Oddziaływanie paradygmatu rodziny tradycyjnej i postaw pronatalistycznych na zakres ochrony praw jednostki w polskim prawie rodzinnym
Spis treści Przegląd Prawa Antydyskryminacyjnego nr 1/2026
Adrianna Zawadzka
Uniwersytet Warszawski, Wydział Prawa i Administracji;
ORCID: https://orcid.org/0009-0008-8124-1696
Oddziaływanie paradygmatu rodziny tradycyjnej i postaw pronatalistycznych na zakres ochrony praw jednostki w polskim prawie rodzinnym
Niniejsze opracowanie poddaje analizie wpływ polityki prorodzinnej i tendencji pronatalistycznych na kształtowanie się instytucji polskiego prawa rodzinnego oraz zakres ochrony praw jednostki. Głównym założeniem tekstu jest teza, że obecne regulacje Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, mimo deklaratywnego oparcia na zasadzie dobra dziecka i podejściu prorodzinnym, w rzeczywistości promują tradycyjny, konserwatywny model rodziny, co prowadzi do systemowej stygmatyzacji innych grup społecznych. W pracy szczegółowo omówiono m.in. instytucję małżeństwa w kontekście dyskryminacji osób nieheteronormatywnych. Autorka poddaje krytyce również przeszkody małżeńskie dotyczące wieku, niepełnosprawności intelektualnej oraz powinowactwa, wykazując ich sprzeczność ze współczesną wiedzą medyczną i społeczną. Istotną część analizy poświęcono uregulowaniom dotyczącym rozwodu i separacji, w których autorka dostrzega nadmierną ingerencję państwa w sferę intymności małżonków oraz instrumentalizację więzi fizycznych, podporządkowaną społeczno-prokreacyjnym funkcjom rodziny. Wnioski końcowe wskazują na pilną potrzebę dekonstrukcji ideologicznych fundamentów polskiego prawa rodzinnego. Autorka postuluje modernizację przepisów w myśl pluralizmu modeli życia rodzinnego oraz pełnego poszanowania praw człowieka, argumentując, że rzeczywista ochrona rodziny powinna opierać się na podmiotowości wszystkich jej członków, a nie na realizacji założeń demograficznych państwa.
Słowa kluczowe: prawo rodzinne, prawa człowieka, dzietność, stygmatyzacja, małżeństwo
Adrianna Zawadzka
University of Warsaw, Faculty of Law and Administration;
ORCID: https://orcid.org/0009-0008-8124-1696
Impact of the traditional family paradigm and pro-natalist attitudes on the extent to which individual rights are protected under Polish family law
This article presents an analysis of the impact of pro-family policies and pro-natalist trends on the development of Polish family law institutions and the extent to which individual rights are protected. The central argument of the article states that, despite the declared reliance on the principle of the child’s best interests and a pro-family approach, current regulations in the Family and Guardianship Code actually promote a traditional, conservative model of the family, leading to the systemic stigmatization of other social groups. The article contains a detailed discussion of the institution of marriage in the context of discrimination against non-heteronormative individuals, among other things. The author also addresses matrimonial impediments regarding age, intellectual disability and affinity, demonstrating their anachronism in the light of contemporary medical and social knowledge. A significant part of the analysis is devoted to the regulations on divorce and separation, in which the author notes excessive state interference in the area of marital intimacy, as well as the instrumentalization of physical bonds subordinated to the socio-procreative functions of the family. The concluding remarks highlight the urgent need to deconstruct the ideological foundations of Polish family law. The author proposes the modernization of the regulations in the spirit of pluralism of models of family life and full respect for human rights, arguing that genuine family protection should be based on the agency and subjectivity of all its members, instead of the achievement of the state’s demographic objectives.
Keywords: family law, human rights, pro-natalist policy, stigmatization, marriage
Bibliografia/References
Balcerzak M., Analiza prawna na temat wykonywania wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przez Sejm [w:] Wykonywanie wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przez Sejm, Biuro Analiz Sejmowych, Warszawa 2012.
Belikova I., At what age can you legally get married in Europe?, „Euronews”, 1.03.2023 r., https://www.euronews.com/2023/03/01/at-what-age-can-you-legally-get-married-in-europe (dostęp: 1.04.2026 r.).
Bem K., Glosa do wyroku ETPC z dnia 24 czerwca 2010 r., 30141/04, LEX 2010.
Bojarski Ł., Płatek M., Z prawem na ty, Kraków 1999.
Borysiak W. [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. J. Wierciński, Warszawa 2014.
Borysiak W. [w:] Konstytucja RP, t. 1, Komentarz art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016.
Brągiel J., Rodzina – przemiany definicyjne [w:] Pedagogika społeczna: spotkania, trwanie i zmienność, pogranicza, t. 10, red. A. Walczak, L. Telka, M. Granosik, Łódź 2020.
Cameron D., Full text: David Cameron’s Conservative conference speech, BBC News, 5.10.2011 r., https://www.bbc.com/news/uk-politics-15189614 (dostęp: 1.04.2026 r.).
Coleman E., Radix A.E., Bouman W.P. i in., Standards of Care for the Health of Transgender and Gender Diverse People, Version 8, „International Journal of Transgender Health” 2022/S1(23).
Czaplińska O., Zmiany interpretacji prawnokarnej ochrony życia i zdrowia dziecka w okresie prenatalnym [w:] Prawo karne i kryminologia wobec kryzysów XXI wieku, red. E.W. Pływaczewski, D. Dajnowicz-Piesiecka, E. Jurgielewicz-Delegacz, Warszawa 2022.
Domański M., Zawieranie małżeństw przez osoby z niepełnosprawnością intelektualną i psychiczną w prawie polskim a Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, „Studia Prawnicze” 2013/2.
Drapalska-Grochowicz M., Podobne do małżeństwa, czyli...? Dylematy interpretacyjne wokół wspólnego pożycia, „Państwo i Prawo” 2023/10.
Drescher J., Out of DSM: Depathologizing Homosexuality, „Behavioral Sciences” 2015/4(5).
Galea S., The Legal Frameworks and Policies Towards the LGBTIQ Community in Malta and Poland, 2020 (praca licencjacka).
Gulczyński M., Dynamika nierówności płci na polskich uczelniach. Analiza stopni i tytułów nadawanych w latach 2004–2021 z podziałem na grupy kierunków i dziedziny nauki, „Nauka” 2023/2.
Helios J., Jedlecka W., Przemoc wobec dzieci w rodzinie, Wrocław 2019.
Horowitz J.M., Graf N., Livingston G., Marriage and Cohabitation in the U.S. Why people get married or move in with a partner, Pew Research Center, 6.11.2019 r., https://www.pewresearch.org/social-trends/2019/11/06/why-people-get-married-or-move-in-with-a-partner/ (dostęp: 1.04.2026 r.).
Ignatowicz J., Nazar M., Prawo rodzinne, Warszawa 2016.
Kmiecik Z.R., Zaburzenia psychiczne a małżeństwo w świetle prawa cywilnego i prawa kanonicznego, „Przegląd Sądowy” 2015/7–8.
Kotłowski D., Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Wybór orzecznictwa. Komentarz orzeczniczy, Warszawa 2014.
Krajewski R., Prawa i obowiązki seksualne małżonków. Studium prawne nad normą i patologią zachowań, Warszawa 2009.
Kuczma P., Prawna ochrona życia, https://repozytorium.uni.wroc.pl/Content/52912/PDF/01_Pawel_Kuczma.pdf (dostęp: 1.04.2026 r.).
Laskowska-Hulisz A., Rozpoznanie sprawy. Wysłuchanie. Dowody [w:] System Prawa Procesowego Cywilnego, t. 4, cz. 2, Postępowanie nieprocesowe. Postępowania z zakresu prawa osobowego, rodzinnego i rzeczowego, red. P. Rylski, M. Walasik, Warszawa 2023.
Łętowska E., Woleński J., Instytucjonalizacja związków partnerskich a Konstytucja RP z 1997 r., „Państwo i Prawo” 2013/6.
Maj E.A., Maj N., Rodzina z dzieckiem niepełnosprawnym w systemie pomocy społecznej i wsparcia społecznego, „Rocznik Administracji Publicznej” 2020/6.
Mendecka K., Dobro dziecka w ujęciu indywidualistycznym i wspólnotowym, „Jurysprudencja” 2023/20.
Michalska-Warias A., Zgwałcenie w małżeństwie, Warszawa 2016.
Niżyńska A., Płatek M., Przybysz I., Zielona księga (nie)równości w prawie, Warszawa 2016.
Omyła-Rudzka M., Pokolenia Z i Y o rodzicielstwie, Komunikat z badań nr 68/2025, https://www.cbos.pl/PL/publikacje/raporty_tekst.php?id=7053 (dostęp: 3.06.2025 r.).
Pawłowski Ł., Konstytucja nie zakazuje małżeństw homoseksualnych. Wywiad z prof. E. Łętowską, „Kultura Liberalna”, 10.07.2017 r., https://kulturaliberalna.pl/2017/07/10/konstytucja-nie-zakazuje-malzenstw-homoseksualnych/ (dostęp: 1.04.2026 r.).
Rafałowicz P., Początek ochrony życia dziecka poczętego – analiza przedmiotu ochrony przestępstw aborcyjnych, „Pomeranian Journal of Life Sciences” 2017/4(62).
Singh A.K., Pandit S., A Review of Family Structure and Its Changing Dimensions in Modern Society: A Sociological Perspective, „International Journal of Research and Technology” 2024/4(12).
Smyczyński T., Prawo rodzinne i opiekuńcze, Warszawa 2012.
Stawarska-Rippel A. [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, red. M. Fras, M. Habdas, LEX 2023.
Stefanicki R., Glosa do wyroku TK z dnia 22 listopada 2016 r., K 13/15, „Prokuratura i Prawo” 2017/11.
Szymusik A., Psychiatria sądowa i orzecznictwo [w:] Psychiatria, red. A. Bilikiewicz, W. Strzyżewski, Warszawa 1992.
Świderska M., Zgoda pacjenta na zabieg medyczny, Toruń 2007.
Warecka K., Strasburg: odmowa udzielenia rozwodu przez polski sąd nie naruszyła Konwencji. Babiarz przeciwko Polsce – wyrok ETPC z dnia 10 stycznia 2017 r., skarga nr 1955/10, LEX 2017.
Winiarz J. [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2012.
Wybrańczyk D., Rozwód z orzeczeniem o winie małżonka odmawiającego współżycia fizycznego a prawo do poszanowania życia prywatnego – glosa do wyroku ETPC z 23.01.2025 r., 13805/21, H.W. przeciwko Francji, „Europejski Przegląd Sądowy” 2025/7.
Wybrańczyk D., Sytuacja prawna małoletniego dziecka rozwodzących się rodziców, Warszawa 2022.
Zygmunt M., Czy ustawodawca ma obowiązek penalizować przerwanie ciąży? (konstytucyjny wymiar prawnokarnej ochrony życia w fazie prenatalnej), „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2024/1–2.
Katarzyna Włodarczyk
pedagog specjalny, przedszkolny i wczesnoszkolny, logopeda kliniczny, psycholog, psychotraumatolog, psychoterapeuta, specjalista AAC, międzynarodowy trener metody PODD;
ORCID: https://orcid.org/0009-0001-1343-0902
udział w autorstwie tekstu – 50%
Halszka Janowicz
pedagog specjalny, doświadczenie w pracy jako pedagog specjalny i terapeuta AAC w placówkach integracyjnych i specjalnych, doświadczenie w pracy jako szkoleniowiec z zakresu AAC;
ORCID: https://orcid.org/0009-0002-2519-7826
udział w autorstwie tekstu – 50%
Osoba z niepełnosprawnością jako uczestnik postępowań prawnych. Wyzwania i racjonalne dostosowania
Artykuł przedstawia aktualną sytuację osób z niepełnosprawnością jako uczestników postępowań prawnych. Skupiono się na osobach ze złożonymi potrzebami komunikacyjnymi (Complex Communication Needs – CCN). W lutym 2024 r. weszła w życie nowelizacja wprowadzająca art. 185e–185f Kodeksu postępowania karnego. Nowe przepisy gwarantują stosowanie komunikacji wspomagającej i alternatywnej (Augmentative and Alternative Communication – AAC) w przesłuchaniach osób z CCN. W tekście opisano warunki, sposoby przygotowywania i przeprowadzania postępowań z udziałem użytkowników AAC oraz rolę biegłego w kontekście wspierania i komunikowania się z nimi. Wyjaśniono, czym jest AAC i kto może z niej korzystać. Podkreślono również znaczenie AAC w zakresie zgłaszania naruszeń praw człowieka, szukania pomocy i otrzymywania wsparcia w sytuacji nadużyć, przemocy i dyskryminacji. Wskazano, jakie są specyficzne konteksty dotyczące osób z niepełnosprawnością jako ofiar przemocy oraz bycia przez nich świadkami w postępowaniach prawnych.
Słowa kluczowe: przesłuchanie, AAC, osoba z CCN, świadek, dostosowania, biegły
Katarzyna Włodarczyk
Special education teacher, nursery school and early school teacher, clinical speech therapist, psychologist, psychotraumatologist, psychotherapist, AAC specialist, international trainer of the PODD method;
ORCID: https://orcid.org/0009-0001-1343-0902
contribution to the preparation of the article – 50%
Halszka Janowicz
Special education teacher and AAC therapist in integrated and special facilities, AAC trainer;
ORCID: https://orcid.org/0009-0002-2519-7826
contribution to the preparation of the article – 50%
A person with disabilities as a participant of legal proceedings. Challenges and rational adaptation?
The article presents the current situation of people with disabilities as participants of legal proceedings. It focuses on people with complex communication needs (CCN). An amendment introducing Articles 185e–185f of the Criminal Procedures Code of 6 June 1997 entered into force in February 2024. The new regulations guarantee the use of Augmentative and Alternative Communication (AAC) while examining people with CCN. The article describes the conditions, the methods of preparing and handling proceedings with the participation of AAC users, as well as the role of the expert witness in the context of supporting and communicating with them. It explains what AAC is and who can benefit from it. It also emphasizes the significance of AAC in reporting human rights violations, seeking aid and receiving support in cases of abuse, violence and discrimination. It indicates the specific contexts of people with disabilities as victims of violence and their role as witnesses in legal proceedings.
Keywords: examination, AAC, person with CCN, witness, adaptation, expert witness
Bibliografia/References
Bambara L.M., Kern L., Individualized Supports for Students with Problem Behaviors: Designing Positive Behavior Plans, New York 2021.
Blackstone S., Hunt Berg, M., Social Networks: A Communication inventory for individuals with complex communication needs and their communication partners, Monteray 2003.
Bornman J., Bryen D.N., Kershaw P., Ledwaba G., Reducing the risk of being a victim of crime in South Africa: You can tell and be heard!, „Augmentative and Alternative Communication” 2011/2(27).
Branson D., Demchak M., The use of augmentative and alternative communication methods with infants and toddlers with disabilities: A research review, „Augmentative and Alternative Communication” 2009/4(25).
Bryen D.N., AAC Vocabulary for Socially Valued Adult Roles, „Journal of Intellectual Disability Research” 2008/9(52).
Bryen D.N., Carey A.C., Frantz B., Ending the silence: adults who use augmentative communication and their experiences as victims of crimes, „Augmentative and Alternative Communication” 2003/19.
Bryen D.N., Chung Y., Lever S., What you might not find in a typical transition plan! Some important lessons from adults who rely on augmentative and alternative communication, „Perspectives on Augmentative and Alternative Communication” 2010/19.
Budzyńska A., Wysłuchanie dziecka w postępowaniu cywilnym – perspektywa psychologiczna, „Dziecko Krzywdzone. Teoria, Badania, Praktyka” 2015/4(14).
Burkhart L., Key Concepts for using augmentative communication with children who have complex communication needs, Maryland 2008, materiał szkoleniowy.
Cappadocia M.C., Weiss J.A., Pepler D., Bullying experiences among children and youth with autism spectrum disorders, „Journal of Autism and Developmental Disorders” 2012/42.
Collier B., Safeguarding people who use augmentative communication from sexual abuse victimization, Toronto 2003.
Collier B., McGhie-Richmond D., Odette F., Pyne J., Reducing the risk of sexual abuse for people who use augmentative and alternative communication, „Augmentative and Alternative Communication” 2006/1(22).
Dewey K., Horsley S., Applying the principles of trauma-Informed care in intellectual disability services, „Learning Disability Practice” 2022/5(25).
Eastgate G., Van Driel M.L., Lennox N., Scheermeyer E., Women with intellectual disabilities. A study of sexuality, sexual abuse and protection skills, „Australian Family Physician” 2011/4(40).
Erickson K., Koppenhaver D., Comprehensive literacy for all. Teaching students with significant disabilities to read and write, Baltimore 2019.
Farrar P., End the silence: Preventing the sexual abuse of women with communication disabilities: Developing a community response, Alberta 1996.
García-Méndez S., Fernández-Gavilanes M., Costa-Montenegro E., Juncal-Martínez J., González-Castaño F.J., Automatic natural language generation applied to alternative and augmentative communication for online video content services using simpleNLG for Spanish [w:] Proceedings of the 15th International Web for All Conference, Lyon 2018.
Green V.A., O’Reilly M., Itchon J., Sigafoos J., Persistence of early emerging aberrant behavior in children with developmental disabilities, „Research in Developmental Disabilities” 2005/1(26).
Hanson E.K., Beukelman D.R., Yorkston K.M., Communication support through multimodal supplementation. A scoping review, „Augmentative and Alternative Communication” 2013/4(29).
Hatton C., Emerson E., The relationship between life events and psychopathology amongst children with intellectual disabilities, „Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities” 2004/2(17).
Karwacka M., Przemoc seksualna wobec osób z niepełnosprawnością intelektualną, „Interdyscyplinarne Konteksty Pedagogiki Specjalnej” 2013/2.
Krzyżanowski A., Krzyżanowska A., Przemoc seksualna. Wykorzystanie seksualne dziecka w wieku wczesnoszkolnym, „Przegląd Terapeutyczny” 2013/9–10.
Larcher J., Crime against persons with little or no functional speech: A UK perspective [w:] Stop violence against people with disabilities! An international resource, red. D.N. Bryen, J. Bornman, Pretoria 2014.
Marshall J., Barrett H., Human rights of refugee-survivors of sexual and gender-based violence with communication disability, „International Journal of Speech-Language Pathology” 2017/20.
Mirenda P., Augmentative and Alternative Communication [w:] Handbook of Autism and Pervasive Developmental Disorders, red. F.R. Volkmar, R. Paul, S.J. Rogers, K.A. Pelphrey, Hoboken 2014.
Olechowska A., Specjalne Potrzeby Edukacyjne, Warszawa 2016.
Pieńkowska E., Fornalik I., Przesłuchiwanie świadków z niepełnosprawnością intelektualną, „Dziecko Krzywdzone. Teoria, Badania, Praktyka” 2018/4(17).
Porter G., Pragmatic Organisation Dynamic Display Communication Books. Advanced Workshop, Melbourne 2019, materiał szkoleniowy.
Porter G., Kirkland J., Integrating augmentative and alternative communication into group programs: Utilising the principles of conductive education, Melbourne 1995.
Powers L., Oschwald M., Violence and abuse against people with disabilities: experiences, barriers and prevention strategies, https://sid-inico.usal.es/idocs/F8/FDO26248/laurie_powers%202.pdf (dostęp: 21.03.2025 r.).
Romski M., Sevcik R.A., Barton-Hulsey A., Whitmore A.S., Early intervention and AAC: What a difference 30 years makes, „Augmentative and Alternative Communication” 2015/3(31).
Rutka P., Włodarczyk K., Autonomia w komunikacji. Czym jest i jak ją budować?, „Terapia Specjalna Dzieci i Dorosłych” 2022/23.
van Roekel E., Scholte R.H., Didden R., Bullying among adolescents with autism spectrum disorders: prevalence and perception, „Journal of Autism and Developmental Disorders” 2010/40.
Zasępa E., Osoba z niepełnosprawnością intelektualną. Procesy poznawcze, Kraków 2017.
Ziv N., Witnesses with mental disabilities: Accommodations and the search for truth – the Israeli case, „Disability Studies Quarterly” 2007/4(27).
Agnieszka Szydełko
Doktor nauk prawnych, adwokat przy Izbie Adwokackiej w Katowicach, wykładowca na Uniwersytecie SWPS;
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-2863-1328
udział w autorstwie tekstu – 50%
Dobrosława Tomzik
Adwokat przy Izbie Adwokackiej w Katowicach, współpracownik naukowy Instytutu Allerhanda;
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5163-8851
udział w autorstwie tekstu – 50%
Wysłuchanie małoletniego głuchego lub głuchoniemego w postępowaniu cywilnym
Instytucja wysłuchania małoletniego uczestnika postępowania cywilnego stanowi istotny element realizacji zasady prawa do sądu oraz rzetelnego procesu. W odniesieniu do osób głuchych jej znaczenie ulega szczególnemu wzmocnieniu, gdyż bariery komunikacyjne mogą prowadzić do faktycznego ograniczenia możliwości udziału w postępowaniu oraz wpływu na jego wynik. Celem niniejszego artykułu jest analiza prawnych i praktycznych aspektów wysłuchania osób głuchych w polskim postępowaniu cywilnym, ze szczególnym uwzględnieniem obowiązków sądu w zakresie zapewnienia skutecznej komunikacji. Przeanalizowano rolę i dopuszczalność tłumacza PJM oraz innych środków komunikacji wspomagającej, a także konsekwencje procesowe przeprowadzenia wysłuchania z naruszeniem wymogu dostępności. Artykuł wskazuje na istniejące luki w praktyce stosowania prawa, wewnętrzne sprzeczności obowiązujących przepisów o randze ustawowej, sprzeczności między dyspozycjami wynikającymi z ustawy i rozporządzenia. Formułuje on również postulaty de lege lata i de lege ferenda, zmierzające do wzmocnienia gwarancji procesowych małoletnich osób głuchych w postępowaniu cywilnym.
Słowa kluczowe: wysłuchanie małoletniego, małoletni, głuchy, język migowy, PJM, tłumacz, biegły psycholog
Agnieszka Szydełko
Doctor of law, attorney at law at the Regional Bar Association in Katowice, lecturer at the SWPS University of Social Sciences and Humanities;
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-2863-1328
contribution to the preparation of the article – 50%
Dobrosława Tomzik
Attorney-at-law at the Regional Bar Association in Katowice, academic associate of the Allerhand Institute, Poland;
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5163-8851
contribution to the preparation of the article – 50%
The examination of a deaf or deaf and mute minor in civil proceedings
The institution of the examination a minor participant in civil proceedings is an important element of exercising the right to a trial in court and the right to a fair trial. Its significance with regard to deaf people is particularly heightened, as communication barriers can lead to an actual limitation of their ability to participate in the proceedings and to influence their outcome. The objective of this article is to analyse the legal and practical aspects of examining deaf people in Polish civil proceedings, with particular emphasis on the court’s obligations to ensure effective communication. It presents an analysis of the role and admissibility of a Polish sign language interpreter, as well as other means of augmentative communication, and reviews the procedural consequences of conducting an examination in breach of the requirements of accessibility. It identifies existing gaps in the practice of applying the law, internal inconsistencies in the applicable statutory regulations, as well as discrepancies between norms arising from statutes and those stemming from secondary legislation. It also formulates de lege lata and de lege ferenda proposals intended to strengthen the procedural safeguards afforded to deaf minors in civil proceedings.
Keywords: examination of a minor, minors, deaf, sign language, Polish sign language, translator, expert psychologist
Bibliografia/References
Bodio J., Status dziecka jako uczestnika postępowania nieprocesowego, LEX 2019.
Borkowska K., Prawo dziecka do wypowiedzi w prawie międzynarodowym i krajowym, „Rodzina i Prawo” 2011/19.
Budzyńska A., Wysłuchanie dziecka w postępowaniu cywilnym – perspektywa psychologiczna, „Dziecko Krzywdzone. Teoria – Badania – Praktyka” 2015/14(4).
Cieśliński M.M., Określenie odpowiedniego czasu na dokonanie czynności wysłuchania dziecka w postępowaniu cywilnym, „Polski Proces Cywilny” 2024/3.
Cieśliński M.M., Praktyka sądowa w zakresie wysłuchania dziecka, Warszawa 2024, www.iws.gov.pl/wp-content/uploads/PDF/2024/PRAWO%20RODZINNE/2024_PrawoR_M_M_Cieslinski_Praktyka-sadowa-w-zakresie-wysluchania-dziecka.pdf (dostęp: 22.05.2026 r.).
Cieśliński M.M., Wysłuchanie dziecka w procesie cywilnym (art. 2161 k.p.c.), „Przegląd Sądowy” 2012/6.
Dąbrowska U. [w:] Rozwód i separacja, red. J. Ignaczewski, Warszawa 2012.
Flaga-Gieruszyńska K., Zieliński A., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Warszawa 2024.
Jakubowski S., Śródki techniczne w rehabilitacji i edukacji osób z niepełnosprawnością sensoryczną [w:] Społeczeństwo równych szans. Tendencje i kierunki zmian, red. D. Gorajewska, Warszawa 2005.
Kosiba O., Grenda P., Leksykon języka migowego, Bogatynia 2011.
Kotas-Turoboyska S., Wykonywanie władzy rodzicielskiej przez rozwiedzionych rodziców, Warszawa 2022.
Kowalska P., Durko T., Język migowy jako środek komunikacji społecznej osób głuchych, „Otolaryngologia” 2011/10(2).
Krakowiak K., Fonogesty jako narzędzie formowania języka dzieci z uszkodzonym słuchem. Komunikacja językowa i jej zaburzenia, Lublin 1995.
Kruś S. (red.), Anatomia patologiczna. Podręcznik dla studentów medycyny, Warszawa 2000.
Kuna D., Znaczenie głosu dziecka w procedurze cywilnej – nowe standardy wysłuchania małoletniego w świetle ochrony interesu dziecka, „Dziecko Krzywdzone. Teoria – Badania – Praktyka” 2024/3.
Lowe A., Wychowanie słuchowe. Historia – metody – możliwości, Warszawa 1995.
Manowska M. (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany, t. 1, Art. 1–477(16), LEX 2022.
Mroczek D., Wpływ głuchoty całkowitej na język pisany [w:] Stan badań nad polskim językiem migowym, red. E. Twardowska, Łódź 2008.
Niebieski pokój przesłuchań – czym jest i jak go wyposażyć, https://www.gazetaprawna.pl/twoje-prawo/artykuly/10845638,niebieski-pokoj-przesluchan-czym-jest-i-jak-go-wyposazyc.html (dostęp 29.03.2026 r.).
Rudkowska-Ząbczyk E. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. E. Marszałkowska-Krześ, Warszawa 2018.
Rutkowska A., Rutkowski D. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany, t. 1, Art. 1–505(39), red. O.M. Piaskowska, LEX 2025.
Sękowska Z., Pedagogika specjalna – zarys, Warszawa 1985.
Sowa J., Pedagogika specjalna w zarysie, Rzeszów 1997.
Stojanowska W., Dziecko w postępowaniu sądowym, „Jurysta” 1997/5.
Szczepankowski B., Słownik liturgiczny języka migowego, Katowice 2000.
Szczepankowski B., Sokalski G., Panas A., Cis K., Effatha! Język migowy, Warszawa 2005.
Szydełko A., Sytuacja prawna osób głuchych w dziedziczeniu testamentowym, Warszawa 2021, niepublikowana praca doktorska.
Telenga P. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany, t. 1, Art. 1–729, red. A. Jakubecki, LEX 2019.
Tomzik D., Czy konieczne jest ustawowe doprecyzowanie kodeksowych przesłanek orzekania o pieczy naprzemiennej, „Civitas et Lex” 2025/4.
Weitz K. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 2, Postępowanie rozpoznawcze, red. T. Ereciński, Warszawa 2016.
Weitz K. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze. Część druga. Postępowanie zabezpieczające, t. 3, red. T. Ereciński, Warszawa 2009.
Więcek-Durańska A., Opiniowanie sądowo-psychologiczne, Warszawa 2023.
Wybrańczyk D., Wysłuchanie małoletniego w postępowaniu cywilnym – poradnik dla praktyków, LEX 2025.
Eliza Maniewska
Doktor nauk prawnych, Uniwersytet Warszawski;
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-8101-7351
Równe traktowanie pracowników; zasada równego traktowania w zabezpieczeniu społecznym – przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego (lata 2024–2025)
W artykule omówiono aktualne orzecznictwo Sądu Najwyższego (lata 2024–2025) dotyczące problematyki równego traktowania w zatrudnieniu oraz w zabezpieczeniu społecznym. Poruszono w nim m.in. zagadnienia: relacji między zasadami równego traktowania i niedyskryminacji, kryteriów doboru pracowników do zwolnień i kryteriów różnicowania wynagrodzeń oraz dyskryminacji ze względu na więź. W odniesieniu do problematyki zabezpieczenia społecznego została podsumowana argumentacja Sądu Najwyższego odnośnie do zgodności z zasadą równego traktowania mechanizmów korygujących świadczenia emerytalne funkcjonariuszy pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa. Wyjaśniono także mechanizm zastosowania zasady równego traktowania ubezpieczonych w sprawach dotyczących renty rodzinnej.
Słowa kluczowe: zasada równego traktowania pracowników, zasada niedyskryminacji pracowników, zasada równego traktowania ubezpieczonych
Eliza Maniewska
Doctor of Law, University of Warsaw;
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-8101-7351
Equal treatment of employees; principle of equal treatment in social security the case law of the Supreme Court (2024–2025)
The author discusses the recent judgments of the Supreme Court (2024–2025) regarding equal treatment in employment and in social security. She addresses such issues as, the relationship between the principles of equal treatment and non-discrimination, criteria for selecting employees for being laid off, criteria for differentiating salaries and discrimination based on family ties. As for the issue of social security, she summarizes the Supreme Court’s arguments regarding compliance with the principle of equal treatment of mechanisms for adjusting pension benefits for officers serving in a totalitarian state. She also explains the mechanism for applying the principle of equal treatment of insured persons in cases regarding the survivor’s pension.
Keywords: principle of equal treatment of employees; principle of non-discrimination of employees, principle of equal treatment of insured persons