Konstytucjonalizm abuzywny – istota ogólna i specyfika polska
Prof. dr hab. Leszek Garlicki
Uniwersytet Warszawski
Konstytucjonalizm abuzywny – istota ogólna i specyfika polska
Autor omawia najpierw (cz. I) pojęcie konstytucjonalizmu abuzywnego, jako zbioru destruktywnych praktyk politycznych wyłaniających się w państwie o ustabilizowanym już systemie rządów prawa. Sukces partii populistycznej w wyborach prowadzi do uzyskania kontroli nad parlamentem, a także nad urzędem prezydenta. Pozwala to na stopniowe przekształcanie porządku przewidzianego w – nadal obowiązującej – konstytucji. Podejmowane są, ustawodawcze i faktyczne, działania wypaczające i omijające przepisy konstytucyjne. Jednocześnie tworzy się oszukańcze pozory ich przestrzegania. Wymaga to (cz. II) przejęcia kontroli nad całym aparatem państwa, więc także nad tymi organami, które, w myśl konstytucji, mają zachować odrębność i niezależność wobec władz politycznych. Dotyczy to zwłaszcza sądu konstytucyjnego i pozostałych segmentów władzy sądowniczej. Stosuje się techniki neutralizacji (paraliżowania) i absorpcji (zawłaszczania) sądów, które wykorzystuje się dla potwierdzania konstytucyjności dokonywanych zmian. Odpowiednio (cz. III), deformacji ulega proces wykładni konstytucji i rozwijane są nowe koncepty doktrynalne, jak np. suwerenizacja parlamentu. Efektem (cz. IV) staje się powstanie systemu władzy faktycznej, funkcjonującej obok modelu zakładanego w konstytucji. Nowy porządek oznacza przekreślenie zarówno zasady podziału władz, jak i zasady konstytucjonalizmu. Ponieważ zasady te stanowią konieczne elementy tożsamości Konstytucji z 1997 r., pojawia się sytuacja systemowej niekonstytucyjności, która utrzymuje się po porażce wyborczej partii populistycznej. Tworzy to (cz. V) nakaz podjęcia działań naprawczych, pozostawiając znaczny margines swobody przy ich formułowaniu.
Słowa kluczowe: Konstytucja, konstytucjonalizm abuzywny, tożsamość konstytucyjna, sąd konstytucyjny, parlament
Abusive Constitutionalism – General Nature and Polish Particularities
The author first recalls (Part I) the concept of abusive constitutionalism, understood as a set of destructive political practices emerging in a state with an already established rule of law. The electoral success allows a populist party to gain control over both, the parliament and the office of the president. It leads to a gradual transformation of the order provided for in the existing constitution. On the one hand, legislative arrangements and political measures undertaken by the populist government distort and circumvent constitutional provisions. On the other hand, the government takes a lot of time and trouble to create appearance of the constitutionality of its action.
The following parts the article are focused on the modalities of the backsliding process. In the institutional dimension (Part II), the principal goal of the abusive constitutionalism is to gain an overall control of the state machinery. Thus, the process of capture extends to the bodies which, according to the constitution, are supposed to remain distinct and independent from political authorities. The constitutional court as well as other segments of the judicial branch became the principal victims of the expansion. In the doctrinal dimension (Part III), the legality of new measures is confirmed by twisted constitutional interpretation, based on the legal formalism and ignoring the systemic approach. Furthermore, new doctrinal concepts are created, some of them falling not far from the pre-1989 concepts of the „unity of state powers”. The process of deformation has a continuous nature and, in its developed version, creates a system of factual government operating outside the constitutionally required pattern (Part IV). In particular, the new system eliminates the principle of separation of powers as well as the principle of constitutionalism. This destroys the very identity of the 1997 Constitution. In other words, the emerging system of government is infected by wide areas of unconstitutionality, which cannot be cured by any new doctrines or interpretation. The process of restoration of the constitutional order (Part V) is a complicated one, although it leaves a significant margin of discretion in its elaboration.
Keywords: constitution, abusive constitutionalism, constitutional identity, constitutional court, parliament
Bibliografia
Barcz J., Grzelak A. (red.), Problem praworządności w Polsce w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE (2022–2023), t. 4, Warszawa 2024
Bień-Kacała A., Czy demokracja może jeszcze obronić się sama w Polsce?, PiP 2022, nr 10
Biernat S., Niezależność sądów i niezawisłość sędziów państw członkowskich w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej [w:] Problem praworządności w Polsce w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE (2022–2023), t. 4, red. J. Barcz, A. Grzelak, Warszawa 2024
Bożek M., Konstytucjonalizm a populizm – wymiar teoretyczny, Przegląd Konstytucyjny 2024, nr 4
Bugaric M., Ginsburg T., The Assault on Postcommunist Courts, Journal of Democracy 2016 nr 3
Castillo-Ortiz P., The Illiberal Abuse of Constitutional Courts in Europe, European Constitutional Law Review 2019, nr 1
Ciapała J., Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej (pozycja konstytucyjna oraz wybrane zagadnienia z praktyki instytucjonalnej), PiP 2022, nr 10
Czarnota A., Constitutional Correction as a Third Democratic Revolutionary Moment in Central Eastern Europe, Hague Journal on the Rule of Law 2019, nr 2
Daly T.G., Democratic Decay: Conceptualising an Emerging Research Field, Hague Journal on the Rule of Law 2019, nr 1
Dudek D. [w:] Konstytucja RP, t. 2, Komentarz. Art. 87–243, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016
Florczak-Wątor M., Krzemiński M. (red.), Interdyscyplinarny wymiar tożsamości konstytucyjnej, Kraków 2022
Garlicki L., Constitutional Court and Politics. The Polish Crisis [w:] Judicial Power, red. Ch. Landfried, Cambridge University Press 2019
Garlicki L., Co pozostało z Konstytucji RP? Diagnoza i terapia, Przegląd Konstytucyjny 2024, nr 3
Garlicki L., Europejski Trybunał Praw Człowieka (2016–2023) [w:] Problem praworządności w Polsce w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE (2022–2023), t. 4, red. J. Barcz, A. Grzelak, Warszawa 2024
Garlicki L., Niekonstytucyjność: formy, skutki, procedury, PiP 2016, nr 9
Garlicki L., Derlatka M., Constitutional Courts in the abusive constitutionalism [w:] Le constitutionnalism abusive en Europe, red. J.-P. Collot, Paris 2022
Garlicki L., Derlatka M., Constitutional Review in abusive constitutionalism [w:] Constitutionality of Law without a Constitutional Court, red. M. Granat, London-New York 2024
Garlicki L., Roznai Y., Introduction: Constitutional Unamendability in Europe, European Journal of Law Reform 2019, nr 3
Ginsburg T., Huq A., How to lose a constitutional democracy, UCLA Law Review 2018, vol. 65
Granat M., Kryzys obowiązywania Konstytucji RP, PiP 2023, nr 5
Halmai G., Dismantling constitutional review in Hungary, Revista di Diritti Comparati 2019, nr 1
Kruk M., O wartościach Konstytucji, PiP 2022, nr 10
Krygier M., Review of Tímea Drinóczi & Agnieszka Bień-Kacała. Illiberal Constitutionalism in Poland and Hungary. The Deterioration of Democracy, Misuse of Human Rights and Abuse of the Rule of Law, International Journal of Constitutional Law 2023, nr 3
Kustra-Rogatka A., An illiberal turn or a counterconstitutional revolution? About the Polish Constitutional Tribunal before and after 2015 [w:] Courts and Judicial Activism under Crisis Conditions, red. M. Belov, London 2021
Landau D., Abusive Constitutionalism, University of California Davis Law Review 2013, vol. 47
Landau D., Populist Constitutions, The University of Chicago Law Review 2018, nr 2
Piotrowski R., Konstytucjonalizm „dobrej zmiany”, PiP 2022, nr 10
Podkowik J., Stębelski M., Dobra wiara w prawie konstytucyjnym – prolegomena, Przegląd Sejmowy 2025, nr 2
Pyziak-Szafnicka M., Trybunał Konstytucyjny á rebours, PiP 2020, nr 5
Rozmaryn S., Konstytucja jako ustawa zasadnicza Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Warszawa 1967
Sadurski W., Judicial review versus populist authoritarianism, Comparative Constitutional Studies 2025, nr 1
Sadurski W., Poland’s Constitutional Breakdown, Oxford 2019
Sajó A., Regimes of Cheating and the (A)morality of Illiberalism, The Journal of Illiberalism Studies 2022, nr 2
Sajó A., Ruling by Cheating. Governance in Illiberal Democracy, Cambridge University Press 2021
Scheppele K.L., Autocratic Legalism, The University of Chicago Law Review 2018, vol. 85, nr 2
Skąpska G., Abuse of the Constitution as a Means of Political Change: Sociological Reflections on the Crisis of Constitutionalism in Poland, Polish Sociological Journal 2019, nr 4
Sokolewicz W. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, Warszawa 2001
Śledzińska-Simon A., Ziółkowski M., Constitutional Identity of Poland [w:] Constitutional Identity in a Europe of Multinational Constitutionalism, red. C. Calliess, G. van der Schyff, Cambridge University Press 2020
Tóth G.A., Constitutional Markers of Authoritarianism, Hague Journal on the Rule of Law 2019, nr 1
Tuleja P., Geneza, rozwój i upadek sądownictwa konstytucyjnego w Polsce, PiP 2022, nr 10
Tuleja P. (red.), Stan przestrzegania Konstytucji RP w okresie IX kadencji Sejmu RP (2019–2023). Raport Polskiego Towarzystwa Prawa Konstytucyjnego, Warszawa 2023
Wronkowska S. (red.), Zasada demokratycznego państwa prawnego w Konstytucji RP, Warszawa 2006
Wyrzykowski M., Experiencing the Unimaginable: the Collapse of the Rule of Law in Poland, The Hague Journal on the Rule of Law 2019, nr 2
Wyrzykowski M., „Wrogie przejęcie” porządku konstytucyjnego [w:] Wyzwania dla ochrony konkurencji i regulacji rynku. Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Tadeuszowi Skocznemu, red. M. Bernatt, A. Jurkowska-Gomułka, M. Namysłowska, A. Piszcz, Warszawa 2017
Zubik M., Konstytucja a rzeczywista rola ustrojowa Sejmu III RP, PiP 2022, nr 10
Dr Mikołaj Hermann
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Ustalenie rodzaju normy prawnej w rekonstrukcyjnej fazie wykładni prawa
Derywacyjna koncepcja wykładni prawa stanowi niewątpliwie oryginalne dzieło polskiej teorii prawa. Szczególnie ważnym ustaleniem poczynionym w jej ramach jest wyróżnienie dwóch faz właściwych wykładni: fazy rekonstrukcyjnej pozwalającej na odtworzenie z przepisów prawnych struktury normy prawnej, wskutek czego zrekonstruowane zostaje wyrażenie normokształtne, oraz fazy percepcyjnej, mającej na celu ustalenie treści normy prawnej. Jakkolwiek interpretator dokonuje w fazie rekonstrukcyjnej wielu istotnych rozstrzygnięć, zmierzam się skupić wyłącznie na kwestii określania rodzaju normy prawnej, jaką prawodawca zawarł w regulacji prawnej. Po dokonaniu przeglądu opracowanych już przypadków, analizie zostaną poddane bardziej skomplikowane sytuacje, których jak dotąd nie dostrzeżono. W tym celu omówię kolejno zagadnienia związane z rekonstrukcją: 1) reguł sensu i powiązanych z nimi norm kompetencyjnych oraz norm regulujących wykonywanie kompetencji, 2) norm samowykonalnych i norm niesamowykonalnych oraz 3) czasowych elementów norm prawnych odnoszących się do wykonania obowiązku lub skorzystania z kompetencji, w tym w szczególności norm wyznaczających obowiązek w zwłoce.
Słowa kluczowe: rodzaje norm prawnych, faza rekonstrukcyjna, reguła sensu, norma kompetencyjna, norma regulująca wykonywanie kompetencji, norma samowykonalna, elementy czasowe normy prawnej, obowiązek w zwłoce, derywacyjna koncepcja wykładni prawa
Determining the Type of Legal Norm in the Reconstruction Phase of Legal Interpretation
The derivational conception of legal interpretation undoubtedly represents an original work of Polish legal theory. A particularly significant finding made within its framework is the distinction between two phases of proper interpretation: the reconstruction phase, which allows for the recreation of the structure of a legal norm from legal provisions, resulting in the reconstruction of a norm-like expression, and the perceptual phase, which aims to establish the content of a legal norm. Although an interpreter makes many essential determinations in the reconstruction phase, I intend to focus solely on the issue of determining the type of legal norm that the legislator has included in a given legal regulation. After reviewing the cases that have already been analysed, more complex situations are examined – ones which have thus far gone unnoticed. To this end, I successively discuss the issues related to the reconstruction of: (1) constitutive rules and associated competence norms as well as norms regulating the exercise of competence, (2) self-executing norms and non-self-executing norms, and (3) temporal elements of legal norms pertaining to the fulfilment of obligations or the exercise of competences, including, in particular, norms imposing an obligation in delay.
Keywords: types of legal norms, reconstruction phase, constitutive rule, competence norm, norm regulating the exercise of competence, self-executing norm, temporal elements of a legal norm, obligation in delay, derivational conception of legal interpretation
Bibliografia
Bogucki O., Model wykładni funkcjonalnej w derywacyjnej koncepcji wykładni prawa, Szczecin 2016
Bogucki O., Perspektywy rozwinięcia normatywnego ujęcia wykładni funkcjonalnej [w:] Wykładnia prawa. Tradycja i perspektywy, red. M. Hermann, S. Sykuna, Warszawa 2016
Bogucki O., Wykładnia funkcjonalna w działalności najwyższych organów władzy sądowniczej, Szczecin 2011
Choduń A., Aspekty językowe derywacyjnej koncepcji wykładni prawa, Szczecin 2018
Choduń A., Koncepcja wykładni prawa Macieja Zielińskiego, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2016, nr 4
Choduń A., Maciej Zieliński’s (derivative) concept of legal interpretation, Studia Prawa Publicznego 2015, nr 2
Czarny P., Naleziński B., Bezpośrednie stosowanie konstytucji; normy samowykonalne w konstytucji [w:] Charakter i struktura norm konstytucji, red. J. Trzciński, Warszawa 1997
Czepita S., Czynności konwencjonalne i formalne w prawie a proces prawotwórczy i rola Trybunału Konstytucyjnego, PiP 2014, nr 12
Czepita S., Formalizacja a konwencjonalizacja działań w prawie [w:] Konwencjonalne i formalne aspekty prawa, red. S. Czepita, Szczecin 2006
Czepita S., Formalizacja i konwencjonalizacja w systemie prawnym [w:] System prawny a porządek prawny, red. O. Bogucki, S. Czepita, Szczecin 2008
Czepita S., O koncepcji czynności konwencjonalnych w prawie [w:] Wykładnia konstytucji. Aktualne problemy i tendencje, red. M. Smolak, Warszawa 2016
Czepita S., O pojęciu czynności konwencjonalnej i jej odmianach, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2017, nr 1
Czepita S., Reguły konstytutywne a zagadnienia prawoznawstwa, Szczecin 1996
Czepita S., Wronkowska S., Zieliński M., Założenia szkoły poznańsko-szczecińskiej w teorii prawa, PiP 2013, nr 2
Działocha K. (red.), Bezpośrednie stosowanie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2005
Gizbert-Studnicki T., Płeszka K., Dwa ujęcia wykładni prawa. Próba konfrontacji, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Nauk Politycznych 1984, nr 20
Grabowski P., Hermann M., O normatywnym charakterze przepisów o wejściu w życie, PiP 2006, nr 9
Hermann M., Conventional Acts and their Normative Consequences: Controversies over the Poznań Concept of Conventional Acts, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2023, nr 2
Hermann M., Derogacja w analizach teoretycznoprawnych, Poznań 2012
Hermann M., How Can Ratio Legis Help a Lawyer to Interpret a Legal Text? Employing the Purpose of a Regulation for Legal Interpretation [w:] Ratio Legis. Philosophical and Theoretical Perspectives, red. V. Klappstein, M. Dybowski, Springer 2018
Hermann M., Norma prawna: wyrażenie czy wypowiedź?, Przegląd Sejmowy 2013, nr 2
Hermann M., O normach sprzężonych raz jeszcze, PiP 2023, nr 11
Hermann M., Stwierdzenie niekonstytucyjności jako czynność konwencjonalna unieważnienia aktu normatywnego [w:] Skutki wyroków Trybunału Konstytucyjnego w sferze stosowania prawa, red. M. Bernatt, J. Królikowski, M. Ziółkowski, Warszawa 2013
Hermann M., Zbieg przepisów prawnych jako problem interpretacyjny [w:] Wykładnia prawa. Tradycja i perspektywy, red. M. Hermann, S. Sykuna, Warszawa 2016
Janicki J., Elementy hermeneutyczne w derywacyjnym modelu wykładni prawa, Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej 2024, nr 1
Kamiński M., Nieważność decyzji administracyjnej. Studium teoretyczne, Kraków 2006
Kanarek B., Zieliński M., Porządkująca faza wykładni prawa, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2001, nr 3
Kozak A., Konstytucja jako podstawa decyzji stosowania prawa [w:] Z zagadnień teorii i filozofii prawa. Konstytucja, red. A. Bator, Wrocław 1999
Nowak L., Wronkowska S., Zieliński M., Ziembiński Z., Czynności konwencjonalne w prawie, Studia Prawnicze 1972, nr 33
Opałek K., Woleński J., O tzw. słabych i mocnych dozwoleniach, Studia Filozoficzne 1974, nr 8
Patryas W., Kilka uwag na marginesie koncepcji obowiązywania norm [w:] Odwaga filozofowania. Leszkowi Nowakowi w darze, red. J. Brzeziński i in., Poznań 2002
Patryas W., Performatywy w prawie, Poznań 2005
Rozmaryn S., Konstytucja jako ustawa zasadnicza Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Warszawa 1961
Sarkowicz R., Poziomowa interpretacja tekstu prawnego, Kraków 1995
Siedlecki W., Nieważność procesu cywilnego, Warszawa 1965
Smolak M., Kwiatkowski P., The Poznań School of Legal Theory: Origins – People – Ideas [w:] Poznań School of Legal Theory, red. M. Smolak, P. Kwiatkowski, Leiden–Boston 2020
Świrydowicz K., Wronkowska S., Zieliński M., Ziembiński Z., O nieporozumieniach dotyczących tzw. „norm zezwalających”, PiP 1975, nr 7
Thienel R., Der zeitliche Geltungsbereich von Normen im Lichte der Legistik [w:] Staatsrecht in Theorie und Praxis. Festschrift für Robert Walter zum 60. Geburtstag, red. H. Mayer, Wien 1991
Tuleja P., Stosowanie Konstytucji RP w świetle zasady jej nadrzędności (wybrane problemy), Kraków 2003
Wronkowska S., Podstawowe pojęcia prawa i prawoznawstwa, Poznań 2005
Wronkowska S., W sprawie bezpośredniego stosowania Konstytucji, PiP 2001, nr 9
Wronkowska S. [w:] S. Wronkowska, M. Zieliński, Komentarz do zasad techniki prawodawczej, Warszawa 2012
Wronkowska S., Hermann M., Problematyka intertemporalna prawa konstytucyjnego. Zagadnienia podstawowe [w:] Problematyka intertemporalna w prawie. Zagadnienia podstawowe. Rozstrzygnięcia intertemporalne. Geneza, funkcje, aksjologia, red. J. Mikołajewicz, Poznań 2015
Wronkowska S., Hermann M., Łyszkowska A., Wpływ orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego na tekst jednolity aktu normatywnego [w:] Znaczenie wyroków Trybunału Konstytucyjnego dla tekstu jednolitego ustawy, red. M. Laskowska, Warszawa 2017
Wróblewski J., Reguły prawne w analitycznej teorii prawa, Studia Prawno--Ekonomiczne 1986, nr 34
Wróblewski J., Zagadnienia teorii wykładni prawa ludowego, Warszawa 1959
Zieliński M., Derywacyjna koncepcja wykładni jako koncepcja zintegrowana, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2006, nr 3
Zieliński M., Dwa nurty pojmowania „kompetencji” [w:] Gospodarka. Administracja. Samorząd, red. H. Olszewski, B. Popowska, Poznań 1997
Zieliński M., Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego, Poznań 1972
Zieliński M., Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2012
Zieliński M. [w:] S. Wronkowska, M. Zieliński, Problemy i zasady redagowania tekstów prawnych, Warszawa 1993
Zieliński M. [w:] Z. Ziembiński, M. Zieliński, Dyrektywy i sposób ich wypowiadania, Warszawa 1992
Zieliński M., Bogucki O., Choduń A., Czepita S., Kanarek B., Municzewski A., Zintegrowanie polskich koncepcji wykładni prawa, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2009, nr 4
Zieliński M., Ziembiński Z., Uzasadnianie twierdzeń, ocen i norm w prawoznawstwie, Warszawa 1988
Zieliński M., Zirk-Sadowski M., Klaryfikacyjność i derywacyjność w integrowaniu polskich teorii wykładni prawa, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2011, nr 2
Ziembiński Z., Kompetencja i norma kompetencyjna, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 1969, nr 4
Ziembiński Z., Logiczne podstawy prawoznawstwa. Wybrane zagadnienia, Warszawa 1966
Ziembiński Z., O aparaturze pojęciowej dotyczącej sytuacji prawnych, PiP 1985, nr 3
Ziembiński Z., O zawiłościach związanych z pojmowaniem kompetencji, PiP 1991, nr 4
Ziembiński Z., Problemy podstawowe prawoznawstwa, Warszawa 1980
Ziembiński Z. [w:] Z. Ziembiński, M. Zieliński, Dyrektywy i sposób ich wypowiadania, Warszawa 1992
Prof. dr hab. Marlena Pecyna
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Implementacja dyrektywy 2024/1069 („anty – SLAPP”) do polskiego systemu prawnego
Artykuł dotyczy wyzwań ustawodawcy polskiego związanych z transpozycją do krajowego porządku prawnego dyrektywy nr 2024/1069 (tzw. anty – SLAPP). W ramach opracowania przedstawione zostały główne założenia dyrektywy, motywy jej przyjęcia oraz minimalny standard ochrony z niej wynikającej przed powództwami, których głównym celem jest ograniczenie lub stłumienie debaty publicznej, w której uczestniczy pozwany w sprawie dotyczącej interesu publicznego. Autorka przedstawia również uregulowanie dyrektywy w kontekście znaczenia wolności wypowiedzi uregulowanej w Konwencji o ochronie praw człowieka oraz Karcie Praw Podstawowych UE. Rozważania dotyczące regulacji prawa unijnego i wymogów dotyczących implementacji dyrektywy stanowią punkt wyjścia do analizy projektu transpozycji dyrektywy 2024/1069 do polskiego porządku prawnego przygotowanego przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego działającą przy Ministrze Sprawiedliwości. Propozycja regulacji zakłada uchwalenie ustawy szczególnej wobec kodeksu postępowania cywilnego. Autorka krytycznie ocenia ten sposób implementacji dyrektywy ukazując niespójność systemową, wątpliwości co do zgodności przepisów projektu z normami i celem dyrektywy, a także konsekwencje polegającą na marginalizacji znaczenia dyrektywy w ramach krajowego porządku prawnego. Według Autorki prawidłowe wdrożenie dyrektywy 2024/1069 powinno zostać dokonane do kodeksu postępowania cywilnego. W opracowaniu zostały przedstawione założenia implementacji i postulaty de lege ferenda.
Implementation of Directive 2024/1069 (‘Anti-SLAPP’ Directive) into the Polish Tax System
The article discusses the challenges that the Polish legislator encountered when transposing Directive 2024/1069 (also known as the anti-SLAPP directive) into national law. The study presents the directive’s main assumptions, the reasons for its adoption, and the minimum standard of protection against lawsuits intended to restrict or suppress public debate in which the defendant is involved in a matter of public interest. The author also discusses the directive’s provisions in the context of freedom of expression, as outlined in the European Convention on Human Rights and the Charter of Fundamental Rights of the European Union. The analysis of the draft transposition of Directive 2024/1069 into Polish law, prepared by the Civil Law Codification Commission appointed by the Minister of Justice, starts with considerations regarding EU law and the requirements pertaining to implementation of the directive. The proposed legislation provides for the adoption of a special statute vis-a-vis the Code of Civil Procedure. The author critically assesses this method of implementing the directive, pointing out systemic inconsistencies and raising doubts about the compliance of the draft provisions with the directive’s standards and purpose. The author also discusses the consequences of marginalizing the directive’s significance within the national legal system. According to the author, it would be correct to implement Directive 2024/1069 in the Civil Procedure Code. The study presents implementation assumptions and de lege ferenda proposals.
Słowa kluczowe: SLAPP, nadużycie prawa procesowego, postępowanie zmierzające do ograniczenia debaty publicznej, oczywista bezzasadność powództwa, nadużycie prawa do sądu
Keywords: SLAPP, abuse of procedural right, strategic lawsuit against public participation, obviously unfounded claim, abuse of the right of access to court
Bibliografia
Abrams R., Strategic Lawsuit Against Public Participation (SLAPP) Adress, Pace Environmental Law Review 1989, nr 1
Bayer J., Bard P., Vosyliute L., Luk Ch., Strategic Lawsuits Against Public Participation (SLAPP) in the European Union. A Comparative study (June 30, 2021), https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4092013 (dostęp: 23.05.2025 r.)
Beder S., SLAPPs – strategic lawsuits against public participation: coming to a controversy near you, Current Affairs Bulletin 1995, nr 3
Błaszczak Ł., Nadużycie prawa procesowego w postępowaniu arbitrażowym, Warszawa 2018
Błaszczak Ł., Powództwo oczywiście bezzasadne. Art. 1911 k.p.c., Warszawa 2021
Bodnar A., Gliszczyńska-Grabias A., Strategic Lawsuits against Public Participation (SLAPPs), the Governance of Historical Memory in the Rule of Law Crisis, and the EU Anti- SLAPP Directive, European Constitutional Law Review 2024, nr 2
Bonello Ghio R., Nasreddin D., Shutting Out Criticism: How SLAPPs Threaten European Democracy – A Report by CASE, The Coalition against SLAPPs in Europe, 2022
Borg-Barthet J., Farrington F., Open SLAPP Cases in 2022 and 2023. The Incidence of Strategic Lawsuit Against Public Participation, and Regulatory Responses in the European Union, Policy Department for Citizens’ Rights and Constitutional Affairs Directorate – General for Internal Policies PE 756.468 – November 2023
Borg-Barthet J., Farrington F., The EU’s Anti – SLAPP Directive: A Partial Victory for Rule of Law Advocacy in Europe, German Law Journal 2024, nr 25
Cebulak P., Morvillo M., Salomon S., Strategic Litigation in EU Law: Who Does It Emprower?, German Law Journal 2024, nr 6
Dobrzański B. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1, red. Z. Resich, W. Siedlecki, Warszawa 1969
Franusz A., Powództwo oczywiście bezzasadne w świetle nowych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego [w:] Nowelizacja postępowania cywilnego. Wpływ zmian na praktykę sądową, red. M. Białecki, S. Kotas-Turoboyska, F. Manikowski. E. Szczepanowska, Warszawa 2021
Gil I., Powództwo oczywiście bezzasadne jako jedna z regulacji usprawniających przebieg postępowania cywilnego [w:] Założenia aksjologiczne nowelizacji KPC z 4 lipca 2019 r., red. S. Cieślak, Łódź 2020
Gudowski J., Kodeks postępowania cywilnego. Orzecznictwo. Piśmiennictwo, t. 2, Warszawa 2025
Hanna M., SLAPPs: What Are They? And How Should Defamation Law Be Reformed to Address Them?, Journal of Media Law 2024, vol. 16
Krej N., Zasada prawa do sądu oraz zasada równości stron w kontekście powództwa oczywiście bezzasadnego – art. 1911 k.p.c. wprowadzonego do polskiego porządku prawnego na podstawie nowelizacji z 4.07.2019 r. [w:] Realizacja zasad postępowania cywilnego na tle aktualnych zmian KPC, red. M. Skibińska, Acta Iuridica Lebusana 2022, nr 21
Nowicka Z., Glosa do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 15 maja 2022 r., OOO Memo p. Rosji, skarga nr 2840/10, Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2023, nr 3
Nowicka Z., Instrumenty ochrony przeciwko SLAPP-om w polskim postępowaniu cywilnym (analiza zagadnienia na tle projektowanych regulacji UE), PiP 2024, nr 1
Shapiro P., SLAPPs: Intent or Content? Anti-SLAPP Legislation Goes International, Review of European Community & International Environmental Law 2010, nr 1
Skąpski A., Przedmiot ustaleń sądu w sprawie cywilnej, Studia Cywilistyczne 1979, nr 30
Tomczyk E., Regulacje prawne dotyczące strategicznego powództwa zmierzającego do stłumienia debaty publicznej (SLAPP) jako nowy instrument ochrony prawnej w postępowaniu cywilnym, Europejski Przegląd Sądowy 2025, nr 1
Waldziński C.P., Konstytucyjne i europejskie standardy prawa do sądu a instytucja oczywistej bezzasadności powództwa uregulowana w art. 1911 k.p.c., Kwartalnik Prawa Międzynarodowego 2021, nr 1
Weitz K., Nadużycie „prawa” procesowego cywilnego, Polski Proces Cywilny 2020, nr 1
Zembrzuski T. [w:] Dostęp do ochrony prawnej w postępowaniu cywilnym, red. K. Flaga-Gieruszyńska, R. Flejszar, E. Marszałkowska-Krześ, Warszawa 2021
Michał Janowski
Uniwersytet Łódzki
Marcin Wilczyński
Uniwersytet Łódzki
Prof. dr hab. Sylwia Wojtczak
Uniwersytet Łódzki
Maria Grzelak
Uniwersytet Łódzki
Elżbieta Roszko-Wójtowicz
Uniwersytet Łódzki
Łukasz Ziarko
Uniwersytet Łódzki
Oddając głos sędziom: opinie sędziów co do statusu sędziów powołanych po 2017 r. – badanie empiryczne
Artykuł prezentuje wyniki badań projektu „Oddając głos sędziom i prokuratorom…”, przeprowadzonego przez pracowników Uniwersytu Łódzkiego w 2024 r. na tle kryzysu konstytucyjnego z lat 2015–2024. Badanie objęło 310 sędziów podzielonych na cztery kohorty (powołani przed 2018 r., awansowani po 2017 r., nowi sędziowie, młodzi sędziowie). Celem było poznanie opinii środowiska o statusie sędziów nominowanych po zmianach w funkcjonowaniu KRS w 2017 r. oraz o konsekwencjach tych nominacji. Ankieta dotyczyła m.in. prawa wyborczego do KRS, ważności powołań i awansów, odpowiedzialności dyscyplinarnej, obowiązku składania oświadczeń oraz legalności orzeczeń. Wyniki ukazały silne różnice między „starymi” a „nowymi” sędziami – pierwsi częściej kwestionują ważność nominacji i awansów, drudzy uznają je za legalne. W większości jednak środowisko sprzeciwia się masowemu unieważnianiu orzeczeń, akceptując konieczność stabilności prawnej. Autorzy wskazują, że opinie sędziów łączą argumenty normatywne i praktyczne, co odzwierciedla napięcie między „powinnością” a „faktem” opisane w teorii Hansa Kelsena. Badanie pokazuje złożoność sporów wokół sądownictwa i potwierdza, że środowisko w większości oczekuje wzmocnienia niezależności sądów.
Słowa kluczowe: kryzys konstytucyjny, sędziowie, sądy, Krajowa Rada Sądownictwa
Giving the Floor to Judges: Judges’ Opinions on the Status of Judges Appointed after 2017. An Empirical Study
The article presents the results of the research project „Giving the Foor to Judges and Prosecutors...”, carried out by the employees of the University of Łódź in 2024 against the backdrop of Poland’s constitutional crisis of 2015–2024. The study included a survey of 310 judges divided into four cohorts (those appointed before 2018, those promoted after 2017, new judges, and young judges). Its aim was to capture judges’ opinions on the status of those appointed following the 2017 reform of the National Council of the Judiciary (KRS) and the implications of such appointments.
The survey addressed issues such as eligibility to stand for election to the KRS, the validity of appointments and promotions, disciplinary responsibility, potential declarations of legitimacy, and the legality of rulings. The results revealed sharp differences between „old” and „new” judges: the former more often questioned the validity of appointments, while the latter considered them lawful. However, across groups there was broad opposition to mass invalidation of rulings, reflecting concern for legal stability. The authors note that judges’ views combine normative and practical arguments, mirroring Hans Kelsen’s concept of tension between „ought” and „is”. Overall, the study confirms that the judiciary largely expects reforms aimed at strengthening judicial independence.
Keywords: constitutional crisis, judges, courts, National Council of the Judiciary
Bibliografia
Firlej K., Rozwój przemysłu rolno-spożywczego w sektorze agrobiznesu i jego determinanty, Kraków 2008
Kelsen H., Introduction to the Problems of Legal Theory. A Translation of the First Edition of the Reine Rechts Lehre or Pure Theory of Law, przekład B. Listchewski Paulson, S. Paulson, Oxford 1992
Laskowski M., Uchybienie godności urzędu sędziego jako podstawa odpowiedzialności dyscyplinarnej, Warszawa 2019
Pułaska-Turyna B., Statystyka dla ekonomistów, Warszawa 2005
Roszko-Wójtowicz E., Przygotowanie polskich przedsiębiorców do transferu przedsiębiorstwa – stan aktualny i perspektywy przyszłe, Przedsiębiorczość i Zarządzanie 2013, t. 14, z. 6, cz. 1
Sobczyk M., Statystyka. Podstawy teoretyczne, przykłady – zadania, Lublin 2000
Szymczak W., Podstawy statystyki dla psychologów. Podręcznik akademicki, Warszawa 2010
Wiktorowicz J., Grzelak M.M., Grzeszkiewicz-Radulska K., Analiza statystyczna z IBM SPSS Statistics, Łódź 2020
Żaczkiewicz-Zborska K., Neosędziowie wracają na poprzednie stanowiska, powinni wyrazić czynny żal, Prawo.pl, 7.09.2024
Prof. dr hab. Marcin Kamiński
Uniwersytet Kaliski
O tzw. kompetencjach prerogatywnych Prezydenta RP. Rozważania polemiczno-recenzyjne na tle prawnoporównawczym
Centralnym punktem rozważań jest koncepcja uprawnień prerogatywnych Prezydenta RP, rozpatrywana w świetle cech konstytutywnych prerogatyw monarchy brytyjskiego, które analizowane są z uwzględnieniem ich genezy, rozwoju historycznego i aktualnego stanu prawnego. Z jednej strony artykuł wskazuje, że transpozycja koncepcji prerogatyw do polskiego porządku prawnego była obarczona poważnym błędem interpretacyjnym ze względu na odmienne założenia i cechy strukturalne brytyjskiego i polskiego porządku prawnego, z drugiej strony wyjaśnia, że ze względu na rodzajową i hierarchiczną odrębność źródeł prawnych prerogatyw królewskich i prerogatyw prezydenckich (brytyjskiego prawa konstytucyjnego common law i polskiego prawa stanowionego) oraz fundamentalne różnice w pozycji konstytucyjnej głowy państwa w powyższych systemach prawnych, nie jest uzasadnione dalsze stosowanie tej koncepcji w odniesieniu do konstytucyjnych i ustawowych uprawnień Prezydenta RP. W związku z tym, w toku polemicznej i przeglądowej analizy polskich publikacji na temat prerogatyw prezydenckich, przedstawiono argumenty uzasadniające pogląd, że dotychczasowy termin (prerogatywa) powinien zostać zastąpiony nowym (kompetencja prerogatywny). W artykule argumentuje się, że brytyjski termin prerogatives (w znaczeniu prerogatywy królewskich) – będący modelem koncepcyjnym dla innych porządków prawnych – ma szerszy zakres znaczeniowy, obejmujący nie tylko uprawnienia (kompetencje), ale także pewne kategorie praw, obowiązków i immunitetów, a zatem Prezydent RP – odwołując się do tej terminologii – dysponuje wyłącznie tzw. kompetencjami prerogatywnymi. W sensie formalnym – na poziomie polskiej regulacji konstytucyjnej – uprawnienia te są zwolnione z obowiązku uzyskania kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów (są wykonywane niezależnie), natomiast w sensie materialnym z jednej strony zapewniają ich posiadaczowi dużą swobodę działania, z drugiej zaś – ich wykonywanie jest ograniczone zasadami i wartościami konstytucyjnymi.
Słowa kluczowe: prerogatywy królewskie, kanoniczne definicje prerogatyw, prawo konstytucyjne Zjednoczonego Królestwa, pojęcie prezydenckich prerogatyw w Rzeczypospolitej Polskiej, pojęcie kompetencji prerogatywnych w brytyjskim i polskim systemie prawnym, dyskrecjonalność i kontrolowalność prezydenckich aktów prerogatywnych
On the So-Called Prerogative Powers of the President of the Republic of Poland. Polemical and Review Considerations Against the Background of Comparative Law
The central point of the discussion is the concept of prerogative powers of the President of the Republic of Poland, considered in the light of constitutive features of the prerogatives of the British monarch, which are analysed taking into account their genesis, historical development, and current legal status. On the one hand, the article indicates that the transposition of the concept of prerogatives into the Polish legal order was flawed with a serious construction error due to the different assumptions and structural features of the British and Polish legal orders, and on the other hand, it explains that due to the generic and hierarchical distinctiveness of legal sources of the royal prerogatives and the presidential prerogatives (the British constitutional common law and the Polish statutory law) and the fundamental differences in the constitutional position of the head of state in the above legal systems, it is not justified to continue using this concept in relation to the constitutional and statutory powers of the President of the Republic of Poland. Therefore, in the course of a polemical and review analysis of the Polish publications on presidential prerogatives, arguments are presented to justify the view that the current term (prerogative) should be replaced by a new one (prerogative powers). The paper argues that the British term prerogatives (in the sense of royal prerogatives) – which is a conceptual model for other legal orders – has a broader scope of meaning, encompassing not only powers (competences), but also certain categories of rights, obligations and immunities, and therefore the President of the Republic of Poland – referring to this terminology – has only the so-called prerogative powers. In the formal sense – at the level of Polish constitutional regulation – these powers are exempt from the obligation to obtain the countersignature of the Prime Minister (they are exercised independently), while in the substantive sense they provide their holder with a high degree of discretion on the one hand, and on the other – their exercise is limited by constitutional principles and values.
Keywords: royal prerogatives, canonical definitions of prerogatives, United Kingdom constitutional law, concept of presidential prerogatives in the Republic of Poland, concept of prerogative powers in the British and Polish legal system, discretion and reviewability of the president’s prerogative acts
Bibliografia
Allan T.R.S., Law, Liberty, and Justice. The Legal Foundations of British Constitutionalism, Oxford 1994
Anson W.R., Law And Custom Of The Constitution, t. 1, Parliament, Oxford 1922
Baker J., Sources of English Legal History: Public Law to 1750, Oxford 2024
Barber N.W., The United Kingdom Constitution. An Introduction, Oxford 2021
Blackstone W., Commentaries on the Laws of England, t. 1 (1765), red. G. Sharswood, Philadelphia 1893
Błachowski P., Wpływ Konstytucji kwietniowej na pozycję Prezydenta Rzeczypospolitej w ustawie zasadniczej z 2 kwietnia 1997 roku, Czasopismo Prawno-Historyczne 2006, t. 58, nr 2
Bogdanor V., The Monarchy and the Constitution, Oxford–New York 1995
de Bracton H., De legibus & consuetudinibus Angliæ libri quinq[ue]; in varios tractatus distincti, ad diuersorum et vetustissimorum codicum collationem, ingenti cura, nunc primu[m] typis vulgati: quorum quid cuiq[ue]; insit, proxima pagina demonstrabit (1250–1256), London 1569 (I wydanie)
Bulygin E., On Norms of Competence, Law and Philosophy 1992, t. 11
Carroll A., Constitutional and Administrative Law, Harlow–London 2007
Chorążewska A., Model prezydentury w praktyce politycznej po wejściu w życie Konstytucji RP z 1997 r., Warszawa 2008
Ciapała J., Charakter kompetencji Prezydenta. Uwagi w kontekście kompetencji w zakresie powoływania sędziów, Przegląd Sejmowy 2008, nr 4
Ciapała J., Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej (pozycja konstytucyjna oraz wybrane zagadnienia z praktyki instytucjonalnej), PiP 2022, nr 10
Comstock Weston C., Beginnings of the Classical Theory of the English Constitution, Proceedings of the American Philosophical Society 1956, t. 100, nr 2
Comstock Weston C., English Constitutional Doctrines from the Fifteenth Century to the Seventeenth: II. The Theory of Mixed Monarchy under Charles I and after, The English Historical Review 1960, t. 75, nr 296
Cooper J., What Is Legal Competence?, The Modern Law Review 1991, t. 54, nr 1
Corbett R.J., The Extraconstitutionality of Lockean Prerogative, The Review of Politics 2006, t. 68, nr 3
Cox N., The Royal Prerogative and Constitutional Law. A Search for the Quintessence of Executive Power, London–New York 2021
Craig P.P., Miller, Structural Constitutional Review and the Limits of Prerogative Power, Public Law 2017, nr 1 (specjalny)
Dicey A.V., Introduction to the Study of the Law of the Constitution, London 1915 (Eighth Edition)
Dworkin R., Taking Rights Seriously, Cambridge–Massachussets 1977
Elliott M., Constitutional Adjudication and Constitutional Politics in the United Kingdom: The Miller II Case in Legal and Political Context, European Constitutional Law Review 2020, nr 16
Fatovic C., Constitutionalism and Contingency: Locke’s Theory of Prerogative, History of Political Thought 2004, t. 25, nr 2
Finnis J.M., The Unconstitutionality of the Supreme Court’s Prorogation Judgment, with Supplementary Notes, Oxford Legal Studies Research Paper 2020, nr 6, Notre Dame Legal Studies Paper No. 200304
Galligan D.J., Discretionary powers. A Legal Study of Official Discretion, Oxford 1990
Garlicki L., Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2022
Gizbert-Studnicki T., O nieważnych czynnościach prawnych w świetle koncepcji czynności konwencjonalnych, PiP 1975, nr 4
Grant J., Prerogative, Parliament and Creative Constitutional Adjudication: Reflections on Miller, King’s Law Journal 2017, nr 28
Halpin A., The Concept of a Legal Power, Oxford Journal of Legal Studies 1996, t. 16, nr 1
Harlow C., Rawlings R., Law and Administration, Cambridge–New York 2009
Hart H.L.A., The Concept of Law, Oxford 1994
Hinton R.W.K., English Constitutional Doctrines from the Fifteenth Century to the Seventeenth: I. English Constitutional Theories from Sir John Fortescue to Sir John Eliot, The English Historical Review 1960, t. 75, nr 296
Holdsworth W.S., The Prerogative in the Sixteenth Century, Columbia Law Review 1921, t. 21, nr 6
Huddleston R., Pullum G.K., The Cambridge Grammar of the English Language, Cambridge 2016
Jamróz A., Status konstytucyjny Prezydenta RP w świetle funkcji określonych w art. 126 Konstytucji (propozycje wykładni) [w:] Aktualne problemy reform konstytucyjnych, red. S. Bożyk, Białystok 2013
Kamiński M., Granice konstytucyjne instytucji kontrasygnaty aktów urzędowych Prezydenta RP, Przegląd Sejmowy 2023, nr 5
Kamiński M., Mechanizm i granice weryfikacji sądowoadministracyjnej a normy prawa administracyjnego i ich konkretyzacja, Warszawa 2016
Kamiński M., Normy kompetencji administracyjnej i normy merytoryczne ich realizacji jako element paradygmatyczny teorii prawa administracyjnego [w:] Fenomen prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa Profesora Jana Zimmermanna, red. W. Jakimowicz, M. Krawczyk, I. Niżnik-Dobosz, Warszawa 2019
Kamiński M., Prawo procesowe sądowoadministracyjne w ujęciu normatywnym [w:] System Prawa Sądownictwa Administracyjnego, t. 1, Zagadnienia ogólne, red. G. Łaszczyca, W. Piątek, Warszawa 2023
Kamiński M., Strukturalno-normatywne i celowościowo-funkcjonalne ujęcia dyskrecjonalności w teorii prawa administracyjnego [w:] Oblicza dyskrecjonalności w przestrzeni administracji publicznej, red. P. Korzeniowski, Warszawa–Łódź 2025 (w druku).
Kaminsky E.B.-Z., On the Comparison of Presidential and Parliamentary Governments, Presidential Studies Quarterly 1997, t. 27, nr 2
Kershaw D., Revolutionary amnesia and the nature of prerogative power, International Journal of Constitutional Law 2022, t. 20, nr 3
Kmieciak Z., Koncepcja władzy prerogatywnej prezydenta a przywracanie praworządności, PiP 2024, nr 11
Kmieciak Z., Konsekwencje powołania do pełnienia urzędu sędziego sądu administracyjnego lub asesora w wojewódzkim sądzie administracyjnym po przeprowadzeniu postępowania, które mogło być dotknięte wadą prawną. Glosa do wyroku NSA z dnia 4 listopada 2021 r., III FSK 3626/21, PiP 2022, nr 4
Kmieciak Z., O pojęciu tzw. prerogatyw prezydenckich raz jeszcze, PiP 2024, nr 1
Kmieciak Z., Prerogatywy czy kompetencje?, Dziennik Gazeta Prawna, 6.02.2024, nr 26 (6191)
Kmieciak Z., Prezydent RP jako organ administrujący a pojęcie jego prerogatyw, PiP 2023, nr 7
Kmieciak Z., Rozłączność kompetencji organów władzy w świetle orzecznictwa sądowego w przedmiocie ochrony praworządności, PiP 2020, nr 10
Kmieciak Z., Zakres ochrony wynikającej z prawa unijnego i krajowego w sprawach przeniesienia sędziego bez jego zgody do innego sądu lub między wydziałami tego samego sądu. Związanie oceną prawną zawartą w wyroku TS a dopuszczalność skargi do sądu administracyjnego na postanowienie Prezydenta RP o wyznaczeniu sędziego do orzekania w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej SN. Glosa do wyroku TS z dnia 6 października 2021 r., C-487/19, PiP 2023, nr 9
Kmieciak Z., Powołanie na stanowisko sędziego, niemożność obrony swoich praw w postępowaniu przed sądem administracyjnym, sprawa administracyjna, prerogatywa Prezydenta RP, akt prawa ustrojowego. Glosa do postanowienia NSA z dnia 7 grudnia 2017 r., I OSK 857/17, OSP 2018, nr 5
Kmieciak Z., Rec.: J. Zimmermann: Aksjomaty prawa administracyjnego, Warszawa 2013, PiP 2014, nr 2
Kuciński J., System rządów Rzeczypospolitej Polskiej w świetle Konstytucji z 1997 roku (Prolegomena), Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego 2016, nr 94, Seria Prawnicza (Prawo 19)
Lindahl L., Position and change. A study in law and logic, Dordrecht–Boston 1977
Locke J., Two Treatises of Government (1690), red. P. Saslett, wyd. krytyczne, Cambridge 1960
Łętowska E., Prerogatywa prezydencka jako przedmiot dyskursu prawniczego, PiP 2024, nr 12
Maitland F.W., The Constitutional History of England. A Course of Lectures, red. H.A.L. Fisher, Oxford 1908
Marciszewski W. [w:] Mała encyklopedia logiki, red. W. Marciszewski, Ossolineum 1988
Mattie S., Prerogative and the Rule of Law in John Locke and the Lincoln Presidency, The Review of Politics 2005, t. 67, nr 1
Mojak R., Instytucja prezydenta w polskim prawie konstytucyjnym w latach 1935-1939. Część II, Annales UMCS 1990, sectio G (Ius), t. 37
Ottow R., Die Souveränität des „King-in-Parliament”. Ein Beitrag zur Geschichte politischer Kultur in England, Zeitschrift für Politische Theorie 2010, nr 2
Pasquino P., Locke on King’s Prerogative, Political Theory 1998, t. 26, nr 2
Payne S., The Royal Prerogative [w:] The Nature of the Crown: A Legal and Political Analysis, red. M. Sunkin, S. Payne, Oxford 1999
Peisert M., Formy i funkcje agresji werbalnej: próba typologii, Acta Universitatis Wratislaviensis 2004, nr 2580
Perceval R.W., Henry VIII and the Origin of Royal Assent by Commission, Parliamentary Affairs 1949, t. 3, nr 2
Poole Th., Constitutional exceptionalism and the common law, International Journal of Constitutional Law 2009, t. 7, nr 2
Poole Th., Judicial Review at the Margins: Law, Power, and Prerogative, University of Toronto Law Journal 2010, t. 60, nr 1
Poole Th., The Strange Death of Prerogative in England, University of Western Australia Law Review 2018, t. 43(2)
Rakowska A., Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jako strażnik Konstytucji, Acta Universitatis Lodziensis, Folia Iuridica 2023, nr 104
Raz J., Practical Reason and Norms, Oxford 2002
Ross A., Directives and Norms, London 1968
Rubin E.L., Discretion and its discontents, Chicago-Kent Law Review 1997, t. 72
Sarnecki P., Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz do przepisów, Kraków 2000
Sieckmann J.R., Structures of Legal Competences [w:] Legal Power and Legal Competence. Meaning, Normativity, Officials and Theories, red. G. Villa-Rosas, T. Spaak, Cham 2023
Sierotwiński S., Słownik terminów literackich. Teoria i nauki pomocnicze literatury, Ossolineum 1986
Sokolewicz W., Konstytucyjna regulacja władzy sądowniczej [w:] Konstytucja, ustrój, system finansowy państwa. Księga pamiątkowa ku czci prof. Natalii Gajl, red. A. Jankiewicz, T. Dębowska-Romanowska, Warszawa 1999
Spaak T., The Concept of Legal Competence. An Essay in Conceptual Analysis, Dartmouth 1994
Spaak T., The concept of legal competence, THEMIS. Revista da Escola Superior da Magistratura do Estado do Ceará 2007, t. 5, nr 2
Tuleja P., Prerogatywa – pojęcie zastane konieczne dla wykładni Konstytucji?, PiP 2024, nr 12
Twomey A., The Veiled Sceptre. Reserve Powers of Heads of State in Westminster Systems, Cambridge 2018
Ward L., Locke on Executive Power and Liberal Constitutionalism, Canadian Journal of Political Science (Revue canadienne de science politique) 2005, t. 38, nr 3
Wieczorek U., Wartościowanie, perswazja, język, Kraków 1999
Wojtyczek K., Konstytucyjny status jednostki w państwie polskim [w:] Prawo konstytucyjne RP, red. P. Sarnecki, Warszawa 2008
Wyrzykowski M., Ziółkowski M., O prerogatywach prezydenckich, czyli delegitymizacji przez uzurpację (polskie doświadczenia), PiP 2024, nr 12
Zimmermann J., Rec.: Z. Kmieciak: Odwołania w postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2010, s. 201, PiP 2011, nr 11
Ziółkowski M., Prerogatywa Prezydenta RP do powoływania sędziów (Uwagi o art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 179 Konstytucji), Przegląd Sejmowy 2013, nr 1
Dr Ewa Wójcicka
Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie
Dopuszczalność wniesienia zażalenia przed doręczeniem postanowienia. Glosa do postanowienia NSA z 27.03.2024 r., I OZ 141/24 156
Będące przedmiotem glosy postanowienie NSA przełamuje dotychczasową linię orzeczniczą sądów administracyjnych, w której uznano za niedopuszczalne wniesienie zażalenia przed doręczeniem postanowienia. Stanowisko NSA o dopuszczalności środka odwoławczego przed doręczeniem zaskarżonego rozstrzygnięcia, a w rezultacie przed rozpoczęciem biegu terminu do jego wniesienia, zasługuje na aprobatę. Przepisy dotyczące terminu do wniesienia zażalenia nie przewidują negatywnych skutków w razie podjęcia czynności procesowej zanim jeszcze termin rozpoczął swój bieg. Przepis art. 85 PPSA wiąże bezskuteczność czynności procesowej jedynie z podjęciem jej po upływie terminu. Uznać zatem należy, że wniesienie zażalenia przed doręczeniem zaskarżanego rozstrzygnięcia nie jest czynnością przedwczesną i nie uzasadnia odrzucenia zażalenia z „innych przyczyn”, o których mowa w art. 178 PPSA.
Słowa kluczowe: zażalenie, termin, dopuszczalność, przedwczesność złożenia, odrzucenie
Admissibility of Filing an Interlocutory Appeal Before an Order is Served. Commentary on the Supreme Administrative Court’s Order of 27 March 2024, I OZ 141/24
The order of the Supreme Administrative Court, which is the subject of the commentary, breaks out of the previous line of case law of administrative courts, in which it was considered inadmissible to lodge an interlocutory appeal before the order is served. The position of the Supreme Administrative Court on the admissibility of an interlocutory appeal before the service of the challenged determination, and consequently before the commencement of the period for lodging the appeal, deserves approval. The provisions on the period during which an interlocutory appeal can be lodged do not provide for any negative consequences if action is taken before the period has started to run. According to Article 85 of the Law on Proceedings Before Administrative Courts only a procedural action taken by a party after the time limit has expired is without legal effect. It should therefore be recognized that filing an interlocutory appeal before the service of the challenged determination is not a premature action and does not justify the rejection of the appeal for „other reasons”, referred to in Article 178 of the Law on Proceedings Before Administrative Courts.
Keywords: interlocutory appeal, deadline, admissibility, premature filing, rejection
Bibliografia
Dauter B. [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2024
Doda Z., Zażalenie w procesie karnym, Warszawa 1985
Łazarska A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. 1, Komentarz. Art. 1–45816, red. T. Szanciło, Legalis 2023
Mendrek A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. nacz. P. Rylski, red. cz. III A. Olaś, Legalis 2024
Michalik M., Strona procesu może zaskarżyć orzeczenie przed doręczeniem jej uzasadnienia orzeczenia, o którego sporządzenie wnosiła, Monitor Prawa Handlowego 2022, nr 1
Sorysz M., Terminy w polskim procesie cywilnym, Warszawa 2007
Tarno J.P., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011
Zabłocki S., Klubińska M. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. 4, Komentarz do art. 425–467, red. R.A. Stefański, S. Zabłocki, LEX 2021
Zwierzyński A., Dopuszczalność wniesienia skargi kasacyjnej przed doręczeniem skarżonego orzeczenia z uzasadnieniem. Glosa do postanowienia SN z dnia 28 stycznia 2016 r., II CSK 431/15, Przegląd Sądowy 2019, nr 10