Odpowiedzialność regresowa nie-sędziego za działanie pod pozorem prawaprof. dr hab. Michał Romanowski
Katedra Prawa Handlowego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warszawski, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1065-0958
Odpowiedzialność regresowa nie-sędziego za działanie pod pozorem prawa
Artykuł dotyczy zagadnienia odpowiedzialności cywilnej sędziów za działania podejmowane w związku z wykonywaniem lub przy okazji wykonywania funkcji sędziego, zwłaszcza za działania pod pozorem prawa, skutkujące szkodą dla jednostki, której sprawę rozstrzyga sędzia. Kwestia ta jest istotna, ponieważ odpowiedzialność sędziego wymaga ważenia między niezależnością sądownictwa a ochroną poszkodowanego, dlatego konieczne jest pochylenie się nad jej podstawą, przesłankami i granicami. Analizy historyczna i prawnoporównawcza prowadzą do wniosku, że choć państwo jest odpowiedzialne za działania sędziów i zobowiązane do wypłaty odszkodowania za szkody wyrządzone w wyniku tych działań, to w razie rażącego naruszenia prawa przez sędziego (wina umyślna, rażące niedbalstwo) państwo ma nie tylko prawo, lecz także obowiązek dochodzić zwrotu kosztów naprawienia szkody na drodze regresu. Problematyka ta ma znamienne znaczenie obecnie, gdy wymiar sprawiedliwości w Polsce sprawują osoby niebędące sędziami (nie-sędziowie).
Słowa kluczowe: odpowiedzialność regresowa sędziego, roszczenie regresowe państwa, niezawisłość sędziowska, ochrona poszkodowanego
Professor Dr Hab. Michał Romanowski
Department of Commercial Law, Faculty of Law and Administration, University of Warsaw, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1065-0958
Non-judge’s recourse liability for acting under the guise of the law
The article addresses the issue of civil liability of judges for actions taken in connection with or while performing their duties, in particular actions under the guise of the law, which result in damage to the parties to the proceedings being adjudicated by the judge. This matter is significant, because judicial liability entails balancing the independence of the judiciary with the protection of the injured party. Consequently, the basis, premises and limits of this liability need to be considered. A historical and comparative law analysis leads to the conclusion that, although the state is responsible for the acts of judges and is required to compensate individuals for damage caused by those acts, in the event of a gross breach of the law by a judge (intent, gross negligence), the state has not only the right, but also the obligation to claim the recovery of the costs of the remedied damage through a recourse claim. This issue is currently of particular importance, when justice in Poland is served by individuals who are not judges (non-judges).
Keywords: judge’s recourse liability, the state’s recourse claim, judicial independence, protection of the injured party
Bibliografia / References
Bagińska E., Podstawy odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu naruszenia praw człowieka w prawie amerykańskim, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2015/1.
Bagińska E. [w:] Przyszłość Trybunału Konstytucyjnego (debata redakcyjna „Państwa i Prawa”, Warszawa, 4.12.2023 r.), „Państwo i Prawo” 2024/2.
Bojarski Ł., From Bench to Barricades: Rise of a Valiant Judge and the Power of Poland’s Judicial Resistance (Story of Judge Paweł Juszczyszyn) [w:] Rettsvitenskap og samfunnsengasjement: Festskrift Hans Petter Graver på 70-årsdagen 5. november 2025, red. F. Arnesen, L. Kjersti, D. Michalsen, I.-J. Sand, Oslo 2025.
Bojarski Ł., Judicial Resistance – missing part of Judicial independence? The case of Poland and beyond, „Oñati Socio-Legal Series” 2025/15 (2).
Borysiak W., Odpowiedzialność cywilnoprawna sędziego (perspektywa prawnoporównawcza), Warszawa 2016.
Czachórski W. [w:] System prawa cywilnego, t. III, cz. 1, Prawo zobowiązań część ogólna, red. Z. Radwański, Ossolineum, 1981.
Czachórski W., Brzozowski A., Safjan M., Skowrońska-Bocian E., Zobowiązania. Zarys wykładu, Warszawa 2009.
Czaplińska A., Czapliński W., Czy art. 9 Konstytucji RP jest sprzeczny z Konstytucją? [w:] Rządy prawa jako wartość uniwersalna. Księga jubileuszowa Profesora Krzysztofa Wójtowicza, red. A. Kozłowski, Wrocław 2022.
Czapliński W., Wyrozumska A., Prawo międzynarodowe publiczne. Zagadnienia systemowe, Warszawa 2014.
Dąbrowa J., Wina jako przesłanka odpowiedzialności cywilnej, Wrocław 1968.
Dubis W. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, Warszawa 2025.
Góralczyk W., Sawicki S., Prawo międzynarodowe publiczne w zarysie, Warszawa 2006.
Gudowski J., Cywilnoprawna odpowiedzialność sędziego (z uwzględnieniem aspektów historycznych i prawnoporównawczych) [w:] Rozprawy prawnicze. Księga pamiątkowa Profesora Maksymiliana Pazdana, red. L. Ogiegło, W. Popiołek, M. Szpunar, Kraków 2005.
Gudowski J., Wystąpienie doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego sędziego Jacka Gudowskiego w dniu 20.03.2025 r. w auli w Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego, „Przegląd Sądowy” 2025/7–8.
Gudowski J., Bieniek G. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. III, Zobowiązania. Część ogólna, red. J. Gudowski, Warszawa 2018.
Hetnarowicz-Sikora J., Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu wobec kryzysu praworządności w Polsce, cz. 1, „Iustitia” 2022/4.
Jałoszewski M., Lista strat budżetu za 42 neo-sędziów SN. Polacy najwięcej płacą za Zaradkiewcza i Bojańczyka, OKO.press, 2.12.2025 r., https://oko.press/lista-strat-budzetu-za-42-neo-sedziow-sn-polacy-najwiecej-placa-za-zaradkiewcza-i-bojonczyka (dostęp: 1.02.2026 r.).
Lewaszkiewicz-Petrykowska E., Wina jako podstawa odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych, „Studia Prawno-Ekonomiczne” 1969/2.
Machnikowski P. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 6, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. A. Olejniczak, Warszawa 2003.
Nowicka Z., Status sędziego powołanego z rażącym naruszeniem prawa. Glosa do wyroku TS z 6.10.2021 r., C-487/19, „Europejski Przegląd Sądowy” 2022/3.
Pązik A., Wyłączenie bezprawności naruszenia dobra osobistego na podstawie interesu społecznego, Warszawa 2013.
Protesty przeciwko zmianom w sądownictwie w Polsce, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Protesty_przeciwko_zmianom_w_sadownictwie_w_Polsce (dostęp: 2.02.2026 r.).
Radwański Z., Olejniczak A., Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 2012.
Romanowski M., Kwadrans o filozofii praworządności, „Rzeczpospolita” z 10.09.2025 r., https://www.rp.pl/rzecz-o-prawie/art42979641-michal-romanowski-kwadrans-o-filozofii-praworzadnosci (dostęp: 1.02.2026 r.).
Snyder T., On Tyranny. Twenty Lessons from the Twentieth Century, New York 2017.
Szpunar A., Czyny niedozwolone w kodeksie cywilnym, „Studia Cywilistyczne” 1970/XV.
Zubik Z., The Constitution: Part of the Common Good and of the European Legal Standard [w:] Elements and Dynamics of the European Legal Standard, red. H. Suchocka, Gdańsk 2025.
dr hab. Andrzej Wach, prof. UW
Katedra Postępowania Cywilnego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warszawski; radca prawny, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-6196-2794
Pluralistyczne ujęcie prawa sportowego
W świetle teorii pozytywistycznej regulowanie działalności sportowej następuje wyłącznie za pośrednictwem przepisów państwowych. Współcześnie zyskuje jednak na znaczeniu koncepcja pluralizmu prawnego. Zakłada ona możliwość wydawania norm prawnych przez inne niż państwo organizacje społeczne i gospodarcze, które osiągnęły stabilność w działaniu i określony poziom rozwoju. Należą do nich międzynarodowe federacje sportowe, które mają moc tworzenia aktów normatywnych wywołujących samoistne skutki społeczne i prawne, z którymi związany jest przymus organizacyjny. W skład pluralistycznego prawa sportowego wchodzą normy państwowe, sportowe oraz zasady i reguły lex sportiva. Te ostatnie chronią podstawowe wartości sportu oraz określają wzajemne zależności między normami państwowymi i sportowymi. W tym zakresie szczególne znaczenie ma metoda selekcji, która pozwala na wyłączenie stosowania zasad i reguł odpowiedzialności karnej oraz cywilnej przez fundamentalne zasady lex sportiva, takie jak strict liability (odpowiedzialność bezwzględna – niezależna od winy sprawcy) czy integralność rozgrywek sportowych (chroniąca m.in. przed korupcją, dopingiem, ustawianiem meczów piłkarskich).
Słowa kluczowe: pluralizm prawny, przepisy państwowe, autonomia prawa, prawo sportowe, samoregulacja
Dr Hab. Andrzej Wach, professor of the University of Warsaw
Department of Civil Proceedings, Faculty of Law and Administration, University of Warsaw, legal counsel, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-6196-2794
A pluralist approach to sports law
In the light of positivist theory, sports activities are regulated solely through state regulations. However, the concept of legal pluralism is currently gaining significance. It assumes that it is possible for social or economic organizations other than the state, which have achieved operational stability and a certain level of development, to issue legal norms. These include international sports federations, which have the power to create normative acts that produce independent social and legal effects and are associated with organizational coercion. Pluralistic sports law includes state and sports norms, as well as the principles and rules of lex sportiva. The latter protect the fundamental values of sport and define the interrelationship between state and sporting norms. In this respect, the selection method is of particular importance, as it allows for the exclusion of the application of the principles and rules of penal and civil liability by the fundamental principles of lex sportiva, such as strict liability (unconditional liability – regardless of the perpetrator’s fault) or the integrity of sports competitions (protecting against corruption, doping or match-fixing).
Keywords: legal pluralism, state regulations, legal autonomy, sports law, self-regulation
Bibliografia / References
Anderson J., Modern Sports Law: A Textbook, Oxford 2010.
Brèthe de La Gressaye J., Laborde-Lacoste M., Introduction générale á l’etude du sport, Paris 1947.
Brodecki Z., Rischka-Słowik B., Jaki świat, takie igrzyska, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2011/27.
Brohm J.-M., Sociologie politique du sport, Nancy 1992.
Buy F., Marmayou J.-M., Porracchia D., Rizzo F., Droit du sport, Paris 2009.
Carrard O., Consécration par le Tribunal arbitral du sport [w:] Intégrité des competitions sportives, red. Ch. Dudognon, B. Foucher, É. Honorat, J.-P. Karaquilo, A. Lacabarats, Paris 2014.
Casini L., The Making of a Lex Sportiva by the Court of Arbitration for Sport [w:] Lex Sportive: What is Sports Law?, red. R.C.R. Siekmann, J. Soek, The Hague 2012.
Chaussard C., Les voies de réglement des litiges sportifs. Essai sur la coexistence des différentes formes de justice, Bourgogne 2006.
Cieśla W., Prawo sportowe, rynek dla nielicznych, „Na wokandzie” 2016/2 (28).
Coccia M., Fenomenologia della controversia e dei suoi modi di risoluzione, „Rivista di diritto sportive” 1997/49.
Dzikiewicz L., O pojęciu winy i jej trzech odmianach, „Państwo i Prawo” 1977/1.
Fal A., Arbitraż w sportowych sprawach dyscyplinarnych, Gdańsk 2025.
Foster K., Developments in Sporting [w:] The Changing Politics of Sport, red. L. Allison, Manchester–New York 1993.
Foster K., How Can Sport Be Regulated? [w:] Law and Sport in Contemporary Society, red. S. Greenfield, G. Osborn, Abingdon–New York 2000.
Foster K., Transnational law in action, „The International Sports Law Journal” 2010/3–4.
Gardiner S., The birth of a legal area: Sport and the law or sports law?, „Sport and Law Journal” 1997/5.
Gardiner S., Felix A., James M., O’Leary J., Sports Law: Text and Materials, London 1998.
Grayson E., Sport and the Law, London 1994.
Gurvitch B., Éléments de socjologie juridique, Paris 1940.
Hauriou M., La theorie de l’Institution et de la Fondation (Essai de vitalisme sociale) [w:] M. Hauriou, J. Bonnecase, G. Renard i inni, La Cite moderne et les transformations du droit, Paris 1925, „Cahiers de la Nouvelle journée” no 4.
Husak D.N., Varieties of Strict Liability, „Canadian Journal of Law & Jurisprudence” 1995/8 (2).
Jabłońska-Bonca J., Istota spójności regulacji prawnych oraz niesprzeczność regulacji pozaprawnych z regulacjami prawnymi [w:] Kompatybilność pozaprawnych regulacji sportowych z regulacjami prawnymi, red. A.J. Szwarc, Poznań 2014.
Jabłońska-Bonca J., Prywatna ochrona bezpieczeństwa. Koncepcje – podmioty – zadania – normy – konteksty, Warszawa 2017.
James M., Sports Law, London 2013.
Jessup Ph.C., Transnational Law, New Haven 1956.
Jędruch S., Odpowiedzialność za szkody wyrządzone w związku z uprawianiem sportu, Warszawa 1972.
Jolidon P., Arbitrage et sport [w:] Recht und Wirtschaft heute. Festgabe zum 65. Geburtstag von Max Kummer, red. H. Merz, W.R. Schleup, Berne 1980.
Jóźwiak P., Prawo sportowe w praktyce, „Poznańskie Zeszyty Humanistyczne” 2009/13.
Karaquillo J.-P., Les normes de la communauté sportive et le droit de l’Etat [w:] Le Sport et le droit. Actes du 18e Colloque de droit européen, Strasbourg 1989.
Kassis A., Théorie générale des usages du commerce, Paris 1984.
Kędzierska-Cieślakowa A., Zagadnienia funkcji prawa cywilnego w związku z unormowaniami odszkodowania w ustawodawstwie polskim [w:] Odpowiedzialność cywilna za wyrządzenie szkody, red. S. Grzybowski, Warszawa 1969.
Krześniak E.J., Kluby i organizacje sportowe w prawie polskim na tle rozwiązań zagranicznych, Warszawa 2016.
Krześniak E.J., Ustawa o sporcie. Komentarz, Warszawa 2020.
Kubiak R., Koncepcja autonomii prawa sportowego [w:] Wielka Encyklopedia Prawa, t. XXIV, Prawo sportowe, red. A.J. Szwarc, E.J. Krześniak, Warszawa 2023.
Kubot Z., Autonomiczne prawo sportowe [w:] Z zagadnień prawa pracy i prawa socjalnego. Księga jubileuszowa Profesora Herberta Szurgacza, red. Z. Kubot, T. Kuczyński, Wrocław 2011.
Lang W., System prawa i porządek prawa [w:] System prawny a porządek prawny, red. O. Bogucki, S. Czepita, Szczecin 2008.
Latty F., La lex sportiva. Recherche sur le droit transnational, Paris 2005.
Leciak M., Leksykon prawa sportowego, Warszawa 2017.
Loup J., Les sports et le droit, Paris 1930.
MacCormick N., Questioning Sovereignty: Law, State, and Nation in the European Commonwealth, New York–Oxford 1999.
Mavromati D., Reeb M., The Code of the Court of Arbitration for Sport. Commentary, Cases and Materials, Alphen aan den Rijn 2025.
Meier Ph., De Luze E., Droit des personnes. Articles 11–89a CC, Geneve–Zurich–Bâle 2014.
Michniewicz G., Turystyka i sport. Aspekty organizacyjno-prawne, Poznań 2012.
Mitten M.J., Davis T., Smith R.K., Berry R.C., Sports Law and Regulation. Cases, Materials, and Problems, New York 2009.
Moore C., Sports Law and Litigation, London 2000.
Morawski L., Główne problemy współczesnej filozofii prawa. Prawo w toku przemian, Warszawa 2005.
Parrish R., Sports Law and Policy in the European Union, Manchester–New York 2003.
Perrin J.-F., Chappuis Ch., Droit de l’association, Geneve 2008.
Radke H., Prawo międzynarodowych organizacji sportowych a prawo krajowe [w:] Pluralizm prawny. Tradycja, transformacje, wyzwania, red. D. Bunikowski, K. Dobrzeniecki, Toruń 2009.
Radke H., Sport i prawo [w:] Prawo sportowe, red. M. Leciak, Warszawa 2018.
Rigaux F., Droit public et droit privé dans les relations internationales, Paris 1977.
Roth R., Le droit pénal face au risque et à l’accident individuels, Collection juridique romande, Lausanne 1987.
Sanetra W., Zmiana przez sportowca klubu sportowego w świetle polskiego prawa. Następstwa wynikające z tzw. sprawy Bosmana [w:] Sąd Najwyższy wobec prawa i praktyki Unii Europejskiej, red. W. Sanetra, Wrocław 2003.
Shropshire K., Introduction: Sports Law?, „American Business Law Journal” 1998/35 (2).
Silance L., La formation de la règle de droit dans le domaine sportif [w:] La règle de droit. Études publiées par Ch. Perelman, Bruxelles 1971.
Simon G., Puissance sportive et ordre juridique étatique. Contribution à l’étude des relations entre la puissance publique et res institutions privées, Paris 1990.
De Sousa Santos B., Law: A map of misreading, Toward a postmodern conception of law, „Journal of Law and Society” 1987/14 (3).
Starosta L., Multicentryczny system prawa sportowego [w:] Wielka Encyklopedia Prawa, t. XXIV, red. A.J. Szwarc, E.J. Krześniak, Warszawa 2023.
Starosta L., Postprawo [w:] Wielka Encyklopedia Prawa, t. XXIV, red. A.J. Szwarc, E.J. Krześniak, Warszawa 2023.
Starosta L., Teoretyczne podstawy nauki prawa sportowego, Gdańsk–Gdynia 2023.
Sternheimer W., Current Legal Global Framework and Evolution of the UEFA Integrity Rule, „Football Legal” 2020/14.
Szwarc A.J., Kompatybilność regulacji sportowych i prawnych w kontekście prawnej regulacji sportu [w:] Kompatybilność pozaprawnych regulacji sportowych z regulacjami prawnymi, red. A.J. Szwarc, Poznań 2014.
Szwarc A.J., Prawo sportowe [w:] Wielka Encyklopedia Prawa, t. XXIV, red. A.J. Szwarc, E.J. Krześniak, Warszawa 2023.
Tetley W., The lex maritima [w:] Lex Mercatoria and Arbitration: A Discussion of the New Law Merchant, red. Th.E. Carbonneau, New York 1990.
Tokarczyk R.A., Podstawy prawoznawstwa, teorii i filozofii prawa. Reinterpretacja krytyczna, Sosnowiec 2017.
La Torre M., Legal pluralism as evolutionary achievement of community law, „Ratio Iuris” 1999/12 (2).
Vieweg K., Von „Sport und Recht” zu „Faszination Sportrecht”. Ausgewählte Schriften von Klaus Wieweg, red. U. Steiner, W.-D. Walker, Beitrage zum Sportrecht, t. 50, Berlin 2016.
Wach A., Ewolucja konstrukcji arbitrażu sportowego, „Polski Proces Cywilny” 2000/2.
Wach A., Ewolucja w zakresie trybu rozstrzygania sporów dopingowych, „Przegląd Sądowy” 2022/5.
Wach A., Odpowiedzialność osób naruszających reguły sportowe lub prawne w związku z UEFA EURO, Warszawa 2012.
Wach A., Znaczenie koncepcji pluralizmu prawnego i lex mercatoria dla rozwoju pojęcia lex sportiva, „Przegląd Prawa Handlowego” 2023/12.
Weil P., Droit international public et droit administratif [w:] Mélanges offerts à Monsieur le Doyen Louis Trotabas, Paris 1970.
Weiler P.C., Roberts G.R., Abrams R.I., Ross S.F., Sports and the Law: Text, Cases, Problems, New York 2015.
Will M.R., La «société sportive» dans quelques ordres juridiques étrtangers [w:] La forme sociale des organizations sportives – Questions de responsabilité. Actes de la Journée de Droit du Sport de la Faculté de l’Université de Geneve, 25 mars 1999, red. M. Baddeley, Bâle, Geneve 1999.
Winczorek J., Pluralizm prawny wczoraj i dziś. Kilka uwag o ewolucji pojęcia [w:] Pluralizm prawny. Tradycja, transformacje, wyzwania, red. D. Bunikowski, K. Dobrzeniecki, Toruń 2009.
Zen-Ruffinen P., Droit du sport, Zurich–Bâle–Geneve 2002.
Ziembiński Z., O pojmowaniu celu, zadania, roli i funkcji prawa, „Państwo i Prawo” 1987/12.
dr hab. Anna Kościółek, prof. UR
Zakład Postępowania Cywilnego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Rzeszowski, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2656-3453
Zmiany w regulacji prawnej doręczeń w postępowaniu cywilnym
W artykule omówiono zmiany wprowadzone do Kodeksu postępowania cywilnego w obszarze regulacji prawnej doręczeń na mocy ustawy z 5.08.2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw. Zmiany te obejmują przede wszystkim wykorzystanie portalu informacyjnego na potrzeby dokonywania doręczeń. Analizie poddano: ujednolicenie daty przyjmowanej jako data doręczenia, dokonanego za pośrednictwem portalu informacyjnego lub systemu teleinformatycznego w przypadku braku dokumentu potwierdzającego doręczenie, z unormowaniami dotyczącymi niepodjęcia przesyłki nadanej drogą tradycyjną oraz niepodjęcia przesyłki pozostawionej przez komornika sądowego; rozszerzenie przedmiotowego oraz podmiotowego zakresu zastosowania doręczeń dokonywanych za pośrednictwem portalu informacyjnego; eliminację regulacji prawnej przewidującej doręczanie pism na adres do doręczeń elektronicznych oraz uproszczenie wzajemnych doręczeń między zawodowymi pełnomocnikami, uwzględniające w szczególności wykorzystanie portalu informacyjnego na potrzeby dokonywania tych doręczeń.
Słowa kluczowe: pisma procesowe, pisma sądowe, doręczanie pism, doręczenia bezpośrednie między zawodowymi pełnomocnikami, postępowanie cywilne, portal informacyjny, informatyzacja postępowania cywilnego
Dr Hab. Anna Kościółek, professor of the of the University of Rzeszów
Department of Civil Proceedings, Faculty of Law and Administration, University of Rzeszów, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2656-3453
Changes in the law on serving documents in civil proceedings
This article discusses the changes introduced into the Polish Civil Procedures Code regarding the legal regulation on serving documents under the Act amending the Civil Procedures Code, the Civil Code and certain other acts of 5 August 2025. These changes primarily include the use of the information portal for the purposes of service. The following issues were analysed: the unification of the date accepted as the date of service via the information portal or the IT system in the absence of a document confirming such service, with the regulations regarding the failure to collect a document sent by traditional means or served by a court bailiff; the expansion of the scope of service performed via the information portal regarding the subject matter and the persons; the elimination of the legal regulation providing for serving documents to an electronic delivery address; and the simplification of mutual service between professional representatives, including the use of the information portal for such service.
Keywords: procedural pleadings, court documents, serving documents, direct service between professional representatives, civil proceedings, information portal, computerization of civil proceedings
Bibliografia / References
Ciepła A. [w:] Postępowanie cywilne po nowelizacji. Komentarz dla pełnomocników procesowych i sędziów, red. B. Karolczyk, Warszawa 2020.
Demendecki T., Tryb wnoszenia, forma i treść skargi na czynności komornika sądowego [w:] Środki zaskarżenia w sądowym postępowaniu egzekucyjnym. Zbiór studiów, red. J. Misztal-Konecka, Sopot 2017.
Derlatka J., Doręczenia elektroniczne między pełnomocnikami w okolicznościach epidemii COVID-19, „Palestra” 2020/3.
Drozdowicz K., Doręczenie odpisu pisma procesowego zawierającego rozszerzenie powództwa bezpośrednio pełnomocnikowi strony przeciwnej. Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 21.01.2016 r. (III CZP 95/15), „Polski Proces Cywilny” 2016/4.
Dziurda M., Sposób doręczenia odpisu pisma procesowego zawierającego rozszerzenie powództwa, „Monitor Prawniczy” 2019/7.
Dziurda M. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Praktyczny komentarz do nowelizacji z 2023 roku, red. M. Dziurda, Warszawa 2023.
Flaga-Gieruszyńska K. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. K. Flaga-Gieruszyńska, A. Zieliński, Legalis 2023.
Gołaczyński J., Informatyzacja postępowania cywilnego. Od odrębności do modelu podstawowego, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2022/5.
Goździaszek Ł., Doręczenia elektroniczne między zawodowymi pełnomocnikami de lege lata i de lege ferenda, „Palestra” 2014/11–12.
Jarocha A., Doręczenia bezpośrednie (autonomiczne) w KPC, „Monitor Prawniczy” 2023/8.
Karaś G., Pisma sądowe podlegające doręczeniu przez Portal Informacyjny [w:] E-Sąd. E-doręczenia, rozprawy zdalne, systemy teleinformatyczne w sądownictwie. Komentarz praktyczny, red. J. Gołaczyński, A. Zalesińska, Warszawa 2024.
Karaś G., Zalesińska A., Doręczenia elektroniczne w trybie art. 15zzs9 KoronawirusU [w:] Postępowanie cywilne w czasie pandemii. E-doręczenia, rozprawa zdalna, posiedzenia niejawne, składanie pism procesowych, red. J. Gołaczyński, Warszawa 2021.
Klecha P., Doręczanie pism procesowych w toku postępowania w sprawach gospodarczych (art. 4799 KPC), „Monitor Prawniczy” 2007/8.
Kościółek A., Doręczenia elektroniczne w kodeksie postępowania cywilnego [w:] Postępowanie cywilne w czasie pandemii. E-doręczenia, rozprawa zdalna, posiedzenia niejawne, składanie pism procesowych, red. J. Gołaczyński, Warszawa 2021.
Kościółek A., Doręczenia [w:] System Postępowania Cywilnego, t. 3B, Postępowanie przed sądem pierwszej instancji w procesie cywilnym. Czynności i przebieg postępowania, red. K. Flaga-Gieruszyńska, P. Osowy, Warszawa 2024.
Kościółek A., Potrącenie w postępowaniu cywilnym – między prawem materialnym i procesowym [w:] Instytucje prawa procesowego cywilnego. Stan obecny i perspektywy, red. A. Jakubecki, J. Bodio, O. Marcewicz-Kochnio, Warszawa 2025.
Kunicki I. [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. IA, Komentarz. Art. 1–42412, red. A. Góra-Błaszczykowska, Warszawa 2019.
Łukowski W., Data doręczenia i jego skutki prawne. Doręczenia w dni wolne. Doręczenie przez „awizo” [w:] E-Sąd. E-doręczenia, rozprawy zdalne, systemy teleinformatyczne w sądownictwie. Komentarz praktyczny, red. J. Gołaczyński, A. Zalesińska, Warszawa 2024.
Marcewicz O. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz do wybranych przepisów nowelizacji 2019, red. A. Jakubecki, LEX 2019.
Markiewicz D. [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. I, Komentarz. Art. 1–45816, red. T. Szanciło, Warszawa 2023.
Mendrek A., Doręczenie pisma sądowego za pośrednictwem portalu informacyjnego w przypadku jego nieodebrania – glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 20.10.2023 r., III CZP 24/23, „Glosa” 2025/1.
Michalska-Marciniak M. [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. I, Komentarz. Art. 1–205, red. A. Marciniak, Warszawa 2019.
Olaś A., Sposób doręczenia pisma procesowego zawierającego zarzut potrącenia w sprawie z udziałem zawodowych pełnomocników po obu stronach procesu, „Polski Proces Cywilny” 2025/2.
Olaś A., Zarzut potrącenia w procesie cywilnym, Warszawa 2021.
Parafianowicz J. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Art. 1–50539, t. I, red. O.M. Piaskowska, LEX 2025.
Pietrzkowski H., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Postępowanie egzekucyjne. Artykuły 758–10951, red. T. Ereciński, M. Dziurda, Warszawa 2025.
Rylski P., Sposób doręczenia pisma zawierającego rozszerzenie powództwa między zawodowymi pełnomocnikami, „Palestra” 2016/7–8.
Skóra A., Rewolucja w zakresie e-doręczeń? Uwagi na tle art. 3 ustawy o doręczeniach elektronicznych, „Gubernaculum et Administratio” 2023/1.
Sławicki P. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 730–1217, red. J. Świeczkowski, Warszawa 2025.
Sorysz M., Kaczyński M.J. [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. IA, Komentarz. Art. 1–42412, red. A. Góra-Błaszczykowska, Warszawa 2019.
Weitz K., Doręczenia w postępowaniu cywilnym. Komentarz do art. 131–147 k.p.c., red. T. Ereciński, M. Dziurda, Warszawa 2024.
Wilbrandt-Gotowicz M. [w:] Doręczenia elektroniczne. Komentarz, red. M. Wilbrandt-Gotowicz, Warszawa 2025.
Wolwiak I., Czy można przyjąć skutek doręczenia względem pełnomocnika, który nie złożył wniosku o założenie konta w portalu informacyjnym dla zapoznania się z treścią pisma sądowego?, „Polski Proces Cywilny” 2022/1.
Wolwiak I., Doręczenia w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2015.
Wolwiak I., Model doręczeń w Kodeksie postępowania cywilnego po nowelizacjach z 9.03.2023 r. oraz z 7.07.2023 r., „Polski Proces Cywilny” 2023/4.
Zalesińska A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz do ustawy z 4.07.2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, red. J. Gołaczyński, D. Szostek, Warszawa 2019.
Zembrzuski T., Doręczenie odpisu pisma procesowego zawierającego uzupełnienie braków formalnych środka zaskarżenia, „Polski Proces Cywilny” 2015/1.
dr Przemysław Tacij
adwokat, Warszawa, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-9260-1775
Pisma i dokumenty składane przez portal informacyjny w postępowaniu cywilnym
Autor analizuje wybrane problemy związane z przedkładaniem dokumentów przez portal informacyjny do materiału procesowego z perspektywy ustawy z 5.08.2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw. W artykule omówiono zagadnienie pełnomocnictwa procesowego w postaci elektronicznej, tj. zakres dopuszczalnych podpisów dla takiego pełnomocnictwa, sposób przygotowania jego „odpisu” dla innych uczestniczących w sprawie i łączące się z tym uwierzytelnianie takich dokumentów, oraz przedstawiono stanowisko w zakresie pełnomocnictwa przesyłania pocztą elektroniczną (przy czym wnioski z tych analiz można także odnieść odpowiednio do innych niż pełnomocnictwo procesowe dokumentów w postaci elektronicznej). Rozważono kwestię przedstawiania odpisów dowodów tzw. niedrukowalnych, np. nagrań audio lub wideo, a także przedstawiono możliwe wątpliwości w zakresie wyboru właściwej drogi składania pism oraz stanowisko co do wymogu „utrwalenia” załączników w postaci elektronicznej, przewidzianego w art. 128 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Autor przedstawił także stanowisko w sprawie spójności terminologicznej zakresu znaczeniowego pojęć „postać” i „forma”, jak również w kwestii podpisu pism procesowych oraz pełnomocnictw procesowych.
Słowa kluczowe: dokument, dowód z dokumentu, odpis, pełnomocnictwo, portal informacyjny sądów, podpis, poświadczenie za zgodność z oryginałem, uwierzytelnianie
Dr Przemysław Tacij
attorney-at-law, Warsaw, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-9260-1775
Pleadings and documents submitted via the court information portal in civil proceedings
This article outlines selected issues related to the submission of documents to the case file via the court information portal from the point of view of the amendment to the Act amending the Civil Procedures Code, the Civil Code and certain other acts of 5 August 2025. It discusses the issue of the electronic power of attorney, i.e., the scope of acceptable signatures for such a power of attorney, the way in which its ‘copy’ is prepared for other parties involved in the case and the related issue of authenticating such documents. It also presents a position on a power of attorney sent by e-mail (whereby the conclusions from this analysis can also be applied to electronic documents other than a power of attorney). It addresses the issue of presenting copies of non-printable evidence, such as audio or video recordings, after which it presents possible doubts regarding the choice of the appropriate method of submitting documents, together with a position on the requirement to ‘record’ electronic attachments, as provided for in Article 128 § 2 of the Polish Civil Procedures Code. The author also presented a position on the terminological consistency of the meaning of the term ‘form’, as well as the matter of the signature of pleadings and powers of attorney.
Keywords: document, documentary evidence, copy, power of attorney, court information portal, signature, certification of a document as a true copy
Bibliografia / References
Broniewicz W. [w:] W. Broniewicz, A. Marciniak, I. Kunicki, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 2023.
Cichorska M., Pełnomocnictwo w prawie procesowym cywilnym, Warszawa 2024.
Dziurda M. [w:] M. Dziurda, M. Pietrzyk, M. Sieńko, Kodeks postępowania cywilnego i inne ustawy. Komentarz do nowelizacji z 2025 r., red. M. Dziurda, Warszawa 2025.
Dziurda M., Sieńko M. [w:] M. Dziurda, M. Pietrzyk, M. Sieńko, Kodeks postępowania cywilnego i inne ustawy. Komentarz do nowelizacji z 2025 r., red. M. Dziurda, Warszawa 2025.
Ereciński T. [w:] Postępowanie dowodowe. Komentarz do art. 227–315 k.p.c., red. M. Dziurda, LEX 2024.
Gudowski J., Pełnomocnictwo procesowe w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2024.
Gudowski J. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. I, Postępowanie rozpoznawcze. Artykuły 1–124, red. T. Ereciński, LEX 2023.
Jabłoński P., Kaczmarek P., Reguły egzegezy tekstów prawnych [w:] System Postępowania Cywilnego, t. 1, Instytucje postępowania cywilnego, red. Ł. Błaszczak, J. Studzińska, Warszawa 2024.
Jędrzejewska M., Weitz K. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. I, Postępowanie rozpoznawcze. Artykuły 1–124, red. T. Ereciński, LEX 2016.
Kaczmarek-Templin B., Dowód z dokumentu [w:] System Postępowania Cywilnego, t. 2, Dowody w postępowaniu cywilnym, red. Ł. Błaszczak, Warszawa 2021.
Knoppek K., Dokument w procesie cywilnym, Poznań 1993.
Kostwiński M. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Dochodzenie roszczeń w postępowaniu grupowym. Przepisy przejściowe. Komentarz do zmian, t. II, red. T. Zembrzuski, LEX 2020.
Kościółek A., Wnoszenie pism procesowych przez portal informacyjny w postępowaniu cywilnym – analiza zmian wprowadzonych na mocy nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego z 5.08.2025 r., „Przegląd Sądowy” 2026/1.
Lapierre J., Weitz K. [w:] J. Jodłowski, Z. Resich, J. Lepierre, T. Misiuk-Jodłowska, K. Weitz, Postępowanie cywilne, Warszawa 2016.
Łętowska E., Rzecznik praw obywatelskich musi mieć wiedzę, kły i pazury, „Rzeczpospolita” z 19.12.2022 r., https://www.rp.pl/prawnicy/art37636841-ewa-letowska-rzecznik-praw-obywatelskich-musi-miec-wiedze-kly-i-pazury (dostęp: 4.11.2025 r.).
Łętowska E., Spylandum est vs prawo do sądu, „Dziennik Gazeta Prawna” z 4.11.2022 r., https://serwisy.gazetaprawna.pl/orzeczenia/artykuly/8580687,ewa-letowska-spylandum-est-vs-prawo-do-sadu.html (dostęp: 4.11.2025 r.).
Łochowski M. [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. I, Komentarz. Art. 1–45816, red. T. Szanciło, Legalis 2023.
Malczyk M., Zasada formalizmu procesowego [w:] System Postępowania Cywilnego, t. 1, Instytucje postępowania cywilnego, red. Ł. Błaszczak, J. Studzińska, Warszawa 2024.
Manowska M. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany, t. II, Art. 478–1217, red. M. Manowska, LEX 2022.
Olaś A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. nacz. P. Rylski, red. cz. III A. Olaś, Legalis 2025.
Pietrzyk M. [w:] M. Dziurda, M. Pietrzyk, M. Sieńko, Kodeks postępowania cywilnego i inne ustawy. Komentarz do nowelizacji z 2025 r., red. M. Dziurda, Warszawa 2025.
Rudkowska-Ząbczyk E. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. E. Marszałkowska-Krześ, I. Gil, Legalis 2025.
Rylski P., Działanie sądu z urzędu a podstawa faktyczna wyroku cywilnego, Warszawa 2009.
Sieńko M. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany, t. I, Art. 1–47716, red. M. Manowska, LEX 2022.
Sieńko M. [w:] M. Dziurda, M. Pietrzyk, M. Sieńko, Kodeks postępowania cywilnego i inne ustawy. Komentarz do nowelizacji z 2025 r., red. M. Dziurda, Warszawa 2025.
Swaczyna B. [w:] Zobowiązania, t. I, Przepisy ogólne i powiązane przepisy księgi I KC. Komentarz, red. P. Machnikowski, Legalis 2022.
Wolwiak I., Czy dalszy pełnomocnik może uwierzytelnić odpis pełnomocnictwa podstawowego?, „Polski Proces Cywilny” 2013/4.
dr Kacper Wosiak
adiunkt, Katedra Prawa Gospodarczego i Handlowego, Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii, Uniwersytet Wrocławski; radca prawny, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-9428-0629
Dopuszczalność przymusowego umorzenia udziałów z ważnych przyczyn dotyczących wspólnika
Począwszy od wyroku Sądu Najwyższego z 12.05.2005 r., V CK 562/04, w orzecznictwie i doktrynie stosunkowo silnie reprezentowany jest pogląd, że przymusowe umorzenie udziałów (art. 199 § 1 Kodeksu spółek handlowych – dalej k.s.h.) nie może być wykorzystywane do usunięcia wspólnika ze spółki. Głównym argumentem zwolenników tego stanowiska jest to, że tzw. umorzenie sankcyjne rzekomo ma być obejściem art. 266 k.s.h., ponieważ nie zapewnia takich samych gwarancji procesowych wyłączanemu wspólnikowi. Kwestionuje się dopuszczalność określania przesłanek umorzenia w sposób pozostawiający ocenę ich wystąpienia zgromadzeniu wspólników. W artykule autor odrzuca pogląd negujący dopuszczalność umorzenia sankcyjnego. Podkreśla, że argument o obejściu art. 266 k.s.h. w takiej konfiguracji jest oparty na zawodnym wnioskowaniu a contrario. Pod tym kątem zwraca się uwagę na implikacje zasady równego traktowania wspólników (art. 20 k.s.h.), która w przypadku selektywnego umarzania udziałów chroni przed arbitralnością oraz wpływa na rozłożenie ciężaru dowodu w sporze wywołanym powództwem o stwierdzenie nieważności lub uchylenie uchwały umorzeniowej, w istocie korzystnym dla wspólnika, którego udziały podlegały umorzeniu. Autor broni stanowiska, że przesłanki umorzenia mogą być ukształtowane z użyciem klauzuli generalnej ważnych powodów dotyczących wspólnika.
Słowa kluczowe: udział, umorzenie udziałów, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, wyłączenie wspólnika
Dr Kacper Wosiak
assistant professor, Department of Business and Commercial Law, Faculty of Law, Administration and Economics, University of Wrocław, legal counsel, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-9428-0629
Admissibility of the compulsory cancellation of shares for valid reasons regarding a shareholder
Since the Supreme Court’s judgment of 12 May 2005, V CK 562/04, both the judiciary and legal scholars have strongly supported the view that the compulsory cancellation of shares (Article 199 § 1 of the Code of Commercial Companies and Partnerships) cannot serve as an instrument for removing a shareholder from a company. The main argument brandished by the proponents of this view is that so-called punitive cancellation allegedly leads to the circumvention of Article 266 § 1 of the Code of Commercial Companies and Partnerships, as it does not secure the same procedural guarantees for the shareholder being removed as does Article 266 § 1. The admissibility of specifying the premises for cancellation in such a way that enables the general meeting to assess them is put into question. In this article, the author rejects the view that it is inadmissible to punitively cancel shares. He emphasizes that the argument regarding the circumvention of Article 266 of the Code of Commercial Companies and Partnerships in this setting is based on defective a contrario reasoning. Attention is also drawn to the implications of the rule of equal treatment of shareholders (Article 20 of the Code of Commercial Companies and Partnerships), which, in the case of selective cancellation, protects against arbitrariness and affects how the burden of proof is distributed among the parties in litigation regarding the invalidation or cancellation of a general meeting’s resolution, which, in fact, is preferable to a shareholder whose shares were cancelled. The author contends that the premises for compulsory cancellation may be fashioned with a general clause for valid reasons regarding a shareholder.
Keywords: share, cancellation of shares, limited liability company, removal of a shareholder
Bibliografia / References
Habersack M. [w:] Gesetz betreffend die Gesellschaften mit beschränkter Haftung (GmbHG). Großkommentar, t. 2, §§ 29–52 GmbHG, red. M. Habersack, M. Casper, M. Löbbe, Tübingen 2020.
Katner W.J., Umorzenie udziałów w spółce z o.o. a wyłączenie wspólnika ze spółki. Glosa do wyroku SN z 12.05.2005 r., V CK 562/04, „Glosa” 2007/2.
Koch A., Glosa do wyroku SN z 22.05.2005 r., V CK 562/04, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2007/11.
Nowacki A., Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, t. I, Komentarz. Art. 151–226 KSH, Warszawa 2018.
Nowak-Górski B., Swoboda kreowania akcji uprzywilejowanych i uprawnień osobistych w spółkach akcyjnych, „Przegląd Prawa Handlowego” 2017/2.
Opalski A., Zasada jednakowego traktowania wspólników i akcjonariuszy, „Przegląd Prawa Handlowego” 2012/6.
Opalski A. [w:] Kodeks spółek handlowych, t. IIA, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Komentarz. Art. 151–226, red. A. Opalski, Warszawa 2018.
Potrzeszcz R., Siemiątkowski T. [w:] Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tytuł III. Spółki kapitałowe. Dział I. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, red. R. Potrzeszcz, T. Siemiątkowski, Warszawa 2011.
Strohn L., Fleischer H. [w:] Münchener Kommentar zum Gesetz betreffend die Gesellschaften mit beschränkter Haftung, t. 1, §§ 1–34, red. H. Fleischer, W. Goette, München 2025.
Tarska M., Zakres swobody umów w spółkach handlowych, Warszawa 2012.
Tiling L., Poelizg D. [w:] beck-online.Grosskomentar. GmbHG, red. J. Lieder, B. Schaub, U. Schmidt, J. Vetter, red. serii M. Hensler, München 2025 München 2025, https://beck-online.beck.de/Dokument?vpath=bibdata%2Fkomm%2Fbeckogk_14_bandgmbhg%2Fgmbhg%2Fcont%2Fbeckogk.gmbhg.htm&anchor=Y-400-W-BECKOGK-G-GMBHG (dostęp: 21.02.2026 r.).
Wagner Ch., Aktuelles zur Zwangseinziehung von GmbH-Geschäftsanteilen und Abfindungsbeschränkungen in der notariellen Praxis, „Rheinische Notar-Zeitschrift” 2022/5.
Wälzholz E., Bayer J., Ausschließung, Einziehung und Zwangsabtretung in der Gestaltungspraxis nach dem BGH-Urteil v. 4.8.2020 – II ZR 171/19, „Deutsches Steuerrecht” 2020/47.
Zirk-Sadowski M., Grzybowski T., Argumentum a contrario, „Państwo i Prawo” 2017/11.
dr Marcin Mrowicki
adiunkt, Centrum Europejskie, Uniwersytet Warszawski, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-2072-3850
Znieważenie funkcjonariusza publicznego w świetle konwencyjnej ochrony wolności wypowiedzi i wolności zgromadzeń. Glosa do postanowień Sądu Najwyższego w sprawach II KK 461/21 i II KK 255/23
Autor dokonuje analizy kwestii znieważenia funkcjonariusza publicznego (art. 226 Kodeksu karnego) w kontekście konwencyjnej ochrony wolności wypowiedzi i zgromadzeń na gruncie dwóch postanowień Sądu Najwyższego. Glosa odnosi się do orzeczeń dotyczących aktywistki oskarżonej o znieważenie policjantów podczas pokojowego protestu przed Sądem Najwyższym. Podstawowe znaczenie ma rozróżnienie między usprawiedliwioną krytyką funkcjonariusza publicznego a bezmyślną zniewagą niechronioną przez art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W świetle standardów strasburskich bezprawne zachowanie policji rozpraszającej legalną demonstrację stanowiło prowokację usprawiedliwiającą emocjonalną reakcję protestującej. Funkcjonariusze publiczni podlegają szerszym granicom dopuszczalnej krytyki niż zwykli obywatele. Autor podkreśla konieczność skrupulatnej analizy przez sądy kontekstu wypowiedzi, proporcjonalności ingerencji w wolność słowa oraz wykazania „pilnej potrzeby społecznej” w celu zastosowania sankcji karnej. Postuluje ostrożną interpretację przepisów o znieważeniu funkcjonariusza, aby uniknąć nadmiernej ingerencji pod pretekstem ochrony porządku publicznego.
Słowa kluczowe: wolność wypowiedzi, Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, znieważenie funkcjonariusza, wolność zgromadzeń
Dr Marcin Mrowicki
assistant professor, Centre for Europe, University of Warsaw, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-2072-3850
Insulting a public official in the light of the ECHR protection of freedom of expression and freedom of assembly. Commentary on the rulings of the Supreme Court in cases II KK 461/21 and II KK 255/23
The author analyses cases of insulting a public official (Article 226 of the Penal Code) in the context of the ECHR protection of freedom of expression and assembly on the basis of two rulings of the Polish Supreme Court. The commentary addresses the judgments regarding an activist charged with insulting police officers during a peaceful protest in front of the Supreme Court. The distinction between justified criticism of a public official and mindless insult that is not protected by Article 10 ECHR is of fundamental significance. In the light of the Strasbourg standards, the unlawful conduct of police dispersing a legal demonstration constituted provocation that justified the protester’s emotional reaction. Public officials are subject to greater limits of permissible criticism than ordinary citizens. The author emphasizes the need for a meticulous analysis by courts of the context of statements, the proportionality of the interference with freedom of speech and the demonstration of a ‘pressing social need’ for applying criminal sanctions. He advocates for the cautious interpretation of the provisions on insulting public officials to avoid excessive interference under the pretext of protecting public order.
Keywords: freedom of expression, European Convention on Human Rights (ECHR), insulting a public official, freedom of assembly
Bibliografia / References
Bychawska-Siniarska D., Protecting the Right to Freedom of Expression under the European Convention on Human Rights. A Handbook for Legal Practitioners, Rada Europy, Strasburg 2017, https://rm.coe.int/handbook-freedom-of-expression-eng/1680732814 (dostęp: 18.02.2026 r.).
Bychawska-Siniarska D., Rola Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w kształtowaniu standardów ochrony wolności słowa w Polsce, „Europejski Przegląd Sądowy” 2017/2.
Mrowicki M., Granice happeningu. Glosa do wyroku ETPC z 27.02.2018 r., 39496/11, LEX 2018.
Mrowicki M., Wolność wypowiedzi dziennikarza. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 9.05.2023 r., III KK 433/22, „Przegląd Sądowy” 2024/3.
Nowicki M.A., Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Warszawa 2021.
Łukasz Kraj
Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polska
ORCID: https://orcid.org/0009-0009-6635-1819
Zamiar zabójstwa w sytuacji drogowej. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z 27.05.2021 r., III K 114/19
Glosa dotyczy wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z 27.05.2021 r., III K 114/19, i kontrowersji wokół przypisania zamiaru zabójstwa kierującemu pojazdem. Sąd skazał sprawcę za nieumyślny wypadek, uznając podjęte przez niego manewry obronne za wykluczające przyjęcie zamiaru ewentualnego. Autor krytycznie ocenia stanowisko Sądu, wskazując, że zamiar należy ustalać na moment nadawania pojazdowi niebezpiecznej prędkości, a nie w chwili późniejszych odruchowych reakcji kierowcy. Analizuje także doktrynalne koncepcje zamiaru ewentualnego, wskazując na konieczność dostosowania ich do specyfiki przestępstw przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Artykuł akcentuje znaczenie sformułowanej przez autora tzw. zabójczej triady jako zestawu przesłanek wskazujących na zamiar wynikowy. W konkluzji autor podejmuje próbę wyznaczenia kryteriów, które mogą pomóc praktyce orzeczniczej w ocenie granicy między umyślnością a nieumyślnością w sytuacjach drogowych.
Słowa kluczowe: zabójstwo drogowe, zamiar ewentualny, tzw. zabójcza triada, manewr obronny, prawo karne
Łukasz Kraj
Faculty of Law and Administration, Jagiellonian University in Kraków, Poland
ORCID: https://orcid.org/0009-0009-6635-1819
Intent to kill in a road traffic accident. Commentary on the ruling of the Regional Court in Jelenia Góra of 27 May 2021, III K 114/19
The commentary applies to the judgment of the Regional Court in Jelenia Góra of 27 May 2021, III K 114/19, and the controversy surrounding the attribution of the intent to kill to a driver. The court convicted the perpetrator of an unintentional accident, acknowledging that his defensive manoeuvres ruled out dolus eventualis. The author critically assesses the court’s position, arguing that intent should be determined at the time the vehicle was accelerated to a dangerous speed, and not at the stage of the driver’s later, reflexive reactions. He also analyses the doctrinal concepts of dolus eventualis, emphasizing the need to adapt them to the specificity of traffic safety offences. The article especially highlights the significance of the so-called ‘lethal triad’, formulated by the author as a set of premises indicating the existence of resulting intent. In conclusion, the author attempts to specify the criteria that can assist in judicial practice when delineating the boundary between intent and negligence in road traffic cases.
Keywords: road traffic homicide, dolus eventualis, lethal triad, defensive manoeuvre, criminal law
Bibliografia / References
Buchała K., Prawo karne materialne, Warszawa 1980.
Budyn-Kulik M. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. M. Mozgawa, Warszawa 2015.
Cieślak M., Polskie prawo karne. Zarys systemowego ujęcia, Warszawa 1994.
Giezek J. [w:] N. Kłączyńska, G. Łabuda, J. Giezek, Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2012.
Giezek J., Lipiński K. [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2021.
Majewski J., Prawnokarne przypisanie skutku przy zaniechaniu, Kraków 1997.
Makarewicz J., Kodeks karny z komentarzem, Lwów 1932.
Małecki M., Kwiatkowski D., Odpowiedzialność karna za niebezpieczne hamowanie. Studium trzech przypadków, „Paragraf na Drodze” 2018/1.
Małecki M., Zabójstwo drogowe? Szokująca brawura może oznaczać godzenie się na śmierć, Dogmaty Karnisty, 8.10.2024 r., https://www.dogmatykarnisty.pl/2024/10/zabojstwo-drogowe-szokujaca-brawura/ (dostęp: 20.08.2025 r.).
Mamcarz P., Psychotesty dla wszystkich kierowców? Psycholog nie ma złudzeń, medonet.pl, 30.09.2024 r., https://www.medonet.pl/zdrowie/wiadomosci,psychotesty-dla-wszystkich-kierowcow--psycholog-nie-ma-zludzen,artykul,98435976.html (dostęp: 20.08.2025 r.).
Marek A., Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2010.
Waszczyński J., Jeszcze w sprawie zamiaru ewentualnego, „Palestra” 1977/5.
Wąsek A. [w:] Kodeks karny. Komentarz, t. I, red. A Wąsek, Gdańsk 1999.
Wolter W., Nauka o przestępstwie, Warszawa 1973.
Wróbel W., Zoll A., Polskie prawo karne. Część ogólna, Kraków 2014.
Zakrzewski P. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Majewski, Warszawa 2024.
Zoll A. [w:] Kodeks karny. Część ogólna, t. I, cz. I, Komentarz do art. 1–52, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2016.
Zoll A. [w:] Kodeks karny. Część szczególna, t. II, cz. I, Komentarz do art. 117–211a, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2017.