Wyłączenie możliwości warunkowego zwolnienia sprawców skazanych na karę dożywotniego pozbawienia wolnościdr hab. Radosław Krajewski, prof. UKW
dziekan Wydziału Prawa i Ekonomii, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3413-2955
Wyłączenie możliwości warunkowego zwolnienia sprawców skazanych na karę dożywotniego pozbawienia wolności
Warunkowe zwolnienie z kary dożywotniego pozbawienia wolności jest jednym ze środków związanych z poddaniem sprawcy próbie. Zasadniczo jest ono możliwe po 30 latach odbywania tej kary. W 2023 r. ustawodawca wprowadził regulacje umożliwiające sądom skazującym na tę karę orzeczenie zakazu warunkowego zwolnienia z niej. Jest to sprzeczne ze standardami praw człowieka, prawa konstytucyjnego oraz prawa karnego, gdyż pozbawia takich skazanych prawa do nadziei odzyskania wolności. Jest też przejawem populizmu penalnego. Autor omawia te regulacje i formułuje postulat rezygnacji z nich w polskim prawie karnym.
Słowa kluczowe: kara dożywotniego pozbawienia wolności, warunkowe zwolnienie, skazany, sąd
Dr Hab. Radosław Krajewski, professor of the Kazimierz Wielki University
dean of the Faculty of Law and Economics, Kazimierz Wielki University in Bydgoszcz, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3413-2955
Elimination of the possibility of release on parole for perpetrators sentenced to life imprisonment
Release on parole following a sentence of life imprisonment is one of the measures related to placing an offender on probation. It is essentially possible after 30 years of serving the sentence. The legislator introduced regulations in 2023 enabling courts sentencing offenders to this sentence to prohibit release on parole. This breaches the standards of human rights, constitutional law and criminal law, because it deprives such offenders of the right to hope for freedom. It is also a manifestation of penal populism. This article discusses these regulations and formulates a proposal to eliminate them from Polish criminal law.
Keywords: life imprisonment, parole, convicted person, court
Bibliografia / References
Branicka M., Środki związane z poddaniem sprawcy próbie [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. B. Gadecki, Warszawa 2023.
Filipczak M., Środki związane z poddaniem sprawcy próbie [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Kulesza, Warszawa 2025.
Gardocki L., Prawo karne, Warszawa 2023.
Grabowska-Biernat K., Kara dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości ubiegania się o warunkowe przedterminowe zwolnienie – kilka refleksji w kontekście możliwości resocjalizacyjnych, „Studia Prawnoustrojowe” 2025/70.
Konarska-Wrzosek V., Środki związane z poddaniem sprawcy próbie [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. V. Konarska-Wrzosek, Warszawa 2023.
Kulik M., Środki związane z poddaniem sprawcy próbie [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. M. Mozgawa, Warszawa 2025.
Kulik M., Zabłocki S., O niektórych aspektach ostatnich zmian w Kodeksie karnym dotyczących warunkowego przedterminowego zwolnienia, „Przegląd Sądowy” 2023/11–12.
Łakomy K., Redukowalność kary dożywotniego pozbawienia wolności orzeczonej z zakazem warunkowego zwolnienia w prawie polskim w świetle standardu wynikającego z art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, „Prokuratura i Prawo” 2024/11–12.
Majewski J., Środki związane z poddaniem sprawcy próbie [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Majewski, Warszawa 2024.
Mierzwińska-Lorencka J., Środki związane z poddaniem sprawcy próbie [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. R.A. Stefański, Warszawa 2025.
Polak-Kruszyk A., Nowa forma kary dożywotniego pozbawienia wolności. Uwagi w kontekście zmian do Kodeksu karnego, „Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego” 2022/LXVI.
Szwejkowska M., Skazani na długoterminowe kary pozbawienia wolności bez dostępu do warunkowego przedterminowego zwolnienia, „Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego” 2023/LXVII.
Tyburcy T., Kara nieredukowalnego dożywotniego pozbawienia wolności (art. 77 § 3 k.k.) jako przykład nowej recydywy jurydycznej?, „Studia Prawnicze. Rozprawy i Materiały” 2023/2.
Tyburcy T., Rogoziński P., Konsekwencje wprowadzenia do Kodeksu karnego możliwości wymierzenia kary nieredukowalnego dożywotniego pozbawienia wolności w aspekcie stosowania ekstradycji i wykonywania europejskiego nakazu aresztowania, „Ius Novum” 2023/4.
Wiśniewski A., Zalewski W., Analiza instytucji wyłączenia możliwości warunkowego przedterminowego zwolnienia na podstawie standardów wynikających z orzecznictwa ETPC, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2025/1.
dr hab. Mikołaj Małecki, prof. UJ
Katedra Prawa Karnego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polska
ORCID: https://orcid.org/ 000-0002-2878-2791
udział w autorstwie tekstu: 50%
Laureat IX edycji Konkursu „Przeglądu Sądowego”
Kordian Bielak
absolwent Wydziału Prawa i Administracji, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polska
ORCID: https://orcid.org/0009-0000-7123-5761
udział w autorstwie tekstu: 25%
Łukasz Kraj
absolwent Wydziału Prawa i Administracji, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polaka
ORCID: https://orcid.org/0009-0009-6635-1819
udział w autorstwie tekstu: 25%
Zamiar popełnienia przestępstwa z art. 178d k.k. (zagadnienia sporne)
W artykule analizowana jest problematyka strony podmiotowej przestępstwa określonego w art. 178d k.k., penalizującego prowadzenie pojazdu mechanicznego z rażącym przekroczeniem prędkości oraz z rażącym naruszeniem innych zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym, które skutkuje bezpośrednim zagrożeniem dla życia lub zdrowia człowieka. Autorzy wskazują, że konstrukcja przepisu, obejmująca kumulację znamion ocennych oraz wymóg umyślności, powoduje istotne trudności interpretacyjne. Szczególne wątpliwości dotyczą zakresu zamiaru sprawcy w odniesieniu do przekroczenia prędkości, naruszenia reguł ruchu oraz sprowadzenia stanu bezpośredniego niebezpieczeństwa. Autorzy podkreślają, że umyślność musi obejmować zarówno zachowanie sprawcze, jak i skutek w postaci narażenia dobra prawnego, natomiast znamię „rażąco” powinno być interpretowane przede wszystkim w płaszczyźnie obiektywnej jako kryterium oceny stopnia karygodności czynu. Analiza prowadzi do wniosku, że wysoki próg dowodowy związany z ustaleniem zamiaru może w praktyce ograniczać stosowanie omawianego przepisu.
Słowa kluczowe: rażące przekroczenie prędkości, rażące naruszenie zasad, bezpieczeństwo w ruchu drogowym, zamiar sprawcy, prawo karne
Dr Hab. Mikołaj Małecki, professor of the Jagiellonian University
Department of Criminal Law, Faculty of Law and Administration, Jagiellonian University in Kraków, Poland
ORCID: https://orcid.org/ 000-0002-2878-2791
contribution to the preparation of the article: 50%
Announcement of the 9th edition of the ‘Court Review’ Competition
Kordian Bielak
graduate of the Faculty of Law and Administration, Jagiellonian University in Kraków, Poland
ORCID: https://orcid.org/0009-0000-7123-5761
contribution to the preparation of the article: 25%
Łukasz Kraj
graduate of the Faculty of Law and Administration, Jagiellonian University in Kraków, Poland
ORCID: https://orcid.org/0009-0009-6635-1819
contribution to the preparation of the article: 25%
Criminal intent regarding the offence referred to in Article 178d of the Polish Penal Code (disputed aspects)
The article presents an analysis of the issue of the subjective element of the offence referred to in Article 178d of the Polish Penal Code, which penalizes driving a motor vehicle while grossly exceeding the speed limit and grossly breaching other road safety regulations, thereby creating an immediate threat to human life or health. The authors state that the structure of this provision, involving the cumulative use of evaluative elements and the requirement of intent, gives rise to significant interpretative difficulties. The scope of the perpetrator’s intent regarding speeding, breaching the road traffic regulations and causing a state of immediate threat gives rise to particular doubts. The authors emphasize that intent must encompass both the perpetrator’s conduct and the resulting exposure of a legal interest to a threat, whereas the element ‘grossly’ should primarily be construed in objective terms as a criterion for assessing the degree of reprehensibility of the act. The analysis leads to the conclusion that the high evidentiary threshold associated with proving intent can limit the application of this regulation in practice.
Keywords: gross speeding, gross breach of the road traffic regulations, road traffic safety, perpetrator’s intent, criminal law
Bibliografia / References
20 lat więzienia dla Łukasza Żaka. Karnista: zachowanie zabójcze i zabójcza kara, TVN24.pl, 16.07.2026 r., https://tvn24.pl/polska/20-lat-wiezienia-dla-lukasza-zaka-karnista-tlumaczy-dlaczego-to-najwyzszy-mozliwy-wyrok-st9145335 (dostęp: 4.08.2026 r.).
Argumenty i rozumowania prawnicze w konstytucyjnym państwie prawa. Komentarz, red. M. Florczak-Wątor, A. Grabowski, Kraków 2021.
Banaśkiewicz P., Przestępcza prędkość? Dobre intencje, lecz niedoskonały projekt mający zwalczyć piratów drogowych, Karne24.com, 19.09.2025 r., https://karne24.com/przestepcza-predkosc-dobre-intencje-lecz-niedoskonaly-projekt/ (dostęp: 4.08.2026 r.).
Bogdan G. [w:] Kodeks karny. Część szczególna, t. II, cz. I, Komentarz do art. 117–211a, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2017.
Budyn-Kulik M. [w:] Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX 2026.
Burtowy M., Prawo o ruchu drogowym. Komentarz, Warszawa 2023.
Debata: zabójstwo drogowe. Czy wyższe kary powstrzymają bandytów, Kanał Zero, 9.10.2024 r., https://www.youtube.com/live/AsNuTnBbhfY?si=2qDxokw6PyQjU4qz (dostęp: 4.08.2026 r.).
Filipczak M. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Kulesza, Warszawa 2025.
Inny słownik języka polskiego PWN, red. M. Bańko, Warszawa 2000.
Istel M., Kara za zabójstwo drogowe. U nas problem, a w innych krajach?, Konkret24, 1.11.2024 r., https://konkret24.tvn24.pl/polska/prawo-kara-za-zabojstwo-drogowe-w-polsce-problem-a-w-innych-krajach-st8158386 (dostęp: 4.08.2026 r.).
Joniak B., Wyścig drogowy czy wyścig z prawem? O budzącej wątpliwości definicji nielegalnych wyścigów ulicznych, Karne24.com, 13.09.2025 r., https://karne24.com/wyscig-drogowy-czy-wyscig-z-prawem/ (dostęp: 4.08.2026 r.).
Konopka P., „Rażące naruszenie zasad bezpieczeństwa” pojęciem pomocniczym dla przypisania skutku w art. 177 k.k., „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2010/3.
Kraj Ł., „Zabójcza Triada” (jak odróżnić nieumyślny wypadek drogowy od zabójstwa), „Prokuratura i Prawo” 2026/3.
Kraj Ł., Zamiar zabójstwa w sytuacji drogowej. Glosa do wyroku SO w Jeleniej Górze z 27.05.2021 r., III K 114/19, „Przegląd Sądowy” 2026/3.
Lachowski J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. V. Konarska-Wrzosek, Warszawa 2023.
Malinowski Ł., Prawo o ruchu drogowym. Komentarz, Warszawa 2012.
Małecki M., Ministerialny projekt walki z piratami drogowymi gruntownie skrytykowany w procesie legislacyjnym w Sejmie, Karne24.com, 10.11.2025 r., https://karne24.com/ministerialny-projekt-walki-z-piratami-drogowymi/ (dostęp: 4.08.2026 r.).
Małecki M., Rażąca prędkość, rażąca niekonstytucyjność, „Rzeczpospolita” z 19.11.2025 r., https://www.rp.pl/rzecz-o-prawie/art43353691-mikolaj-malecki-razaca-predkosc-razaca-niekonstytucyjnosc (dostęp: 4.08.2026 r.).
Małecki M., Zmiana normatywna art. 98 Kodeksu wykroczeń („inne osoby”). Rzecz o regułach wykładni tekstu ustawy karnej, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2011/3.
Małecki M., Banaśkiewicz P., Bielak K., Grucela H., Hejnar K., Joniak B., Kraj Ł., Orzechowska L., Szajor K., Tomaszek J., Trzciński H., Wójcik M., Zabójstwo drogowe, „Państwo i Prawo” 2026/1.
Małecki M., Banaśkiewicz P., Bielak K., Hejnar K., Joniak B., Kraj Ł., Orzechowska L., Szajor K., Tomaszek J., Trzciński H., Wójcik M., Zabójstwo drogowe w Sejmie: jak złym projektem „zabić” dobrą ideę walki z piratami drogowymi, „Paragraf na Drodze” 2025/3.
Małecki M., Bielak K., Kraj Ł., Przestępcze przekroczenie prędkości (art. 178d k.k.), „Przegląd Sądowy” 2026/7–8.
Małecki M., Gworys G., Krok A., Obłoza K., Somerlik K., Stokłosa P., Waltoś T., Wiese P., Wiktorek M., Woźniak S., Medyczne fake-newsy a prawo karne, „Państwo i Prawo” 2024/4.
Małecki M., Kraj Ł., Współsprawstwo zabójstwa drogowego: problem przypisania skutku, porozumienia i zamiaru, „Prokuratura i Prawo” 2026/1.
Małecki M., Płóciennik W., Szabatowska N., Glosa do postanowienia SN z dnia 11.01.2017 r., III KK 196/16, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2018/3.
Piórkowska-Flieger J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. T. Bojarski, Warszawa 2016.
Razowski T. [w:] Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2021.
Słownik języka polskiego, t. 7, red. W. Doroszewski, Warszawa 1965.
Słownik języka polskiego PWN, hasło: rażąco, https://sjp.pwn.pl/so/ra%C5%BC%C4%85co.html (dostęp: 4.08.2026 r.).
Stefański R.A., Prawo o ruchu drogowym. Komentarz, Warszawa 2024.
Stefański R.A. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. M. Filar, Warszawa 2016.
Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 3, red. S. Dubisz, Warszawa 2003.
Urbańska-Jaworska J., W trakcie nielegalnych wyścigów zabili dwoje pieszych na pasach. Sąd: „Nie można skazać ich za zabójstwo”, Wyborcza.pl z 19.10.2022 r., https://wroclaw.wyborcza.pl/wroclaw/7,35771,29044101,urzadzili-sobienielegalne-wyscigi-ulicami-jeleniej-gory-zginely.html (dostęp: 4.08.2026 r.).
Wielki słownik języka polskiego PAN, hasło: rażąco, https://wsjp.pl/haslo/podglad/82930/razaco (dostęp: 4.08.2026 r.).
Wiktorek M., Zabójstwo drogowe Jak udowodnić zamiar? Surowe kary za uliczne wyścigi – ŁĄCZY NAS KARNE z dr. Grzegorzem Bogdanem i dr. hab. Jerzym Lachowskim, prof. UMK, Karne24.com, 7.10.2024 r., https://karne24.com/zabojstwodrogowe-jak-udowodnic-zamiar-surowe-kary-za-uliczne-wyscigi (dostęp: 4.08.2026 r.).
Wróbel W., Zoll A., Polskie prawo karne. Część ogólna, Kraków 2014.
Współczesny słownik języka polskiego, red. B. Dunaj, Warszawa 2007.
Zakrzewski P. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Majewski, Warszawa 2024.
Zboralski Ł., Złe opony, ponad 300 km na godz. i łuk. Tak Sebastian M. wpadł na auto rodziny. Prokuratura ma dowody, Onet.pl, 25.07.2025 r., https://www.onet. pl/motoryzacja/brd24pl/sebastian-m-jechal-ponad-300-kmh-na-zlych-oponach/ ed3w21w,30bc1058 (dostęp: 4.08.2026 r.).
Zieliński M., Wykładnia prawa. Zasady – reguły – wskazówki, Warszawa 2012.
Zoll A. [w:] Kodeks karny. Część ogólna, t. I, cz. I, Komentarz do art. 1–52, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2016.
Zoll A. [w:] Kodeks karny. Część szczególna, t. II, cz. I, Komentarz do art. 117–211a, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2017.
dr Łukasz Zamojski
sędzia Sądu Okręgowego w Gliwicach; wykładowca Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2491-8919
Nadanie klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikowi handlowej spółki osobowej na podstawie art. 7781 k.p.c.
W artykule dokonano analizy przesłanek nadania klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikowi spółki osobowej odpowiadającemu za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem. Autor omawia wątpliwości dotyczące zakresu podmiotowego zastosowania art. 7781 k.p.c. co do poszczególnych rodzajów wspólników w różnych typach handlowych spółek osobowych i analizuje użyte w tym przepisie pojęcie bezskuteczności egzekucji w stosunku do spółki osobowej. Dodatkowo zwraca uwagę na niedostateczne skorelowanie art. 7781 k.p.c. z przepisami prawa materialnego, pozwalającymi na wytoczenie powództwa przeciwko wspólnikowi spółki osobowej przed uzyskaniem tytułu egzekucyjnego przeciwko samej spółce osobowej, a co za tym idzie – również przed wszczęciem egzekucji wobec tej spółki.
Słowa kluczowe: klauzula wykonalności, odpowiedzialność solidarna, odpowiedzialność subsydiarna, wspólnik spółki osobowej, osobowa spółka handlowa, bezskuteczność egzekucji
Dr Łukasz Zamojski
judge of the Regional Court in Gliwice; lecturer at the National School of Judiciary and Public Prosecution, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2491-8919
Issuing an enforcement clause against a partner of a commercial partnership based on Article 7781 of the Civil Procedures Code
In this article, the author analyses the conditions for issuing an enforcement clause against a partner in a partnership who is liable for the partnership’s liabilities with all his/her assets. The author discusses doubts regarding the subjective scope of application of Article 7781 of the Civil Procedures Code to specific types of partners in various types of commercial partnerships and analyses the concept of ineffective enforcement against a partnership used in this provision. He additionally draws attention to the insufficient correlation between Article 7781 of the Civil Procedures Code and the provisions of substantive law enabling an action to be brought against a partner of a partnership before obtaining a writ of execution against the partnership itself, and therefore also before initiating enforcement against the partnership.
Keywords: enforcement clause, joint and several liability, subsidiary liability, partner of a partnership, commercial partnership, ineffectiveness of enforcement
Bibliografia / References
Błaszczak Ł., Instytucja rozszerzonej prawomocności wyroku a przepis art. 7781 k.p.c., „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” 2009/10.
Cieślak S., Egzekucja przeciwko spółce handlowej oraz z akcji i udziałów w tej spółce, „Przegląd Prawa Egzekucyjnego” 2003/4–5.
Frąckowiak J., O niektórych zagrożeniach dla handlowych spółek osobowych – szczególnie spółki jawnej, „Przegląd Prawa Handlowego” 2012/9.
Gil I. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. E. Marszałkowska-Krześ, I. Gil, Warszawa 2026.
Gniewek E., Subsydiarna odpowiedzialność członków ułomnych osób prawnych w kodeksie spółek handlowych [w:] Kodeks spółek handlowych po pięciu latach, red. J. Frąckowiak, Wrocław 2006.
Grzegorczyk P., O związaniu wspólnika spółki jawnej wyrokiem zasądzającym świadczenie wydanym przeciwko spółce, „Polski Proces Cywilny” 2012/3.
Herbet A., Odpowiedzialność wspólników za zobowiązania handlowych spółek osobowych – zagadnienia materialnoprawne, „Rejent” 2003/6.
Kowalski S., Odpowiedzialność wspólników spółki jawnej za zobowiązania spółki, „Prawo Spółek” 2003/7–8.
Kowalski S., Rozszerzona odpowiedzialność komandytariusza za zobowiązania spółki komandytowej, „Monitor Prawniczy” 2003/5.
Lewandowski P., Odpowiedzialność komandytariusza – zagadnienia wybrane, „Studia Prawnoustrojowe UWM” 2015/28.
Marciniak A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. IV, Komentarz. Art. 730–10951, red. A. Marciniak, Warszawa 2020.
Mądrzak H., Pozycja osobowych spółek handlowych w postępowaniu cywilnym (na przykładzie spółki jawnej) [w:] Kodeks spółek handlowych. Studia i materiały, red. R. Sztyk, Poznań–Kluczbork 2001.
Muliński M., Tytuł egzekucyjny przeciwko spółce osobowej podstawą uzyskania klauzuli wykonalności przeciwko jej wspólnikom, „Przegląd Prawa Handlowego” 2003/6.
Muliński M. [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. II, Komentarz. Art. 730–1217, red. J. Jankowski, Warszawa 2019.
Muliński M. [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. II, Komentarz. Art. 730–1217, red. J. Jankowski, S. Cieślak, Warszawa 2024.
Pabis R., Odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki jawnej, „Monitor Prawniczy” 2002/16.
Pietrzkowski H. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Postępowanie egzekucyjne. Artykuły 758–10951, red. M. Dziurda, T. Ereciński, Warszawa 2025.
Podleś M., Odpowiedzialność komandytariusza z punktu widzenia interesu wierzycieli spółki, „Acta Universitatis Wratislaviensis, Przegląd Prawa i Administracji” 2015/101.
Promińska U., W sprawie modelowej konstrukcji handlowych spółek osobowych, „Przegląd Prawa Handlowego” 2012/9.
Romańska M., Leśniak O., Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne, Warszawa 2013.
Sławicki Piotr [w:] Sławicki Paweł, Sławicki Piotr, Postępowanie klauzulowe. Art. 776–795 k.p.c. Komentarz, Warszawa 2020.
Stępień A., Klauzula wykonalności przeciwko małżonkowi wspólnika spółki jawnej – glosa – III CZP 21/05, „Monitor Prawniczy” 2006/20.
Telenga P. [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. II, Komentarz do art. 730–1217, red. A. Jakubecki, Warszawa 2017.
Uliasz R., Nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi wydanemu przeciwko spółce jawnej i jej wspólnikom – glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 12.09.2023 r., II Ca 212/23, „Glosa” 2025/3.
Weitz K., Nadanie tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko handlowej spółce osobowej klauzuli wykonalności przeciwko jej byłemu wspólnikowi, „Palestra” 2010/1–2.
Wręczycka K., Dochodzenie roszczeń od spółki jawnej i jej wspólników, „Przegląd Sądowy” 2003/6.
Zawistowski D. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. IV, Artykuły 730–1088, red. T. Wiśniewski, Warszawa 2021.
Zdanikowski P., O niektórych konsekwencjach procesowych wydania tytułu egzekucyjnego przeciwko wspólnikowi spółki jawnej pozwanemu za zobowiązania spółki, „Przegląd Prawa Handlowego” 2024/8.
dr Adam Borowicz
sędzia Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, Polska
ORCID: https://orcid.org/0009-0005-8684-5534
Zastosowanie skargi pauliańskiej do ochrony należności podatkowych w świetle przepisów Konstytucji RP
Wyrażona w art. 7 Konstytucji RP zasada legalizmu nakazuje przyjęcie, że w polskim porządku prawnym – co do zasady – wykluczone jest uznawanie przez organy władzy publicznej za obowiązujące takich norm prawnych, które miałyby powstawać w drodze w istocie prawotwórczego rozumowania per analogiam – chyba że zastosowanie takiego rozumowania w odniesieniu do danej kategorii spraw byłoby konieczne do realizacji innej normy konstytucyjnej. Taki przypadek w odniesieniu do kategorii spraw omawianej w artykule jednak nie zachodzi, gdyż nie istnieje norma Konstytucji RP, która uzasadniałaby praktykę stosowania art. 527 k.c. przez analogię do ochrony należności podatkowych. Tym samym nie da się wywieść z treści Konstytucji RP normy, która dawałaby sądom powszechnym lub administracyjnym kompetencję do tworzenia lub uznawania za obowiązujące pozaustawowych norm zmierzających do bardziej efektywnej ochrony należności podatkowych w sposób polegający na nakładaniu na podmioty indywidualne nowych obowiązków prawnych bez wyraźnej podstawy ustawowej. Wręcz przeciwnie – istnieją normy Konstytucji RP, z których wynika konstytucyjny zakaz tego rodzaju praktyki, co orzecznictwo sądowe powinno uwzględniać.
Słowa kluczowe: skarga pauliańska, analogia z ustawy, zasada równości, luka aksjologiczna
Dr Adam Borowicz
judge of the District Court for Łódź-Śródmieście in Łódź, Poland
ORCID: https://orcid.org/0009-0005-8684-5534
Application of an actio pauliana to tax claims in the light of the Polish Constitution
The principle of legalism expressed in Article 7 of the Polish Constitution requires the assumption to be made that, in the Polish legal system, public authorities are, in principle, precluded from recognizing legal norms as binding if they are to arise through essentially law-making reasoning per analogiam – unless applying such reasoning to a given category of cases would be necessary to implement another constitutional norm. However, such a situation does not arise in the category of cases discussed in this article, as there is no norm of the Polish Constitution that would justify the practice of applying Article 527 of the Polish Civil Code by analogy to the protection of tax liabilities. Therefore, no norm can be derived from the Polish Constitution that would give authority to the ordinary or administrative courts to create or recognize non-statutory norms intended to more effectively protect tax liabilities by imposing new legal obligations on individual entities without a clear statutory basis as binding. On the contrary, there are constitutional norms that result in a constitutional prohibition of such practice, which should be taken into account in court decisions.
Keywords: actio pauliana, statutory analogy, principle of equality, axiological gap
Bibliografia / References
Babiarz S., Skarga pauliańska jako instrument cywilnoprawny ochrony wierzytelności publicznoprawnych, „Kwartalnik Prawa Podatkowego” 2016/4.
Bartosiewicz A., Stosunek podatkowoprawny na tle konstrukcji prawnej podatku, „Toruński Rocznik Podatkowy” 2009.
Brzeziński B., Wykładnia prawa podatkowego. Zagadnienia filozofii, teorii i praktyki, Warszawa 2026.
Brzeziński B., Kalinowski M., Dopuszczalność stosowania skargi pauliańskiej do należności podatkowych, „Przegląd Orzecznictwa Podatkowego” 2015/2.
Brzeziński B., Nita A., Glosa krytyczna do wyroku SN z dnia 29.05.2015 r., V CSK 454/14, „Przegląd Orzecznictwa Podatkowego” 2016/4.
Canaris C.-W., Die Feststellung von Lücken im Gesetz, Berlin 1983.
Canaris C.-W., Larenz K., Methodenlehre der Rechtswissenschaft, Berlin–Heidelberg 1995.
Działocha K., Łukaszczuk A. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. II, Art. 30–86, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016.
Dziewulska K., Skarga pauliańska w ochronie wierzytelności publicznoprawnych, „Studia Prawnicze. Rozprawy i Materiały” 2016/1.
Florczak-Wątor M., Prawo do sądu jako prawo jednostki i jako gwarancja horyzontalnego działania praw i wolności, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2016/3.
Florczak-Wątor M. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2023.
Franczak A., Zastosowanie skargi pauliańskiej do zabezpieczenia należności podatkowych [w:] Prawo podatkowe w systemie prawa. Międzygałęziowe związki norm i instytucji prawnych, red. A. Kaźmierczyk, A. Franczak, Warszawa 2019.
Garlicki L. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 1, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016.
Geny F., Methode d’interpretation et sources en droit prive positif, t. II, Paris 1919.
Gutowski M., Bezskuteczność czynności prawnej, Warszawa 2013.
Gutowski M. [w:] Kodeks cywilny, t. II, Komentarz do art. 450–1088, red. M. Gutowski, Warszawa 2016.
Kabza A., Problem stosowania analogii w prawie cywilnym, „Forum Prawnicze” 2010/1.
Kondej M., Przełamanie rezultatów wykładni językowej zgodnie z zasadą nadrzędności Konstytucji, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2019/3.
Lachner J., Stosowanie do zobowiązań podatkowych cywilnoprawnych instytucji ochrony wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika [w:] Zastosowanie instytucji prawa cywilnego w prawie podatkowym, red. B. Gnela, Warszawa 2012.
Machnikowski P. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, Warszawa 2011.
Morawski L., Wykładnia w orzecznictwie sądów, Toruń 2002.
Nita A., Morawski W., Wykorzystanie skargi pauliańskiej do zabezpieczenia wykonania zobowiązania podatkowego – zagadnienia dyskusyjne, „Przegląd Sądowy” 2016/6.
Pyziak-Szafnicka M., Akcja pauliańska jako konstytucyjnie umocowane ograniczenie swobody umów [w:] Czynić postęp w prawie. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Birucie Lewaszkiewicz-Petrykowskiej, red. W. Robaczyński, Łódź 2017.
Pyziak-Szafnicka M., Ochrona wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika [w:] System Prawa Prywatnego, t. 6, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. A. Olejniczak, Warszawa 2009.
Radwański Z., Olejniczak A., Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 2012.
Radziewicz P. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2023.
Sakowicz A. [w:] Konstytucja RP, t. I, Komentarz do art. 1–86, red. L. Bosek, M. Safjan, Warszawa 2016.
Słupczewski M., Rozumowanie per analogiam w prawie podatkowym, Warszawa 2023.
Słupczewski M., Morawski W., The use of reasoning per analogiam in tax law in light of constitutional regulations [w:] Poland in Good Constitution? Contemporary Issues of Constitutional Law in Poland in the European Context, red. M. Löhnig, M. Serowaniec, J. Wantoch-Rekowski, A. Moszyńska, Wien–Köln 2023.
Szanciło T., Istota skargi pauliańskiej na tle orzecznictwa sądowego, „Przegląd Sądowy” 2012/9.
Świeca K., Możliwość zastosowania instytucji skargi pauliańskiej w celu ochrony należności o charakterze danin publicznoprawnych, „Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska” 2022/2.
Tuleja P., Stosowanie Konstytucji RP w świetle zasady jej nadrzędności (wybrane problemy), Kraków 2003.
Turczyn J., Skarga pauliańska jako narzędzie ochrony należności publicznoprawnych, „Monitor Prawniczy” 2023/2.
Wiącek M. [w:] Konstytucja RP, t. II, Komentarz do art. 87–243, red. L. Bosek, M. Safjan, Warszawa 2016.
Wronkowska S., System prawny a porządek prawny i ład społeczny [w:] S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii prawa, Poznań 2001.
Wróblewski J., Pisma wybrane, Warszawa 2015.
Ziółkowski M., Odpowiedzialność odszkodowawcza za niezgodne z prawem działanie władzy publicznej. Studium z prawa konstytucyjnego, Warszawa 2021.
dr Adriana Orzechowska
adiunkt, Katedra Nauk o Bezpieczeństwie i Prawa Karnego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Radomski im. Kazimierza Pułaskiego; sędzia Sądu Okręgowego w Radomiu, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-8075-9492
udział w autorstwie tekstu: 50%
dr Katarzyna Siczek
adiunkt, Katedra Nauk o Bezpieczeństwie i Prawa Karnego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Radomski im. Kazimierza Pułaskiego; sędzia Sądu Rejonowego w Radomiu, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6904-6523
udział w autorstwie tekstu: 50%
Wyrok częściowy w świetle standardów rzetelnego procesu
W polskim procesie karnym wprowadzono nieznaną do tej pory instytucję wyroku częściowego, która budzi wiele wątpliwości co do zachowania podstawowych gwarancji rzetelnego procesu. Perspektywa przyspieszenia postępowania nie usprawiedliwia bowiem łamania innych podstawowych elementów konstytuujących prawo do rzetelnego procesu. Artykuł opiera się na analizie orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, która prowadzi do uznania, że nieprawidłowe stosowanie nowej instytucji może naruszać bezstronność sądów, prawo do obrony oraz znajomości zarzutów oskarżenia i odpowiedniego przygotowania obrony na kontradyktoryjnej rozprawie. Konkluzją jest postulat, by wyrok częściowy stosowany był bardzo ostrożnie, np. przy składaniu pojedynczych wniosków w ramach art. 387 k.p.k. Autorki stawiają pytanie o sens i opłacalność ustawowego wprowadzenia instytucji wyroku częściowego, skoro podobne cele mogłyby być realizowane poprzez stosowanie art. 34 k.p.k. i wyłączenie części sprawy do odrębnego rozpoznania.
Słowa kluczowe: wyrok częściowy, proces karny, rzetelny proces, prawo do obrony, bezstronność sądów, Europejski Trybunał Praw Człowieka, przyspieszenie postępowania
Dr Adriana Orzechowska
assistant professor, Department of Public Safety and Criminal Law, Faculty of Law and Administration, Casimir Pulaski Radom University; judge of the Regional Court in Radom, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-8075-9492
contribution to the preparation of the article: 50%
Dr Katarzyna Siczek
assistant professor, Department of Public Safety and Criminal Law, Faculty of Law and Administration, Casimir Pulaski Radom University; judge of the District Court in Radom, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6904-6523
contribution to the preparation of the article: 50%
Partial judgment in the light of the standards of a fair trial
A previously unknown institution of the partial judgment has been introduced into the Polish criminal procedure, which gives rise to numerous doubts regarding the protection of fundamental guarantees of a fair trial. This is because the perspective of expediting proceedings does not justify a breach of other fundamental elements that constitute the right to a fair trial. This article is based on an analysis of the case law of the European Court of Human Rights, which leads to the conclusion that the improper use of the new institution can undermine judicial impartiality, the right to a defence and the knowledge of the prosecution’s charges, as well as the appropriate preparation of a defence in an adversarial hearing. The conclusion is the recommendation that the partial judgment should only be applied very cautiously, for instance when submitting individual motions under Article 387 of the Polish Criminal Procedures Code. The authors therefore question the rationale and utility of the statutory introduction of a partial judgment, since similar objectives could be achieved through the application of Article 34 of the Criminal Procedures Code and separating parts of a case for independent consideration.
Keywords: partial judgment, criminal procedure, fair trial, right to a defence, judicial impartiality, European Court of Human Rights, expediting proceedings
Bibliografia / References
Eichstaedt K. [w:] Kodeks postępowania karnego, t. I, Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, LEX 2026.
Gerecka-Żołyńska A., Rozprawa główna [w:] Polski proces karny, red. P. Wiliński, Warszawa 2025.
Grzegorczyk P., Weitz K. [w:] Konstytucja RP, t. I, Komentarz. Art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Legalis 2016.
Hofmański P., Europejska Konwencja Praw Człowieka i jej znaczenie dla prawa karnego, Białystok 1993.
Kulesza C. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. K. Dudka, LEX 2023.
Lach A., Rzetelne postępowanie dowodowe w sprawach karnych w świetle orzecznictwa strasburskiego, Warszawa 2018.
Nowak C., Prawo do rzetelnego procesu sądowego w świetle EKPC i orzecznictwa ETPC [w:] Rzetelny proces karny w orzecznictwie sądów polskich i międzynarodowych, red. P. Wiliński, Warszawa 2009.
Nowicki M.A., Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Warszawa 2017.
Orzechowska A., Rozprawa główna w polskim procesie karnym, Warszawa 2025.
Siczek K., Prawo oskarżonego do udziału w przesłuchaniu świadków w polskim procesie karnym jako standard rzetelnego procesu (art. 6 ust. 3 lit. d EKPC), Lublin 2021, niepublikowana rozprawa doktorska.
Świecki D. [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. 1, Art. 1–424, red. D. Świecki, LEX 2024.
Vitkauskas D., Dikov G., Ochrona prawa do rzetelnego procesu w Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka. Podręczniki praw człowieka Rady Europy, Strasbourg 2012.
Wąsek-Wiaderek M., Proces karny a międzynarodowe standardy w dziedzinie praw człowieka [w:] System Prawa Karnego Procesowego, red. nacz. P. Hofmański, t. I, cz. 2, Zagadnienia ogólne, red. P. Hofmański, Warszawa 2013.
Wiliński P., Pojęcie rzetelnego procesu karnego [w:] Rzetelny proces karny w orzecznictwie sądów polskich i międzynarodowych, red. P. Wiliński, Warszawa 2009.
Wiliński P., Zarys teorii konfliktu w prawie karnym, Warszawa 2020.
Zagrodnik J., Analiza przesłanek wyznaczenia narady wstępnej i wydania wyroku częściowego, „Przegląd Sądowy” 2024/1.
Maciej Jaworek
doktorant w Zakładzie Postępowania Cywilnego Kolegium Prawa Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3719-4828
Paradygmat postępowania medycznego
Autor przedstawia propozycję koncepcji paradygmatu postępowania medycznego, rozumianego jako matryca dyscyplinarna zawodów medycznych odtworzona z ustawowego modelu postępowania medycznego. Na podstawie tej koncepcji podejmuje próbę określenia konsekwencji wykorzystywania pozaprawnych standardów postępowania medycznego w procesie stosowania prawa, a jednocześnie odnosi się do zagadnienia, czy – i jakiego rodzaju – przesłanką legalności jest postępowanie zgodne z pozaprawnymi standardami postępowania medycznego, ekskulpacji czy kontratypizacji. Autor odnosi się do proponowanej przez Radosława Tymińskiego konstrukcji pozaustawowego kontratypu stosowania się do pozaprawnych standardów postępowania medycznego, przedstawionej w artykule Charakter prawny standardów postępowania medycznego i jego konsekwencje w procesie stosowania prawa.
Słowa kluczowe: paradygmat postępowania medycznego, standardy postępowania medycznego, wytyczne medyczne, zgoda pacjenta, zgoda intencjonalna, obowiązek informacyjny
Maciej Jaworek
doctoral student at the Department of Civil Procedure, College of Law, Leon Kozminski University in Warsaw, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3719-4828
Medical practice paradigm
The article presents the Author’s proposal regarding the concept of a medical practice paradigm understood as the disciplinary matrix of medical professions recreated from the statutory model of medical practice. Based on this framework, the author attempts to determine the legal consequences of applying non-statutory standards of medical practice in the procedure of applying the law and addresses the issue of whether practice that applies non-statutory standards of medical practice is legal, and what type of legality this is, whether it is exculpatory or justifiable unlawfulness. The author also addresses the structure of non-statutory justifiable unlawfulness applied to non-statutory standards of medical practice proposed by Radosław Tymiński in his work The legal nature of medical practice standards and its consequences in the process of applying the law.
Keywords: medical practice paradigm, medical standards of practice, clinical guidelines, patient consent, informed patient consent, information obligation
Bibliografia / References
Beauchamp T.L., Childress J.F., Zasady etyki medycznej, Warszawa 1996.
Boratyńska M., Konieczniak P., Standardy wykonywania zawodu lekarza, Warszawa 2012.
Bosek L. [w:] Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, red. L. Bosek, Warszawa 2025.
Encyklopedia PWN, hasło: wiedza, https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/3995573/wiedza.html (dostęp: 19.10.2025 r.).
Filar M., Postępowanie lecznicze (świadczenie zdrowotne) w stosunku do pacjenta niezdolnego do wyrażenia zgody, „Prawo i Medycyna” 2003/13.
Górski A., Pannert M., Standard wykonywania zawodu lekarza [w:] Standard wykonywania zawodów medycznych, red. A. Górski, E. Sarnacka, M. Grassmann, Warszawa 2019.
Janiszewska B. [w:] Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, red. L. Bosek, Warszawa 2025.
Judycki S., Wiedza a priori – struktura problemu, „Roczniki Filozoficzne” 1998–1999/46–47.
Karkowska D. [w:] Prawa pacjenta i Rzecznik Praw Pacjenta. Komentarz, red. D. Karkowska, Warszawa 2021.
Karkowska D., Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, Warszawa 2021.
Kuhn T.S., Struktura rewolucji naukowych, Warszawa 2020.
Niemczyk S., Łazarska A., Materialnoprawne elementy aktu zgody pacjenta w ujęciu prawnym i medycznym, „Prawo i Medycyna” 2005/19.
Patryn R., Określenie zasady postępowania lekarza z należytą starannością z płaszczyzny orzecznictwa sądowego, „Prawo i Medycyna” 2012/2.
Piecha J. [w:] Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, red. L. Bosek, Warszawa 2025.
Przybylska J., Cywilnoprawne aspekty instytucji zgody pacjenta na interwencję medyczną i jej definicja, „Monitor Prawniczy” 2003/16.
Słownik języka polskiego PWN, hasło: wiedza, https://sjp.pl/wiedza (dostęp: 19.10.2025 r.).
Tymiński R., Charakter prawny standardów postępowania medycznego i jego konsekwencje w procesie stosowania prawa, „Przegląd Sądowy” 2023/7–8.
Wąsik D., Wskazania aktualnej wiedzy medycznej w świetle odpowiedzialności karnej za błąd w sztuce lekarskiej, „Studia Prawnoustrojowe” 2017/36.
Widłak T., Interpretacja klauzuli „aktualna wiedza medyczna” w polskim prawie – zarys zagadnień epistemologicznych i metodologicznych, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2017/38.
Wielki słownik języka polskiego, hasło: paradygmat, https://wsjp.pl/haslo/podglad/41962/paradygmat/5171690/badan (dostęp: 18.10.2025 r.).
Zielińska E., Namysłowska-Gabrysiak B. [w:] Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Komentarz, red. E. Zielińska, Warszawa 2022.
dr hab. Kinga Bączyk-Rozwadowska, prof. UMK
Katedra Prawa Cywilnego, Ubezpieczeniowego i Medycznego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6545-2671
udział w autorstwie tekstu: 50%
prof. dr hab. Mirosław Bączyk
sędzia Sądu Najwyższego w stanie spoczynku, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-5419-6916
udział w autorstwie tekstu: 50%
Obrona podmiotu płacącego należność z.o.z. wobec jego kontrahenta w świetle art. 411 pkt 2 k.c. w procesie z powództwa z.o.z. o zwrot świadczenia na podstawie art. 410 § 2 k.c. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 13.03.2024 r., II CSKP 577/23
Komentowany wyrok stanowi konsekwencję sporów związanych z dochodzeniem tzw. długów szpitalnych w poprzedniej dekadzie. W art. 54 ust. 5 ustawy z 15.04.2011 r. o działalności leczniczej przewidziano nieważność umów zawieranych m.in. przez spółki handlowe (pośredników) z wierzycielami szpitali w celu uzyskania odpowiedniego tytułu prawnego wobec szpitala po zaspokojeniu należności ich wierzycieli (dostawców). W glosowanej sprawie szpital uiścił należność pośrednikowi, którą ten zapłacił wierzycielowi szpitala, a następnie dochodził jej zwrotu. Sąd Najwyższy stwierdził możliwość obrony przed roszczeniem szpitala o zwrot nienależnego świadczenia (art. 410 k.c.) na postawie art. 5 lub art. 411 pkt 2 k.c. Autorzy kwestionują możliwość zastosowania tych przepisów w świetle dokonanych ustaleń faktycznych i zastosowanej przez Sąd Najwyższy argumentacji prawnej, nader uproszczonej i niejasnej dogmatycznie. W ocenie Sądu zasady współżycia społecznego przemawiały za tym, by pośrednik zachował to, co szpital i tak musiałby zapłacić swojemu dostawcy. Nie wziął natomiast pod uwagę wysoce reglamentacyjnego charakteru art. 54 ust. 4–7 u.d.l. i nie rozstrzygnął ogólniejszej kwestii, czy naruszenie tych przepisów i ich zasadniczego celu może w ogóle usprawiedliwiać powoływanie się na zasady współżycia społecznego. Na marginesie tej sprawy autorzy dostrzegają brak systemowych rozwiązań prawnych pozwalających szpitalom na uczestniczenie w obrocie prawnym bez nadmiernego zadłużenia.
Słowa kluczowe: wierzytelności szpitali, poręczenie, świadczenie nienależne, zasady współżycia społecznego, nadużycie prawa
Dr Hab. Kinga Bączyk-Rozwadowska, professor of the Nicolaus Copernicus University
Department of Civil, Insurance and Medical Law, Faculty of Law and Administration, Nicolaus Copernicus University in Toruń, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6545-2671
contribution to the preparation of the article: 50%
Professor Dr Hab. Mirosław Bączyk
retired Supreme Court judge, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-5419-6916
contribution to the preparation of the article: 50%
Defence of an entity paying the healthcare centre’s fee to its contractor in the light of Article 411, item 2 of the Polish Civil Code in an action brought by the healthcare centre for the reimbursement of a performance under Article 410 § 2 of the Polish Civil Code. Commentary on the ruling of the Supreme Court of 13 March 2024, II CSKP 577/23
This judgment arises from disputes regarding the recovery of so-called hospital debts that emerged in the previous decade. Article 54, para. 5 of the Act on healthcare activity of 15 April 2011 stipulates that agreements concluded, among others, by commercial companies (acting as intermediaries) with hospital creditors in order to obtain an appropriate legal title against the hospital after satisfying the claims of its creditors (suppliers) are invalid. In this case, the hospital paid the receivables to an intermediary who had previously satisfied the claim of the hospital’s creditor after which the hospital sought the refund of that payment. The Supreme Court held that a defence against the hospital’s claim for the refund of an undue performance (Article 410 of the Polish Civil Code) could be based on either Article 5 or Article 411, item 2 of the Polish Civil Code. The authors challenge the applicability of these provisions in the light of the established findings and the legal reasoning used by the Supreme Court, which they consider excessively simplified and dogmatically unclear. According to the Court, the principles of social coexistence justified the situation in which intermediary could retain what the hospital would in any event have been required to pay its supplier. However, it did not take into account the strongly regulatory nature of Article 54, paras 4–7 of the Act on healthcare activity, nor did it address the broader issue of whether a breach of these provisions and their fundamental objective can be justified at all by invoking the principles of social coexistence. On the side-line of this case, the authors also note the lack of systemic legal solutions enabling hospitals to participate in legal transactions without becoming excessively indebted.
Keywords: receivables of hospitals, guarantee, undue performance, principles of social coexistence, abuse of rights
Bibliografia / References
Bączyk M., Umowy bankowe w zakresie czynności bankowych [w:] System Prawa Handlowego, t. 5, Prawo umów handlowych, red. M. Stec, Warszawa 2017.
Doliwa A., Funkcje zasad współżycia społecznego w prawie cywilnym, Warszawa 2021.
Lisowska B., Bez pieniędzy reforma szpitali kuleje, „Dziennik Gazeta Prawna” z 26.02.2026 r.
Mostowik P. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 6, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. A. Olejniczak, Warszawa 2009.
Pietrzyk D., Szpitale na skraju załamania, „Rzeczpospolita” z 23.02.2026 r.
Pietrzykowski K. [w:] Kodeks cywilny – komentarz, t. I, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2005.
Radwański Z., Olejniczak A., Zobowiązania. Część ogólna, Warszawa 2024.
Szpitale powinny spłacać zobowiązania, „Rzeczpospolita” z 17.03.2025 r.
Trzaskowski R., Poręczenia i gwarancje bankowe, Warszawa 2010.
Wójcik K., Szpitale zaczynają zawierać układy z wierzycielami, „Dziennik Gazeta Prawna” z 11.11.2024 r.
dr hab. Dominika Wajda
adiunkt, Katedra Prawa Handlowego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warszawski; radca prawny w Warszawie, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-0540-818X
Odpowiedzialność deliktowa piastunów a zakres uprawnień informacyjnych wspólnika spółki z o.o. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 7.03.2025 r., II CSKP 1970/22
Glosa ma charakter aprobujący. Sąd Najwyższy trafnie wskazał, że wynikający z art. 416 k.c. obowiązek osoby prawnej naprawienia szkody wyrządzonej z winy jej organu nawiązuje do art. 38 k.c., zgodnie z którym osoba prawna działa przez swoje organy. Działanie organu osoby prawnej może stanowić podstawę przypisania tej osobie odpowiedzialności deliktowej, jeżeli organowi osoby prawnej, a ściślej: osobie fizycznej będącej jego piastunem, można przypisać winę. W uzasadnieniu wyroku Sąd Najwyższy odniósł się także do zagadnienia zakresu informacji, które zarząd powinien przekazać wspólnikowi w związku ze skorzystaniem przez wspólnika z przewidzianego w art. 212 k.s.h. uprawnienia informacyjnego. Sąd Najwyższy wskazał, że przepis ten obejmuje swoim zakresem informacje pozyskane przez zarząd spółki zależnej, nawet jeśli formalnie dotyczą one innej spółki. Członek zarządu spółki zależnej powinien więc udzielić wspólnikowi odpowiedzi obejmującej informacje dotyczące spółki dominującej, które pozyskał, pełniąc funkcję członka zarządu spółki zależnej, a które pozostają w ścisłym związku z sytuacją prawną spółki zależnej.
Słowa kluczowe: spółka z o.o., odpowiedzialność deliktowa, członek zarządu, uprawnienia informacyjne, spółka zależna
Dr Hab. Dominika Wajda
assistant professor, Department of Commercial Law, Faculty of Law and Administration, University of Warsaw, legal counsel in Warsaw, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-0540-818X
Delict liability of custodians vs. the scope of information rights of a shareholder of a limited liability company. Commentary on the ruling of the Civil Chamber of the Supreme Court of 7 March 2025, II CSKP 1970/22
The commentary is of an approving nature. The Supreme Court correctly pointed out that the obligation of a legal person arising from Article 416 of the Polish Civil Code to redress damage caused through the fault of its governing body refers to Article 38 of the Polish Civil Code, according to which a legal person acts through its governing bodies. The actions of a governing body of a legal person can constitute a basis for attributing delict liability to that person if fault can be attributed to the legal person’s governing body, or more precisely, the natural person who holds that function. In the justification of the ruling, the Supreme Court also addressed the matter of the scope of information that the management board should provide to a shareholder in connection with the shareholder exercising the information right provided for in Article 212 of the Code of Commercial Companies. The Supreme Court pointed out that this provision includes information obtained by the management board of a subsidiary, even if it formally applies to another company. Therefore, a member of the management board of a subsidiary should respond to the shareholder with information regarding the parent company that he or she obtained while serving as a member of the management board of the subsidiary and that is closely related to the legal situation of the subsidiary.
Keywords: limited liability company, delict liability, member of the management board, information rights, subsidiary
Bibliografia / References
Dadańska K., Działanie osoby prawnej, Warszawa 2006.
Kwaśnicki R., Szymański K. [w:] Kodeks spółek handlowych. Komentarz do zmian (tzw. prawo holdingowe), red. A. Szumański, R. Kwaśnicki, F. Ostrowski, Warszawa 2022.
Machnikowski P., O zdolności deliktowej [w:] Podmiotowość cywilnoprawna w prawie polskim. Wybrane zagadnienia, red. E. Gniewek, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prawo” 2008/304.
Moskała P., Prawne instrumenty zarządzania zgrupowaniem spółek kapitałowych, Warszawa 2020.
Nowacki A., Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, t. I, Komentarz. Art. 151–226 KSH, Warszawa 2018.
Opalska D., Obowiązek lojalności w spółkach kapitałowych, Warszawa 2015.
Opalska D., Problematyka dóbr osobistych w spółkach kapitałowych – zagadnienia wybrane, „Studia Prawa Prywatnego” 2012/3–4.
Opalski A. [w:] Kodeks spółek handlowych, t. IIA, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Komentarz. Art. 151–226, red. A. Opalski, Warszawa 2018.
Pinior P., Nadzór wspólników w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, Warszawa 2013.
dr Katarzyna Pałka
adiunkt, Zakład Bioetyki i Prawa Medycznego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1522-1255
Charakter prawny umowy o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne i możliwość jej wypowiedzenia. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 9.05.2024 r., II CSKP 1004/22
W glosowanym orzeczeniu Sąd Najwyższy uznał, że nieskuteczne jest oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne złożone na podstawie postanowienia umowy, które nie określało przyczyn wypowiedzenia. Autorka analizuje argumenty Sądu Najwyższego, dotyczące przede wszystkim kwalifikacji umowy o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne jako nazwanej, w szerszym kontekście. Rozważa sens regulowania przez ustawodawcę typów umów, funkcje umowy o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne, a także praktyczne konsekwencje stanowiska zajętego przez Sąd Najwyższy z uwzględnieniem kontekstu systemowego. Analiza ta doprowadziła do podważenia trafności rozstrzygnięcia wydanego przez Sąd Najwyższy.
Słowa kluczowe: umowa o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne, charakter prawny umowy, wypowiedzenie umowy, umowy nazwane
Dr Katarzyna Pałka
assistant professor, Department of Bioethics and Medical Law, Faculty of Law and Administration, Jagiellonian University in Kraków, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1522-1255
The legal nature of a contract for the procurement of healthcare services and the admissibility of its termination. Commentary on the ruling of the Supreme Court of 9 May 2024, II CSKP 1004/22
In this judgment, the Supreme Court held that a notice of termination of a contract for the procurement of healthcare services given on the basis of a contractual provision which did not specify the grounds for termination is invalid. The author analyses the Supreme Court’s arguments primarily regarding the classification of the contract for the procurement of healthcare services as a nominate contract in a broader context. She considers the rationale behind the legislator’s regulation of types of contract, the functions of the contract for the procurement of healthcare services and the practical consequences of the position taken by the Supreme Court, taking into account the systemic context. This analysis leads the author to challenge the correctness of the Supreme Court’s ruling.
Keywords: contract for the procurement of healthcare services, legal nature of the contract, termination of the contract, nominate contracts
Bibliografia / References
Ciechorski J., Ustawa o działalności leczniczej. Komentarz, LEX 2024.
Gawlik B., Pojęcie umowy nienazwanej, „Studia Cywilistyczne” 1971/XVIII.
Kubot Z., Umowa o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne, Wrocław 2001.
Leenan D., Typus und Rechtsfindung. Die Bedeutung der typologischen Methode für die Rechtsfindung dargestellt am Vertragsrecht des BGB, Berlin 1971.
Machnikowski P. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Legalis 2025.
Radwański Z., Teoria umów, Warszawa 1977.
Romanowski M., Czy należy regulować umowy nienazwane?, „Studia Prawa Prywatnego” 2009/2.
Rott-Pietrzyk E., Kilka uwag o wykładni prawa prywatnego materialnego, „Państwo i Prawo” 2023/6.
Sośniak M., Zagadnienia typologii i systematyki umów obligacyjnych, Katowice 1990.
Truszkiewicz Z., Charakter prawny umowy deweloperskiej [w:] Rozprawy z prawa cywilnego, własności intelektualnej i prawa prywatnego międzynarodowego. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Bogusławowi Gawlikowi, red. J. Pisuliński, P. Tereszkiewicz, F. Zoll, Warszawa 2012.
Zimna T., Zawieranie umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, Warszawa 2014.
Żabiński Z., Systematyka umownych stosunków prawnych pod względem treści, „Studia Cywilistyczne” 1972/XIX.