Projekt „EU Inc.” – nowy etap rozwoju europejskiego prawa spółek?prof. dr hab. Adam Opalski
Uniwersytet Warszawski, Wydział Prawa i Administracji, Katedra Międzynarodowego Prawa Prywatnego i Handlowego
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1655-4628)
prof. dr hab. Aleksander Jerzy Witosz
Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, Wydział Finansów, Katedra Prawa Gospodarczego
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-5507-2616)
dr Anne-Marie Weber, LL.M.
Uniwersytet Warszawski, Wydział Prawa i Administracji, Katedra Prawa Handlowego
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7164-7571)
Udział w autorstwie tekstu:
Adam Opalski – 50%
Aleksander Jerzy Witosz – 20%
Anne-Marie Weber – 30%
Projekt „EU Inc.” – nowy etap rozwoju europejskiego prawa spółek?
Opublikowany 18.03.2026 r. przez Komisję Europejską projekt rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady przewiduje wprowadzenie w Unii Europejskiej nowego typu spółki kapitałowej wyposażonego w oznaczenie formy prawnej „EU Inc.” („EU Incorporated”). Projekt stanowi integralną część szerszej koncepcji stworzenia „28. reżimu prawnego”, którego celem jest zwiększenie konkurencyjności gospodarki Unii Europejskiej, w tym w drodze poprawy warunków prowadzenia działalności przez spółki innowacyjne (sektora nowych technologii, startup, scaleup). Projekt zawiera w wielu punktach propozycje zbieżne z nowatorskimi rozwiązaniami przyjętymi kilka lat wcześniej w polskiej prostej spółce akcyjnej (PSA) i – zdaniem autorów artykułu – potwierdza trafność decyzji krajowego ustawodawcy o przyjęciu tych rozwiązań. Wyznaczają one jeden z nowocześniejszych modeli regulacyjnych dla spółek innowacyjnych w Europie.
Słowa kluczowe: EU Inc., 28. reżim, europejskie prawo spółek, polityka gospodarcza
prof. dr hab. Adam Opalski
University of Warsaw, Faculty of Law and Administration, Department of Commercial Law, Warsaw, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1655-4628)
prof. dr hab. Aleksander Jerzy Witosz
University of Economics in Katowice, Faculty of Finance, Department of Commercial Law, Katowice, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-5507-2616)
dr Anne-Marie Weber, LL.M.
University of Warsaw, Faculty of Law and Administration, Department of Commercial Law, Warsaw, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7164-7571)
Authors’ contributions:
Adam Opalski – 50%
Aleksander Jerzy Witosz – 20%
Anne-Marie Weber – 30%
“EU Inc.” Draft Regulation: A New Stage in the Development of EU Company Law?
The draft Regulation of the European Parliament and of the Council, published by the European Commission on 18 March 2026, proposes the introduction of a new corporate form in the European Union designated as ‘EU Inc.’ (‘EU Incorporated’). The draft is an integral part of a broader plan to establish a ‘28th legal regime’, whose aim is to make the European Unions’s economy more competitive, including by improving the conditions for the pursuit of business by innovative companies (sector of new technologies, start-ups, scaleups). In many instances, the draft proposes solutions that resemble the innovative solutions adopted a few years ago in the Polish simple joint-stock company, which – according to the authors of this article – confirms that the national legislator’s decision to adopt such solutions was a move in the right direction. They constitute one of the most progressive models of regulation for innovative companies in Europe.
Keywords: EU Inc., 28th regime, EU company law, economic policy
Bibliografia/References
Abbye A., Who’s Afraid of Bankruptcy, „Harvard Law Review” 2025/5
Alfaro Águila-Real J., Completing the EU Inc Regime: A VC-Gated Startup Sandbox, https://blogs.law.ox.ac.uk/oblb/blog-post/2026/04/completing-eu-inc-regime-vc-gated-startup-sandbox (dostęp: 31.05.2026 r.)
Boon G.-J., Koster H., Vriesendorp R., Harmonising EU Preventive Restructuring Law: what have the national reforms brought us?, https://blogs.law.ox.ac.uk/oblb/blog-post/2023/10/harmonising-eu-preventive-restructuring-law-what-have-national-reforms (dostęp: 31.05.2026 r.)
Conac P.-H., The Societas Unius Personae (SUP): A „Passport” for Job Creation and Growth, „European Company and Financial Law Review” 2015/2
Coyle J.F., Green J.M., The SAFE, the KISS, and the Note: A Survey of Startup Seed Financing Contracts, „Minnesota Law Review” 2018
Denga M., Race to the bottom reloaded?, „Zeitschrift für Wirtschafts- und Bankrecht” 2026/21
Denga M., The EU Inc Proposal: Structural Flaws, Neglected Safeguards, and a Trojan Horse for the Single Market?, Oxford Law Blog, 5.05.2026 r., https://blogs.law.ox.ac.uk/oblb/blog-post/2026/05/eu-inc-proposal-structural-flaws-neglected-safeguards-and-trojan-horse (dostęp: 31.05.2026 r.)
Draghi M., The Future of European Competitiveness, 2024, https://commission.europa.eu/document/download/97e481fd-2dc3-412d-be4c-f152a8232961_en (dostęp: 31.05.2026 r.)
Eidenmüller H., Engert A., Hornuf L., How Does the Market React to the Societas Europaea?, „European Business Organization Law Review” 2010, t. 10
Enriques L., Nigro C.A., Tröger T.H., Why the 28th Regime Proposal Falls Short of Europe’s Challenge, 18.3.2026, https://blogs.law.ox.ac.uk/oblb (dostęp: 31.05.2026 r.)
Enriques L., Nigro C.A., Tröger T.H., Templates in the EU Inc. Regulation Proposal, SAFE Working Paper No. 483, 2026
Fleischer H., Supranational corporate forms in the European Union: Prolegomena to a theory on supranational forms of association”, „Common Market Law Review” 2010
Giudici P., Agstner P., Startups and Company Law: The Competitive Pressure of Delaware on Italy (and Europe?), „European Business Organization Law Review” 2019, t. 20
Giudici P., Agstner P., Capizzi A., The Corporate Design of Investments in Startups: A European Experience, „European Business Organization Law Review” 2022, t. 23
Herbet A., Proces tworzenia ram prawnych 28. Reżimu prawa spółek – EU Inc, „Przegląd Prawa Handlowego” 2026/5
Hampson Ch.D., Bankruptcy Fiduciaries, „Iowa Law Review” 2024/4
Heckschen H., Die EU Inc. – Ein guter neuer Anfang?, „Der Betrieb 2026”, Heft 17
Hirte H., Teichmann C. (red.), The European Private Company – Societas Privata Europaea (SPE), „European Company and Financial Law Review” 2013, tom specjalny 3
Jahn J., Die EU Inc.: Große Chancen – viele Bedenken, „Neue Zeitschrift für Gesellschaftsrecht” 2026/481
Kononov O., The place of micro and small enterprises in European Insolvency Law, „International Insolvency Review” 2025, t. 34
Kuźnicki P., EU Inc. – między utopią a regulacyjną hybrydą dla startupów, https://www.prawo.pl/biznes/dr-kuznicki-eu-inc-moze-stac-sie-przykladem-nadregulacji,1541290.html (dostęp: 31.05.2026 r.)
Letta E., Much More Than a Market. Speed, Security, Solidarity. Empowering the Single Market to Deliver a Sustainable Future and Prosperity for All EU Citizens, 2024, https://www.consilium.europa.eu/media/ny3j24sm/much-more-than-a-market-report-by-enrico-letta.pdf (dostęp: 31.05.2026 r.)
Lieder J., Eine Kritik der 28. Rechtsform, „Zeitschrift für Unternehmens- und Gesellschaftsrecht” 2024/1
Lubben S.J., Taking Corporate Bankruptcy Fiduciary Duties Seriously, „Journal of Corporation Law” 2024/3
Malberti C., The relationship between the Societas Unius Personae proposal and the acquis: Creeping Toward an Abrogation of EU Company Law?, „European Company and Financial Law Review” 2015/2
Mosco G.D., Lopreiato S., A 28th Regime to support businesses: Three design choices that will make or break it, https://blogs.law.ox.ac.uk/oblb/blog-post/2026/03/28th-regime-support-businesses-three-design-choices-will-make-or-break-it (dostęp: 31.05.2026 r.)
Möslein F., Simplification of registration of companies in the 28th Regime. Towards a single digital register, July 2025, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/IDAN/2025/776000/IUST_IDA(2025)776000_EN.pdf (dostęp: 31.05.2026 r.)
Opalski A., Europejskie prawo spółek, Warszawa 2010
Oplustil K., Europejska spółka akcyjna, Warszawa 2002
Oplustil K. [w:] System Prawa Handlowego, t. 2, Prawo spółek handlowych, red. S. Włodyka, Warszawa 2012
Palombo A., Why the 28th Regime Needs a Fallback Plan: the EU Inc Zone, https://blogs.law.ox.ac.uk/oblb/blog-post/2026/04/why-28th-regime-needs-fallback-plan-eu-inc-zone (dostęp: 31.05.2026 r.)
Renssen S., Simplified winding-up proceedings for insolvent microenterprises: a company law v. insolvency law in-between?, „Tijdschrift voor vennootschapsrecht, rechtspersonenrecht en ondernemingsbestuur” 2023/4
Ringe W.-G., EU Inc: Why Startups Gain – and Venture Capital Hesitates, https://blogs.law.ox.ac.uk/oblb/blog-post/2026/03/eu-inc-why-startups-gain-and-venture-capital-hesitates (dostęp: 31.05.2026 r.).
Ringe W.-G., One Size Fails All? EU Insolvency Law between Harmonisation and 28th Regime, ecgi Working Papers, https://www.ecgi.global/publications/working-papers/one-size-fails-all-eu-insolvency-law-between-harmonisation-and-28th (dostęp: 31.05.2026 r.)
Ringe W.-G., The EU’s 28th Regime and the Future of Insolvency Law: Why One Size May Fail All, https://blogs.law.ox.ac.uk/oblb/blog-post/2026/05/eus-28th-regime-and-future-insolvency-law-why-one-size-may-fail-all (dostęp: 31.05.2026 r.)
Rohr S., Build It and They Will Come? Why EU Inc Needs a Pilot, 21.05.2026, https://blogs.law.ox.ac.uk/oblb/blog-post/2026/05/build-it-and-they-will-come-why-eu-inc-needs-pilot (dostęp: 31.05.2026 r.)
Rohr S., The 28th Regime, 29.10.2025, https://verfassungsblog.de/28th-regime_company-law/ (dostęp: 31.05.2026 r.)
Sanders A., The Scope of the 28th Regime A legal framework for innovation the European way, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/IDAN/2025/776311/IUST_IDA(2025)776311_EN.pdf (dostęp: 31.05.2026 r.)
Scheller J., Das digitale Anteilsregister in privater Hand der EU Inc. – eine haftungsträchtige Fehlkonzeption, GmbHR 2026/9
Schmidt J., Teichmann Ch., Der Kommissionsvorschlag für eine „EU Inc.”, „Neue Zeitschrift für Gesellschaftsrecht” 2026/10
Schmidt J., Teichmann Ch., The EU Inc. – half European, fully digital, and genuinely innovative, ECGI Law Working Paper 922/2026, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=6720961 (dostęp: 31.05.2026 r.)
Simonetti L., The EU Restructuring Directive 2019/1023: Implications for Member States (Doctoral thesis, Lancaster University), https://eprints.lancs.ac.uk/id/eprint/230305/1/2025SimonettiPhD.pdf (dostęp: 31.05.2026 r.)
Strampelli G., EU Inc.: A Flexible but Incomplete Blueprint for European Startup Finance, ECGI Law Working Paper Nr. 929/2026, http://ssrn.com/abstract_id=6757000 (dostęp: 31.05.2026 r.)
Strampelli G., The Limits of the EU Inc-for-All Approach: The Unintended Consequences of Unrestricted Access to Capital Markets, Oxford Business Law Blog, https://blogs.law.ox.ac.uk/oblb/blog-post/2026/05/limits-eu-inc-all-approach-unintended-consequences-unrestricted-access (dostęp: 31.05.2026 r.)
Szczurowski T., Krajowy Rejestr Zadłużonych i informatyzacja postępowań insolwencyjnych, „Europejski Przegląd Prawa i Stosunków Międzynarodowych” 2022/2–3
Tehrani A., European Insolvency Law: Towards a Colossus with Feet of Clay?, https://blogs.law.ox.ac.uk/oblb/blog-post/2025/03/european-insolvency-law-towards-colossus-feet-clay (dostęp: 31.05.2026 r.)
Veil R., Vetter J., The European Uniform Corporation (EUC). Proposal for the 28 th Regime in the Saving and Investments Union, „Die Aktiengesellschaft” 2026/5
Veil R., Vetter J., The proposal for a European Uniform Corporation (EUC) by Veil/Vetter: a new legal form to strengthen Europe’s growth financing [w:] Financing Innovative Ventures in Europe. Recommendations to close the scaleup financing gap, deepen the Savings and Investments Union and strengthen Europe’s competitiveness, January 2026, https://www.bundesfinanzministerium.de/Content/EN/Downloads/Europe/report-five-taskforce.html (dostęp: 31.05.2026 r.)
Ventoruzzo M., Welcome EU Inc.!, Oxford Business Law Blog, https://blogs.law.ox.ac.uk/oblb/blog-post/2026/04/welcome-eu-inc (dostęp: 31.05.2026 r.)
Vos T., The 28th Company Law Regime: A Mix of Harmonization and Regulatory Competition, „European Company Law” 2026/1
Wicke H., Leverenz M., Die neue EU Inc. – Trojanisches Pferd vor den Toren Europas, „Deutsches Steuerrecht” 2026/1197
Wołowski P., Wpływ ustawy z dnia 6 grudnia 2018 r. o Krajowym Rejestrze Zadłużonych na jawność postępowania upadłościowego, „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” 2020/7
Agnieszka Rzetecka-Gil
radca prawny
(ORCID: https://orcid.org/0009-0009-6599-2876)
Z problematyki posiadania udziałów lub akcji w spółkach prawa handlowego przez osoby pełniące funkcje publiczne
Osoby pełniące funkcje publiczne nie mogą posiadać akcji oraz udziałów w kapitale zakładowym w spółkach prawa handlowego ponad dopuszczalny limit; przy czym dotyczy to wszystkich spółek, zarówno z kapitałem prywatnym, jak i publicznym. Ustawodawca wprowadzając ten zakaz do ustawy z 21.08.1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (u.o.p.d.g), przetransponował go w porównaniu do jego brzmienia w poprzednio obowiązującej ustawie, chcąc spowodować, by jego treść nie pozostawiała żadnych wątpliwości. Ponadto zakaz miał uzyskać w ten sposób charakter jednoznaczny, ale jednocześnie bezwzględny, nie zaś być oparty na kryteriach ocennych. Konstruując jednak przepis art. 4 pkt 5 u.o.p.d.g., zawierający analizowany zakaz, nie uwzględniono regulacji znajdujących się w Kodeksie spółek handlowych. Tymczasem zastosowanie wielu przepisów Kodeksu spółek handlowych powoduje zaprzepaszczenie antykorupcyjnego charakteru art. 4 pkt 5 u.o.p.d.g. i jego ratio. Niniejsze opracowanie wskazuje szereg przypadków, w których jak w soczewce skupiają się problemy w stosowaniu przedmiotowego przepisu, obnażając tym samym nieszczelność jego bezwzględnego i jednoznacznego charakteru.
Słowa kluczowe: zakaz posiadania udziałów w spółce, termin zbycia udziałów i akcji w spółce, ograniczenia prowadzenia działalności, przepisy antykorupcyjne
Agnieszka Rzetecka-Gil
attorney at law, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0009-0009-6599-2876)
On the Subject of Persons Carrying out Public Functions Holding Shares in Commercial Partnerships and Companies
Persons carrying out public functions must not hold shares in the share capital of commercial partnerships and companies above the permissible limit; this applies to all partnerships and companies, whether privately or publicly owned. By introducing this prohibition into the Act of 21 August 1997 on Restrictions on the Pursuit of Business by Public Officials (the Anti-Corruption Act), the legislator transposed it in comparison with its wording in the previously applicable Act, seeking to ensure that its contents left no room for doubt. Furthermore, the prohibition was thus intended to be unambiguous, yet at the same time absolute, rather than based on discretionary criteria. However, the Code of Commercial Partnerships and Companies was not taken into account in the process of drafting Article 4(5) of the Anti-Corruption Act, which contains the prohibition in question. Meanwhile, the application of many provisions of the Code of Commercial Partnerships and Companies nullifies the anti-corruption nature of Article 4(5) of the Anti-Corruption Act and negates the reason for its adoption. This study highlights a number of cases in which problems in applying the provision in question are brought into sharp focus, thereby exposing the flaws in its absolute and unambiguous nature.
Keywords: prohibition on holding shares in a partnership or company, deadline for disposing of shares in a partnership or company, restrictions on the pursuit of business, anti-corruption regulations
Bibliografia/References
Bator M., Ninard G., Ograniczenia prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, „Przegląd Prawa Handlowego” 2006/6
Bilewska K., Prawa udziałowe w spółkach kapitałowych a majątek wspólny małżonków – wybrane zagadnienia, „Palestra” 2006/9–10
Dumkiewicz M., Nabycie udziałów przez jednego z małżonków. Glosa do postanowienia SN z dnia 3 grudnia 2009 r., II CSK 273/09, „Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa” 2010/3–4
Karczewska-Pacholczyk M., Kobyłka N., Nabycie udziałów w spółce z o.o. a majątkowa wspólność małżeńska – glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z 3.12.2009 r. (II CSK 273/09), „Glosa” 2010/4
Kubica B., Twardoch P. [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, red. M. Fras, M. Habdas, LEX 2023
Małysa-Sulińska K., Suliński G., Udział osób pełniących funkcje publiczne w spółkach prawa handlowego oraz ich organach [w:] Unormowania antykorupcyjne w administracji publicznej, red. M. Stec, K. Bandarzewski, Warszawa 2009
Miłaszewski J., Skibiński A., Glosa do wyroku NSA z dnia 16 maja 2013 r., II OSK 834/13, „Samorząd Terytorialny” 2014/10
Rzetecka-Gil A., Naruszenie przez osobę pełniącą funkcję publiczną będącą burmistrzem gminy zakazu posiadania w spółce pakietu udziałów wyższego niż 10 procent kapitału zakładowego. Glosa do wyroku NSA z dnia 16 maja 2013 r., II OSK 834/13, LEX 2014
Rzetecka-Gil A., Ustawa o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne. Komentarz, LEX 2021
Stępień-Sporek A., Przynależność udziałów w spółce z o.o. do majątków małżonków, „Państwo i Prawo” 2007/10
Wierzbica A., Ustawa o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne. Komentarz, Legalis 2017
Zięty J.J., Posiadanie akcji objętych wspólnością majątkową jako przesłanka naruszenia przepisów antykorupcyjnych. Glosa częściowo aprobująca do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 września 2023 r. (III OSK 1817/22), „Samorząd Terytorialny” 2024/12
Zięty J.J., Zakaz posiadania akcji lub udziałów w spółkach handlowych, „Kontrola Państwowa” 2015/2
dr Paweł Mazur
Uniwersytet SWPS, Wydział Prawa
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0398-3941)
Swoboda kształtowania zasad kontroli oraz nadzoru w statucie fundacji rodzinnej
Artykuł przedstawia dogmatyczną analizę zakresu swobody kształtowania zasad kontroli i nadzoru w fundacji rodzinnej. Jej dokonanie prowadzi do wniosku, że konstrukcja tych mechanizmów opiera się na dwóch założeniach. Po pierwsze, ustawodawca zapewnił minimalny standard kontroli służący ochronie majątku fundacji rodzinnej, będącej osobą prawną typu zakładowego, poprzez regulowane normami bezwzględnie wiążącymi przyznanie beneficjentom prawa indywidualnej kontroli oraz wprowadzenie obowiązku cyklicznego, niezależnego audytu. Po drugie, przewidziano szeroki zakres swobody statutowej w określaniu zasad funkcjonowania organu nadzorczego, obejmującej zarówno samą decyzję o powołaniu rady nadzorczej (gdy liczba beneficjentów nie przekracza 25 osób), jak i ustalenie zakresu jej kompetencji. Umożliwia to wybór pomiędzy modelem rady o ograniczonych uprawnieniach kontrolnych a radą o silnej pozycji współdecydującej o kierunkach zarządzania majątkiem fundacji rodzinnej.
Słowa kluczowe: fundacja rodzinna, statut, kontrola, nadzór, rada nadzorcza, audyt, informacje
dr Paweł Mazur
SWPS University, Faculty of Law, Warsaw, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0398-3941)
Freedom to Determine Principles of Control and Supervision in the Charter of a Family Foundation
This article offers a dogmatic analysis of the scope of discretion in determining the rules of control and supervision in a family foundation. The analysis demonstrates that the legislative design of these mechanisms rests on two foundational assumptions. First, the legislator has introduced a minimum standard of control aimed at safeguarding the estate of the foundation (which is an entity with separate founding capital) through mandatory provisions granting beneficiaries an individual right of oversight and requiring the foundation to undergo periodic independent audits. Second, the law affords broad statutory discretion in shaping the internal supervisory structure, encompassing both the decision whether to establish a supervisory board (where the number of beneficiaries does not exceed twenty-five) and determining its specific competences. This flexibility enables the adoption of either a ‘weak’ supervisory board model, limited primarily to control functions, or that of a ‘strong’ board actively co-determining the strategic management of the foundation’s assets.
Keywords: family foundation (family trust), charter, control or oversight, supervision, supervisory board, audit, information
Bibliografia/References
Adamus R., Krawczyk A. [w:] Fundacje rodzinne. Komentarz, red. R. Adamus, Warszawa 2023
Bender P., Miłaszewski J. [w:] Ustawa o fundacji rodzinnej. Komentarz, red. K. Osajda, Warszawa 2025
Bieniak M., Fundacja rodzinna – organizacja i funkcjonowanie, „Palestra” 2023/3
Bierecki D., Zasada swobody umów w prawie spółdzielczym, Warszawa 2021
Celarek K., Prawne i praktyczne aspekty kontroli i nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego, Warszawa 2015
Górniak K. [w:] Ustawa o fundacji rodzinnej. Komentarz, red. K. Osajda, Warszawa 2025
Górniak K., Boś K. [w:] Ustawa o fundacji rodzinnej. Komentarz, red. K. Osajda, Warszawa 2025
Jurkowski K., Niedopuszczalność delegowania członków rady nadzorczej spółki z o.o. do pełnienia funkcji członków zarządu oraz dopuszczalność podważenia skuteczności zwołania walnego zgromadzenia akcjonariuszy – glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 23.06.2020 r., V CSK 521/18, „Glosa” 2024/2
Kappes A., Długo oczekiwane dobrodziejstwo czy legislacyjny bubel. Kilka uwag o fundacji rodzinnej, „Przegląd Prawa Handlowego” 2023/12
Kidyba A., Klęska tzw. fundacji rodzinnej, „Monitor Prawniczy” 2025/9
Kidyba A. [w:] Ustawa o fundacjach. Komentarz, red. A. Kidyba, Warszawa 2023
Krysik A., Ustawa o fundacji rodzinnej. Komentarz, Warszawa 2025
Modrzejewski J., Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 23.06.2020 r., V CSK 521/18. Przyznanie radzie nadzorczej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością kompetencji do delegowania jej członka do wykonywania czynności członka zarządu, „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” 2021/11
Naworski J.P., Delegowanie członków rady nadzorczej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością do pełnienia funkcji członków zarządu (cz. 1), „Przegląd Prawa Handlowego” 2025/6
Naworski J.P., Delegowanie członków rady nadzorczej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością do pełnienia funkcji członków zarządu (cz. 2), „Przegląd Prawa Handlowego” 2025/7
Naworski J.P., Delegowanie członków rady nadzorczej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością do pełnienia funkcji członków zarządu w świetle regulacji art. 220 k.s.h. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 23 czerwca 2020 r., V CSK 521/18, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2025/1
Opalski A., Pojęcie organu osoby prawnej, „Państwo i Prawo” 2009/1
Opalski A. [w:] Kodeks spółek handlowych, t. 2A, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Komentarz. Art. 151–226, red. A. Opalski, Warszawa 2018
Popardowski P. [w:] Ustawa o fundacji rodzinnej. Komentarz, red. K. Osajda, Warszawa 2025
Radwański Z., Zieliński M., Stosowanie i wykładania prawa cywilnego [w:] System Prawa Prywatnego, t. 1, Prawo cywilne – część ogólna, red. M. Safjan, Warszawa 2012
Romanowski M., Spółka cywilna [w:] System Prawa Prywatnego, t. 15a, Prawo spółek osobowych, red. M. Romanowski, Warszawa 2023
Słup P. [w:] Ustawa o fundacji rodzinnej. Komentarz, red. K. Osajda, Warszawa 2025
Szot P., Audyt fundacji rodzinnej [w:] M. Białas, P. Szot, Fundacja rodzinna. Ujęcie prawne, podatkowe i bilansowe, Warszawa 2025
Szumański A., Rada nadzorcza w systemie nadzoru nad spółkami kapitałowymi [w:] A. Szumański, D. Wajda, R. Kwaśnicki i in., Rada nadzorcza spółki kapitałowej, Warszawa 2025
Wielgus K. [w:] Ustawa o fundacji rodzinnej. Komentarz, red. K. Osajda, Warszawa 2025
dr Przemysław Kusik
Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-7298-1245)
Decyzja biznesowa jako przesłanka zastosowania zasady biznesowej oceny sytuacji z art. 293 § 3, art. 300125 § 2 i art. 483 § 3 k.s.h. – uwagi w świetle wykładni komparatystycznej
Choć polska wersja zasady biznesowej oceny sytuacji, wprowadzona do Kodeksu spółek handlowych przed kilku laty, doczekała się już wielu wypowiedzi doktryny, nadal do rozstrzygnięcia pozostają liczne wątpliwości. Również ze względu na niejasną redakcję regulacji ustawowej może to prowadzić do niepewności członków organów spółek odnośnie do zakresu ich odpowiedzialności, a także problemów w praktycznym stosowaniu tej zasady. Choć niniejsze opracowanie nie ma na celu pogłębionej analizy prawnoporównawczej, zwraca ono szczególną uwagę na charakter zasady biznesowej oceny sytuacji jako przeszczepu prawnego z odmiennej tradycji prawnej, co z jednej strony może przekładać się na trudność w jej adaptacji do polskiego otoczenia prawno-kulturowego, a z drugiej uzasadnia wykorzystanie w interpretacji odnośnych przepisów wykładni komparatystycznej. Czerpiąc inspirację z prawa amerykańskiego, z którego instytucja ta została zaczerpnięta, a także prawa niemieckiego, w którym wcześniej nastąpił podobny przeszczep, w publikacji skoncentrowano się na zakresie zastosowania przedmiotowej zasady. Wysunięto tezę, zgodnie z którą z pojęcia działania w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego (art. 293 § 3, art. 300125 § 2 i art. 483 § 3 k.s.h.) należałoby wywieść – jako jeden z warunków uzyskania ochrony – niewyrażoną wprost przesłankę podjęcia decyzji biznesowej (gospodarczej, przedsiębiorczej). Założono przy tym wyraźne rozróżnienie bezprawności postępowania członka organu od zawinienia, ocenianego z punktu widzenia dołożenia należytej staranności, którego domniemanie (art. 293 § 1, art. 300125 § 1 i art. 483 § 1 in fine k.s.h.) może uchylić zasada biznesowej oceny sytuacji.
Słowa kluczowe: wykładnia prawnoporównawcza, przeszczepy prawne, ryzyko gospodarcze, niedochowanie należytej staranności, odpowiedzialność członka organu
dr Przemysław Kusik
University of the National Education Commission, Kraków, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-7298-1245)
A business decision as a condition for the application of the business judgment rule under Articles 293(3), 300125 (2) and 483(3) of the Polish Code of Commercial Companies and Partnerships: some considerations in the light of comparative interpretation
Although the Polish version of the business judgment rule, introduced into the Code of Commercial Companies and Partnerships several years ago, has already received numerous comments from legal scholars, there are still multiple unresolved doubts. This, also due to the ambiguous wording of the statutory regulation, may lead to uncertainty among board members regarding the scope of their liability, as well as problems in the practical application of the rule. Even though the present paper does not seek to provide an in-depth comparative legal analysis, it draws particular attention to the nature of the business judgment rule as a legal transplant from a different legal tradition, which, on the one hand, may account for difficulties in adapting it to the Polish legal and cultural context, and, on the other hand, justifies comparative interpretation of the respective legal provisions. Inspired by American law, from which this institution was derived, and German law, where a similar transplant had occurred earlier, the paper focuses on the scope of application of the Polish business judgment rule. It argues that from the concept of acting within the bounds of reasonable business risk (Articles 293(3), 300125 (2) and 483(3) of the Code) it is possible to infer, as one of the conditions for the rule’s protection, the premise of making a business (economic, entrepreneurial) decision, not expressly laid down in the provisions in question. At the same time, a clear distinction is drawn between the unlawfulness of a board member’s conduct and his or her fault, the latter being assessed from the point of view of due care. Accordingly, it is assumed that the business judgment rule may override the presumption of fault established in the final parts of Articles 293(1), 300125 (1) and 483(1) of the Code.
Keywords: comparative interpretation, legal transplants, business risk, failure to exercise due care, liability of a board member
Bibliografia/References
Bainbridge S.M., The Business Judgment Rule as Abstention Doctrine, „Vanderbilt Law Review” 2004/1
Banaszczyk Z., Graniecki P., O istocie należytej staranności, „Palestra” 2002/7–8
Błaszczyk P., Koncepcja „biznesowej oceny sytuacji” na tle prawa polskiego (uwagi de lege lata i de lege ferenda), „Państwo i Prawo” 2012/3
Błaszczyk P., Odpowiedzialność odszkodowawcza menedżerów spółek a przekroczenie tzw. dopuszczalnego ryzyka gospodarczego, „Przegląd Prawa Handlowego” 2009/11
Branson D.M., The Rule That Isn’t a Rule – The Business Judgment Rule, „Valparaiso University Law Review” 2002/3
Buszmak D., Regulacja odpowiedzialności odszkodowawczej członków zarządu z perspektywy zasad ładu korporacyjnego – uwagi polemiczne, „Przegląd Prawa Handlowego” 2017/2
Chauvin T., Stawecki T., Winczorek P., Wstęp do prawoznawstwa, Warszawa 2017
Chełkowska A., Regulacja odpowiedzialności odszkodowawczej członków zarządu z perspektywy zasad ładu korporacyjnego, „Przegląd Prawa Handlowego” 2016/10
Dadak W., Ryzyko i niepewność a zachowania naruszające zasady obrotu gospodarczego – aspekty kryminologiczne, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2009/2
Damaška M., The Uncertain Fate of Evidentiary Transplants: Anglo-American and Continental Experiments, „The American Journal of Comparative Law” 1997/4
Deipenbrock G., The ‘Business Judgment Rule’ and the Problem of Hindsight Bias – Observations from a German Company Law Perspective, „European Business Law Review” 2016/2
Domagała I. [w:] Prosta spółka akcyjna. Komentarz, red. R. Adamus, P. Malinowski, Warszawa 2021
Drobnig U., The Use of Comparative Law by Courts [w:] The Use of Comparative Law by Courts. XIVe Congres international de droit compare, XIVth International Congress of Comparative Law Athenes/Athens 1997, red. U. Drobnig, S. Van Erp, The Hague 1999
Eisenberg M.A., An Overview of the Principles of Coprorate Governance, „The Business Lawyer” 1993/4
Emanuel S.L., Corporations and Other Business Entities, New York 2013
Fedtke J., Legal Transplants [w:] Elgar Encyclopedia of Comparative Law, red. J. M. Smits, Cheltenham 2006
Gerner-Beuerle C., Of Convergent Evolution and Legal Transplantation: The International Diffusion of the Duty of Care and the Business Judgment Rule [w:] Festschrift für Christine Windbichler zum 70. Geburtstag am 8. Dezember 2020, red. G. Bachmann, S. Grundmann, A. Mengel, K. Krolop, Berlin 2021
Graziadei M., Comparative Law, Transplants, and Receptions [w:] The Oxford Handbook of Comparative Law, red. M. Reimann, R. Zimmermann, Oxford 2019
Guzewicz A., Jagodziński M., Przesłanki odpowiedzialności członków zarządu w świetle art. 293 i art. 483 k.s.h. – de lege lata i de lege ferenda, „Przegląd Prawa Handlowego” 2013/11
Helios J., Jedlecka W., Podstawowe pojęcia prawa i prawoznawstwa dla ekonomistów, Wrocław 2015
Holland R.J., Delaware Directors’ Fiduciary Duties: The Focus on Loyalty, „University of Pennsylvania Journal of Business Law” 2009/3
Jankowiak J., Charakter prawny polskiego modelu zasady biznesowej oceny sytuacji, „Przegląd Prawa Handlowego” 2024/2
Jastrzębski J., W sprawie odpowiedzialności członków organów spółek kapitałowych, „Przegląd Prawa Handlowego” 2013/7
Kappes A., Odpowiedzialność członków organów spółek kapitałowych za szkodę wyrządzoną spółce, „Przegląd Prawa Handlowego” 2024/12
Kidyba A. [w:] Komentarz aktualizowany do art. 1–300 Kodeksu spółek handlowych, red. A. Kidyba, Warszawa 2024
Kischel U., Comparative Law, Oxford 2019
Kowalczyk W., On the Use of Comparative Law by Judges in Private and Commercial Law Cases, „Studia Iuridica” 2016
Król M.Z., Legal Culture and Legal Transplants [w:] Rapports Polonais: XVIIIe Congrès International de droit comparé, XVIIIth Congress of Comparative Law Washington, 25.VII – 1.VIII.2010, red. B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, Łódź 2010
Kucharski B., Business judgment rule – kwestia bezprawności czy winy, „Przegląd Prawa Handlowego” 2023/10
Kusik P., Przeszczepy prawne (legal transplants) z systemów prawnych common law w polskim systemie prawnym. Studium z zakresu prawa porównawczego, Warszawa 2025
Kusik P., Teoria przeszczepów prawnych jako paradygmat prawa porównawczego. Próba podsumowania w 50. rocznicę ukazania się monografii pt. Legal Transplants: An Approach to Comparative Law Alana Watsona, „Forum Prawnicze” 2024/3
Kusik P., Wykładnia komparatystyczna w kontekście przeszczepów prawnych: zarys problemu, „Roczniki Administracji i Prawa” 2026/1
Kusik P., Wykładnia komparatystyczna. Ujęcie teoretycznoprawne na przykładzie przepisów Kodeksu spółek handlowych regulujących zasadę biznesowej oceny sytuacji, Warszawa 2026
Kuźnicki P., Należyta staranność jako przesłanka bezprawności lub winy przy ocenie odpowiedzialności członka zarządu wobec spółki – glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 10.06.2021 r., IV CSKP 81/21, „Glosa” 2021/1
Link S. [w:] Kommentar zum Aktiengesetz, red. T. Wachter, Köln 2022
Łatała-Kremer A., Odpowiedzialność cywilna członków organów spółki akcyjnej za decyzje gospodarcze względem spółki w perspektywie prawnoporównawczej, Warszawa 2023
Maroń G., Wstęp do prawoznawstwa, Rzeszów 2011
Modzelewska L. [w:] Kodeks spółek handlowych. Komentarz, red. Z. Jara, Warszawa 2024
Morawski L., Zasady wykładni prawa, Toruń 2010
Opalski A., Oplustil K., Niedochowanie należytej staranności jako przesłanka odpowiedzialności cywilnoprawnej zarządców spółek kapitałowych, „Przegląd Prawa Handlowego” 2013/3
Ostrowski F. [w:] Kodeks spółek handlowych. Komentarz do zmian (tzw. prawo holdingowe), red. A. Szumański, R.L. Kwaśnicki, F. Ostrowski, Warszawa 2022
Paprocka A., Argument komparatystyczny w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, „Państwo i Prawo” 2017/7
Popiołek W., Obowiązek lojalności członków organów kolegialnych spółek handlowych, „Przegląd Prawa Handlowego” 2021/9
Rasiński D., Michalak J., Odpowiedzialność karna menedżera uwzględnia też ryzyko gospodarcze, https://www.prawo.pl/biznes/odpowiedzialnosc-karna-managera-a-ryzyko-gospodarcze,519754.html (dostęp: 30.05.2024 r.)
Sailer-Coceani V. [w:] Aktiengesetz Kommentar I. Band §§ 1–132 AktG, red. K. Schmidt, M. Lutter, Köln 2020
Słup P., Odpowiedzialność cywilna członków organów wobec prostej spółki akcyjnej (cz. 1), „Przegląd Prawa Handlowego” 2023/2
Słup P., Odpowiedzialność cywilna członków organów wobec prostej spółki akcyjnej (cz. 2), „Przegląd Prawa Handlowego” 2023/3
Smith D.G., The Modern Business Judgment Rule, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2620536 (dostęp: 30.05.2024 r.)
Szyszko R. [w:] Grupa spółek. Zmiany towarzyszące (corporate governance, business judgement rule). Komentarz, Warszawa 2023
Tobor Z., W poszukiwaniu intencji prawodawcy, Warszawa 2013
Trociuk M. [w:] Prosta spółka akcyjna. Komentarz ze wzorami, red. M. Kożuchowski, M. Macieszczak, B. Woźniak, Warszawa 2021
Wasilewski R.R., Application of Comparative Law in Legal Interpretation – the Derivative Concept of Legal Interpretation, „CER Comparative European Research” 2017/I
Watson A., Legal Transplants: An Approach to Comparative Law, Athens 1993
Zoll F., Argumentacja komparatystyczna w polskich sądach [w:] Prawo obce w doktrynie prawa polskiego, red. A. Wudarski, Warszawa 2016
dr Agnieszka Łuszpak-Zając
radca prawny, partner w Kancelarii Prawnej Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp. j.
(ORCID: https://orcid.org/0009-0001-2464-2601)
dr Jan Gałka
absolwent Wydziału Prawa i Komunikacji Społecznej we Wrocławiu SWPS Uniwersytetu Humanistycznospołecznego Filii we Wrocławiu, radca prawny, prawnik w Kancelarii Prawnej Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp. j.
(ORCID: https://orcid.org/0000-0003-0485-6060)
Udział w autorstwie tekstu:
Agnieszka Łuszpak-Zając – 50%
Jan Gałka – 50%
Problematyka nabycia prawa własności w przypadku rozporządzenia nakładami poniesionymi na budowę urządzeń przesyłowych
Problematyka rozporządzenia nakładami poniesionymi na budowę urządzeń przesyłowych oraz dopuszczalność określenia przez strony w umowie zawartej na podstawie art. 49 § 2 k.c. podmiotu, który nabędzie prawa właścicielskie z momentem przyłączenia urządzeń przesyłowych do sieci przedsiębiorstwa przesyłowego, dotychczas nie stanowiły szerszego przedmiotu refleksji doktrynalnej. Autorzy podejmują przedstawione zagadnienie, ukazując kontekst historyczny, pochodzenie oraz genezę wykształcenia w polskim porządku prawnym instytucji uregulowanej w art. 49 k.c. Na gruncie założenia o zasadności regulacji stosunków gospodarczych w ramach stosunków kontraktowych ukazują szeroką swobodę stron w umownej regulacji statusu właścicielskiego urządzeń przesyłowych na gruncie art. 49 k.c., w tym możliwość rozporządzania nakładami poczynionymi na ich budowę oraz uprzedniego określenia podmiotu, który nabędzie własność urządzeń przesyłowych z momentem ich wyodrębnienia jako samodzielnych rzeczy ruchomych.
Słowa kluczowe: urządzenia przesyłowe, swoboda umów, superficies solo cedit, części składowe, nieruchomość gruntowa
dr Agnieszka Łuszpak-Zając
attorney-at-law, partner at Kancelaria Prawna Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp. j. [law firm], Poland
(ORCID: https://orcid.org/0009-0001-2464-2601)
dr Jan Gałka
graduate of the Faculty of Law and Social Communication in Wrocław at the SWPS University of Social Sciences and Humanities, Campus in Wrocław, attorney-at-law, lawyer at Kancelaria Prawna Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp. j. [law firm], Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0003-0485-6060)
Authors’ contributions:
Agnieszka Łuszpak-Zając –50%
Jan Gałka – 50%
Issues Concerning the Acquisition of Ownership Rights in the Case of the Disposal of Expenditures Incurred for the Construction of Transmission Facilities
Neither the question of disposing of expenditures incurred for the construction of transmission facilities, nor the permissibility of parties determining, in a contract made on the basis of Article 49(2) of the Polish Civil Code, the entity that will acquire the ownership rights once the transmission facilities are connected to the transmission enterprise’s network have been the subject of broader reflection in legal scholarship. The authors discuss the above matters, providing the historical context, origin and genesis of emergence in the Polish legal order of the institution regulated by Article 49(2) of the Polish Civil Code. On the basis of the assumption that it is expedient to regulate economic relationships within the framework of contractual relationships, they present the parties’ broad freedom of contractual regulation of the ownership status of transmission facilities under Article 49(2) of the Polish Civil Code, including the possibility of disposing of expenditures incurred for the construction of transmission facilities and of prior determination of the entity that will acquire ownership rights to transmission facilities upon their becoming independent items of movable property.
Keywords: transmission facilities, freedom of contract, superficies solo cedit, component parts, land property
Bibliografia/References
Balwicka-Szczyrba M., Korzystanie z nieruchomości przez przedsiębiorców przesyłowych – właścicieli urządzeń przesyłowych, Warszawa 2015, LEX
Balwicka-Szczyrba M. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. A. Sylwestrzak, M. Balwicka-Szczyrba, Warszawa 2024, LEX
Bieniek G., Urządzenia przesyłowe. Problematyka prawna, Warszawa 2008, LEX
Cioch H., Witczak H., Zasada superficies solo cedit w prawie polskim, „Rejent” 1999/5
Dziczek R., Służebność przesyłu i roszczenia uzupełniające, Warszawa 2015
Dyjakowska M., ‘Superficies’ – rzymskie korzenie prawa zabudowy, „Zeszyty Prawnicze” 2015/1
Dziadzio A., Powszechna historia prawa, Warszawa 2012
Gdesz M., O odrębnej własności obiektów budowlanych, „Przegląd Sądowy” 2009/9.
Grodziski S., Wpływ Code civil oraz innych kodyfikacji napoleońskich na ziemiach polskich (część I), „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2005/2
Gruszka I., Aktualne zmiany w przepisach kodeksu cywilnego (I), „Palestra Świętokrzyska” 2009/7–8
Grzybowski S., Część ogólna prawa cywilnego [w:] Prawo cywilne, red. S. Grzybowski, Warszawa 1979
Grzybowski S., Kodyfikacja polskiego prawa cywilnego [w:] System Prawa Cywilnego, red. W. Czachórski, t. 1, Część ogólna, red. S. Grzybowski, Ossolineum 1985
Heliniak K., Zasada superficies solo cedit w prawie rzymskim i w przepisach polskiego kodeksu cywilnego, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1999/1–2
Hube K., Prawo cywilne obowiązujące w guberniach Królestwa Polskiego z uzupełnieniami po koniec roku 1876.
Zeszyt II. Kodex Napoleona. Księga 2-ga i 3-cia, Warszawa 1877
Kalisiak D., Pojmowanie zasady ‘superficies solo cedit’ na tle Kodeksu cywilnego, „Zeszyty Prawnicze” 2024/3
Kozińska J. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 2, Własność i inne prawa rzeczowe (art. 126–352), red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2018, LEX
Lesiński B., Rozwadowski W., Historia prawa, Warszawa–Poznań 1981
Lewaszkiewicz-Petrykowska B., Współczesne prawo cywilne a Code civil Napoleona jako dziedzictwo wielowiekowej kultury prawnej, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2005/2
Lityński A., Historia prawa Polski Ludowej, Warszawa 2013
Makiłła D., Historia prawa w Polsce, Warszawa 2013
Malec D., Wpływ Code civil oraz innych kodyfikacji napoleońskich na ziemiach polskich (część II), „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2005/2
Marciniak-Sikora A., Strzelecka M., Prawo powierzchni (ujęcie historyczne oraz miejsce instytucji we współczesnym porządku prawnym), „Państwo i Prawo” 2016/9
Radwański Z., Olejniczak A., Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2015
Rozwadowski W., Prawo rzymskie. Zarys wykładu wraz z wyborem źródeł, Poznań 2007
Schorr M., Pomnik prawa staroassyryjskiego (z XIV w. przed Chr.), Lwów 1923
Sokala A., Zasada superficies solo cedit w prawie rzymskim, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Prawo” 1987/172
Sójka-Zielińska K., Historia prawa, Warszawa 1989
Sójka-Zielińska K., Wielkie kodyfikacje cywilne XIX wieku, Warszawa 1973
Szymczyk P., Nieodpłatne przekazanie urządzeń infrastruktury – skutki w VAT, „Nieruchomości” 2016/12
Świrgoń-Skok R., Określenia nieruchomości w źródłach rzymskiego prawa klasycznego, „Ius Novum” 2022/2
Świrgoń-Skok R., Rzymska superficies a prawo zabudowy w projekcie zmian prawa rzeczowego, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2014/2
Świrgoń-Skok R. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. M. Załucki, Warszawa 2023, Legalis
Taubenschlag R., Rzymskie prawo prywatne na tle praw antycznych, Warszawa 1955
Wasilkowski J., Prawo własności w PRL. Zarys wykładu, Warszawa 1969
Wolter A., Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 1982
Zalewski M., Civil Law Status of Transmission Equipment (Article 49 of the Polish Civil Code), „Studia Iuridica Lublinensia” 2021/4
Żochowska E., Nowa instytucja prawa cywilnego: prawo własności warstwowej czy prawo zabudowy, „Studia Iuri-dica” 2022, t. 95
Miłosz Zolich
student piątego roku prawa, Uniwersytet SWPS w Warszawie
(ORCID: https://orcid.org/0009-0002-9841-5302)
Instrumentalizacja prawa głosu w obronie przed wrogim przejęciem na przykładzie voting cap, uprzywilejowania akcji oraz uprawnień osobistych
Wrogie przejęcie stanowi szczególny model akwizycji publicznej spółki akcyjnej, polegający na uzyskaniu kontroli nad spółką bez zgody jej organów korporacyjnych wyłącznie przez bezpośrednią komunikację z akcjonariuszami. Ten model transakcyjny ujawnia konflikty interesów pomiędzy interesami zarządu i rady nadzorczej a interesem spółki i akcjonariuszy, zwłaszcza mniejszościowych, w świetle różnic w motywach każdej z tych grup interesariuszy. Celem publikacji jest analiza wybranych mechanizmów obronnych przed wrogim przejęciem w świetle prawa handlowego, instrumentalizacji prawa głosu i zasady proporcjonalności.
Słowa kluczowe: uprawnienia korporacyjne, strategie obronne, fuzje i przejęcia, prawo handlowe, akcjonariat, konflikt korporacyjny, ład korporacyjny, mechanizmy zwiększające kontrolę
Miłosz Zolich
Fifth-year law student, SWPS University, Warsaw, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0009-0002-9841-5302)
Instrumentalization of Voting Rights in Defence Against Hostile Takeovers as Exemplified by Voting Caps, Preferred Shares, and Personal Rights
A hostile takeover is a specific model of acquisition of a public joint-stock company, consisting in gaining control over the company without the consent of its corporate governing bodies, solely through direct communication with shareholders. This transaction model reveals conflicts between the interests of the management board and supervisory board and the interests of the company and shareholders, especially minority shareholders, in light of different motives of each of these stakeholder groups. The aim of this publication is to analyse selected mechanisms of defence against hostile takeovers in the light of commercial law, the instrumentalization of voting rights, and the proportionality principle.
Keywords: corporate rights, defence strategies, mergers and acquisitions, commercial law, shareholders, corporate conflict, corporate governance, control-enhancing mechanisms
Bibliografia/References
Bebchuk L.A., Kastiel K., The Untenable Case for Perpetual Dual-Class Stock, „Virginia Law Review” 2017, t. 103
Bhide A.V., The Causes and Consequences of Hostile Takeovers, „Journal of Applied Corporate Finance” 1989
Czerniawski R., Kodeks spółek handlowych. Przepisy o spółce akcyjnej. Komentarz, Warszawa 2004
Declercq S., Delvoie J., Monnens T., Vos T., Loyalty Voting Rights in Belgium: Nothing More than a Control Enhancing Mechanism?, „European Company and Financial Law Review” 2023
Domanowska J., Proces wrogiego przejęcia w Polsce na przykładzie firmy rodzinnej W. Kruk oraz obrona przed wrogim przejęciem, „Gospodarka w Praktyce i Teorii” 2017/2(47)
Fama E., Agency Problems and the Theory of the Firm, „Journal of Political Economy” 1980/88
Franks J., Mayer C., Hostile takeovers and the correction of managerial failure, „Journal of Financial Economics” 1996
Frąckowiak J. [w:] J. Brol i in., Prawo handlowe, Warszawa 2001
Gasiński Ł., Granice swobody kształtowania treści statutu spółki akcyjnej, Warszawa 2014
Gładki Ł., Granice uprawnień osobistych w spółce akcyjnej, Warszawa 2025
Gordon-Trybus M., Złota akcja i złoty akcjonariusz w świetle prawa polskiego na tle wybranych systemów prawnych państw obcych i prawa wspólnotowego, Toruń 2006
Hopt K.J., Kalss S., Multiple-voting shares in Europe – A comparative law and economic analysis, „European Corporate Governance Institute” 2024/786
Jara Z. [w:] Kodeks spółek handlowych. Komentarz, red. Z. Jara, wyd. 29, Legalis 2025
Jurkowski K., Treść takich samych okoliczności na gruncie art. 20 k.s.h., „Przegląd Prawa Handlowego” 2023/5
Kidyba A., Kodeks spółek handlowych, t. 2, Komentarz do art. 301–633, Warszawa 2017
Kidyba A., Komentarz aktualizowany do art. 301–633 Kodeksu spółek handlowych, LEX 2025
Łabno M., Zasada jednakowego traktowania akcjonariuszy jako norma wyznaczająca dopuszczalny zakres uprzywilejowania akcjonariuszy w prostej spółce akcyjnej¸ „Przegląd Prawa Handlowego” 2021/12
Mataczyński M., Swoboda przepływu kapitału a złota akcja Skarbu Państwa, Warszawa 2007
Mazur P., Uprawnienia i obowiązki akcjonariusza względem pozostałych akcjonariuszy wynikające ze stosunku spółki, Legalis 2021
Michalski M., Kontrola kapitałowa nad spółką akcyjną, Kraków 2004
Michalski M. [w:] Spółka akcyjna, red. A. Kidyba, Warszawa 2010
Möhlmann B.W.A., Hostile takeovers: The long term effect on shareholder value of acquiring companies, „Erasmus University Thesis Repository” 2012
Opalska D., Obowiązek lojalności w spółkach kapitałowych, Warszawa 2014
Opalski A. [w:] Kodeks spółek handlowych, t. 1A, Spółki osobowe, Komentarz, red. A. Opalski, Legalis 2024
Opalski A., For Whom Corporate Managers Are Trustees, czyli niekończący się spór o wykładnię kategorii interesu spółki handlowej, „Przegląd Prawa Handlowego” 2025/4
Opalski A., Standardy postępowania zarządu spółki publicznej w przypadku próby wrogiego przejęcia, „Przegląd Prawa Handlowego” 2011/8
Opalski A. [w:] Kodeks spółek handlowych, t. 3A, Spółka akcyjna. Komentarz do art. 301–392, red. A. Opalski, Warszawa 2016
plustil K., Instrumenty nadzoru korporacyjnego w spółce akcyjnej, Warszawa 2010
Pabis R. [w:] Kodeks spółek handlowych. Komentarz, red. Z. Jara, wyd. 29, Legalis 2025
Pabis R. [w:] Kodeks spółek handlowych, t. 3B, Spółka akcyjna. Komentarz. Art. 393–490, red. A. Opalski, Legalis 2016
Palas R., Solomon D., Gafni D., Baum I., Does wedge size matter? Financial reporting quality and effective regulation of dual-class firms, „Finance Research Letters” 2023, t. 54
Podsiadlik C., Wrogie przejęcie spółki, Warszawa 2003
Popiołek W., Akcja – prawo podmiotowe, Warszawa 2010
Popiołek W. [w:] Kodeks spółek handlowych. Komentarz, red. P. Pinior, J.A. Strzępka, Legalis 2024
Popiołek W. [w:] System Prawa Handlowego, t. 2B, Prawo spółek handlowych, red. S. Włodyka, Warszawa 2018
Puchalski A., Funkcje i konstrukcja prawna wezwań do zapisywania się na sprzedaż lub zamianę akcji spółki publicznej w prawie polskim i europejskim, Warszawa 2016
Regucki T., Mechanizmy zwiększające kontrolę (control enhancing mechanisms) w polskich spółkach akcyjnych. Analiza prawno-ekonomiczna, Legalis 2018
Romanowski M., Zasada „jedna akcja – jeden głos” a natura spółki akcyjnej, „Czasopismo Kwartalne Całego Prawa Handlowego, Upadłościowego oraz Rynku Kapitałowego” 2008/4
Romanowski M., Zasada jednakowego traktowania udziałowców spółki kapitałowej, cz. 1, „Przegląd Prawa Handlowego” 2005/1
Schneider K.W., Ryzyko wrogiego przejęcia spółki publicznej – perspektywa zewnętrznego audytora finansowego, Łódź 2023
Sołtysiński S., Osobiste uprawnienia udziałowców w spółkach kapitałowych. Przyczynek do analizy art. 159 i 354 k.s.h. [w:] A. Całus i in., Studia z prawa prywatnego gospodarczego. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Ireneusza Weissa, Kraków 2003
Sołtysiński S. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 17B, Prawo spółek kapitałowych, red. S. Sołtysiński, Warszawa 2016
Stefanicki R., Koncepcja interesu spółki jako kluczowej konstrukcji w procesie dokonywania oceny sposobu pełnienia funkcji przez zarząd spółki, „Wrocławsko-Lwowskie Zeszyty Prawnicze” 2019/10
Stefanicki R., Należyta staranność zawodowa członka zarządu spółki kapitałowej, Warszawa 2020
Szczepańska K., Zasada nierozszczepialności w spółkach kapitałowych, Legalis 2020
Szumański A. i in., Rada nadzorcza spółki kapitałowej, Warszawa 2025
Szymański M., Nogalski B., Obrona przed wrogim przejęciem, Warszawa 2011
Wajda D., Ochrona akcjonariuszy mniejszościowych w kodeksie spółek handlowych, Warszawa 2007
Wajda D., Ostrowski F., Uprawnienia osobiste wspólników i akcjonariuszy [w:] A. Szumański i in., Rada nadzorcza spółki kapitałowej, Warszawa 2025
Weber A.-M., Interes grupy spółek – ciało obce w sporach uchwałowych, „Przegląd Prawa Handlowego” 2023/7
Weber A.-M., O interesie spółki w kontekście postulatów zrównoważonego rozwoju – polemika, „Przegląd Prawa Handlowego” 2025/7
Zarin S., Yang E., Mergers & Acquisitions: Hostile takeovers and defense strategies against them, „Gothenburg University Library” 2011
prof. dr hab. Rafał Adamus
Uniwersytet Opolski, Instytut Nauk Prawnych, Katedra Prawa Gospodarczego i Finansowego
(ORCID: https://orcid.org/0000-0003-4968-459X)
Badanie prognozy zaspokojenia wierzyciela w postępowaniu z art. 527 k.c. Glosa krytyczna do uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 19.03.2025 r., III CZP 9/24
Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 19.03.2025 r. (III CZP 9/24) wprowadza istotną zmianę w rozumieniu przesłanki pokrzywdzenia wierzycieli w skardze pauliańskiej, wyłączając możliwość badania przez sąd prognozy zaspokojenia z nieruchomości obciążonej hipoteką. Rozstrzygnięcie to – choć przedstawione jako uporządkowanie linii orzeczniczej – rodzi poważne wątpliwości dogmatyczne i praktyczne. W glosie wskazano, że przyjęta przez Sąd Najwyższy koncepcja prowadzi do oderwania oceny pokrzywdzenia od realiów ekonomicznych, ignoruje mechanizmy egzekucyjne i upadłościowe oraz może wymuszać wytaczanie powództw pozbawionych sensu gospodarczego. Autor dowodzi, że analiza perspektyw zaspokojenia wierzyciela jest nie tylko możliwa, lecz także konieczna dla prawidłowego stosowania art. 527 k.c., zwłaszcza w kontekście art. 533 k.c. i zasad efektywności postępowania.
Słowa kluczowe: skarga pauliańska, pokrzywdzenie wierzycieli, hipoteka, prognoza zaspokojenia, postępowanie upadłościowe
prof. dr hab. Rafał Adamus
University of Opole, Institute of Legal Sciences, Chair of Economic and Financial Law, Opole, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0003-4968-459X)
Examination of the Outlook of Creditor Satisfaction in Proceedings Under Article 527 of the Civil Code. Critical Commentary on Resolution III CZP 9/24 Adopted by a Panel of Seven Supreme Court Judges on 19 March 2025
The resolution issued by a panel of seven Supreme Court Judges on 19 March 2025 (III CZP 9/24) introduced a significant change in the understanding of the criterion of detriment to creditors in the Paulian action, excluding the possibility for the court to examine the outlook of financial satisfaction from a property encumbered with a mortgage charge. This determination – although presented as one that systematizes a line of case law – gives rise to serious dogmatic and practical doubts. The commentary indicates that the concept adopted by the Supreme Court leads to detaching the assessment of detriment from the economic reality, ignores enforcement and bankruptcy mechanisms, and may force parties to bring lawsuits that are devoid of economic sense. The author argues that an analysis of the outlook of creditor satisfaction is not only possible, but also necessary for the correct application of Article 527 of the Civil Code, especially in the context of Article 533 of the Civil Code and the principle of efficiency of proceedings.
Keywords: Paulian action, detriment of creditors, mortgage charge, creditor satisfaction outlook, bankruptcy proceedings
Bibliografia/References
Czech T., Pokrzywdzenie wierzycieli w razie zbycia nieruchomości obciążonej hipoteką glosa do uchwały (7) SN z 19 marca 2025 (III CZP 9/24), „Monitor Prawa Bankowego” 2025/12