E., Zgryzek K., Kodeks postępowania karnego, t. II, Komentarz do artykułów 297–467, red. P. Hofmański, Warszawa 2011.
Kardas P., Czy możliwe jest umorzenie postępowania w przedmiocie tymczasowego aresztowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.?, „Państwo i Prawo” 2025/11.
Kluza J., Wydłużenie terminu przedawnienia karalności przestępstw na podstawie art. 102 § 2 k.k., „Monitor Prawniczy” 2025/8.
Kulik M., Przedawnienie karalności i przedawnienie wykonania kary w polskim prawie karnym, Warszawa 2014.
Leciak M. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. R.A. Stefański, Warszawa 2023.
Łosicka A., Procesowe pojęcie sprawy, „Prokuratura i Prawo” 2013/3.
Majewski J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Majewski, LEX 2024.
Rogacka-Rzewnicka M., Oportunizm i legalizm ścigania przestępstw w świetle współczesnych przeobrażeń procesu karnego, Kraków–Warszawa 2007.
Rusinek M., Przedmiot procesu [w:] System Prawa Karnego Procesowego, red. nacz. P. Hofmański, t. I, cz. 1. Zagadnienia ogólne, red. P. Hofmański, Warszawa 2013.
Schaff L., Zakres i formy postępowania przygotowawczego, Warszawa 1961.
Stefański R.A. [w:] Kodeks postępowania karnego, t. III, R.A. Stefański, Komentarz do art. 297–424, red. R.A. Stefański, S. Zabłocki, Warszawa 2021.
Tańska-Łapczyńska A., Przedstawienie zarzutów w polskim procesie karnym, Warszawa 2025.
Tylman J. [w:] System Prawa Karnego Procesowego, red. nacz. P. Hofmański, t. X, Postępowanie przygotowawcze, red. R.A. Stefański, Warszawa 2016.
Vachev V., Charakter prawny przedawnienia karalności w polskim prawie karnym, „Studia Iuridica” 2022/93.
Zagrodnik J., Model interakcji postępowania przygotowawczego oraz postępowania głównego w procesie karnym, Warszawa 2013.
dr hab. Kinga Bączyk-Rozwadowska, prof. UMK
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6545-2671
udział w autorstwie tekstu: 50%
dr Natalia Karczewska-Kamińska
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-4928-6030
udział w autorstwie tekstu: 50%
Przegląd orzecznictwa europejskiego w sprawach medycznych (wybrane orzeczenia z lat 2022 i 2023)
Autorki przedstawiają najważniejsze wyroki w tzw. sprawach medycznych, wydane przez sądy krajów Unii Europejskiej oraz Europejski Trybunał Praw Człowieka w 2022 i 2023 r. Wyroki te dotyczą takich kwestii, jak: odpowiedzialność szpitala za lekarzy i personel medyczny, odszkodowanie za szkodę majątkową, zadośćuczynienie za krzywdę, prawo pacjenta do informacji, utrata szansy na poprawę stanu zdrowia (uniknięcie szkody), wrongful conception, wrongful birth, prokreacja medycznie wspomagana, eutanazja i medycznie wspomagane samobójstwo, transseksualizm.
Słowa kluczowe: odpowiedzialność szpitala za lekarzy i personel medyczny, błąd lekarski, odszkodowanie za szkodę majątkową, zadośćuczynienie za krzywdę, prawo pacjenta do informacji, utrata szansy na uniknięcie szkody (poprawę stanu zdrowia, wyleczenie), wrongful conception, wrongful birth, prokreacja medycznie wspomagana, eutanazja i medycznie wspomagane samobójstwo, transseksualizm
Dr Hab. Kinga Bączyk-Rozwadowska, professor of the Nicolaus Copernicus University
Faculty of Law and Administration, Nicolaus Copernicus University of Toruń, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6545-2671
contribution to the preparation of the article: 50%
Dr Natalia Karczewska-Kamińska
Faculty of Law and Administration, Nicolaus Copernicus University of Toruń, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-4928-6030
contribution to the preparation of the article: 50%
Review of European case law regarding medical malpractice (selected judgments from 2022 and 2023)
The authors present the most important medical liability cases issued by the courts of the EU countries, as well as the European Court of Human Rights in 2022 and 2023. These judgments apply to such issues as a hospital’s vicarious liability for its medical professionals and personnel, compensation for financial loss, redress for pain and suffering, the patient’s right to information, the loss of chance to improve health (avoid harm), wrongful conception, wrongful birth, medically assisted procreation, euthanasia and physician-assisted suicide, as well as transsexualism (gender dysphoria).
Keywords: the hospital’s vicarious liability for its medical professionals and personnel, medical error, compensation for financial loss, redress for pain and suffering, patient’s right to information, loss of chance to avoid harm (to improve health, to recover), wrongful conception, wrongful birth, medically assisted procreation, euthanasia and physician-assisted suicide, transsexualism (gender dysphoria)
Bibliografia / References
Bączyk-Rozwadowska K., Prawo pacjenta do informacji według przepisów polskiego prawa medycznego, „Studia Iuridica Toruniensia” 2011/9.
Bagińska E., Odpowiedzialność deliktowa w razie niepewności związku przyczynowego. Studium prawnoporównawcze, Toruń 2013.
Bargelli E., Puleio G., Italy [w:] European Tort Law 2022, red. E. Karner, B.C. Steiniger, Vienna 2022.
Bydlinsky F. [w:] European Tort Law. Liber Amicorum for Helmut Koziol, red. U. Magnus, J. Spier, Vienna 2000.
Capitant H., Terré F., Lequette Y., Chéndé F., Les grands arrêts de la jurisprudence civile. Obligations, contrats spéciaux, sûretés, Paris 2015.
Cricenti G., La chance come bene autonomo, „Critica, Responsabilità Civile e Previdenza” 2021/6.
Drozdowska U., Wnukiewicz-Kozłowska A. [w:] System Prawa Medycznego, t. 2, Szczególne świadczenia zdrowotne, red. L. Bosek, A. Wnukiewicz-Kozłowska, Warszawa 2018.
Hrádek J., Czech Republic [w:] European Tort Law 2022, red. E. Karner, B.C. Steiniger, Vienna 2022.
Kletečka A., Wrongful birth. Wrongful conception, „Juristische Blätter” 2011/12.
Koziol H., Karner E., Steiniger B.C., Keine Schadenersatzansprüche wegen der Geburt eines Kindes?, „Juristische Blätter“ 2011/2.
Loibl S., Nitsch S., Austria [w:] European Tort Law 2022, red. E. Karner, B.C. Steiniger, Vienna 2022.
Menyhárd A., Hungary [w:] European Tort Law 2022, red. E. Karner, B.C. Steiniger, Vienna 2022.
Nesterowicz M., Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 30.12.2003 r., IC 110/02, „Prawo i Medycyna” 2006/1.
Nesterowicz M., Glosa do wyroku z 17.12.2004 r., II CK 303/04, „Przegląd Sądowy” 2006/6.
Nesterowicz M., Kontraktowa i deliktowa odpowiedzialność lekarza za zabieg leczniczy, Warszawa–Poznań 1972.
Robert A., Responsabilité médicale hospitalières, „Droit, Déontologie et Soin” 2021/21.
Scognamiglio C., Riflesoni in tema di riscarcimento del danno per c.d. perdita della chance, „Responsabilità Civile e Previdenza” 2020/6.
Świderska M., Glosa do wyroku z 17.12.2004 r., II CK 303/04, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2005/11.
Świderska M., Zgoda pacjenta na zabieg medyczny, Toruń 2007.
Tokushev V., Tancheva H., Bulgaria [w:] European Tort Law 2022, red. E. Karner, B.C. Steiniger, Vienna 2022.
Zorzit D., Perdita di chance o nesso con l’evento morte? Una sentenza enigmatica, „Danno e Responsabilità” 2022/6.
dr hab. Jerzy Duży, prof. UMK
Collegium Medicum, Katedra Prawa i Polityki Zdrowotnej, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu; prokurator Prokuratury Okręgowej w Bydgoszczy, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3270-2790
Nabycie towaru z wykorzystaniem kasy samoobsługowej a wyczerpanie znamienia „wprowadzenia w błąd innej osoby”. Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z 13.08.2024 r., I KK 158/24
W glosowanym orzeczeniu na tle rozpoznawania skargi kasacyjnej dotyczącej skazania za przestępstwo oszustwa poprzez wprowadzenie na kasie samoobsługowej innego towaru niż w rzeczywistości nabywany Sąd Najwyższy uważa, że jakkolwiek prowadzony w błąd może być tylko człowiek, to nie sposób zignorować niewątpliwego faktu, że cały system nabycia towaru, mimo że automatyczny, to jednak był powiązany z aktywnością konkretnych osób fizycznych, które mogły – i taki co do zasady jest ich obowiązek służbowy – w sposób realny wpłynąć na decyzje dotyczące przedmiotowej sprzedaży.
Słowa kluczowe: znamię wprowadzenie w błąd innej osoby, kasa samoobsługowa, pośrednictwo urządzeń elektronicznych, nadzór ze strony człowieka
Dr Hab. Jerzy Duży, professor of the Nicolaus Copernicus University
Collegium Medicum, Department of Law and Health Policy, Faculty of Health Sciences, Nicolaus Copernicus University in Toruń; prosecutor of the Regional Prosecutor’s Office in Bydgoszcz, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3270-2790
Purchasing goods using a self-service checkout and the satisfying the term ‘misleading another person’. Commentary on the order of the Supreme Court of 13 August 2024, case ref. I KK 158/24
In this ruling on the cassation appeal regarding a conviction for fraud by entering a different product than the one actually purchased at a self-service checkout, the Supreme Court considers that, although only a human being can be misled, the indisputable fact cannot be ignored that the whole system of purchasing goods, despite being automatic, was linked to the activities of specific individuals who could – and, as a rule, are obliged to – have a real influence on the decisions regarding the sale in question.
Keywords: misleading labelling, self-service checkout, intermediation of electronic devices, human supervision
Bibliografia / References
Brzuchalski J., Sztuczna inteligencja w procesie karnym – szansa na sprawiedliwość czy zagrożenie dla praw oskarżonego, „Przegląd Sądowy” 2025/11–12.
Czub K., Sztuczna inteligencja jako podmiot praw własności intelektualnej, „Państwo i Prawo” 2023/10.
Czy można oszukać kasę samoobsługową. Ważny wyrok polskiego sądu, „Rzeczpospolita” z 14.08.2022 r., https://www.rp.pl/prawo-karne/art36870131-czy-mozna-oszukac-kase-samoobslugowa-wazny-wyrok-polskiego-sadu (dostęp: 18.06.2026 r.).
Kiejnich-Kruk K., AI Act: wyzwania dla organów ścigania związane ze stosowaniem systemów opartych na sztucznej inteligencji, „Przegląd Sądowy” 2026/1.
Krakówka A., Znaczenie systemów sztucznej inteligencji oraz czynników pozaprawnych w procesie podejmowania decyzji w wymiarze sprawiedliwości. Wybrane zagadnienia wstępne, „Przegląd Sądowy” 2025/9.
Kuczyńska H., Międzynarodowy Trybunał Karny wkracza w przyszłość: dowody elektroniczne i sztuczna inteligencja, „Przegląd Sądowy” 2026/1.
Machnikowski P., Podmiotowość w prawie prywatnym jako problem legislacyjny, „Państwo i Prawo” 2023/6.
Małecki M., Dlaczego dokonanie oszustwa przy kasie samoobsługowej jest niemożliwe [w:] Prawo karne gospodarcze. Księga jubileuszowa profesora Zbigniewa Ćwiąkalskiego, red. P. Kardas, M. Małecki, W. Wróbel, Kraków 2023.
Małecki M., Kradzież przy użyciu kasy samoobsługowej w sklepie, „Przegląd Sądowy” 2022/10.
Tarapata S., Brak zapłaty lub uszczuplenia podatku a znamię rozporządzenia mieniem – uwagi na marginesie glosy J. Dużego, „Prokuratura i Prawo” 2024/1.
Tarapata S., „Oszukanie” maszyny a zasada nullum crimen sine lege. Czy androidy mogą marzyć o elektrycznych owcach. Jerzemu Dużemu w odpowiedzi, „Prokuratura i Prawo” 2025/10.
Tkacz S., Zasada nullum crimen sine lege jako źródło poszukiwania językowej granicy prawa karnego, „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” 2020/2.
dr hab. Marzena Szabłowska-Juckiewicz, prof. UMK
kierownik Katedry Prawa Pracy, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, członek Interdyscyplinarnego Zespołu Naukowego Karnego Prawa Pracy powołanego na WPiA UMK, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1975-1309
udział w autorstwie tekstu: 50%
dr Renata Gołdyn-Badowiec
adiunkt, Katedra Postępowania Karnego i Kryminalistyki, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, członek Interdyscyplinarnego Zespołu Naukowego Karnego Prawa Pracy powołanego na WPiA UMK, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7912-1363
udział w autorstwie tekstu: 50%
Zaniżona ocena przydatności zawodowej jako warunek sine qua non zaistnienia mobbingu. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 22.07.2025 r., III PSKP 29/24
W glosowanym wyroku Sąd Najwyższy sformułował tezę, że w niektórych sytuacjach nękanie (stalking) może stanowić mobbing w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy (k.p.). Zdaniem Sądu Najwyższego art. 943 § 2 k.p. do uznania określonego zachowania za mobbing nie wymaga stwierdzenia po stronie prześladowcy działania ukierunkowanego na osiągnięcie celu. Wystarczy, że pracownik był obiektem oddziaływania, które według obiektywnej miary może być ocenione jako wywołujące jeden ze skutków wymienionych w tym przepisie, np. zaniżenie oceny przydatności zawodowej, poniżenie, ośmieszenie, niezależnie od tego, jaka była motywacja sprawcy. Stanowiska Sądu Najwyższego nie można zaaprobować. Aby stalking mógł być jednocześnie uznany za mobbing, oprócz uporczywego i długotrwałego nękania lub zastraszania musi wystąpić skutek w postaci zaniżonej przydatności zawodowej. Z kolei poniżenie, ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników powinny stanowić cel zachowania sprawcy lub jego konsekwencje. W ocenie Sądu Najwyższego wystąpienie zaniżonej przydatności zawodowej nie jest konieczne, aby konkretne zachowanie zostało zakwalifikowane jako mobbing w rozumieniu art. 943 § 2 k.p. Taka argumentacja prowadzi do tego, że wystąpienie skutku w postaci zaniżonej oceny przydatności zawodowej traci status samodzielnego warunku sine qua non zakwalifikowania zachowania jako mobbing. Jest ona postrzegana jako cel zachowania sprawcy lub jego konsekwencja, podobnie jak: poniżenie, ośmieszenie, izolowanie czy wyeliminowanie z zespołu współpracowników, które mogą, ale nie muszą być zamierzone.
Słowa kluczowe: stalking, mobbing, pracownik, zaniżona ocena przydatności zawodowej, rozstrój zdrowia
Dr Hab. Marzena Szabłowska-Juckiewicz, professor of the Nicolaus Copernicus University
head of the Department of Labour Law, Faculty of Law and Administration, Nicolaus Copernicus University of Toruń, member of the Interdisciplinary Academic Group on Criminal Labour Law established by the Faculty of Law and Administration of the Nicolaus Copernicus University, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1975-1309
contribution to the preparation of the article: 50%
Dr Renata Gołdyn-Badowiec
assistant professor, Department of Criminal Procedure and Forensics, Faculty of Law and Administration, Nicolaus Copernicus University of Toruń, member of the Interdisciplinary Academic Group on Criminal Labour Law established by the Faculty of Law and Administration of the Nicolaus Copernicus University, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7912-1363
contribution to the preparation of the article: 50%
Understated appraisal of professional suitability as a sine qua non condition for the existence of mobbing. Commentary on the judgment of the Supreme Court of 22 July 2025, III PSKP 29/24
In this judgment, the Supreme Court formulated the thesis that, in certain situations, harassment (stalking) can constitute mobbing in the meaning of the Labour Code. According to the Supreme Court, Article 943 § 2 of the Labour Code does not require the harasser to demonstrate a goal-oriented action to be deemed mobbing. It is sufficient that the employee was the object of behaviour which, according to an objective measure, can be assessed as causing one of the effects listed in this regulation, e.g. understatement of the appraisal of professional suitability, humiliation or ridicule, regardless of the perpetrator’s motives. The Supreme Court’s position cannot be accepted. For stalking to be simultaneously considered mobbing, in addition to persistent and prolonged harassment or intimidation, there must also be a consequence of reduced professional suitability. In turn, humiliating, ridiculing, isolating or eliminating an employee from a team of colleagues should be the objective or consequence of the perpetrator’s behaviour. According to the Supreme Court, the existence of reduced professional suitability is not necessary for specific behaviour to be classified as mobbing in the meaning of Article 943 § 2 of the Labour Code. This reasoning leads to the conclusion that the existence of a consequence in the form of a reduction in professional suitability loses the status of a sine qua non condition for classifying behaviour as mobbing. It is perceived as the objective or consequence of the perpetrator’s behaviour, just like humiliation, ridicule, isolation or elimination from a team of colleagues, which can, but need not, be intentional.
Keywords: stalking, mobbing, employee, understated appraisal of professional suitability, health disorder
Bibliografia / References
Kaczmarski B., Miśkiewicz A., Mobbing w świetle przepisów ustawy karnej. Próba wskazania zakresu prawnokarnej ochrony, „Prokuratura i Prawo” 2023/3.
Maniewska E., Przeciwdziałanie mobbingowi [w:] System Prawa Pracy, t. III, Indywidualne prawo pracy. Część szczegółowa, red. K.W. Baran, M. Gersdorf, K. Rączka, Warszawa 2021.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Kolejny krok w kierunku lepszej ochrony przed mobbingiem, 27.11.2025 r., https://www.gov.pl/web/rodzina/kolejny-krok-w-kierunku-lepszej-ochrony-przed-mobbingiem (dostęp: 23.01.2026 r.).
Prasołek Ł. [w:] Kodeks pracy. Komentarz, red. K. Walczak, Legalis 2025.
Przedwojska E., Zjawisko mobbingu i stalkingu z perspektywy podstawowych obowiązków pracodawcy, „Monitor Prawa Pracy” 2025/4.
Słownik języka polskiego PWN, hasło: wywoływanie, https://sjp.pwn.pl/slowniki/wywoływanie.html (dostęp: 23.01.2026 r.).
Syroka-Marczewska K., Zjawisko mobbingu wśród lekarzy i lekarek na tle przestępstwa z art. 207 Kodeksu karnego, „Palestra” 2024/5.
Szabłowska-Juckiewicz M., Odpowiedzialność pracodawcy za mobbing. Glosa do wyroku SN z 20.10.2016 r., I PK 243/15, „Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa” 2017/2.
Tomaszewska M. [w:] Kodeks pracy. Komentarz, t. II, Art. 94–3045, red. K.W. Baran, LEX 2025.
Wyka T., Prawne pojęcie mobbingu i jego skutki zdrowotne [w:] Wieloaspektowość mobbingu w stosunkach pracy, red. T. Wyka, C. Schmidt, Warszawa 2012.