O stosowaniu Konstytucji w niekonstytucyjnym otoczeniu, jak uniknąć naruszania rządów prawa w procesie przywracania rządów prawa
Prof. dr hab. Marek Safjan
Uniwersytet Warszawski
O stosowaniu Konstytucji w niekonstytucyjnym otoczeniu, jak uniknąć naruszania rządów prawa w procesie przywracania rządów prawa
Mówiąc o „upadku rządów prawa”, konieczne jest ustalenie poprzez definicje jego odrębności od „kryzysu rządów prawa”. O ile w tej pierwszej sytuacji dochodzi do całkowitej deformacji instytucji państwa prawa, której odwrócenie może nastąpić jedynie przez „rewolucję”, o tyle w drugiej, mowa jest o zdeformowanych mechanizmach, które mogą jeszcze podlegać naprawie, przy zastosowaniu odpowiednich środków systemowych. Polska znajdująca się w sytuacji głębokiego strukturalnego kryzysu rządów prawa stanęła po wyborach w 2023 roku przed koniecznością dokonania wyboru pomiędzy dwiema drogami postepowania – albo podążania drogą ściśle legalistyczną, albo drogą, która może być określona jako droga kontrolowanej rewolucji, w której zasadnicze znaczenie mieć będzie odwołanie się do pierwszeństwa zastosowania norm konstytucyjnych oraz prawa europejskiego. Podjęta jest też próba odpowiedzi, jak należy w tych warunkach rozumieć koncepcję tzw. demokracji walczącej.
Słowa kluczowe: demokracja, konstytucja, rządy prawa, praworządność, zasady i wartości konstytucyjne, pierwszeństwo prawa europejskiego, demokracja walcząca, kontrolowana rewolucja
On Applying the Constitution in an Unconstitutional Environment, or How to Avoid Violating the Rule of Law While Restoring the Rule of Law
In this article the author makes a distinction between the concept of ’collapse of the rule of law’ and the concept of a ’crisis of the rule of law’. In the former scenario, the institutions of a rule-of-law state undergo total deformation, reversible only through ‘revolutionary’ means. In contrast, the latter scenario involves distorted mechanisms which can still be repaired through appropriate systemic interventions. After the 2023 election, Poland, currently experiencing a profound structural crisis of the rule of law, faced a choice between two distinct paths: either strictly adhering to legalistic procedures or pursuing what may be described as a path of controlled revolution. In the latter approach, invoking the primacy of constitutional norms and European law play a pivotal role. This analysis also attempts to clarify how, under these conditions, the concept of so-called militant democracy should be understood.
Keywords: democracy, constitution, rule of law, constitutional principles and values, primacy of European law, militant democracy, controlled revolution
Bibliografia
Barcz J., Grzelak A., Szyndlauer R. (red.), Problem praworządności w Polsce w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE (2018–2020), Warszawa 2021
Bień-Kacała A., Jackiewicz A., Militant Democracy – demokracja, która sama się broni?, PiP 2017, nr 8
Bobek M., What role for Courts in Transforming a society? A Central European Cautionary Tale [w:] Transition 2.0. Re-establishing Constitutional Democracy in an EU – Member State, Baden-Baden 2023
von Bogdandy A., Ioannidis M., Systemic deficiency in the rule of Law: What is done, what has been done, what can be done, Common Market Law Review 2024, nr 51
Dąbek K., Zmiany w polskim sądownictwie w latach 2016–2021, PiP 2022, nr 3
Gardner J.A., Active Judicial Governance, New England Law Review 2018, nr 51
Granat M., Kryzys obowiązywania Konstytucji RP, PiP 2023, nr 9
Jakab A., How to Return from a Hybrid Regime into a Constitutional Democracy. Hypothetical Constitutional Scenarios for Hungary and a Few Potential Lessons for Poland, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4655974 (dostęp: 8.12.2025 r.)
Kmieciak Z., Militant Democracy – problem recepcji doktryny Karla Loewensteina, PiP 2025, nr 6
Kmieciak Z., Regres czy przejściowy kryzys państwa prawnego?, PiP 2024, nr 10
Lacchi C., Multilevel Judicial protection in the EU and preliminary references, Common Market Law Review 2016, nr 53
Lenaerts K., Gutiérrez-Fons J.A., Metody wykładni Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Warszawa 2024
Loewenstein K., Militant democracy and Fundamental Rights, The American Political Science Review 1937, vol. 31, nr 3
Łętowska E., Defending the Judiciary Strategies of Resistance in Poland’s Judiciary, Verfassungsblog, 27.09.2022 r.
Mazur D., Sąd nad sądownictwem, czyli polski wymiar sprawiedliwości przed trybunałami europejskimi, Prawo Europejskie w Praktyce 2018, nr 9–10
Pech L., Wachowiec P., Mazur D., Poland’s Rule of Law. Breakdown: A Five-Year Assessment of EU’s (In)Action, Hague Journal on the Rule of Law 2021, t. 13
Pietrzykowski T., Polski kryzys konstytucyjny oczami pozytywisty prawniczego, PiP 2022, nr 3
Radziewicz P., Kryzys konstytucyjny i paradygmatyczna zmiana konstytucji, PiP 2020, nr 10
Sadurski W., Anti-Constitutional Transformation in Poland: Dimensions, Sources, and Prospects, Osteuropa Recht 2018, nr 4
Sadurski W., Poland’s Constitutional Breakdown, Oxford University Press 2019
Safjan M., La nature et les conséquences de la crise constitutionnelle en Pologne [w:] Justice constitutionnelle et transition démocratique, red. J.-P. Massias, Paris 2019
Safjan M., Rządy prawa a przyszłość Europy, Europejski Przegląd Sądowy 2019, nr 8
Safjan M., Swyton L., General Report: The Revival of the Rule of Law Issue [w:] The Revival of the Rule of Law Issue, red. M. Safjan, Cambridge-Antwerp-Chicago 2024
Safjan M., The Significance and Decisive Advantages of a Functional Approach [w:] On the Relation between the EU Charter of Fundamental Rights and National Fundamental Rights, red. A. Heger, M. Malk, Springer 2024
Safjan M., Uchwała Sądu Najwyższego z 24 września jest doskonałym przykładem transpozycji orzeczenia europejskiego, Rzeczpospolita z 4.10.2025 r.
Sajó A., Militant Rule of Law and Not So Bad Law, Verfassungsblog, 20.12.2023 r.
Scott J., Sturm S., Courts as Catalysts: Re-thinking the Judicial Role in New Governance, Columbia Journal of European Law 2007, vol. 13
Skrzydłowska-Kalukin K., Ejchart-Dubois M. (red. merytoryczna), Kryzys praworządności. Historia zmian w sądach po 2015 roku, Kultura Liberalna 2021, nr 48(683)
Sweet A.S., Judicialization and the Construction of Governance, International Law Journal 1999
Tuleja P., Geneza, rozwój i upadek sądownictwa konstytucyjnego w Polsce, PiP 2022, nr 10
Tuleja P., Krzemiński M., Naleziński B., Pach M., Opinia o zgodności z Konstytucją projektów ustaw: Prawo o ustroju sądów powszechnych, o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz o uregulowaniu skutków uchwał KRS przygotowanych przez Stowarzyszenie Sędziów Polskich Iustitia, Iustitia 2024, nr 1–2
Wyrzykowski M., „Wrogie przejęcie” porządku konstytucyjnego, Monitor Konstytucyjny blog
Wyrzykowski M., Experiencing the Unimaginable: The Collapse of the Rule of Law in Poland, Hague Journal on the Rule of Law 2019, t. 11, nr 2–3
Wyrzykowski M., Rule of Law: European Commission versus Poland [w:] Liability of Member States for the Violation of Fundamental Values of the European Union, red. A. Hatje, L. Tichý, Europarecht, Beiheft 1, Baden-Baden 2018
Wyrzykowski M., Trwa wojna przeciw konstytucji, Kultura Liberalna 2021, nr 9(634)
Prof. dr hab. Karolina Wierczyńska
Instytut Nauk Prawnych PAN
Nakazy aresztowania wydane przez Międzynarodowy Trybunał Karny i strategie państw mające prowadzić do niewykonania ich zobowiązań wynikających ze Statutu Rzymskiego
Od czasu wydania przez Międzynarodowy Trybunał Karny nakazu aresztowania wobec urzędującego prezydenta Federacji Rosyjskiej Władimira Putina szczególnie intensywnie toczy się dyskusja dotycząca zobowiązań państw w świetle postanowień Statutu Rzymskiego dotyczących wydania sprawców zbrodni do trybunału. Chodzi w szczególności o kontrowersje związane z immunitetem funkcjonariuszy państwa i przekonaniem niektórych państw o jego nadrzędnym charakterze, wbrew postanowieniom Statutu, jak i zakresem współpracy państw z Trybunałem. W artykule wskazane zostaną różne strategie przyjmowane przez państwa służące unikaniu współpracy z Trybunałem a zatem mające uwolnić państwa od obowiązku wspierania międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości. Celem artykułu jest analiza tych strategii oraz ocena, jaki mają one wpływ na funkcjonowanie MTK. Z jednej strony brak współpracy państw z trybunałem może mieć bardzo negatywny wpływ na postrzeganie trybunału jako skutecznej instytucji. Z drugiej - jego konsekwentne polityki i adekwatne, i koherentne reakcje w stosunku do niewspółpracujących państw ukażą go jako instytucję może nieefektywną w sensie pełnego egzekwowania prawa, ale niezwykle istotną z punktu widzenia ewolucji międzynarodowego prawa karnego. Nawet działając na "niskich obrotach", MTK utrwala normy prawne, buduje precedensy i kształtuje świadomość prawną na poziomie globalnym. Każda aktywność MTK, nawet bardzo ograniczona, przyczynia się do adaptacji i ewolucji systemu prawnego. Krytyka, choć nieunikniona, staje się cennym źródłem informacji zwrotnej, umożliwiającym instytucji dostosowanie się do zmieniających się realiów i wzmocnienie swojej legitymacji w dłuższej perspektywie.
Słowa kluczowe: Międzynarodowy Trybunał Karny, zasada komplementarności, zbrodnie międzynarodowe, nakaz aresztowania
Arrest Warrants Issued by the International Criminal Court and States’ Strategies Aimed at Avoiding the Performance of Their Obligations Under the Rome Statute
Since the International Criminal Court issued an arrest warrant for the current president of the Russian Federation, Vladimir Putin, there have been particularly heated discussions about states’ obligations in the light of provisions of the Rome Statute on surrendering perpetrators of core crimes to the ICC. This concerns in particular controversies surrounding immunity for state officials and the belief – harboured by some states – about such immunity taking precedence, in contravention of the Statute, as well as controversies surrounding the scope of states’ cooperation with the ICC. The article indicates different strategies adopted by states with the aim of avoiding cooperation with the Court, while trying to free themselves from the duty to support international justice institutions. The aim of this article is to analyse these strategies and assess how they impact the functioning of the ICC. On the one hand, when states refuse to cooperate with the Court, this may adversely affect its perception as an efficient institution. Yet, on the other hand, its consistent policies and its adequate and coherent responses to uncooperative states paint a picture of an institution which may not be efficient in the sense of full enforcement of law, but very important from the point of view of how international criminal law evolves. Even while working „in low gear”, the ICC consolidates legal norms, builds precedents and shapes legal awareness at global level. Any activity of the ICC, even if seriously limited, contributes to the adaptation and evolution of the legal system. Though inevitable, criticism becomes a valuable source of feedback, enabling the institution to adapt to the changing reality and strengthen its legitimacy in the long run.
Keywords: International Criminal Court, principle of complementarity, international crimes, arrest warrant
Bibliografia
Akande D., International Law Immunities and the International Criminal Court, American Journal of International Law 2004, nr 3
Akande D., Shah S., Immunities of State Officials, International Crimes, and Foreign Domestic Courts, European Journal of International Law 2011, nr 4
Cassese A., When May Senior State Officials Be Tried for International Crimes? Some Comments on the Congo v. Belgium Case, European Journal of International Law 2002, nr 4
Epik A., No Functional Immunity for Crimes under International Law before Foreign Domestic Courts: An Unequivocal Message from the German Federal Court of Justice, Journal of International Criminal Justice 2021, nr 5, vol. 19
Grzebyk P., Odpowiedzialność karna za zbrodnię agresji, Warszawa 2010
Grzebyk P., Krzan B., Wierczyńska K., Polski Dorobek w Zakresie Międzynarodowego Prawa Karnego w Latach 1918–2018, Warszawa 2023
Grzebyk P., Wierczyńska K., Współpraca międzynarodowych trybunałów karnych z państwami w świetle ostatnich decyzji trybunałów [w:] Międzynarodowe i europejskie prawo karne – osiągnięcia, kierunki rozwoju, wyzwania, red. J. Nowakowska-Małusecka, I. Topa, Katowice 2015
Kress C. [w:] Rome Statute of the International Criminal Court. Article-by Article Commentary, red. K. Ambos, Beck, Hart, Nomos, 2022
Kuczyńska H., Wierczyńska K., Head of State Immunity in Triangular Relations. The Case of Al-Bashir Before The ICC, Czech Yearbook of Public & Private International Law 2019, vol. 10
Lipovský M., What Is „A Certain International Criminal Court” and Does the Choice of A Fully International or Internationalized (Hybrid) Court/Chambers Matter for The Crime of Aggression Committed Against Ukraine?, Polish Yearbook of International Law 2023, vol. 43
Meloni Ch., Italy, Libya, and the Failure of State Cooperation with the International Criminal Court in the Elmasry Arrest Case, 30.01.2025, https://www.justsecurity.org/107175/italy-libya-icc-cooperation-elmasry-arrest/ (dostęp: 17.03.2025 r.)
O’Keefe R., International Criminal Law, Oxford 2015
Shi X., Diplomatic Immunity Ratione Materiae and Crimes in International Law, Nordic Journal of International Law 2021, nr 90
Wierczyńska K., Immunitet urzędującej głowy państwa – kilka uwag na marginesie spraw toczących się przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym [w:] Ewolucja immunitetów mających swoje źródło w prawie międzynarodowym, red. I. Skomerska-Muchowska, Łódź 2014
Wierczyńska K., Illegality of Sanctions (or Coercive Measures) Against the International Criminal Court [w:] International Sanctions and Human Rights, red. P. Sturma, Springer 2024
Prof. dr hab. Marek Dobrowolski
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II
Zmiana daty głosowania w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej – zagadnienia teoretycznoprawne
Specyficzny przebieg wyborów prezydenckich w 2020 r., które odbyły się w czasie pandemii, doprowadził do zmiany terminu głosowania, jednak nastąpiło to z naruszeniem przepisów Konstytucji RP. Jednak polski system prawny od dawna posiada rozwiązania, których zastosowanie może doprowadzić do zgodnego z Konstytucją przesunięcia terminu wyborów prezydenckich. Jednym z nich jest instytucja stanu nadzwyczajnego, a drugim przepisy Kodeksu wyborczego określające konsekwencje niewystarczającej liczby kandydatów zgłaszających się na urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Przedmiotem niniejszego artykułu jest analiza zmiany terminu głosowania w wyborach prezydenckich wynikającej z zastosowania wskazanych rozwiązań prawnych, w tym określenie warunków i skutków przesunięcia terminu głosowania w wyniku zastosowania każdego z nich oraz wskazanie rozważań de lege ferenda.
Słowa kluczowe: wybory Prezydenta RP, zmiana daty głosowania, wybory po zakończeniu stanu nadzwyczajnego, brak kandydatów w wyborach
Changing the Date of the Presidential Election in Poland: Theory of Law Issues
The peculiar course of the 2020 presidential election, which took place during the pandemic, led to a change in the voting date, which was done in violation of the provisions of the Polish Constitution. However, the Polish legal system has long had solutions in place that can be used to postpone the presidential election in a manner consistent with the Constitution. One of them is the institution of extraordinary measures, and the other is the provisions of the Electoral Code specifying the consequences of an insufficient number of candidates running for the office of President of the Republic of Poland. The subject of this article is an analysis of the change in the voting date in the presidential election that would result from the application of the above legal solutions, including the determination of the conditions for and consequences of postponing the voting date as a result of the application of each of them, as well as reflections about the desired legislative amendments.
Keywords: election of the President of the Republic of Poland, change of the voting date, election after the end of extraordinary measures, lack of election candidates
Bibliografia
Dobrowolski M., Wybory prezydenckie w czasie pandemii, Przegląd Sejmowy 2022, nr 6
Dobrowolski M., Wyznaczenie drugiego terminu głosowania w wyborach prezydenckich 2020 r. – dylematy prawne i propozycje de lege ferenda, Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2024, nr 6
Dudek D., Autorytet Prezydenta a Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Lublin 2013
Dudek D., Ekspertyza prawna w sprawie Uchwały nr 129/2020 Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 10 maja 2020 r., Przegląd Sejmowy 2021, nr 2
Eckhardt K., Konstytucyjny zakaz przeprowadzania wyborów w czasie trwania stanu nadzwyczajnego – kilka wątpliwości, Gdańskie Studnia Prawnicze 2014, nr 1
Florczak-Wątor M., Konstytucyjna regulacja stanów nadzwyczajnych w świetle dotychczasowej praktyki jej (nie)stosowania, PiP 2022, nr 10
Kozanecki P., Mija 10 lat od wielkiej powodzi 2010, Onet.pl, 21.05.2020 r.
Patyra S., Opinia prawna sporządzona w związku z rozpatrywaniem przez Senat Rzeczypospolitej Polskiej uchwalonej przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustawy z dnia 12 maja 2020 r. o szczególnych zasadach organizacji wyborów powszechnych na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zarządzanych w 2020 r. z możliwością głosowania korespondencyjnego (druk senacki nr 118). Opinie i ekspertyzy, OE-298, Warszawa 2020
Pyrzyńska A., Problematyka terminów w wyborach Prezydenta RP zarządzonych postanowieniem Marszałka Sejmu z 3 czerwca 2020 roku, Forum Prawnicze 2022, nr 4
Pyrzyńska A., Warunki rejestracji kandydata na Prezydenta RP w wyborach zarządzonych na 28.06.2020 r. (uwagi na tle postanowienia SN z 12.06.2020 r.), PiP 2021, nr 12
Radwan A., Konfrontacja czy kompromis? Scenariusze decyzji dot. wyborów prezydenckich w cieniu pandemii COVID-19, Kraków 2020
Rakowski M., Rakowska-Trela A., Stan nadzwyczajny skomplikowałby wybory prezydenckie, Prawo.pl, 21.03.2020 r.
Skotnicki K., Opinia na temat skutków prawnych wprowadzenia stanu klęski żywiołowej, Zeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu 2010, nr 3
Szczurowski B. [w:] Konstytucja RP, t. 2, Komentarz. Art. 87–243, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016
Szmyt A., Opinia na temat skutków prawnych wprowadzenia stanu klęski żywiołowej na części terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 232 Konstytucji) dla procedury wyborczej uruchomionej postanowieniem Marszałka Sejmu o zarządzeniu wyborów po opróżnieniu urzędu Prezydenta RP (art. 128 ust. 2 Konstytucji), Zeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu 2010, nr 3
Trudnowski P., Czy i jak przełożyć wybory? Proponujemy stan nadzwyczajny po 27 marca i zawieszenie broni w wojnie o sądy, https://klubjagiellonski.pl/2020/03/18/czy-i-jak-przelozyc-wybory-proponujemy-stan-nadzwyczajny-po-27-marca-i-zawieszenie-broni-w-wojnie-o-sady/ (dostęp: 10.09.2025 r.)
Trudnowski P., Stan klęski. Cztery argumenty, których nie widzą fetyszyści, https://publicystyka.ngo.pl/stan-kleski-cztery-argumenty-ktorych-nie-widza-fetyszysci-felieton-trudnowskiego (dostęp: 24.01.2025 r.)
Prof. dr hab. Zbigniew Banaszczyk
Uniwersytet Warszawski
Sądowy oraz pozasądowy model naprawienia uszczerbków majątkowych i niemajątkowych wyrządzonych pacjentom w ramach opieki zdrowotnej przez lekarzy oraz inne podmioty lecznicze
Celem niniejszego artykułu jest ocena niektórych relacji zachodzących pomiędzy przepisami Kodeksu cywilnego (KC) i Kodeksu postępowania cywilnego (KPC) regulującymi sądowy tryb dochodzenia przez pacjentów roszczeń odszkodowawczych a przepisami ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta z dnia z dnia 6 listopada 2008 r. (, tj. z dnia 2 kwietnia 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 581 - PrPacjRPPU) kształtującymi tryb pozasądowego dochodzenia roszczeń o świadczenia określone obecnie przez tę ustawę jako „świadczenia kompensacyjne” (art. 67s ustawy) znaczenia i zakresu użytego w tym przepisie terminu, a w tym kontekście także ocena całego uregulowania zawartego w rozdziale 13b powołanej ustawy.
Słowa kluczowe: zdarzenie medyczne, świadczenie kompensacyjne, Rzecznik Praw Pacjenta, postępowanie pozasądowe (administracyjne), decyzja administracyjna w sprawie świadczenia kompensacyjnego, osoba uprawniona
Judicial and Extrajudicial Model of Compensating for Economic Loss and Non-Economic Harm Caused to Patients in the Course of Healthcare Provision by Doctors and Other Medical Entities
This article evaluates certain relationships between provisions of the Civil Code and the Code of Civil Procedure that regulate the judicial procedure whereby patients pursue claims for damages and the provisions of the Act of 6 November 2008 on Patient’s Rights and the Patient Ombudsman that regulate the extrajudicial procedure of pursuing claims for the benefits referred to in the latter Act as ‘compensatory benefits’ (Article 67s of the Act), the meaning and scope of the term used in this provision, and – in this context – also the entire regulation contained in Chapter 13b of the Act.
Keywords: medical incident, compensatory benefit, Patient Ombudsman, (administrative) judicial proceedings, administrative decision on compensatory benefit, eligible person
Bibliografia
Bagińska E. [w:] Zobowiązania, t. 2, Część ogólna. Komentarz, red. P. Machnikowski, Warszawa 2024
Bagińska E., Parchomiuk J. [w:] System Prawa Administracyjnego, red. nacz. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, t. 12, Odpowiedzialność odszkodowawcza w administracji, Warszawa 2016
Banaszczyk Z., Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej, Warszawa 2015
Banaszczyk Z. [w:] Kodeks cywilny, t. 1, Komentarz do art. 1–44910, Warszawa 2015
Banaszczyk Z. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 6, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. A. Olejniczak, Warszawa 2023
Bączyk-Rozwadowska K., Kaczan D., Krupa-Lipińska K., Wałachowska M., Ziemiak M.P., Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz [w:] Dochodzenie roszczeń w ochronie zdrowia i badaniach klinicznych. Komentarz do przepisów ustaw o funduszach kompensacyjnych, Warszawa 2025
Bosek L. [w:] Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, red. L. Bosek, Warszawa 2025
Czachórski W., Zobowiązania. Zarys wykładu, aktualizacja A. Brzozowski, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, Warszawa 2009
Czachórski W. [w:] System Prawa Cywilnego, t. 3, cz. 1, Prawo zobowiązań, Ossolineum 1981
Kaliński M., Szkoda na mieniu i jej naprawienie, Warszawa 2011
Kaliński M. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 6, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. A. Olejniczak, Warszawa 2023
Kowalewski E., Śliwka M., Wałachowska M., Kompensacja szkód wynikłych z „błędów medycznych”. Ocena projektowanych rozwiązań prawnych, Prawo i Medycyna 2010, nr 4
Nesterowicz M. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 7, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, red. J. Rajski, Warszawa 2003
Szpunar A., Odszkodowanie za szkodę majątkową. Szkoda na mieniu i osobie, Bydgoszcz 1999
Tenenbaum-Kulig M., Mechanizm pozasądowego uzyskiwania odszkodowania lub zadośćuczynienia za błąd medyczny w ujęciu projektu nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, Prawo i Medycyna 2010, nr 4
Dr Monika Dudek
Uniwersytet Kaliski
Postępowanie uproszczone w Kodeksie postępowania administracyjnego jako wzorzec dla projektowanych rozwiązań proceduralnych w prawie podatkowym
Celem artykułu jest analiza projektowanych przepisów o uproszczonym postępowaniu podatkowym w kontekście ich związku z konstrukcją uproszczonego postępowania, uregulowanego w rozdziale 14 działu II kodeksu postępowania administracyjnego. Autorka podejmuje próbę oceny, w jakim stopniu projektowane rozwiązania czerpią z modelu administracyjnego, wskazując zarówno na elementy przejęte wprost, jak i na te stanowiące modyfikację bądź oryginalne konstrukcje. W szczególności zwraca uwagę na wspólny cel obu modeli – zwiększenie efektywności i sprawności działania organów poprzez uproszczenie procedury w sprawach nieskomplikowanych. Artykuł zawiera także głos w dyskusji nad kierunkiem dalszego rozwoju procedury podatkowej oraz możliwościami implementacji uproszczonego trybu w ramach obowiązującej Ordynacji podatkowej.
Słowa kluczowe: postępowanie uproszczone, postępowanie podatkowe, Kodeks postępowania administracyjnego, Ordynacja podatkowa, efektywność administracji, reforma prawa
Simplified Procedure Under the Code of Administrative Procedure as a Model for Draft Procedural Solutions in Tax Law
Abstract: The article aims to analyse the draft provisions on simplified tax proceedings in the context of their relationship to the simplified administrative procedure regulated in Chapter 14 of Part II of the Polish Code of Administrative Procedure. The author assesses the extent to which the proposed tax law solutions draw upon the administrative model, identifying directly borrowed elements, modified concepts, and original constructs. Special attention is given to the shared goal of both models: enhancing efficiency and procedural economy in simple and straightforward cases. The article also reflects on the possible directions for the evolution of tax proceedings and the feasibility of implementing a simplified regime under the current Tax Ordinance.
Keywords: simplified proceedings, tax proceedings, Code of Administrative Procedure, Tax Ordinance, administrative efficiency, legal reform
Bibliografia
Adamiak B. [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017
Dudek M., Administracyjne postępowanie uproszczone, Warszawa 2023
Etel L., Cele nowej Ordynacji podatkowej, Analizy i Studia CASP 2017, nr 2(4)
Etel L., Co dalej z projektem nowej ordynacji podatkowej?, Zeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu 2019, nr 4
Etel L., Uproszczenie procedur realizowanych przez gminne organy podatkowe, Finanse Komunalne 2018, nr 6
Etel L. i in., Ordynacja podatkowa. Kierunkowe założenia nowej regulacji, Białystok 2015
Eisenberger I., Merli F., Automatisierung, Algorithmen und künstliche Intelligenz in der öffentlichen Verwaltung. Eine Positionsbestimmung, Journal für Rechtspolitik 2023, nr 31(1)
Flejszar R. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Dochodzenie roszczeń w postępowaniu grupowym. Przepisy przejściowe. Komentarz do zmian, t. 2, red. T. Zembrzuski, Warszawa 2020
Gudowski J. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 3, Postępowanie rozpoznawcze, red. T. Ereciński, Warszawa 2016
Jaśkowska M. [w:] M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX 2024
Kędziora R., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017
Kmieciak Z., Pisemne interpretacje przepisów polskiego prawa podatkowego jako instytucjonalna gwarancja ochrony zaufania do stanowionego prawa – na tle porównawczym, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2012, nr 3
Kmieciak Z. [w:] Z. Kmieciak, J. Wegner, M. Wojtuń, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2023
Kmieciak Z. [w:] Reforma prawa o postępowaniu administracyjnym. Raport zespołu eksperckiego z prac w latach 2012–2016, red. Z. Kmieciak, Warszawa 2017
Knysiak-Sudyka H., Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego – aspekt pozytywny [w:] Prawo administracyjne dziś i jutro, red. J. Jagielski, M. Wierzbowski, Warszawa 2018
Kowalski P., Postępowanie uproszczone w sprawach podatkowych, Doradztwo Podatkowe – Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2025, nr 8
Krawczyk A., Naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym oraz sądowa ocena tego naruszenia, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2021, nr 3–4
Rathmanner L., Administrative Procedure in Austria – from the Monarchy to the Republic [w:] Administrative Proceedings in the Habsburg Succession Countries, red. Z. Kmieciak, Łódź-Warszawa 2021
Pietrasz P. [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz, t. 2, red. L. Etel, Warszawa 2022
Strzelec D., Przepisy postępowania podatkowego a przepisy innych gałęzi prawa procesowego – cechy przesądzające o kształcie postępowania, Przegląd Prawa Publicznego 2011, nr 11
Wegner J., Instytucja milczącego załatwienia sprawy przez administrację publiczną, Warszawa 2021
Wegner J., Wróblewski B., Mediacja w postępowaniu administracyjnym ogólnym i podatkowym, Studia Prawa Publicznego 2018, nr 4(24)
Prof. dr J. Sarnecki
Uniwersytet w Sztokholmie
Prof. dr hab. Emil W. Pływaczewski
Akademia Policji w Szczytnie
„Kryminologiczne Noble” z perspektywy jubileuszu dwudziestolecia
W 2005 roku została ustanowiona Sztokholmska Nagroda w Dziedzinie Kryminologii, zwana potocznie „kryminologicznym Noblem” albo „nowym Noblem”. Do głównych celów tej nagrody zalicza się m.in. promowanie: bardziej skutecznych, a zarazem i humanitarnych, metod postępowania z przestępcami, skuteczniejszych sposobów pomocy ofiarom przestępstw oraz lepszych sposobów ograniczenia globalnego problemu, jakim są niedozwolone praktyki, które mogą się zdarzać w aparacie sprawiedliwości. Akcentuje się również znaczenie zweryfikowanej empirycznie wiedzy o alternatywnych strategiach zapobiegania przestępczości w ramach wymiaru sprawiedliwości i poza nim. Autorzy prezentują sylwetki dotychczasowych 34 laureatów Nagrody Sztokholmskiej z perspektywy dwudziestolecia jej funkcjonowania oraz ich wyjątkowe osiągnięcia badawcze. Ddorobek badawczy laureatów nagrody jest – zdaniem autorów - dowodem na to, iż zrozumienie przestępczości i skutecznych środków jej zwalczania jest możliwe jedynie w oparciu o fundamenty demokracji oraz praw i wolności człowieka.
Słowa kluczowe: kryminologia, Sztokholmska Nagroda w Dziedzinie Kryminologii, badania kryminologiczne, laureaci Nagrody Sztokholmskiej, strategie zapobiegania przestępczości
‘Criminological Nobel Prizes’ in the Perspective of the 20th Anniversary
In 2005, the Stockholm Prize in Criminology was established. It is commonly known as the ‘criminological Nobel Prize’ or the ‘new Nobel’. The main objectives of the prize are in particular to promote the development of more effective and humane public policies for dealing with criminal offenders, better policies for supporting the victims of crime, and improved ways of reducing the global problem of illegal or abusive practices that may occur in the administration of justice. It also emphasizes the development of empirically-tested knowledge of alternative crime prevention strategies in the justice system and beyond. From the perspective of the twentieth anniversary of its existence, the authors present profiles of the 34 previous winners of the Stockholm Prize in Criminology and their unique research achievements. According to the authors, research achievements of the winners of the Stockholm Prize in Criminology are proof that understanding crime and effective measures of combating it is only possible on the basis of foundations of democracy and human rights and freedoms.
Keywords: criminology, Stockholm Prize in Criminology, criminological research, Stockholm Prize winners, crime prevention strategies
Bibliografia
Anderson E., Black in White Space: The enduring impact of color in everyday life, Chicago 2022
Anderson E., Streetwise: Race, Class and Change inan Urban Community, Chicago 1990
Bieńkowska E., Wiktymologia, Warszawa 2018
Błachut J., Gaberle A., Krajewski K., Kryminologia, Gdańsk 1999
Braithwaite J., Crime, Shame and Reintegration, Cambridge 1989
Braithwaite J., Strang H. (red.), Restorative Justice and Civil Society, Melbourne 2002
Büchli S.D., Grossmann L., Dreifuss R., Die Schweizer Drogenpolitik im internationalen Kontext: Bekämft, ignoriert, bewundert [w:] Drogenpolitik als Gesellschaftspolitik, Seismo Verlag 2012
Carlsson C., Sarnecki J., An Introduction to Life-Course Criminology, London 2016
Chlebowicz P., Myśl kryminologiczna Leona Radzinowicza [w:] Polska myśl prawnicza w XIX i XX wieku. Polish legal science in XIX and XXth century, red. P. Majer, M. Seroka, K.M. Wojciechowski, Olsztyn 2012
Cullen F.T., Gilbert K.E., Reaffirming rehabilitation, Cincinnati 1982
Cullen F.T., The end of American exceptionalism: An enlightened corrections, Criminology & Public Policy 2022, nr 4
Davis R.C., Lurigio A.J., Herman S. (red.), Victims of Crime, 3rd Edition, Thousand Oaks 2007
Ebbe Obi N.I., State Crimes Around the World. A Treatise in the Sociology of State Deviance, Dubuque 2021
Fajst M., Sztokholmska Nagroda Kryminologiczna 2007, Biuletyn Kryminologiczny 2006, nr 15
Fajst M., „Kryminologiczne Noble” 2009–2010 – zagrożenie dla wolności badań naukowych?, Biuletyn Kryminologiczny 2009, nr 18
Fajst M., Sztokholmska Nagroda Kryminologiczna za rok 2011: Robert Sampson i John Laub – spadkobiercy Eleanor i Sheldona Gluecków, Biuletyn Kryminologiczny 2011, nr 19
Giezek J., Znowelizowany kodeks karny jako instrument reagowania na czyn zabroniony. W kierunku hammurabizacji polskiego prawa karnego, PiP 2024, nr 1
Glueck S., Glueck E., Unraveling juvenile delinquency, New York 1950
Hołyst B., Kryminologia, Warszawa 2022
Hołyst B., Wiktymologia, Warszawa 2011
Kaiser G., „Kryminologia amerykańska” dzisiaj. Treści, przemiany i znaczenie kryminologii w Stanach Zjednoczonych, tłum. E. Pływaczewski, Przegląd Policyjny 1998, nr 3–4
Kirchhoff G.F., Palit M., Sahni S.P. (red.), Global Victimology: Theory. Facts. Legislation, Delhi 2017
Klaus W., Rzeplińska I., Wiktorska P., Woźniakowska-Fajst D. (red.), Karierowicze kryminalni? Aktywność przestępcza w dalszych losach nieletnich, Warszawa 2021
Kotowska M., Kariery kryminalne członków zorganizowanych grup przestępczych, Warszawa 2019
Lombroso C., Człowiek-zbrodniarz w stosunku do antropologii, jurysprudencji i dyscypliny więziennej, tłum. J.L. Popławski, Warszawa 1891
Martinson R.., What Works? Questions and Answers About Prison Reform, The Public Interest, Spring 1974, t. 35
Mroczko P., Franklin Zimring i Philip Cook laureatami Sztokholmskiej Nagrody Kryminologicznej 2020, Biuletyn Kryminologiczny 2019, nr 26
Olds D.I., Prenatal and infancy home visiting by nurses. From randomized trails to community replication, Preventive Science 2002, nr 3
Paoli L., Greenfileld V., Reuter P., The World of Heroin Market. Can Supply be Cut?, Oxford University Press 2009
Sherman L.W., Lee J., The Stockholm Prize in Criminology, The Criminologist 2007, nr 2, t. 32
Pływaczewski E.W., O polityce karnej z perspektywy retrospektywnej, Archiwum Kryminologii 2007/2008, t. 29–30
Pływaczewski E.W., 63. Doroczna Konferencja Amerykańskiego Stowarzyszenia Kryminologii, Washington D.C., 16–19 listopada 2011 r., Prokuratura i Prawo 2012, nr 7–8
Pływaczewski E., Nauka a praktyka z perspektywy polityki karnej lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych, Zeszyty Prawnicze 2021, nr 2
Pływaczewski E.W., Guzik-Makaruk E.M., Amerykańskie Stowarzyszenie Kryminologii z perspektywy historycznej i współczesnej [w:] Granice prawa. Księga jubileuszowa Profesora Andrzeja Siemaszki, red. P. Ostaszewski, K. Buczkowski, Warszawa 2020
Samson R.J., Laub J.H., Crime and deviance over the life course. The salience of adult social bonds, American Sociological Review 1990, nr 5(55)
Sarnecki J., Criminological aspects of crime prevention [w:] Preventing and Countering Violent Extremism and Radicalisation. Evidence-Based Policy and Practice, red. T. Silva, M. Kordaczuk-Wąs, Bristol University Press 2025
Sarnecki J., Foreword [w:] Polish Contributions to Criminology, red. B. Kaucz, Palgrave Macmillan, Cham 2025
Sherman L., Weisburd D., General Deterrent Effects of Police Patrol in Crime ‘Hot Spots’: A. Randomized Study, Justice Quarterly 1995, nr 4(12)
Sutherland E., Principles of Criminology, Chicago 1924
Sutherland E., Cressey D., Principles of Criminology, Chicago 1934
Waltston C. (red.), Challenging Crime. A Portrait of the Cambridge Institute of Criminology, London 2009
Weisburd D., The Law of Crime Concentration and the Criminology of Place, Criminology 2015, nr 2(53)
Wemmers Jo-Anne M., Reparation for Victims of Crimes against Humanity. The healing role of reparation, London 2014
Warto być kryminologiem: z Profesorem Jerzym Sarneckim rozmawiają Monika Kotowska i Piotr Chlebowicz, Biuletyn Kryminologiczny 2018, nr 25
Vallance H., Victimology. Legal, Psychological, and Social Perspectives, Boston 1998
Dr Marek Topór
Uniwersytet Jagielloński
Problem konieczności uzasadniania wyroków arbitrażowych wydawanych na bazie ugody zawartej przed sądem polubownym
Autor stawia tezę, iż każdy wyrok arbitrażowy (także wydany na bazie ugody zawartej przed sądem polubownym – tj. wyrok arbitrażowy z ugody) wymaga uzasadnienia. Dla poparcia tej konstatacji w pierwszej części publikacji przedstawiono problematykę relacji arbitrażu do zagadnienia realizacji prawa do sądu i wykazano, że arbitraż stanowi formę realizacji prawa do sądu. Rzutuje to na oczekiwane przez ustawodawcę standardy konstruowania wyroków arbitrażowych. Zrekonstruowano występujące w praktyce stosowania prawa poglądy na temat problemu konieczności uzasadniania wyroków arbitrażowych wydawanych na bazie ugody zawartej przed sądem polubownym i przedstawiono argumenty potwierdzające tezę wyjściową.
Słowa kluczowe: arbitraż, wyrok arbitrażowy z ugody, arbitraż a prawo do sądu, uzasadnienie wyroku arbitrażowego, polubowne rozwiązanie sporu
The Problem of the Need to Provide Reasons for Arbitral Awards Issued on the Basis of Settlements Made Before Arbitral Tribunals
In the article, the author addresses a legal issue that is controversial in both case law and legal scholars’ writings, but important for the practice of applying arbitration law in Poland due to the growing number of settlements concluded during arbitral proceedings. On the one hand, the nature of an arbitral settlement as an expression of the parties’ compromise suggests that imposing an obligation to provide reasons for an arbitral award incorporating such a settlement represents excessive formalism and is not justified in the light of the fundamental principles of arbitral proceedings, particularly given that arbitration itself, derives from the parties’ autonomy. On the other hand, the absence of a statement of reasons in such an award may create significant difficulties in the event of its potential review by a state court. The author argues that every arbitral award (including an arbitral award by consent) requires a statement of reasons. To support this claim, the first part of the article examines the relationship between arbitration and the right of access to a court, demonstrating that arbitration constitutes a form of exercising that right. This, in turn, affects the standards of drafting arbitral awards expected by the legislature. The article then reconstructs the views expressed by legal practitioners concerning the necessity of providing reasons for arbitral awards by consent and presents arguments supporting the author’s claim that it is necessary to provide reasons for such awards.
Keywords: arbitration, arbitral award by consent, arbitration and the right of access to a court, statement of reasons for an arbitral award, amicable settlement of a dispute
Bibliografia
Błaszczak Ł., Kilka uwag na temat dopuszczalności zawarcia ugody arbitrażowej i jej natury prawnej, Acta Universitatis Wratislaviensis 2015, nr 3661
Błaszczak Ł., Kontrola orzeczenia arbitrażowego ze szczególnym uwzględnieniem klauzuli porządku publicznego, ADR. Arbitraż i Mediacja 2008, nr 3
Błaszczak Ł. [w:] Diagnoza arbitrażu. Funkcjonowanie prawa o arbitrażu i kierunki postulowanych zmian, red. B. Gessel-Kalinowska vel Kalisz, Wrocław 2014
Błaszczak Ł., Ludwik M., Sądownictwo polubowne (arbitraż), Warszawa 2007
Broniewicz W., Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 2008
Carlevaris A., Whitesell A.M., International Court of Arbitration of the International Chamber of Commerce, 2019, https://opil.ouplaw.com/display/10.1093/law-mpeipro/e1703.013.1703/law-mpeipro-e1703?print (dostęp: 12.12.2025 r.)
Deryng A., Sąd polubowny a realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, ADR. Arbitraż i Mediacja 2009, nr 1
Ereciński T., Podstawy skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego (uwagi de lege ferenda) [w:] Polskie prawo prywatne w dobie przemian. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Jerzemu Młynarczykowi, red. A. Smoczyńska, Gdańsk 2005
Ereciński T., Weitz K., Sąd arbitrażowy, Warszawa 2008
Ereciński T., Weitz K., Sądownictwo polubowne a sądy państwowe, Przegląd Sądowy 2007, nr 3
Flecke-Giammarco G., The ICC Scrutiny Process and Enhanced Enforceability of Arbitral Awards, Journal of Arbitration Studies 2014, nr 3
Gudowski J., Tradycja, postęp i coś jeszcze. Czy Konstytucja uratuje Kodeks postępowania cywilnego? [w:] Konstytucyjne aspekty procesu cywilnego, red. A. Orzeł-Jakubowska, T. Zembrzuski, Warszawa 2023
Haas U., Convention on the Recognition and Enforcement of Foreign Arbitral Awards [w:] Practitioner’s Handbook on International Arbitration, red. F.B. Weigand, Munich 2002
Hauser-Morel M., Umowne wyłączenie prawa do złożenia skargi o uchylenie wyroku arbitrażowego – uwagi na tle regulacji szwajcarskiej, ADR. Arbitraż i Mediacja 2012, nr 1
Hauser-Morel M., Wiśniewski T., Postępowanie arbitrażowe [w:] System Prawa Handlowego, t. 8, Arbitraż handlowy, red. A. Szumański, Warszawa 2010
Jakubecki A., Naczelne zasady postępowania cywilnego w świetle nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego [w:] Czterdziestolecie kodeksu postępowania cywilnego. Zjazd Katedr Postępowania Cywilnego w Zakopanem (7–9.10.2005 r.), red. I. Ratusińska, Kraków 2006
Kennedy D., A critique of adjudication: fin de siècle, London 1997
Kirby J., What Is an Award, Anyway?, Journal of International Arbitration 2014, nr 4
Kos R., Konstytucyjny model „prawa do sądu” a deficyt formalizmu w wielopodmiotowym postępowaniu arbitrażowym ze spółki handlowej [w:] Usus magister est optimus. Rozprawy prawnicze ofiarowane Profesorowi Andrzejowi Kubasowi, red. B. Jelonek-Jarco, R. Kos, J. Zawadzka, Warszawa 2016
Kos R., O związaniu cesjonariusza zapisem na sąd polubowny – glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 3.09.1998 r. (I CKN 822/97), Glosa 2013, nr 4
Kryvoi Y., Davydenko D., Consent Awards in International Arbitration: From Settlement to Enforcement, Brooklyn Journal of International Law 2015, vol. 40, nr 3
Kurnicki Ł., Strukturalne przyczyny przewlekłości postępowań sądowych na przykładzie spraw cywilnych, Krajowa Rada Sądownictwa 2016, nr 1
Lalive P., On the Reasoning of International Arbitral Award, Journal of International Dispute Settlement 2010, nr 1
Lew J.D.M., Mistelis L.A., Kröll S.M., Comparative International Commercial Arbitration, The Hague 2003
Łaszczuk M., Szpara J., Postępowania postarbitrażowe [w:] System Prawa Handlowego, t. 8, Arbitraż handlowy, red. A. Szumański, Warszawa 2010
Mońdziel E.P., Zasady słuszności jako podstawa orzekania w arbitrażu gospodarczym, Studia Prawnoustrojowe 2015, nr 30
Morawski L., Proces sądowy a instytucje alternatywne (na przykładzie sporów cywilnych), PiP 1993, nr 1
Morek R., ADR w sprawach gospodarczych, Warszawa 2004
Morek R., Mediacja i arbitraż (art. 1831–18315, 1154–1217 k.p.c.). Komentarz, Warszawa 2006
Morek R., Nadanie ugodzie stron formy wyroku arbitrażowego przez zespół orzekający (trybunał arbitrażowy) w regulaminach KIG, ICC i praktyce międzynarodowej, Biuletyn Arbitrażowy 2007, nr 4
Morek R., Budniak-Rogala A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. E. Marszałkowska-Krześ, Legalis 2018
Olaś A., Glosa do wyroków Sądu Najwyższego z 13.04.2012 r., I CSK 416/11) oraz z 26.11.2008 r., III CSK 163/08, Studia Prawno-Ekonomiczne 2013, nr 88
Orecki M., Sądownictwo polubowne a sądy państwowe wobec zasady nieingerencji sądu państwowego w działalność sądu polubownego i jego skład, Warszawa 2019
Orecki M., Zjawisko tzw. prania brudnych pieniędzy w międzynarodowym arbitrażu, ADR. Arbitraż i Mediacja 2012, nr 3
Orzeł-Jakubowska A., Sądownictwo polubowne w świetle standardów konstytucyjnych, Warszawa 2021
Pasko K., Zarówna A., Specyfika wyroku sądu polubownego, Biuletyn Arbitrażowy 2015, nr 22
Pietkiewicz P., Postępowanie przed sądem polubownym. Poszukiwanie dokumentów u strony postępowania oraz u osoby trzeciej [w:] Księga pamiątkowa 60-lecia Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie, red. J. Okolski i in., Warszawa 2010
Pietkiewicz P. [w:] System Prawa Handlowego, t. 8, Arbitraż handlowy, red. A. Szumański, Warszawa 2015
Romanowski M., Znaczenie niezależności i bezstronności arbitra w postępowaniu arbitrażowym w świetle konstytucyjnego prawa do sądu [w:] Księga pamiątkowa 60-lecia Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie, red. J. Okolski i in., Warszawa 2010
Salpius E., The Decision to Settle, The International Journal of Arbitration, Mediation and Dispute Management 2003, vol. 69, nr 3
Sarzyńska K. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 730–1217, red. J. Świeczkowski, Warszawa 2025
Strumiłło T. [w:] Kodeks postępowania cywilnego, t. 2, Komentarz. Art. 730–1217, red. J. Jankowski, S. Cieślak, Legalis 2024
Szpara J., Setting Aside an Arbitration Award [w:] P. Pietkiewicz i in., Arbitration in Poland, Warszawa 2011
Szumański A., Pojęcie, rodzaje i charakter prawny arbitrażu handlowego [w:] System Prawa Handlowego, t. 8, Arbitraż handlowy, red. A. Szumański, Warszawa 2015
Szumański A., Problem dopuszczalności modyfikacji treści umowy w wyroku sądu arbitrażowego w świetle prawa polskiego [w:] Księga pamiątkowa 60-lecia Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie, red. J. Okolski i in., Warszawa 2010
Szumański A., Zakaz zaskakiwania podstawą rozstrzygnięcia przez sąd arbitrażowy [w:] Experientia docet. Księga jubileuszowa ofiarowana Pani Profesor Elżbiecie Traple, red. P. Kostański, P. Podrecki, T. Targosz, Warszawa 2017
Tomaszewski M., Ugoda w postępowaniu przed sądem polubownym – aspekty praktyczne [w:] Arbitraż i mediacja. Księga jubileuszowa dedykowana doktorowi Andrzejowi Tynelowi, red. M. Łaszczuk i in., Warszawa 2012
Topór M., Problem skutków prawnych niezrealizowania przedarbitrażowych etapów wielostopniowej klauzuli arbitrażowej FIDIC, Przegląd Prawa Handlowego 2016, nr 11
Topór M., Wpływ współuczestnictwa procesowego na zapis na sąd polubowny – glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 24.02.2005 r., III CZP 86/04, Glosa 2019, nr 1
Weitz K., Skutki naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. [w:] Proces cywilny. Nauka – kodyfikacja – praktyka. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Feliksowi Zedlerowi, red. P. Grzegorczyk, K. Knoppek, M. Walasik, Warszawa 2012
Wiśniewski A.W., Międzynarodowy arbitraż handlowy w Polsce. Status prawny arbitrażu i arbitrów, Warszawa 2011.
Zachariasiewicz M., Autonomiczny charakter klauzuli arbitrażowej w międzynarodowym arbitrażu handlowym, Problemy Prawa Prywatnego Międzynarodowego 2007, t. 1
Zieliński A. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. A. Zieliński, Legalis 2017
Zrałek J., Znaczenie miejsca arbitrażu w erze globalizacji postępowania arbitrażowego, Warszawa 2017
Żuławska C., Zasady prawa gospodarczego prywatnego, Warszawa 2007
Prof. dr hab. Michał Kowalski
Akademia Leona Koźmińskiego
Jawność i sprawność we współczesnym procesie sądowoadministracyjnym – refleksja w dyskusji o przyszłej jego naturze
Artykuł zawiera szereg refleksji na temat usprawnienia postępowania sądowoadministracyjnego, w ramach którego na łamach „Państwa i Prawa” toczy się obecnie dyskusja na temat jawności i jej ograniczeń. Zauważa się, że zarówno w świetle Konstytucji RP, jak i standardów europejskich, nadrzędną wartością postępowania sądowoadministracyjnego jest jawność postępowania i wymóg rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Jawność sprzyja transparentności i wzmacnia społeczne przekonanie, że sąd nie ma nic do ukrycia. Z drugiej strony, jawność nie sprzyja sprawności postępowania sądowego. Obie te wartości stanowią fundament prawa do sądu administracyjnego. Moim zdaniem, stając przed wyborem między sprawnością posiedzenia niejawnego a długim oczekiwaniem na rozprawę, strony postępowania chętniej decydują się na wcześniejsze wydanie orzeczenia na posiedzeniu niejawnym. Podnoszone są również istotne głosy, że sąd jest teatrem, w którym publiczność odgrywa znaczącą rolę. Wskazuje się jednak, że rozważania na temat zasady jawności nie powinny pomijać specyfiki sądów administracyjnych i realiów, w jakich funkcjonuje system sądownictwa administracyjnego.
Słowa kluczowe: sąd administracyjny, jawność postępowania sądowego, szybkość postępowania sądowego, rozprawa sądowa, posiedzenie niejawne, sztuczna inteligencja
Transparency and Efficiency in Contemporary Administrative Judicial Procedure. A Reflection in the Discussion on the Future Character of This Procedure
The article contains several reflections on the ways to improve administrative judicial proceedings, in whose context a discussion on openness and its limitations is currently taking place in Państwo i Prawo. It is noted that, both under the Constitution of the Republic of Poland and in line with European standards, fundamental values of administrative judicial procedure include the openness of the proceedings and the requirement that the case be heard within a reasonable time. Openness promotes transparency and fosters the public perception that the court has nothing to hide. On the other hand, openness does not make proceedings more efficient. Both of these values constitute the foundation of the right of access to an administrative court. In my opinion, when faced with the choice between the efficiency of a closed session and the lengthy wait for a hearing, parties to proceedings are more likely to opt for an earlier ruling issued in a closed session. The article mentions important voices pointing out that the court is a theatre in which the public plays a significant role. However, it is concluded that considerations of the principle of openness should not overshadow the specific nature of administrative courts and the reality in which the administrative justice system operates.
Keywords: administrative court, openness of judicial proceedings, speed of judicial proceedings, court hearing, closed session, artificial intelligence
Bibliografia
Adamiak B., Środki zaskarżenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym – w kierunku nowej koncepcji?, PiP 2025, nr 2
Carroll A., Constitutional and administrative law, Pearson, Edinburgh 2017
Chlebny J., Standard unijny ochrony sądowej [w:] System Prawa Sądownictwa Administracyjnego, t. 1, Zagadnienia ogólne, red. G. Łaszczyca, W. Piątek, Warszawa 2023
Chlebny J., Zmiany w prawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi na dwudziestolecie dwuinstancyjnego sądownictwa administracyjnego, PiP 2025, nr 1
Chmielewski J., Jawność postępowania administracyjnego a zasada zaufania do władz publicznych – kontekst społeczny i normatywny, Przegląd Prawa Publicznego 2019, nr 7–8
Dzehtsiarou K., Can the European Court of Humen Rights Shape European Public Order?, Cambridge 2022
Grabowska-Mroz B., Wierzbowski M., The Role of the Council of Europe in Improving General Principles of Administrative Law in Poland – Remarks on the 25th Anniversary of Accession to the European Convention on Human Rights [w:] Good Administration and the Council of Europe. Law, Principles, and Effectiveness, red. U. Stelkens, A. Andrijauskaite, Oxford–New York 2020
Gut D., Merytoryczne rozstrzygnięcia sądów administracyjnych jako przejaw ewolucji sądowej ochrony praw człowieka, Warszawa 2024
Hauser R., Konstytucyjny model polskiego sądownictwa administracyjnego [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego, red. J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz, Lublin 2003
Hauser R., Piątek W., Uchwały pilotażowe jako rozwiązanie służące ujednolicaniu orzecznictwa sądowego, Krytyka Prawa 2024, nr 4
Jakimowicz W., Podstawy prawa administracyjnego. Wykłady dla znudzonych, Warszawa 2025
Kälin W., Küznali J., The Law of International Human Rights Protection, Oxford 2019
Kowalski M., Między jawnością a sprawnością postępowania przed sądem administracyjnym (kilka refleksji związanych z pandemią i jej zakończeniem), PiP 2023, nr 12
Kowalski M., Prawo do sądu administracyjnego. Standard międzynarodowy i konstytucyjny oraz jego realizacja, Warszawa 2019
Kowalski M., Prawo pomocy w systemie ochrony praw człowieka, Warszawa 2013
Kowalski M., Sprawność proceduralna sądów administracyjnych – analiza wybranych mechanizmów procesowych [w:] Ius est ars boni et aequi. Studia ofiarowane Profesorowi Romanowi Hauserowi Sędziemu Naczelnego Sądu Administracyjnego, red. W. Piątek, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego (numer specjalny), Warszawa 2021
Kowalski M., Standard regionalny Rady Europy [w:] System Prawa Sądownictwa Administracyjnego, t. 1, Zagadnienia ogólne, red. G. Łaszczyca, W. Piątek, Warszawa 2023
Kowalski M., Sztuczna inteligencja a usprawnienie postępowania przed sądami administracyjnymi. Kilka refleksji na tle doświadczeń wybranych systemów prawnych, Prawo i Więź 2025, nr 1
Kowalski M., Tryb uproszczony w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi – pomiędzy jawnością a szybkością postępowania, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2018, nr 4
Kowalski M., Zasada jawności postępowania sądowoadministracyjnego [w:] System Prawa Sądownictwa Administracyjnego, t. 1, Zagadnienia ogólne, red. G. Łaszczyca, W. Piątek, Warszawa 2023
Kowalski M., Zwiększenie uprawnień merytorycznych jako kierunek współczesnej ewolucji modelu kontroli sądowoadministracyjnej, Europejski Przegląd Prawa i Stosunków Międzynarodowych 2023, nr 3
Kowalski M., Ewolucja Prawa do sądu administracyjnego w rozumieniu art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka [w:] Europejska Konwencja Praw Człowieka w orzecznictwie polskich sądów administracyjnych, red. K. Wojtyczek, Warszawa 2025
Łaszczyca G., Kierunki rozszerzenia właściwości rzeczowej sądów administracyjnych, PiP 2025, nr 2
Łazarska A., Publiczność i jawność „dwie siostry” – gwarancje rzetelności przed sądem administracyjnym, PiP 2025, nr 1
Paduch A., The right to a fair Trial under article 6 ECHR during the Covid-19 pandemic: The case of the Polish administrative judiciary system, Central European Public Administration Review 2021, nr 2, t. 19
Piątek W., 20 lat postępowania sądowoadministracyjnego – usprawnienia w ramach obowiązującej regulacji, PiP 2025, nr 1
Piątek W., Nieporozumienia wokół zasady jawności postępowania sądowoadministracyjnego, PiP 2025, nr 8
Piątek W., Szudrowicz M., (Nie)jawne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny – w kierunku usprawnienia postępowania?, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2024, nr 3
Romańska M., Czy status podmiotów występujących w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest uregulowany optymalnie?, PiP 2025, nr 1
Roszkiewicz J., Jawność postępowania sądowego w świetle Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Radca Prawny. Zeszyty Naukowe 2021, nr 2
Skoczylas A., Czy organ administracji powinien być uprawniony do żądania rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie?, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2024, nr 2
Skoczylas A., Ile instancji w sądownictwie administracyjnym, PiP 2025, nr 1
Smith R.K.M., International Human Rights Law, Oxford 2018
Tuleja P. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2023
Wróbel A., Jurysdykcja sądów administracyjnych a europejska koncepcja sądu o pełnej jurysdykcji. Czas na zmiany?, PiP 2025, nr 2
Prof. dr. hab. Zbigniew Kuniewicz
Uniwersytet Szczeciński
Problem podwójnej reprezentacji, wykonywanej przez piastuna organu osoby prawnej. Glosa do uchwały SN z 12.01.2022r., III CZP 24/22
Uchwała Sądu Najwyższego, będąca przedmiotem niniejszej glosy, rozstrzyga problem skutków prawnych umowy zawartej pomiędzy dwiema spółkami z ograniczoną odpowiedzialnością w sytuacji tzw. podwójnej reprezentacji. Wspomniany powyżej sposób reprezentacji przedstawiał się następująco: jedna spółka była reprezentowana przez pełnomocnika, faktycznie ustanowionego przez członka jej zarządu, druga zaś przez prokurenta, będącego jednocześnie członkiem zarządu pierwszej spółki. Całościowa ocena Sądu Najwyższego, iż umowa zawarta w takich okolicznościach jest wadliwa, zasługuje na aprobatę. Krytyczne uwagi dotyczą natomiast zarówno treści uchwały, jak i kryteriów jej uzasadnienia. Konkluzją niniejszej glosy jest stwierdzenie, że zakaz tzw. podwójnej reprezentacji przez członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością należy wywodzić z art. 210 Kodeksu spółek handlowych, przyjmując rozszerzony zakres stosowania tego przepisu.
Słowa kluczowe: prawo cywilne, reprezentacja, zakaz tzw. podwójnej reprezentacji, bezskuteczność zawieszona
The Problem of Double Representation by a Member of a Juridical Person’s Governing Body. Commentary on Supreme Court Resolution of 12 January 2022, III CZP 24/22
The resolution of the Supreme Court which is the subject of this commentary resolves the problem of legal consequences of a contract made between two limited liability companies in the situation of so-called double representation. The above-mentioned manner of representation was as follows: one company was represented by an attorney in fact appointed by a member of its management board, while the other was represented by an authorized signatory who was at the same time a member of the management board of the first company. The Supreme Court’s overall assessment, namely that that a contract made in such circumstances is defective, merits approval. Meanwhile, critical comments concern both the contents of the resolution referring to Article 108 of the Civil Code and the criteria of its justification. The conclusion of this commentary is that the prohibition of so-called double representation by a member of the management board of a limited liability company should be derived from Article 210 of the Code of Commercial Partnerships and Companies, assuming an extended scope of application of this provision. The argument in support of the proposed solution stems from the assumption whereby a coherent system of values is ascribed to the legislator. Finally, we should assume that a contract made by a management board member in the situation of so-called double representation is affected by the sanction of suspended ineffectiveness, mentioned in Article 39 of the Civil Code.
Keywords: civil law, representation, prohibition of so-called double representation, suspended ineffectiveness
Bibliografia
Brol J., Glosa do uchwały SN z 30.05.1990 r., III CZP 8/90, Orzecznictwo Gospodarcze 1991, nr 1, poz. 1
Drapała P., Czynność prawna „z samym sobą” (art. 108 k.c.), PiP 2002, nr 10
Dumkiewicz M., Stosowanie regulacji dotyczącej czynności prawnych „z samym sobą” (art. 108 k.c.) do reprezentacji spółek kapitałowych. Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2022 r. (III CZP 24/22, LEX nr 3303857), Studia Iuridica Lublinensia 2025, nr 1
Gawlik B., Przedstawicielstwo [w:] System prawa cywilnego, t. 1, Część ogólna, red. S. Grzybowski, Ossolineum 1985
Kidyba A., Zakaz dokonywania czynności prawnych „z samym sobą” a jednoosobowa spółka z o.o., PiP 1991, nr 1
Kuniewicz Z., Doniosłość prawna uchwały walnego zgromadzenia spółdzielni – glosa do uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 14.09.2007 r. (III CZP 31/07), Glosa 2008, nr 3
Kuniewicz Z., Protection of the Interests of Capital Companies in Selected Judgments of the Supreme Court Pertaining to the Application of Article 210 (379) of the Code of Commercial Companies, TEKA Komisji Prawniczej PAN Oddział w Lublinie 2021, t. 14, nr 1
Kuniewicz Z., Reprezentacja przedsiębiorstwa państwowego a zakaz dokonywania czynności pranwych „z samym sobą”, Rejent 1998, nr 6
Kuniewicz Z., Wybrane zagadnienia dotyczące uchwał organów spółek kapitałowych oraz spółdzielni wyrażających zgodę na dokonanie czynności prawnej [w:] Rozprawy z prawa prywatnego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Wojciechowi Popiołkowi, red. M. Pazdan, M. Jagielska, E. Rott-Pietrzyk, M. Szpunar, Warszawa 2017
Michałowska M., Zastosowanie art. 108 k.c. do działań piastunów organów reprezentacji osób prawnych – glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 12.01.2022 r., III CZP 24/22, Glosa 2023, nr 4
Pazdan M., Przedstawicielstwo [w:] System Prawa Prywatnego, t. 2, Prawo cywilne – część ogólna, red. Z. Radwański, A. Olejniczak, Warszawa 2019
Pazdan M. [w:] Kodeks cywilny, t. 1, Komentarz do artykułów 1–44911, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2005
Plesiński P., Stosowanie przepisów o pełnomocnictwie do reprezentacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Glosa do uchwały Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 12 stycznia 2022 r., III CZP 24/22, Orzecznictwo Sądów Polskich 2023, nr 5, poz. 37
Radwański Z., Olejniczak A., Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2021
Skowrońska E., Glosa do uchwały SN z 30.05.1990 r., III CZP 8/90, PiP 1991, nr 4
Strugała R. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Warszawa 2023
Wolter A., Ignatowicz J., Stefaniuk K., Prawo cywilne – zarys części ogólnej, Warszawa 1996
Zieliński M., Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2002
Ziembiński Z. [w:] A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii państwa i prawa, Warszawa 1993
Ziemianin B., Glosa do uchwały SN z 30.05.1990 r., III CZP 8/90, Praca i Zabezpieczenie Społeczne 1991, nr 1