Akty nieważne, akty pozorne, nieakty – propozycja rozróżniania według współczesnej niemieckiej doktryny prawa administracyjnegoDr Weronika Szafrańska
Uniwersytet Śląski w Katowicach
Akty nieważne, akty pozorne, nieakty – propozycja rozróżniania według współczesnej niemieckiej doktryny prawa administracyjnego
W artykule dokonano analizy koncepcji nieaktu w prawie administracyjnym, porównując podejście polskiej i niemieckiej doktryny. W Polsce nieakty stanowią odrębną kategorię obok aktów nieważnych, co prowadzi do trudności interpretacyjnych i braku jednolitych rozstrzygnięć sądowych. Niemiecka doktryna proponuje bardziej szczegółowe podejście, wyróżniając trzy grupy nieaktów: działania bez mocy prawnej, działania niepochodzące od organów oraz działania, w których występuje rozbieżność między formą a treścią. Dodatkowo niemiecka nauka wprowadza kategorię aktów pozornych (Scheinakte), które formalnie przypominają akty administracyjne, lecz faktycznie nie wywołują skutków prawnych. Dzięki temu możliwe jest precyzyjniejsze przypisanie odpowiedzialności administracji i skuteczniejsza ochrona obywateli. W prawie niemieckim funkcjonują narzędzia ochronne, takie jak skarga o stwierdzenie nieistnienia stosunku prawnego, umożliwiająca dochodzenie roszczeń wobec administracji. W polskim systemie brakuje podobnych mechanizmów, co osłabia ochronę prawną obywateli. Autorka proponuje zatem implementację niemieckich rozwiązań do polskiego systemu, co zwiększyłoby przejrzystość regulacji oraz poprawiło efektywność ochrony prawnej w sprawach dotyczących działań administracji publicznej.
Słowa kluczowe: nieakty, akty pozorne, postępowanie administracyjne, stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej
Publikacja została przygotowana w ramach projektu badawczego finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki (konkurs MINIATURA 2, nr projektu: 2018/02/X/HS5/02199): Czynności orzecznicze non existens (nieakty) w ogólnym postępowaniu administracyjnym.
Null and Void Acts, Apparent Acts, and Non-Existent Acts: A Proposal for Differentiation According to Contemporary German Administrative Law Scholarship
The article analyses the concept of a non-existent act in administrative law, comparing the approaches of Polish and German legal scholarship. In Poland, non-existent acts constitute a separate category alongside null and void acts, leading to interpretative difficulties and a lack of uniform judicial rulings. German scholarship advocates for a more detailed approach, distinguishing three groups of non-existent acts: measures without legal force, measures not originating from administrative authorities, and measures where there is a discrepancy between form and substance. Additionally, German legal scholarship introduces the category of apparent acts (Scheinakte), which formally resemble administrative acts but do not produce legal effects. This distinction allows for more precise attribution of administrative responsibility and more effective protection of citizens. German law provides for protective mechanisms, such as an action for declaration of non-existence of a legal relationship, which enables pursuing claims against the administration. The Polish system lacks similar mechanisms, which weakens citizens’ legal protection. The author therefore proposes implementing German solutions into the Polish legal system. This could enhance regulatory clarity and improve the effectiveness of legal protection in matters concerning the public administration.
Keywords: non-existent acts, apparent (ostensible) acts, administrative proceedings, pronouncing an administrative decision null and void
This publication was prepared as part of research project funded by the Polish National Science Centre MINIATURA 2 competition, project No.: 2018/02/X/HS5/02199: Non-existent adjudicating acts (non-acts) in general administrative procedure
Bibliografia
Achterberg N., Allgmeines Verwaltungsrecht, Heidelberg 1986
Adamiak B., Wadliwość decyzji administracyjnej, Wrocław 1986
Adamiak B., Zagadnienie decyzji nie istniejących w postępowaniu administracyjnym, Acta Universitatis Wratislaviensis Nr 1022, Prawo CLXVIII, Wrocław 1990
Badura P., Die Form des Verwaltungsaktes [w:] Verwaltungsverfahren. Festschrift zum 50-jährigen Bestehen des Richard Boorberg Verlags, red. W. Schmitt Glaeser, Stuttgart 1977
Bickenbach Ch., Charakteristik, Unterarten und Unarten des Verwaltungsaktbegriffs, Juristische Arbeitsblätter 2015, nr 7
Binding K., Grundriss des deutschen Strafprozessrechts, Leipzig 1904
Błaszczak Ł., Orzeczenie nieistniejące (sententia non existens) w sądowym postępowaniu cywilnym [w:] Wokół problematyki orzeczeń, red. Ł. Błaszczak, Toruń 2007
Blunk A., Schroeder H.-P., Rechtsschutz gegen Scheinverwaltungsakte, Juristische Schulung 2005, nr 7
Borchert H., Schein-Verwaltungsakt und Anfechtungsklage, Neue Juristische Wochenschrift 1972, nr 19
Bumke Ch., Relative Rechtswidrigkeit, Tübingen 2004
Cebera A., Odpowiedzialność odszkodowawcza za niezgodne z prawem działania organów administracji publicznej, Warszawa 2018
Cieślak M., Nieważność orzeczeń w procesie karnym PRL, Warszawa 1965
Czepita S., Szacoń G., Teoretyczne i praktyczne aspekty zagadnienia tak zwanych wyroków nieistniejących w procesie cywilnym [w:] Proces cywilny. Nauka – kodyfikacja – praktyka. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Feliksowi Zedlerowi, red. P. Grzegorczyk, K. Knoppek, M. Walasik, Warszawa 2012
Detterbeck S., Allgemeines Verwaltungsrecht, München 2023
Ehlers D., Die Lehre von der Teilrechtsfähigkeit juristischer Personen des öffentlichen Rechts und die Ultra-vires-Doktrin des öffentlichen Rechts, Berlin 2000
Ehlers D., Rechtsfragen er Existenz, der Wirksamkeit und der Bestandskraft von Verwaltungsakten [w:] Liber Amicorum Hans-Uwe Erichsen, red. W. Krebs, Köln 2004
Enneccerus L., Kipp T., Wolff M., Lehrbuch des Bürgerlichen Rechts. Allgemeiner Teil, Marburg 1926
Erfmeyer K., Der nichtmaterielle Verwaltungsakt – rechtswidrige und überflüssige Fiktion, Die Öffentliche Verwaltung 1996, nr 15
Erfmeyer K., Die Rechtsnatur „heimlicher” behördlicher Maßnahmen, Die Öffentliche Verwaltung 1999, nr 17
Erischsen H.U., Hörster A., Die Bekanntgabe von Verwaltungsakten, Jura 1997, nr 12
Frenz W., Die Anfechtungsklage, Juristische Arbeitsblätter 2011, nr 6
Frotscher W., Rechtsschutz gegen „Nicht-Verwaltungsakte”, Jura 1980, nr 1
Gajewski S., Jakubowski A., Nieakt w prawie administracyjnym, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2013, nr 6
Gapska E., Ewolucja koncepcji orzeczeń prawnie nieistniejących w postępowaniu cywilnym [w:] Ewolucja polskiego postępowania cywilnego wobec przemian politycznych, społecznych i gospodarczych. Materiały konferencyjne Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr Postępowania Cywilnego Szczecin-Niechorze 28–30.9.2007 r., red. H. Dolecki, K. Flaga-Gieruszyńska, Warszawa 2009
Gärditz K.F. [w:] Verwaltungsgerichtsordnung (VwGO) mit Nebenbestimmungen. Kommentar, red. K.F. Gärditz, Köln 2018
Gmach G., Probleme des Nichtakts nach der alten und neuen Abgabenordnung, Deutsche Steuer-Zeitung 1976
Grzesiowski K., Sententia Non Existens: Another voice in the debate on non-existent judgments, Europejski Przegląd Prawa i Stosunków Międzynarodowych 2025, nr 1
Guckelberger A., Die Rechtsfigur der Genehmigungsfiktion, Die Öffentliche Verwaltung 2010, nr 3
Hebeler T., Abgrenzung eines Verwaltungsakts von einem Nicht-/Scheinverwaltungsakt. Besprechung von BVerwG, Urteil vom 23.8.2011 – 9 C 2.11, Juristische Arbeitsblätter 2012
Henneke H.-G., Berger A. [w:] Verwaltungsverfahrensgesetz (VwVfG). Kommentar, red. H.J. Knack, H.-G. Henneke, Köln 2020
Herrnritt R.H., Grundlehren des deutschen Verwaltungsrechts, Tübingen 1921
von Hippel E., Untersuchungen zum Problem des fehlerhaften Staatsakts. Beitrag Zur Methode Einer Teleologischen Rechtsauslegung, Berlin-Göttingen-Heidelberg 1960
Hofmann T., Zurechnungskriterien für Aktionen nicht-staatlicher Gewaltakteure, Jura 2012
Imboden M., Der nichtige Staatsakt. Ein verwaltungsrechtliche Studie, Zürich 1944
Jellinek W., Der fehlerhafte Staatsakt und seine Wirkungen, Eine verwaltungs- und prozeßrechtliche Studie, Tübingen 1908 (dodruk 1958)
Kaftal A., O przyczynach bezwzględnej nieważności orzeczeń sądowych, Palestra 1960, nr 10 i 11
Kaftal A., Problem nie wyroku (sentatnia non existens) w prawie karnym procesowym, PiP 1961, nr 11
Kamiński M., Koncepcje nieistnienia i nieważności aktów administracyjnych na tle ich filozoficznoprawnych założeń, Studia Prawnoustrojowe 2025, nr 67
Kamiński M., Nieważność aktu administracyjnego w niemieckim porządku prawnym, Zeszyty Naukowe Politechniki Rzeszowskiej. Zarządzanie i Marketing 2006, nr 7
Kamiński M., Nieważność decyzji administracyjnej. Studium teoretyczne, Kraków 2006
Kamiński M., O pojęciu skutku prawnego decyzji administracyjnej, PiP 2005, nr 11
Kamiński M., Orzeczenie nieistniejące a orzeczenie nieważne [w:] Postępowanie administracyjne, red. T. Woś, Warszawa 2017
Kamiński M., Prawidłowość, wadliwość i skuteczność prawna czynności administracyjnoprocesowych [w:] System Prawa Administracyjnego Procesowego, t. 2, cz. 3, Czynności procesowe w postępowaniu administracyjnym ogólnym, red. G. Łaszczyca, A. Matan, Warszawa 2021
Kelsen H., Über Staatsunrecht. Zugleich ein Beitrag zur Frage der Deliktsfähigkeit juristische Personen und zur Lehre vom fehlerhaften Staatsakt, Zeitschrift für das Privat- und Öffentliche Recht der Gegenwart 1914, nr 40
Kersten J., Die Verwaltungsverfahrensgesetz im Spiegel der Rechtsprechung der Jahre 2004–2012, Die Verwaltung 2013, t. 46
Kiełkowski T., Reguły konstytutywne decyzji administracyjnej a ustawowe przesłanki stwierdzenia jej „nieważności”, Przegląd Prawa Publicznego 2010, nr 1
Kluth W., Die Genehmigungfiktion des § 42a VwVfG – Verfahrensrechtliche und prozessuale Probleme, Juristische Schulung 2011, nr 12
Kormann K., System der rechtsgeschäftlichen Staatsakte. Verwaltungs- und prozeßrechtliche Untersuchungen zum allgemeinen Teil des öffentlichen Rechts, Berlin 1910
Korzan K., Wyroki nie istniejące, Przegląd Prawa i Administracji 1976, nr 7
Kresser D., Die Bedeutung der Form für Begriff und Rechtsfolgen des Verwaltungsakts, Frankfurt am Main 2009
Kubiak A., Postępowanie odwoławcze (Rechtsbehelfsverfahren) w postępowaniu administracyjnym RFN, Casus 2007, nr 46
Kudlich H., Nichtige Urteile im Zivil- und Strafprozessrecht [w:] Festschrift für Prof. Dr. Hakan Pekcanitez, red. Uzunalli Sevilay, Izmir 2015
Meyer H. [w:] Verwaltungsverfahrensgesetz (VwVfG). Kommentar, red. H.J. Knack, H.-G. Henneke, Köln 2010
Miączyński M., Faktyczne i prawne istnienie orzeczenia w sądowym postępowaniu cywilnym, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Prawnicze 1972, nr 55
Münkler L., Der Nichtakt. Eine dogmatische Rekonstruktion, Berlin 2015
Nolte M.M., Zur Justitiabilität des Schein- oder Nichtverwaltungsakts: OVG Schleswig vom 07.07.1999 – 2 L 264/98, NordÖR 1999
Nothnagel R., Die Bekanntgabe von Verwaltungsakten im Steuerrechtsverhältnis, niepubl. rozprawa doktorska
Oerder M., Das Widerspruchsverfahren der Verwaltungsgerichtsordnung. Einordnung zwischen Verwaltungsverfahrens- und Verwaltungsprozeßrecht, Berlin 1989
Ohler Ch., Kruis T., Die Bekanntgabe inländischer Verwaltungsakte im Ausland, Die Öffentliche Verwaltung 2009, nr 3
Parzeller H.E., Zum Verwaltungshandeln unzuständiger Personen und Amtsträger, Deutsche Steuer-Zeitung 1978
Petersen N., Die Haftung des Staates für das Handeln Privater, Jura 2006, nr 6
Peuker E. [w:] Verwaltungsverfahrensgesetz (VwVfG). Kommentar, red. H.J. Knack, H.-G. Henneke, Köln 2020
Preussner-Zamorska J., Nieważność czynności prawnej w prawie cywilnym, Warszawa 1983
Ramsauer U. [w:] Verwaltungsverfahrensgesetz. Kommentar, zał. F.O. Kopp, U. Ramsauer, München 2024
Sachs M. [w:] Verwaltungsverfahrensgesetz. Kommentar, zał. P. Stelkens, J. Bonk, K. Leonhardt, München 2023
Sauer W., Grundlagen des Prozeßrechts, Stuttgart 1919
Schemmer F. [w:] Verwaltungsverfahrensgesetz mit Verwaltungs-Vollstreckungsgesetz und Verwaltungszustellungsgesetz, red. J. Bader, M. Ronellenfirsch, München 2016
Schenke R.P. [w:] Verwaltungsgerichtsordnung. Kommentar, zał. F.O. Kopp, München 2024
Schenke W.-R. [w:] Verwaltungsgerichtsordnung. Kommentar, zał. F.O. Kopp, München 2024
Schenke W.-R., Formeller oder materieller Verwaltungsaktsbegriff?, Neue Zeitschrift für Verwaltungsrecht 1990, nr 11
Schmid-De Caluwe R., Die Wirksamkeit des Verwaltungsakts, Verwaltungsarchiv 1999, t. 90
Schoch F., Die Bekanntgabe des Verwaltungsakts, Jura 2011, nr 1
Sikora J., Orzeczenia nieistniejące, Studia Cywilistyczne 1978, t. 29
Skouris W., Die amtliche Bekanntgabe als Wirksamkeitsvoraussetzung empfangsbedürftiger Verwaltungsakte, Verwaltungsarchiv 1974, t. 65
Spitzlei T., Nichtiges Verwaltungshandeln, Tübingen 2022
Stelkens U. [w:] Verwaltungsverfahrensgesetz. Kommentar, zał. P. Stelkens, J. Bonk, K. Leonhardt, München 2023
Szafrańska W., Zasady wyrokowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Studium porównawcze prawa polskiego i niemieckiego, Warszawa 2018
Tezner F., Das österreichische Administrativverfahren, Wien 1925
Tiedemann P. [w:] Verwaltungsverfahrensgesetz mit Verwaltungs-Vollstreckungsgesetz und Verwaltungszustellungsgesetz, red. J. Bader, M. Ronellenfirsch, München 2016
Wagner F., Die Anwendung des Verwalungsverfahrensgesetzes des Bundes im Beamtenrecht, Die Öffentliche Verwaltung 1988, nr 7
Weber Y., Die Nichtigkeit im öffentlichen Recht. Von der Evidenztheorie zum verfassungsunmittelbaren Nichtigkeitsbegriff, Zürich 2024
Will M., Die Nichtigkeit von Verwaltungsakten gem. § 44 VwVfG, Juristische Schulung 2012, nr 12
Dr Marek Suska
Uniwersytet Śląski w Katowicach
Jakub Ściański
Uniwersytet Śląski w Katowicach
Obywatelskie tylko z nazwy? Wykorzystywanie inicjatywy ludowej przez partie polityczne reprezentowane w Sejmie IX kadencji
Celem opracowania jest odpowiedź na pytanie, z jakich względów partie polityczne, mające możliwość skorzystania z poselskiej inicjatywy ustawodawczej, w niektórych przypadkach wybierają ścieżkę inicjatywy ludowej, wymagającej znacznie większych zasobów. W pierwszej części dokonano komparatystycznej analizy obu wskazanych dróg inicjatywy ustawodawczej. Następnie, z wykorzystaniem metody zbiorowego instrumentalnego studium przypadku, zbadano cztery inicjatywy ludowe wykonane z udziałem partii politycznych w Sejmie IX kadencji (2019–2023). Pozwala to ustalić, że partie polityczne korzystające z tej ścieżki jako alternatywy dla dostępnej dla nich drogi poselskiej nie dążą do uchwalenia ustawy, lecz do narzucenia tematu dyskusji publicznej (agenda-setting). Głównym celem tego działania jest budowanie przez partię polityczną własnego wizerunku oraz wskazywanie winnego braku określonych rozwiązań.
Artykuł powstał w wyniku realizacji projektu badawczego nr 2019/35/N/HS5/04370, finansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki.
Słowa kluczowe: inicjatywa ustawodawcza, inicjatywa ludowa, demokracja bezpośrednia, partie polityczne, agenda-setting, veto player
Citizens’ in Name Only? The Use of the Citizens’ Initiative by Political Parties in the Sejm’s Ninth Term
This study examines why political parties, despite having the right of parliamentary legislative initiative, in some cases choose to use the citizens’ initiative procedure, which requires significantly greater resources. The first part offers a comparative analysis of both types of legislative initiative. The study then examines four citizens’ bills pursued with the participation of political parties in the ninth-term Sejm (2019–2023), using a collective instrumental case study approach. The findings show that parties using this procedure as an alternative to the parliamentary route available to them do not seek to pass legislation but rather to set the agenda of public debate. The primary goal of this strategy is to enhance the party’s public image and assign responsibility for the absence of specific solutions.
The article was written as part of the implementation of research project No. 2019/35/N/HS5/04370, funded by the Polish National Science Centre.
Keywords: legislative initiative, citizens’ initiative, direct democracy, political parties, agenda-setting, veto player
Bibliografia
Angelova M., Bäck H., Müller W.C., Strobl D., Veto player theory and reform making in Western Europe, European Journal of Political Research 2018, vol. 57(2)
Auers D., An Electoral Tactic? Citizens’ Initiatives in Post-Soviet Latvia [w:] Citizens’ Initiatives in Europe. Procedures and Consequences of Agenda- -Setting by Citizens, red. M. Setälä, T. Schiller, London 2012
Berek M., Rada Ministrów jako organ inicjujący postępowanie ustawodawcze, Warszawa 2017
Borski M., Przywora B., Obywatelska inicjatywa ustawodawcza w polskim porządku prawnym – próba oceny z perspektywy praktyki parlamentarnej, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2018, nr 2
Chmielarz-Grochal A., Obywatelska inicjatywa ustawodawcza jako instytucja demokracji deliberatywnej i wyraz świadomości konstytucyjnej, Roczniki Administracji i Prawa 2019, nr 19
Chrzczonowicz M., Projekt „Legalna aborcja. Bez kompromisów” już w Sejmie. Zebrano ponad 200 tys. podpisów, Oko.press, 31.03.2022 r.
Damore D.F., Boiler S., Nicholson S.P., Agenda Setting by Direct Democracy: Comparing the Initiative and the Referendum, State Politics & Policy Quarterly 2012, vol. 12(4)
Dudzińska A., System zamknięty. Socjologiczna analiza procesu legislacyjnego, Warszawa 2015
Eisenhardt K.M., Building Theories from Case Study Research, Academy of Management Review 1989, vol. 14(4)
Eskridge, Jr. W.N., Politics without Romance: Implications of Public Choice Theory for Statutory Interpretation, Virginia Law Review 1988, vol. 74(2)
Flyvbjerg B., Five Misunderstandings About Case-Study Research, Qualitative Inquiry 2006, vol. 12(2)
Gajda A. [w:] Inicjatywa ustawodawcza obywateli, red. A. Rakowska-Trela, A. Rytel-Warzocha, K. Skotnicki, P. Uziębło, Łódź–Gdańsk 2020
Ganghof S., Promises and Pitfalls of Veto Player Analysis, Swiss Political Science Review 2003, vol. 9(2)
Garrett E., Who Directs Direct Democracy?, University of Chicago Law School Roundtable 1997, vol. 4
Gelman J., Losing to Win. Why Congressional Majorities Play Politics Instead of Make Laws, Ann Arbor 2019
Giese K., The Austrian Agenda Initiative: An Instrument Dominated by Opposition Parties [w:] Citizens’ Initiatives in Europe. Procedures and Consequences of Agenda-Setting by Citizens, red. M. Setälä, T. Schiller, London 2012
Hrbek R., National and European Political Parties and the European Citizens’ Initiative, Perspectives on European Politics and Society 2012, vol. 13(3)
Jabłoński M., Obywatelskie prawo inicjatywy ustawodawczej [w:] Demokracja partycypacyjna i deliberatywna w czasach niepewności. Ciągłość i zmiana, red. M. Marczewska-Rytko, Lublin 2023
Kielar A., Solidarna Polska zebrała 500 tys. Podpisów. Chodzi o ustawę dotyczącą lasów, https://i.pl/solidarna-polska-zebrala-500-tys-podpisow-chodzi-o-ustawe-dotyczaca-lasow/ar/c1-17450491 (dostęp: 30.01.2026 r.).
Kingdon J.W., Agendas, Alternatives, and Public Policies, New York 1995
Kojzar K., UE zabierze lasy i je zamknie? Tak twierdzi Solidarna Polska i przedstawia ustawę „w obronie lasów”, https://oko.press/ustawa-o-obronie-polskich-lasow (dostęp: 30.01.2026 r.).
Koziełło T., Obywatelska inicjatywa referendalna w III Rzeczypospolitej na poziomie ogólnokrajowym, Roczniki Nauk Społecznych 2019, t. 11(47), nr 1
Kozłowski M., Koniec Solidarnej Polski. Partia Zbigniewa Ziobry zmienia nazwę, by powiedzieć twarde „nie”, Gazeta.pl, 3.05.2023 r.
Kozłowski M., Zapytaliśmy partie o to, ilu mają członków. Liderem wciąż PSL, na podium też PiS i PO, Gazeta.pl, 25.12.2022 r.
Lee F.E., How Party Polarization Affects Governance, Annual Review of Political Science 2015, vol. 18
Lee F.E., Making Laws and Making Points: Senate Governance in an Era of Uncertain Majorities, The Forum 2011, vol. 9(4)
Michalski P., „Minimum 500 podpisów”. Ujawniamy instrukcję z Lasów Państwowych w sprawie ustawy Solidarnej Polski, Wirtualna Polska, 5.04.2023 r.
Newig J., Public Attention, Political Action: The Example of Enivironmental Regulation, Rationality and Society 2004, vol. 16(2)
Peisert A., Raport z badania socjologicznego komitetów obywatelskich inicjatyw ustawodawczych [w:] Inicjatywa ustawodawcza obywateli, red. A. Rakowska-Trela, A. Rytel-Warzocha, K. Skotnicki, P. Uziębło, Łódź–Gdańsk 2020
Piasecki A.K., Inicjatywa obywatelska w praktyce politycznej III RP, Państwo i Społeczeństwo 2010, nr 2
Rachwał M., Demokracja bezpośrednia w procesie kształtowania się społeczeństwa obywatelskiego w Polsce, Warszawa 2010
Rachwał M., Funkcjonowanie obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej w Polsce. Podstawy prawne – praktyka – perspektywy rozwoju, Poznań 2016
Rachwał M., Inicjatywa ludowa w Polsce na przykładzie wniosku 4xTAK [w:] Przemiany demokratyczne w Polsce, red. A. Stelmach, Poznań 2013
Rakowska-Trela A., Inicjatywa obywatelska we Włoszech – regulacja prawna i praktyka, Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2021, nr 3(61)
Rakowska-Trela A. [w:] Inicjatywa ustawodawcza obywateli, red. A. Rakowska- -Trela, A. Rytel-Warzocha, K. Skotnicki, P. Uziębło, Łódź–Gdańsk 2020
Rakowska-Trela A., Rytel-Warzocha A., Skotnicki K., Uziębło P. (red.), Inicjatywa ustawodawcza obywateli, Łódź–Gdańsk 2020
Rytel-Warzocha A., Popular Initiatives in Poland: Citizens’ Empowerment or Keeping Up Appearances [w:] Citizens’ Initiatives in Europe. Procedures and Consequences of Agenda-Setting by Citizens, red. M. Setälä, T. Schiller, London 2012
Rytel-Warzocha A., Uziębło P., Herrmann M., Obywatele decydują. Obywatelska inicjatywa ustawodawcza jako narzędzie kształtowania postaw obywatelskich, Łódź 2012
Schiller T., Setälä M. [w:] Citizens’ Initiatives in Europe. Procedures and Consequences of Agenda-Setting by Citizens, red. M. Setälä, T. Schiller, London 2012
Seeberg H.B., The power of the loser: Evidence on agenda-setting model of opposition policy influence, European Journal of Political Research 2023, vol. 62
Sitnicka D., „W obronie chrześcijan”, czyli przeciwko wolności słowa. Po co Ziobrze taka ustawa?, OKO.press, 18.11.2022 r.
Stake R., Jakościowe studium przypadku [w:] Metody badań jakościowych, t. 1, red. N.K. Denzin, Y.S. Lincoln, Warszawa 2009
Stępień M., Zarys koncepcji placebo legislacyjnego, Warszawa 2024
Suska M., Korespondencja dyrektyw redagowania i interpretowania tekstu prawnego, Katowice 2023
Suska M., Referendum w sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa jako symboliczna instytucja prawna, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2022, nr 4
Szymanek J., Ludowa inicjatywa ustawodawcza (Uwagi de lege lata), PiP 2001, nr 3
Trela K., Jest nazywana „twarzą lex Czarnek 3.0”. Kim jest Karolina Paleń? „Nie pracowała w szkole”, Gazeta.pl, 11.09.2023 r.
Ufel W., PRtycypacja – praktyki deliberacyjne jako narzędzie polityczne [w:] Demokracja partycypacyjna i deliberatywna w czasach niepewności. Ciągłość i zmiana, red. M. Marczewska-Rytko, Lublin 2023
Uziębło P., Demokracja partycypacyjna, Gdańsk 2009
Uziębło P., Inicjatywa ustawodawcza obywateli. Ustawa z dnia 24 czerwca 1999 r. z komentarzem, Warszawa 2008
Uziębło P., Obywatele tworzą ustawy. Inicjatywa ustawodawcza obywateli w państwach Europy Środkowej, Gdańsk 2024
Uziębło P., Ustawa z 1999 r. o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli, Przegląd Sejmowy 2000, nr 4
Wróblewski M., Likwidacja TVP Info? Tusk odkłada pomysł na półkę, Wirtualna Polska, 11.10.2021 r.
Zieliński M., Obywatelskie prawo inicjatywy ustawodawczej [w:] Realizacja i ochrona konstytucyjnych wolności i praw jednostki w polskim porządku prawnym, red. M. Jabłoński, Wrocław 2014
Dr Katarzyna Gębala
Warszawa
Odpowiedzialność odszkodowawcza za delikt władzy publicznej dotyczący bezprawnej egzekucji administracyjnej lub postępowania zabezpieczającego
Delikt władzy publicznej może przybierać różne postacie. Szkoda może zostać wyrządzona w następstwie przymusowej realizacji obowiązków w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Podjęta w artykule problematyka koncentruje się na tym aspekcie odpowiedzialności odszkodowawczej za uszczerbki spowodowane przez dysponentów imperium. Kluczowa jest kwestia przesłanek warunkujących roszczenie z tego tytułu i jego procesowej drogi dochodzenia. Analizie poddano wymogi warunkujące w tym wypadku indemnizację uszczerbków, ze szczególnym uwzględnieniem przesłanki, jaką jest bezprawność zachowania organu egzekucyjnego lub wierzyciela.
Słowa kluczowe: delikt władzy publicznej, niezgodność z prawem, odpowiedzialność odszkodowawcza, administracyjne postępowanie egzekucyjne, egzekucja, egzekucja administracyjna
Liability in Damages for a Tort Committed by a Public Authority and Relating to Unlawful Administrative Enforcement or Proceedings to Secure Claims
Public authority tort can take different forms. Damage can be caused as a result of compulsory discharge of duties under administrative enforcement proceedings. The topics discussed in the article focus on this aspect of liability in damages for detriment caused by holders of state power. The crucial issue is the criteria upon which a claim for such damages and the procedure for making them are conditional. The analysis concerns the requirements on which indemnifying the detriment is conditional in such cases, with special emphasis on the criterion of unlawful conduct of the enforcement authority or creditor.
Keywords: public authority tort, unlawfulness, liability in damages, administrative enforcement proceedings, enforcement, administrative enforcement
Bibliografia
Bagińska E., Odpowiedzialność odszkodowawcza za wykonywanie władzy publicznej, Warszawa 2006
Bagińska E. [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 12, Odpowiedzialność odszkodowawcza w administracji, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2016
Banaszczyk Z., Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej, Warszawa 2015
Banaszczyk Z. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 6, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. A. Olejniczak, Warszawa 2023
Dubis W. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Warszawa 2013
Garlicki L., Wojtyczek K. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 2, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016
Gil I., Gil P., Postępowanie klauzulowe, Warszawa 2007
Grossmann T. [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2024
Jędrzejewski T. [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2024
Kremis J. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Warszawa 2013
Marciniak A., Sądowe postępowanie egzekucyjne w sprawach cywilnych, Warszawa 2023
Masternak M. [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2024
Olejniczak A. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 3, Zobowiązania – część ogólna, red. A. Kidyba, Warszawa 2014
Przybysz P.M., Postępowanie egzekucyjne w administracji, LEX 2023
Safjan M., Matuszyk K.J., Odpowiedzialność odszkodowawcza władzy publicznej, Warszawa 2009
Sanetra W., Kilka refleksji dotyczących skuteczności europejskiego prawa pracy, Europejski Przegląd Sądowy 2008, nr 3
Sanetra W., W kwestii odpowiedzialności za wyrządzenie szkody przez wydanie orzeczenia niezgodnego z prawem wspólnotowym, Europejski Przegląd Sądowy 2006, nr 3
Sanetra W., Za jakie naruszenia prawa wspólnotowego przez sąd najwyższego szczebla należy się odszkodowanie. Uwagi na marginesie wyroku ETS w sprawie Traghetti, Europejski Przegląd Sądowy 2006, nr 9
Wałachowska M. [w:] System Prawa Administracyjnego Procesowego, t. 3, cz. 2, Administracyjne postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające – zagadnienia szczegółowe, red. D.R. Kijowski, Warszawa 2020
Wiśniewski T. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 3, Zobowiązania. Część ogólna, red. J. Gudowski, Warszawa 2018
Zagrobelny K. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Warszawa 2013
Ziółkowski M., Odpowiedzialność odszkodowawcza za niezgodne z prawem działanie władzy publicznej. Studium z prawa konstytucyjnego, Warszawa 2021
Dr Kamil Łakomy
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Nieumyślna zbrodnia? Uwagi na kanwie art. 185 § 3 k.k.
Przedmiotem artykułu jest ustalenie, czy zbrodnia może mieć charakter nieumyślny. Rozstrzygnięcie tego problemu rzutuje na zastosowanie innych instytucji prawa karnego, m.in. przedawnienia karalności. Kanwą rozważań są przestępstwa z art. 185 § 3 k.k., które aktualnie spełniają minimalny próg zagrożenia ustawowego, pozwalający na uznanie ich za zbrodnie. Jednakże, z uwagi na konstrukcję dogmatyczną następstwa, o którym mowa w art. 9 § 3 k.k., która zakłada jego nieumyślność, nie jest jasne, czy czyn zabroniony o takiej konstrukcji może zostać uznany za zbrodnię, którą można popełnić tylko umyślnie. Autor przeprowadza analizę dogmatyczną art. 185 § 3 k.k., a także innych czynów zabronionych o podobnej konstrukcji. Analiza prowadzi do wniosku, że do uznania za zbrodnię konieczne jest spełnienie dwóch równorzędnych warunków, wynikających z art. 7 § 2 k.k. i art. 8 k.k. Przeprowadzona analiza pozwala uzasadnić zatem tezę, że przestępstwa z art. 185 § 3 k.k. nie stanowią zbrodni.
Słowa kluczowe: zbrodnia, typ kwalifikowany, następstwo, przestępstwo środowiskowe, umyślność
Unintentional Felony? Comments Based on Article 185(3) of the Polish Criminal Code
The subject of this article is to determine whether a felony can be committed unintentionally. The resolution of this issue has an impact on the application of other institutions of criminal law, including the statute of limitations. The basis for the discussion are the offences defined in Article 185(3) of the Criminal Code, which currently meet the minimum statutory penalty threshold allowing them to be considered felonies. However, due to the dogmatic construction of the consequence referred to in Article 9(3) of the Criminal Code, which assumes unintentional nature, it is unclear whether a prohibited act of this nature can be considered a felony, which can only be committed intentionally. The author conducts a dogmatic analysis of Article 185(3) of the Criminal Code, as well as other prohibited acts of a similar nature. The analysis leads to the conclusion that in order for the act to be considered a felony, it has to meet two equally important conditions, resulting from Article 7(2) and Article 8 of the Criminal Code. The analysis therefore supports the thesis that the offences defined in Article 185(3) of the Criminal Code are not felonies.
Keywords: felony, aggravated offence, consequence, environmental crime, intent
Bibliografia
Bogdan G. [w:] Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, cz. 1, Komentarz do art. 117–211a, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2017, LEX
Buchała K., Odpowiedzialność za przestępstwa kwalifikowane przez następstwa czynu, Wojskowy Przegląd Prawniczy 1972, nr 1
Dębski R., Przestępstwa przeciwko środowisku w nowym polskim kodeksie karnym, Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego 1999, nr 10
Filipczak M. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Kulesza, Warszawa 2025, LEX
Giezek J. [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2021, LEX
Giezek J., Lipiński K. [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2021, LEX
Gruszecka D. [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2021, LEX
Grześkowiak A. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. A. Grześkowiak, K. Wiak, Warszawa 2024, Legalis
Hryniewicz E., Przestępstwa abstrakcyjnego i konkretnego zagrożenia dóbr prawnych, Warszawa 2012
Kochanowski J., Czy traktowanie winy kombinowanej jako umyślnej jest sprawą bezsporną, Nowe Prawo 1979, nr 5
Kosonoga-Zygmunt J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Majewski, Warszawa 2024, LEX
Królikowski M. [w:] Kodeks karny, t. 1, Część ogólna. Art. 1–116, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, Warszawa 2021, Legalis
Kulesza J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Kulesza, Warszawa 2025, LEX
Kulik M., Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2017 r., III KK 196/16, Palestra 2017, nr 11
Kulik M., O skutkowym lub bezskutkowym charakterze czynów zabronionych przez art. 182 k.k., Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio G (IUS) 2014, nr 2
Kulik M., Przestępstwa współukarane w polskim prawie karnym, Lublin 2021
Kulik M., Znamię wielości w przepisach kodeksu karnego, Studia Prawnicze 2018, nr 2
Kulik M., Wąsek A. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. M. Filar, Warszawa 2016, LEX
Kunicka-Michalska B. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. R.A. Stefański, Warszawa 2025, Legalis
Lachowski J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. V. Konarska-Wrzosek, Warszawa 2023, LEX
Lachowski J. [w:] System Prawa Karnego, t. 3, Nauka o przestępstwie. Zasady odpowiedzialności, red. R. Dębski, Warszawa 2017
Lachowski J., Czy stronę podmiotową zbrodni może charakteryzować nieumyślność? [w:] Pro dignitate legis et maiestate iustitiae. Księga jubileuszowa z okazji 70. rocznicy urodzin Profesora Witolda Kuleszy, red. A. Liszewska, J. Kulesza, Łódź 2020
Łakomy K., Środowisko jako przedmiot ochrony prawnokarnej, Poznań 2025
Łakomy K., Środowiskowy czynny żal i szkoda środowiskowa w świetle art. 188a k.k., Palestra 2025, nr 2
Majewski J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Majewski, Warszawa 2024, LEX
Małecki M., Niezmieniony kodeks karny, Kraków 2023
Małecki M., Płóciennik W., Szabatowska N., Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2017 r., III KK 196/16, Orzecznictwo Sądów Polskich 2018, z. 3, poz. 26
Piórkowska-Flieger J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. T. Bojarski, Warszawa 2016, LEX
Przesławski T. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. R.A. Stefański, Warszawa 2025, Legalis
Radecki W. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. M. Filar, Warszawa 2016, LEX
Radecki W. [w:] System Prawa Karnego, t. 8, Przestępstwa przeciwko państwu i dobrom zbiorowym, red. L. Gardocki, Warszawa 2018
Radecki W., Ochrona środowiska w polskim, czeskim i słowackim prawie karnym. Studium prawnoporównawcze, Warszawa 2013
Radecki W., Ochrona środowiska w nowym prawie karnym, cz. 2, Prawnokarna ochrona przed zanieczyszczeniami, odpadami i promieniowaniem, Monitor Prawniczy 1998, nr 1
Sobczak J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. R.A. Stefański, Warszawa 2025, Legalis
Solodov D., Przestępstwa przeciwko środowisku w Polsce i Rosji – problemy prawa, ścigania i dowodzenia, Studia Prawnoustrojowe 2019, nr 43
Tarapata S., Dobro prawne w strukturze przestępstwa. Analiza teoretyczna i dogmatyczna, Warszawa 2016
Zakrzewski P. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Majewski, Warszawa 2024, LEX
Zawłocki R., Karnoprawna ochrona środowiska naturalnego, Przegląd Prawa Rolnego 2014, nr 1
Zawłocki R., Nowela „lipcowa”, czyli nowe restrykcyjne prawo karne, Monitor Prawniczy 2023, nr 2
Zoll A. [w:] Kodeks karny. Część ogólna, t. 1, cz. 1, Komentarz do art. 1–52, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2016, LEX
Dr hab. Łukasz Czarnecki
Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
Sądownictwo z wyborów powszechnych? Przypadek Meksyku
Celem artykułu jest analiza procesu transformacji meksykańskiego systemu władzy sądowniczej, a w szczególności sposobu wyboru i mianowania sędziów od czasu nowelizacji konstytucji z 2024 r. Meksyk jest krajem wyjątkowym, ponieważ w kształtowaniu instytucji władzy sądowniczej widoczne są zarówno wpływy europejskie, jak i amerykańskie. Ponadto, kraj ten stosuje podejście dekolonialne w zakresie dwóch wspomnianych wpływów. Jak system władzy sądowniczej charakteryzuje się obecnie, z perspektywy nowelizacji z 2024 r., w kontekście szeroko zakrojonej transformacji od XVI wieku? Głównym wnioskiem jest to, że powszechne wybory w sądownictwie – pierwsze w historii nowoczesnej demokracji – są konsekwencją procesów historycznych kształtujących system Meksyku w perspektywie postkolonialnej.
Słowa kluczowe: władza sądownicza, Meksyk, wybory powszechne, audiencja królewska
Judiciary by Popular Election? The Case of Mexico
The purpose of this article is to analyse the process of transformation of Mexico’s judicial power system, particularly the way judges have been selected and appointed since the 2024 constitutional amendment. Mexico is a unique country in that it shows both European and American influences in the formation of its judicial power institutions. Additionally, the country is applying a decolonial approach to the achievements of the two previously mentioned influences. How is the judicial power system characterized today, from the perspective of the 2024 amendments, in the context of the broad transformation since the sixteenth century? The main conclusion is that the popular election of the judiciary – the first in the history of modern democracy – is a consequence of historical processes shaping Mexico’s system in a post-colonial perspective.
Keywords: judicial power, Mexico, popular elections, Royal Audience
References
Albert, Richard, Decolonial constitutionalism, 341 Chicago Journal of International Law, Legal Studies Research Paper 2025 (2025).
Arregui Zamorano, Pilar, La Audiencia de México según los visitadores, Siglo XVI y XVII (UNAM 1985).
Cabrera, Luis, History of the Mexican Judiciary, 11(4) Miami Law Quarterly, 439-448 (1957).
Cutter, Charles R., The Legal Culture of Northern New Spain, 1700-1810 (UNM Press 2011).
Cendejas Bueno, José Luis & Sánchez, María Alférez, Francisco de Vitoria sobre justicia, dominio y economía: edición y contexto doctrinal de la cuestión (Universidad Francisco de Vitoria 2020).
Chaires Zaragoza, Jorge, La independencia del poder judicial, XXXVII (11) Boletín Mexicano de Derecho Comparado, nueva serie, 523-545 (2004).
Clavero, Bartolomé, Constitucionalismo y colonialismo en las américas: el paradigma perdido en la historia constitucional, 53 Revista de Historia del Derecho, 23-39 (2017).
Cortés, Hernán, Carta al presidente y oidores del Real Consejo de las Indias, in Escritos sueltos de Hernán Cortés (Imprenta de I. Escalante y Cía 1871).
Decreto por el que se reforman, adicionan y derogan diversas disposiciones de la Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos, en materia de reforma del Poder Judicial. President AMLO, DOF 15.09.2024.
James, Timothy M., Mexico’s Supreme Court: Between Liberal Individual and Revolutionary Social Rights, 1867-1934 (UNM Press 2013).
McNulty, Devin C., Amparo as a Reflection of Mexico’s Evolving Society and Judicial System, 49(3) International Journal of Legal Information, 149-161 (2021).
Merino Acuña, Roger, Theory of Decolonial Constitutionalism: Insights from Latin America, in Indigenous Peoples and the Future of Federalism, 117-141 (Swiffen, A., Nichols, J. eds., Toronto University Press, 2024).
Marinero, Carlos Martín Gómez, Algunas reflexiones en torno al Consejo de la Judicatura Federal en México, 4(8) Revista legislativa de estudios sociales y de opinión pública, 175-206 (2011).
Pantoja Morán, David, La Corte Suprema de Justicia de 1824. Notas para una perspectiva de continuidades y rupturas en la cultura jurídica (UNAM 2013);
Pérez Puente, Leticia, Releer la Copulata de las leyes y provisiones de Indias, XLIII Revista Mexicana de Historia del Derecho, 29-49 (2023).
Pez Hernandez, Carlos Manuel López, Eternal Formalism: About the Judicial Reform in Mexico, 24(12) London Journal of Research in Humanities and Social Sciences, 15-24 (2024).
Ríos Figueroa, Julio, El poder judicial ante el populismo y la erosión democrática. El caso de México, 2018-2021, 198 Revista de Estudios Políticos, 187-217 (2022).
SCJN, Resoluciones del Pleno de la SCJN, https://www.scjn.gob.mx/multimedia/boletin-mensual-resoluciones-del-pleno (1.02.2026 r.).
Valadés, Diego, El sistema presidencial mexicano: Actualidad y perspectivas. 44(130) Boletín mexicano de derecho comparado, 283-307 (2011).
Prof. dr hab. Andrzej Skoczylas
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Dylematy merytorycznego orzekania przez sądy administracyjne (artykuł recenzyjny)
Artykuł jest recenzją książki Dagmary Gut pt. Merytoryczne rozstrzygnięcia sądów administracyjnych jako przejaw ewolucji sądowej ochrony praw człowieka. Recenzowana praca przedstawia koncepcję zakresu władzy sądów administracyjnych do wydawania rozstrzygnięć merytorycznych. Zdaniem autorki kompetencja do wydawania orzeczeń reformatoryjnych stanowi przejaw ewolucji sądowej ochrony praw człowieka. Artykuł zawiera również polemikę dotyczącą zasadności dalszego rozszerzania uprawnień sądów administracyjnych do orzekania merytorycznego. Zdaniem autora jest to obecnie niemożliwe ze względu na art. 184 Konstytucji, który przypisuje sądom funkcję kontrolowania działalności administracji publicznej. Obecnie kompetencje orzecznicze polskich sądów administracyjnych łączą uprawnienia kasatoryjne oraz reformatoryjne.
Słowa kluczowe: sądy administracyjne, postępowanie sądowoadministracyjne, merytoryczne orzekanie przez sądy administracyjne, orzeczenie kasacyjne, efektywność sądowej kontroli administracji publicznej, niewykonanie wyroku sądu
Dilemmas of Substantive Adjudication by Administrative Courts (Review Article)
The paper is a review of Dagmara Gut’s book entitled Merytoryczne rozstrzygnięcia sądów administracyjnych jako przejaw ewolucji sądowej ochrony praw człowieka [Administrative Court’s Determinations on the Merits as a Manifestation of Judicial Evolution of Human Rights Protection]. The reviewed work presents the concept of the scope of power of administrative courts to issue decisions on the merits. According to the author, the competence to issue reformatory decisions is a manifestation of the evolution of judicial protection of human rights. The article includes also a polemic concerning the expediency of further extension of powers of administrative courts to adjudicate on the merits. In my opinion, this is currently impossible due to Article 184 of the Polish Constitution, which assigns to courts the function of reviewing the activity of public administration. Currently, the adjudicating powers of Polish administrative courts combine cassatory (reverse-and-remand) powers and reformatory powers.
Keywords: administrative courts, proceedings before administrative courts, administrative courts adjudicating on the merits, cassatory (reverse and remand) judgment, efficiency of judicial review of public administration, failure to enforce a court judgment
Bibliografia
Adamiak B., Model sądownictwa administracyjnego a funkcje sądownictwa administracyjnego [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego, red. J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz, Lublin 2003
Bogusz M., Problem konstytucyjności przepisu art. 145 § 3 i art. 145a prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Gdańskie Studia Prawnicze 2016, nr 2
Dudek P., Zalewski Ł., Sądy nie wpływają na decyzje organów, Dziennik Gazeta Prawna z 5.09.2017 r., nr 171
Flisek K., Główne modele orzecznictwa sądów administracyjnych, Studia Prawnicze. Rozprawy i Materiały 2018, nr 2
Flisek K., Merytoryczne orzekanie sądów administracyjnych a zasada trójpodziału władz, Przegląd Prawa Publicznego 2018, nr 4
Gut D., Merytoryczne orzekanie polskich sądów administracyjnych – tendencje rozwojowe, Lublin 2018
Gut D., Merytoryczne orzekanie sądów administracyjnych w systemie unijnym (uwagi na tle wyroku TSUE w sprawie Torubarov) [w:] Kierunki rozwoju jurysdykcji administracyjnej, red. M. Kruś, L. Staniszewska, M. Szewczyk, Warszawa 2022
Gut D., Merytoryczne orzekanie polskich sądów administracyjnych w świetle Konstytucji RP [w:] Aktualne problemy sądowej kontroli administracji publicznej, red. W. Piątek, Warszawa 2019
Gut D., Merytoryczne rozstrzygnięcia sądów administracyjnych jako przejaw ewolucji sądowej ochrony praw człowieka, Warszawa 2024
Gut D., Zakres uprawnień merytorycznego orzekania przez sądy administracyjne w sprawach skarg na bezczynność i przewlekłość (uwagi na tle orzecznictwa), PiP 2023, nr 5
Hauser R., Wstępne założenia nowelizacji ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PiP 2013, nr 2
Hauser R., Masternak-Kubiak M., Sądowa kontrola legalności działalności administracji [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 2, Konstytucyjne podstawy funkcjonowania administracji publicznej, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2012
Hyżorek A., Prawo do sądu a uzasadnianie orzeczeń sądowych – studium konstytucyjnoprawne, Warszawa 2024
Jakimowicz W., O tzw. merytorycznych kompetencjach orzeczniczych sądów administracyjnych określonych w art. 145a § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Casus 2017, nr 2
Jansen S., The Dutch Administrative Loop under Scrutiny: How the Dutch (Do Not) Deal With Fundamental Procedural Rights, Maastricht Working Papers Faculty of Law 2017, nr 3
Jansen S. [w:] Judicial Lawmaking and Administrative Law, red. F. Stroink, E. van der Linden, Antwerpen–Oxford 2005
Kamiński M., Typy kompetencji merytorycznych właściwych i merytoryczno-reformatoryjnych [w:] Kierunki rozwoju jurysdykcji administracyjnej, red. M. Kruś, L. Staniszewska, M. Szewczyk, Warszawa 2022
Kamiński M. [w:] System Prawa Sądownictwa Administracyjnego, t. 2, Zakres podmiotowy i przedmiotowy postępowania sądowoadministracyjnego, red. G. Łaszczyca, W. Piątek, Warszawa 2025
Kłopocka-Jasińska M., Konstytucyjny model ochrony sądowej w sprawach administracyjnych, Wrocław 2024
Kmieciak Z., Efektywność ochrony udzielanej przez sądy administracyjne [w:] Polskie sądownictwo administracyjne – zarys systemu, red. Z. Kmieciak, Warszawa 2015
Kmieciak Z., Efektywność sądowej kontroli administracji publicznej, PiP 2010, nr 11
Kmieciak Z., Merytoryczne orzekanie przez sądy administracyjne w świetle konstytucyjnej zasady podziału władz, Przegląd Legislacyjny 2015, nr 2
Kmieciak Z., O merytorycznym orzekaniu przez sądy administracyjne raz jeszcze, Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa 2015, nr 4
Kmieciak Z., Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne a prawo europejskie, Warszawa 2010
Kosicki T., Rec.: Dagmara Gut, Merytoryczne orzekanie polskich sądów administracyjnych – tendencje rozwojowe, Lublin 2018, Studia Iuridica Lublinensia 2020, nr 1
Langrod S., Kontrola administracji, Warszawa–Kraków 1929
Olechowski T., Zwischen Kassation und Reformation. Zur Geschichte der verwaltungsgerichtlichen Entscheidungsbefugnis, Österreichische Juristen-Zeitung 1999, nr 16
Pabel K., Kognitionsbefugnis der Verwaltungsgerichte und des Bundesfinanzgerichts [w:] Grundfragen der Verwaltungs- und Finanzgerichtsbarkeit, red. M. Holoubek, M. Lang, Wien 2017
Paśnik J., O niektórych aspektach nowelizacji prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Przegląd Prawa Publicznego 2016, nr 2
Piątek W., Nowe kompetencje do merytorycznego orzekania przez sądy administracyjne, PiP 2017, nr 1
Piątek W., Skoczylas A., Kasacyjny czy merytoryczny model orzekania – kwestia zmiany modelu sądowej kontroli administracji, PiP 2019, nr 1
Pietrasz P., Merytoryczne orzekanie przez sądy administracyjne a sytuacja prawna jednostki w prawie podatkowym – wybrane problemy, Forum Prawnicze 2021, nr 5
Pietrasz P., Reformacyjne orzekanie przez wojewódzkie sądy administracyjne w przypadku sądowej kontroli decyzji i postanowień – uwagi de lege ferenda [w:] Z zagadnień prawa rolnego, cywilnego i samorządu terytorialnego. Księga jubileuszowa Profesora Stanisława Prutisa, red. J. Bieluk, A. Doliwa, A. Malarewicz-Jakubów, T. Mróz, Białystok 2012
Sanetra W., Kilka uwag o uzasadnieniach orzeczeń Sądu Najwyższego, Przegląd Sądowy 2002, nr 9
Skoczylas A., Ile instancji w sądownictwie administracyjnym?, PiP 2025, nr 1
Szafrańska W., Uprawnienia kondemnacyjne polskich sądów administracyjnych [w:] Kierunki rozwoju jurysdykcji administracyjnej, red. M. Kruś, L. Staniszewska, M. Szewczyk, Warszawa 2022
Szuster S., Koncepcja merytorycznych kompetencji orzeczniczych sądów administracyjnych, rozprawa doktorska, WPiA UJ, Kraków 2009, niepubl.
Walter R., Kassatorische oder reformatorische Entscheidung? [w:] Die Entwicklung der österreichischen Verwaltungsgerichtsbarkeit, Festschrift zum 100 jährigen Bestehen des österreichischen Verwaltungsgerichtshofes, red. F. Lehne, E. Loebenstein, B. Schimetschek, Wien–New York 1976
Wiącek M. [w:] Konstytucja RP, t. 2, Komentarz. Art. 87–243, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016
Ziemski K., Dziesięć lat funkcjonowania p.p.s.a. Czas na zmiany? [w:] Przyszłość sądownictwa administracyjnego w Polsce z uwzględnieniem tendencji europejskich, red. I. Lipowicz, Z. Kmieciak, Warszawa 2012
Prof. dr hab. Zbigniew Kmieciak
Uniwersytet Łódzki
Kompetencje, prerogatywy czy kompetencje prerogatywne prezydenta? (w odpowiedzi na artykuł prof. Marcina Kamińskiego)
Operowanie pojęciem prerogatyw prezydenckich jest w Polsce przedmiotem poważnych kontrowersji. Artykuł zawiera polemikę wywołaną propozycją włączenia do terminologii prawniczej pojęcia „kompetencje prerogatywne”. W zaproponowanym ujęciu są one szczególnym rodzajem kompetencji Prezydenta. Pojęcia tego nie należy utożsamiać z królewskimi, „świętymi” prerogatywami. Ma ono znaczenie historyczne i nie oddaje sensu kompetencji prerogatywnych w rozumieniu polskiej konstytucji. Wskazana propozycja terminologiczna autorstwa M. Kamińskiego jest zabiegiem zmierzającym do uporządkowania dotychczasowych ustaleń nauki prawa.
Słowa kluczowe: Prezydent RP, prerogatywy, kompetencje prerogatywne, władza dyskrecjonalna, Konstytucja
Competences, Prerogatives, or Prerogative Competences of the President? (in Response to Professor Marcin Kamiński’s Article)
The use of the concept of presidential prerogatives is the subject of serious controversy in Poland. The article presents a polemic engendered by the proposal to include a concept of ‘prerogative competences’ in legal terminology. In the proposed approach, they are a special kind of presidential competences. This concept should not be identified with royal or ‘sacred’ prerogatives. It only is of historical importance and it does not convey the sense of prerogative competences within the meaning of the Polish constitution. The abovementioned terminological proposal made by Marcin Kamiński is an intervention aimed at systematizing the findings made in legal science so far.
Keywords: President of the Republic of Poland, prerogatives, prerogative competences, discretionary power, Constitution
Bibliografia
Biernat S., Dwa Trybunały o kompetencji („prerogatywie”) Prezydenta do powoływania sędziów, PiP 2024, nr 12
Borkowski J., Adamiak B. [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2019
Carroll A., Constitutional and Administrative Law, Harlow 2011
Czarny P. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Czarny, M. Florczak-Wątor, B. Naleziński, P. Radziewicz, P. Tuleja, Warszawa 2019
Dudek M., Prerogatywy władzy – zapomniane pojęcie języka prawniczego czy figura retoryczna? (artykuł sprawozdawczy), PiP 2024, nr 11
Frändberg Å., From Rechtsstaat to Universal Law-State, Heidelberg–New York–Dordrecht–London–Cham 2014
Iserzon E. [w:] E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz (teksty, wzory i formularze), Warszawa 1970
Jagielski J., W sprawie pozycji Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w systemie administracji publicznej i wykonywania funkcji administracji [w:] Ius est ars boni et aequi. Studia ofiarowane Profesorowi Romanowi Hauserowi Sędziemu Naczelnego Sądu Administracyjnego, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2021 (numer specjalny)
Jajdelski W., Prerogatywy królewskie w Zjednoczonym Królestwie, PiP 2024, nr 11
Kamiński M., Granice konstytucyjne instytucji kontrasygnaty aktów urzędowych Prezydenta RP, Przegląd Sejmowy 2023, nr 5
Kamiński M., O tzw. kompetencjach prerogatywnych Prezydenta RP. Rozważania polemiczno-recenzyjne na tle prawnoporównawczym, PiP 2025, nr 9
Kappes A., Prerogatywa prezydencka – magiczna moc czy sprzeczność z Konstytucją?, PiP 2024, nr 12
Kersten J., O prerogatywach. Rozwój w niemieckim prawie konstytucyjnym, PiP 2024, nr 11
Kędziora R., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017
Kmieciak Z., Koncepcja władzy prerogatywnej prezydenta a przywracanie praworządności, PiP 2024, nr 11
Kmieciak Z., O pojęciu tzw. prerogatyw prezydenckich raz jeszcze, PiP 2024, nr 1
Kmieciak Z., Prezydent RP jako organ administrujący a pojęcie jego prerogatyw, PiP 2023, nr 7
Kmieciak Z. [w:] Z. Kmieciak, J. Wegner, M. Wojtuń, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2023
Łaszczyca G., Postanowienie administracyjne w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2011
Łętowska E., Fałszywa etykieta, Rzeczpospolita z 11.04.2023 r., dodatek „Prawo”
Łętowska E., Po pierwszej lekturze wyroku Tuleya przeciw Polsce, Europejski Przegląd Sądowy 2023, nr 10
Łętowska E., Prerogatywa prezydencka jako przedmiot dyskursu prawniczego, PiP 2024, nr 12
Mastermann R., The Separation of Powers in the Contemporary Constitution. Judicial Competence and Independence in the United Kingdom, Cambridge 2011
Matczak M., Kompetencja w prawie administracyjnym [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 1, Instytucje prawa administracyjnego, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2010
Tuleja P., Prerogatywa – pojęcie zastane konieczne dla wykładni Konstytucji?, PiP 2024, nr 12
Wróbel A. [w:] A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018
Wyrzykowski M., Ziółkowski M., O prerogatywach prezydenckich, czyli delegitymizacji przez uzurpację (polskie doświadczenia), PiP 2024, nr 12
Zajadło J., Prerogatywa – ani zapomniane pojęcie języka prawniczego, ani figura retoryczna, PiP 2024, nr 12
Zimmermann J., Aksjomaty prawa administracyjnego, Warszawa 2013
Wspomnienia – Jerzy Rajski (Adam Brzozowski)
Sprawozdanie – Constitution and Citizenship Day Summit 2025 (Międzynarodowa konferencja naukowa, 16.09.2025 r., Nowy Jork) (Aneta Łazarska)
Prof. dr hab. Bartosz Rakoczy
Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu
Pojęcie urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych oraz przyłącza wodociągowego i kanalizacyjnego. Glosa do wyroku SN z 17.05.2023 r., II NSKP 27/23
Glosowany wyrok Sądu Najwyższego stanowi ważną wypowiedź judykatury w sprawach dotyczących problematyki urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych oraz przyłącza wodociągowego i kanalizacyjnego. Należy odnieść się krytycznie do większości poglądów Sądu Najwyższego, a w szczególności, że fizyczne połączenie przyłącza z siecią powoduje ten skutek, iż przyłączony odcinek staje się siecią, albowiem przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne weszło w jego posiadanie. Wadliwe jest stanowisko, z którego wynika, że posiadanie poszczególnych elementów infrastruktury przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne wiąże się z tym, iż za pomocą tych elementów owo przedsiębiorstwo dostarcza wodę lub odbiera ścieki. Chcąc być konsekwentnym w tej argumentacji, Sąd Najwyższy musiałby przyjąć, że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma również kran, baterię i wlewkę do zlewu, albowiem za pomocą dwóch pierwszych elementów dostarczana jest woda, a za pomocą wlewki odbierane są ścieki. Utożsamiając połączenie fizyczne przyłącza z siecią i uznając je za przeniesienie władania rzeczą, Sąd Najwyższy całkowicie pominął kwestię przejścia woli posiadania. Wprawdzie zauważył, że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne na podstawie art. 19 ustawy z 7.06.2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków dokonuje odbioru przyłącz, niemniej jest to czynność wykonywana w sferze publicznej, której w żadnym razie nie można utożsamiać z wolą posiadania. Odbiór przyłącza jest jedynie stwierdzeniem, że zostało ono wykonane zgodnie z uprzednio wydanymi warunkami przyłączenia nieruchomości do sieci.
Słowa kluczowe: urządzenie przesyłowe, sieć wodociągowa, sieć kanalizacyjna, posiadanie, posiadanie sieci, przejście posiadania, przyłącze
The Notion of Water Supply and Sewage Disposal Facilities and Service Connections Commentary on the Supreme Court’s Judgment of 17 May 2023, II NSKP 27/23
The author comments on an important judgment of the Supreme Court concerning water supply and sewage disposal facilities and service connections. The majority of the Supreme Court’s views in it should be assessed critically; in particular the view that a physical linking of the service connection with the network has the effect of making the connected section part of the network, as it begins to be in the possession of the water and sewerage company. The view whereby the water and sewage company’s possession of individual elements of the infrastructure results from the fact that said company uses them to supply water or collect sewage is mistaken. If the Supreme Court were to be consistent in this argumentation, it would have to assume that a water and sewerage company also possesses the faucet, mixer tap, and drain of the kitchen sink, because the first two are used to supply water, while the drain serves to collect wastewater. By identifying the physical linking of the service connection with the network and by considering it as a transfer of control over the thing, the Supreme Court completely neglected the ‘transfer’ of the will to possess the thing. While the Court did observe that the water and sewerage company, under Article 19 of the Act of 7 June 2001 on Collective Supply of Water and Collective Sewage Disposal, commissions the service connections for use, we should recall that this act is done in the public sphere and by no means can it be considered the same as the will to possess them. Commissioning of the service connection for use is only a recognition that it has been assembled consistently with the previously issued conditions for connection of the real property to the network.
Keywords: transmission facilities, water supply network, sewage disposal network, possession, possession of network, transfer of possession, service connection
Bibliografia
Bieniek G., Urządzenia przesyłowe. Problematyka prawna, Warszawa 2008
Danilo D., Lambertini R., Instituzioni di Diritto Romano, Simone 2006
Kolańczyk K., Prawo rzymskie, Warszawa 2021
Matusik G., Własność urządzeń przesyłowych a prawa do gruntu, Warszawa 2013
Michalski P. [w:] Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Komentarz, red. P. Michalski, Warszawa 2022
Palarz H., Przyłącza wodociągowe i kanalizacyjne. Problemy prawne, Warszawa 2022
Palarz H., Przyłączenie do sieci wodociągowo-kanalizacyjnej, Warszawa 2015
Rakoczy B., Publicznoprawne obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków [w:] Administrowanie i zarządzanie w sektorze publicznym. Teoria i praktyka, red. T. Bojar-Fijałkowski, Bydgoszcz 2019
Rakoczy B., Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2017 roku sygn. akt III SZP 2/16 w praktyce przedsiębiorstw Wodociągowo-Kanalizacyjnych, Bydgoszcz 2018
Rakoczy B., Znaczenie posiadania w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, Samorząd Terytorialny 2012, nr 12
Stelmachowski A., Istota i funkcje posiadania, Warszawa 1958