Profesor Stanisław Biernat
Redaktor Naczelny „EPS”
Ciąg dalszy unijno-polskiej sagi „transkrypcyjnej”. Ale jeszcze nie zakończenie
Został już omówiony w naszym czasopiśmie wyrok Trybunału Sprawiedliwości z listopada 2025 r. w sprawie C-713/23, Cupriak-Trojan i Trojan, dotyczący obowiązku transkrypcji na język polski aktu małżeństwa osób tej samej płci zawartego w innym państwie członkowskim UE. W numerze 2026/2 „EPS” zostały opublikowane dwie glosy do tego wyroku. Przyjmuje się, że wyroki prejudycjalne wywołują skutki erga omnes. Wyrażone w nich poglądy TS dotyczące wykładni prawa unijnego powinny być uwzględniane w postępowaniach przed sądami i innymi organami stosującymi prawo w państwach członkowskich w podobnych sprawach.
Professor Stanisław Biernat
‘EPS’ Editor-in-Chief
The EU-Polish “Transcription” Saga Goes On. But It Is Not the End
The judgment of the Court of Justice of the European Union of 25 November 2025, C-713/23, Cupriak-Trojan and Trojan, pertaining to the obligatory transcription of a certificate of same-sex marriage concluded in another EU Member State was already discussed in our journal. The 2026/2 issue of “EPS” contained two commentaries on this judgment. It is assumed that preliminary rulings have erga omnes effect. CJEU opinions expressed therein with respect to the interpretation of EU law should be taken into account in proceedings before courts and other bodies applying law in Member States in similar cases.
dr hab. Marcin Asłanowicz, prof. Uniwersytetu SWPS w Warszawie
Uniwersytet SWPS w Warszawie, Katedra Postępowania Cywilnego
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-8475-005X).
Obowiązkiem każdego państwa – członka UE – jest zagwarantowanie powoływania sędziów zapewniających w pełni ochronę prawną w dziedzinach objętych prawem unijnym. Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 ustawy z 6.06.1997 r. – Kodeks postępowania karnego albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 ustawy z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8.12.2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, zaś w przypadku sądu powszechnego albo sądu wojskowego, jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2.04.1997 r., art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie 4.11.1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2. Zdaniem TS obecność w danym organie choćby jednego niewłaściwie powołanego sędziego wystarczy, aby pozbawić dany organ (tutaj Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – IKNiSP SN) statusu niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 ak. drugi Traktatu o Unii Europejskiej w zw. z art. 47 ak. drugi KPP.
Słowa kluczowe: bezstronność i niezawisłość sędziów, niezależność sądów, orzecznictwo TSUE oraz SN, sprzeczność składu sądu orzekającego z przepisami prawa jako podstawa nieważności postępowania cywilnego
Dr hab. Marcin Asłanowicz, professor of the SWPS University in Warsaw
SWPS University in Warsaw, Department of Civil Procedure, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-8475-005X).
The Legal Nature of Judgments Issued by a Court the Composition of which Does Not Meet the Standards of an Independent and Impartial Tribunal Established by Law – Comments in the Light of Recent Judgments of the Court of Justice of the European Union and Supreme Court
The obligation of each EU Member State is to guarantee the appointment of judges ensuring full legal protection in the fields covered by EU law. Improper composition of the court within the meaning of Article 439 § 1 point 2 of the Act of 6 June 1997 – Code of Criminal Procedure or inconsistency of the court composition with the provisions of the law within the meaning of Article 379 point 4 of the Act of 17 November 1964 – Code of Civil Procedure also occurs where the court includes in its composition a person appointed as a judge of the Supreme Court on a proposal of the National Council of the Judiciary established in the procedure specified in the Act of 8 September 2017 on amendments to the Act on the National Council of the Judiciary and certain other acts, and in case of the ordinary or military court “if a defective appointment process leads, in specific circumstances, to a breach of the standard of independence and impartiality within the meaning of Article 45 section 1 of the Constitution of the Republic of Poland of 2 April 1997, Article 47 of the Charter of Fundamental Rights of the European Union and Article 6(1) of the Convention for the Protection of Human Rights, signed in Rome on 4 November 1950, as amended by Protocols Nos. 3, 5 and 8, supplemented by Protocol No. 2”. In the opinion of the CJEU, if a given body includes even one improperly appointed judge, it is sufficient to deprive this body (in this case: the Chamber of Extraordinary Control and Public Affairs of the Supreme Court (IKNiSP SN)) of the status of an independent and impartial tribunal previously established by law within the meaning of the second subparagraph of Article 19(1) TEU, read in conjunction with the second subparagraph of Article 47 of the Charter.
Keywords: impartiality and independence of judges; independence of courts; judgments of the CJEU and Supreme Court; inconsistency of the adjudicating court with the provisions of the law as a basis for invalidity of civil proceedings
Bibliografia/References
Asłanowicz M., Nadzwyczajne środki zaskarżenia w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2022.
Asłanowicz M., Prawnicy nie muszą bić na alarm, „Rzeczpospolita” z 16.10.2025 r.
Asłanowicz M., Sprzeczność składu sądu orzekającego z przepisami prawa jako podstawa nieważności postępowania cywilnego (art. 379 pkt 4 in princ. KPC), Warszawa 2025.
Biernat S., Zasada pierwszeństwa prawa unijnego po Traktacie z Lizbony, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2011/1.
Bladowski B., Orzeczenia nie istniejące w cywilnym postępowaniu odwoławczym, „Nowe Prawo” 1991/1–3.
Błaszczak Ł., Orzeczenia nieistniejące (sententia non existens) w sądowym postępowaniu cywilnym [w:] Wokół problematyki orzeczeń, red. Ł. Błaszczak, Toruń 2007.
Czepita S., Szacoń G., Teoretyczne i praktyczne aspekty zagadnienia tak zwanych wyroków nieistniejących w procesie cywilnym [w:] Proces cywilny. Nauka – kodyfikacja – praktyka. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Feliksowi Zedlerowi, red. P. Grzegorczyk, K. Knoppek, M. Walasik, Warszawa 2012.
Gapska E., Ewolucja koncepcji orzeczeń prawnie nieistniejących w postępowaniu cywilnym [w:] Ewolucja polskiego postępowania cywilnego wobec przemian politycznych, społecznych i gospodarczych. Materiały konferencyjne Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr Postępowania Cywilnego, Szczecin–Niechorze, 28–30 września 2007 r., red. H. Dolecki, K. Flaga-Gieruszyńska, Warszawa 2009.
Gudowski J., Iudex impurus. Wyłączenie z mocy samej ustawy sędziego objętego zarzutem wadliwego powołania lub przejścia na wyższe stanowisko sędziowskie, „Przegląd Sądowy” 2022/5.
Machnikowska A., O niezawisłości sędziów i niezależności sądów w trudnych czasach. Wymiar sprawiedliwości w pułapce sprawności, Warszawa 2018.
Mańko R., Tacik P., Sentencia non-existens: A New Remedy Under EU Law?, „Common Market Law Review” 2022/4(59).
Miąsik D., Zasady prawa Unii Europejskiej [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 3, Europeizacja prawa administracyjnego, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2014.
Mik C., Europejskie prawo wspólnotowe. Zagadnienia teorii i praktyki, t. 1, Warszawa 2000.
Nowicka Z., Status sędziego powołanego z rażącym naruszeniem prawa. Glosa do wyroku TS z dnia 6 października 2021 r., C-487/19, Postępowanie zainicjowane przez W.Ż., „Europejski Przegląd Sądowy” 2022/3.
Olaś A., Prawnicy muszą bić na alarm, „Rzeczpospolita” z 7.10.2025 r.
Sołtys A., Obowiązek wykładni zgodnej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, cz. II, „Europejski Przegląd Sądowy” 2014/5.
Sołtys A., Relacja zasady bezpośredniego skutku i zasady pierwszeństwa prawa Unii Europejskiej w świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości, „Europejski Przegląd Sądowy” 2022/6.
Stefko K., Wadliwe akty sądu w postępowaniu cywilnym [w:] Rozprawy prawnicze. Księga pamiątkowa dla uczczenia pracy naukowej Kazimierza Przybyłowskiego, red. W. Osuchowski, M. Sośniak, B. Walaszek, Kraków–Warszawa 1964.
Szwed M., Orzekanie przez wadliwie powołanych sędziów jako naruszenie prawa do sądu w świetle wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 12.03.2019 r., 26374/18, Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii, „Europejski Przegląd Sądowy” 2019/7.
Tuleja P., Ustrojowe znaczenie uchwały SN z 23.1.2020 r., „Państwo i Prawo” 2020/10.
Wróbel A., Zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego przed prawem państw członkowskich [w:] Stosowanie prawa Unii Europejskiej przez sądy, red. A. Wróbel, Kraków 2005.
Wrzołek-Romańczuk M., Glosa do wyroku z 1.12.2020 r. wydanego przez Wielką Izbę Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii (skarga nr 26374/18), „Iustita” 2021/1.
Stanisław Gogulski
prawnik; doktorant, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu; badacz gościnny w Instytucie Maxa Plancka ds. Innowacji i Konkurencji w Monachium (2025)
(ORCID: https://orcid.org/0009-0007-8702-2366).
W stronę krajowego mechanizmu kontroli ex ante dla wzmocnienia cyfrowej suwerenności Polski
W artykule zaprezentowana oraz poddana analizie została teza, że uzasadnione jest wprowadzenie w Polsce krajowego mechanizmu kontroli ex ante, wzorowanego na niemieckim § 19a ustawy o zwalczaniu ograniczeń konkurencji (Gesetz gegen Wettbewerbsbeschränkungen, GWB) ze względu na luki regulacyjne w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/1925 z 14.09.2022 r. w sprawie kontestowalnych i uczciwych rynków w sektorze cyfrowym oraz zmiany dyrektyw (UE) 2019/1937 i (UE) 2020/1828 oraz konieczność budowania polskiej suwerenności cyfrowej. Autor wykazuje strukturalną nieadekwatność tradycyjnych narzędzi (art. 9 ustawy z 16.02.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ) wobec wyzwań gospodarki cyfrowej i siły konglomeratowej platform. Przeanalizowano zgodność proponowanego rozwiązania z prawem Unii Europejskiej, w szczególności w kontekście art. 1 ust. 5 i 6 DMA oraz zasady ne bis in idem. Opracowanie zawiera konkretną, autorską propozycję legislacyjną (projekt nowego art. 9a u.o.k.k.). Do pożądanych efektów reformy zaliczono m.in. ożywienie prywatnego dochodzenia roszczeń (private enforcement), eliminację asymetrii zależności polskich przedsiębiorców od globalnych platform oraz ograniczenie ryzyka nadmiernej centralizacji nadzoru w rękach Komisji Europejskiej.
Słowa kluczowe: akt o rynkach cyfrowych, suwerenność cyfrowa, § 19a GWB, projekt art. 9a u.o.k.k., strażnicy dostępu, prawo konkurencji
Stanisław Gogulski
Lawyer; PhD student, Adam Mickiewicz University in Poznań, Poland; visiting researcher at Max Planck Institute for Innovation and Competition in Munich (2025) (ORCID: https://orcid.org/0009-0007-8702-2366).
Towards a National Ex Ante Control Mechanism to Strengthen Poland’s Digital Sovereignty
The article presents and analyses the hypothesis that the introduction of a national ex ante control mechanism in Poland, inspired by the German § 19a of the Act against restraints of competition (Gesetz gegen Wettbewerbsbeschränkungen, GWB), would be justified, taking into account regulatory gaps in the Regulation (EU) 2022/1925 of the European Parliament and of the Council of 14 September 2022 on contestable and fair markets in the digital sector and amending Directives (EU) 2019/1937 and (EU) 2020/1828, and the need to develop Poland’s digital sovereignty. The author shows structural inadequacy of traditional tools (Article 9 of the Act of 16 February 2007 on competition and consumers protection) in the light of digital economy challenges and conglomerate platform power. The analysis covers the compatibility of the proposed solution with European Union law, especially in the context of Article 1(5) and Article 1(6) of the DMA and the ne bis in idem principle. The article includes a specific legislative proposal (draft Article 9a of the Act on competition and consumer protection). The desired effects of the introduction of the mechanism include, inter alia, the strengthening of private enforcement, the elimination of the asymmetry of dependency of Polish entrepreneurs on global platforms and mitigation of the risk of excessive centralisation of supervision in the hands of the European Commission.
Keywords: Digital Markets Act, digital sovereignty, § 19a GWB, draft Article 9a of the Act on competition and consumer protection, gatekeepers, competition law
Bibliografia/References
Andersson H., The Power to Carry Out Dawn Raids Under the Digital Markets Act: Nothing More Than a Scarecrow? [w:] New Directions in Digitalisation, European Union and its Neighbours in a Globalized World, red. A. Engel, X. Groussot, G.T. Petursson, Cham 2025.
Çavuş Ç., Does DMA Interoperability Promote Innovation: A Comparative Study from EU Competition Law to the DMA, „European Competition Journal” 2025/1(21).
Crémer J., de Montjoye Y.-A., Schweitzer H., Competition Policy for the Digital Era, Luxembourg 2019.
Crémer J., de Montjoye Y.-A., Schweitzer H., Enforcing the Digital Markets Act, „Journal of Competition Law and Economics” 2023/3(19).
Dunne N., Platforms as Regulators, „Journal of Antitrust Enforcement” 2021/2(9).
Fischer C.C., Konglomerate Marktmacht auf digitalen Märkten, Berlin 2025.
Franck J.-U., Peitz M., Digital Platforms and the New 19a Tool in the German Competition Act, „Journal of European Competition Law and Practice” 2021/7(12).
Furman J., Unlocking Digital Competition: Report of the Digital Competition Expert Panel, London 2019.
Herb A., Die Digitale Dekade der EU, Stuttgart 2025.
Hinck S., Podszun R., Beyond DMA: The Amazon Section 19a
Case (Germany), „Journal of European Competition Law &
Practice” 2025/1(16).
Hoffmann J., Herrmann L., Kestler L., Gatekeeper’s Potential
Privilege – The Need to Limit DMA Centralization, „Journal
of Antitrust Enforcement” 2024/1(12).
Hornung P., The Ecosystem Concept, the DMA, and Section
19a GWB, „Journal of Antitrust Enforcement” 2024/3(12).
Kindl J., Prospects for concurrent private enforcement of the
DMA and Article 102 TFEU, „Journal of Antitrust Enforcement” 2024/2(12).
Krämer J., Schnurr D., Big Data and Digital Markets Contestability: Theory of Harm and Data Access Remedies, „Journal of Competition Law and Economics” 2021/2(18).
Lianos I., Interim Measures in EU Competition Cases: Origins, Evolution, and Implications for Digital Markets, „Journal of European Competition Law and Practice” 2022/5(13).
Lianos I., Ivanov A., Regulation of Digital Markets with Competition Soft Law – A Law and Economics Perspective, „Journal of Competition Law and Economics” 2022/4(18).
Margvelashvili T., Charting the course of DMA’s private enforcement: unveiling the forum shopping challenge, „European Competition Journal” 2024/3(20).
Nowag J., Patiño C.V., Enough of Fairness: Pre-emption and the DMA [w:] New Directions in Digitalisation. Perspectives from EU Competition Law and the Charter of Fundamental Rights, red. A. Engel, X. Groussot, G.T. Petursson, Cham 2025.
Persch J., Is Taking Away User Traffic Anti-Competitive? Munich Court Stops Cooperation between Google and the German Federal Ministry of Health, „Journal of European Competition Law & Practice” 2021/9(12).
Podszun R., Private Enforcement and Gatekeeper Regulation: Strengthening the Rights of Private Parties in the Digital Markets Act, „Journal of European Competition Law & Practice” 2022/4(13).
Reyna A., DMA and DSA Effective Enforcement – Key to Success, „Journal of Antitrust Enforcement” 2024/2(12).
Robertson V.H.S.E., The Complementary Nature of the Digital Markets Act and the EU Antitrust Rules, „Journal of Antitrust Enforcement” 2024/2(12).
Schweitzer U., Kollektive Marktbeherrschung auf digitalen Märkten [w:] Wettbewerb und Verbraucherschutz in der digitalen Wirtschaft, Nomos–Baden-Baden 2022.
Stöhr A., Mendelsohn J., Durchsetzung des § 19a GWB: Erste Erfahrungen und Verhältnis zum Digital Markets Act, „Ilmenau Economics Discussion Papers” 2024/184(28).
Wagner-von Papp F., Digital Antitrust and the DMA: In Praise of Institutional Diversity, „Journal of Antitrust Enforcement” 2024/2(12).
dr hab. Dariusz Fuchs, prof. ucz.
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Wydział Prawa i Administracji, Instytut Nauk Prawnych, Katedra Prawa Cywilnego, Prawa Prywatnego Międzynarodowego i Prawa Ubezpieczeniowego
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-5853-2657).
dr hab. Łukasz Żarnowiec, prof. ucz.
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Wydział Prawa i Administracji, Instytut Nauk Prawnych, Katedra Prawa Cywilnego, Prawa Prywatnego Międzynarodowego i Prawa Ubezpieczeniowego
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7873-677X).
Udział w autorstwie tekstu:
Dariusz Fuchs – 50%
Łukasz Żarnowiec – 50%
Regulacja dystrybucji ubezpieczeń jako przykład przepisów wymuszających swoje zastosowanie według norm (reguł) kolizyjnych acquis communautaire dla zobowiązań pozaumownych. Część 1
Artykuł w części pierwszej omawia koncepcję norm wymuszających swoje zastosowanie, poddając analizie przede wszystkim regulację rozporządzenia (WE) nr 864/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z 11.07.2007 r. dotyczącego prawa właściwego dla zobowiązań pozaumownych (Rzym II), posiłkując się refleksjami opartymi na wykładni Konwencji o prawie właściwym dla zobowiązań umownych, otwartej do podpisu w Rzymie 19.06.1980 r. i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008 z 17.06.2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I) . Poddano analizie relewantne orzecznictwo TSUE, formułując cechy, jakimi powinny odznaczać się normy wymuszające swoje zastosowanie, w szczególności w prawie ubezpieczeniowym.
Słowa kluczowe: acquis communautaire, przepisy wymuszające swoje zastosowanie, Rzym II, Rzym I, dystrybucja ubezpieczeń, IDD, TSUE
dr hab. Dariusz Fuchs, professor of the University
Cardinal Stefan Wyszyński University in Warsaw, Faculty of Law and Administration, Institute of Law Studies, Department of Civil Law, Private International Law and Insurance Law, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-5853-2657).
dr hab. Łukasz Żarnowiec, professor of the University
Cardinal Stefan Wyszyński University in Warsaw, Faculty of Law and Administration, Institute of Law Studies, Department of Civil Law, Private International Law and Insurance Law, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7873-677X).
Authors’ contributions:
Dariusz Fuchs – 50%
Łukasz Żarnowiec – 50%
The Regulation of Insurance Distribution as an Example of Overriding Mandatory Provisions in accordance with the Conflict of Law Rules within the Acquis Communautaire for Non-Contractual Obligations. Part 1
The first part of the article discusses the concept of overriding mandatory provisions, by analysing, first of all, provisions of Regulation (EC) No 864/2007 of the European Parliament and of the Council of 11 July 2007 on the law applicable to non-contractual obligations (Rome II), drawing from reflections based on the interpretation of the Convention on the law applicable to contractual obligations opened for signature in Rome on 19 June 1980 and Regulation (EC) No 593/2008 of the European Parliament and of the Council of 17 June 2008 on the law applicable to contractual obligations (Rome I). The analysis covers relevant CJEU judgments, formulating the features that should be demonstrated by overriding mandatory provisions, especially in insurance law.
Keywords: Acquis Communautaire, overriding mandatory provisions, Rome II, Rome I, insurance distribution, IDD, CJEU
Bibliografia/References
Brière C., Le règlement (CE) n° 864/2007 du 11 juillet 2007 sur la loi applicable aux obligations non contractuelles (Rome II), „Revue trimestrielle LexisNexis Juris Classeur”, Janvier–Février–Mars 2008.
Brodecki Z., Drobysz M., Majkowska S., Traktat o Unii Europejskiej. Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską z komentarzem, Warszawa 2002.
Carruthers J., Has the Forum Lost Its Grip? [w:] The Rome II Regulation on the Law Applicable to Non-Contractual Obligations, red. J. Ahern, W. Binchy, Leiden–Boston 2009.
Clarkson C.M.V., Hill J., Jaffey on The Conflict of Laws, Oxford 2005.
Clarkson C.M.V., Hill J., The Conflict of Laws, Oxford 2006.
Dicey and Morris on the Conflict of Laws, red. L. Collins, London 1987.
Fras M., Overriding Mandatory Provisions in Insurance Law and the Conflict-of-laws Rules in the Motor Insurance Directive 2009/103/EC, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2023/3.
Fuchs A., Zum Kommissionsvorschlag einer „Rom II”-Verordnung, „Zeitschrift für Gemeinschaftsprivatrecht” 2003–2004/2.
Fuchs B., Statut kontraktowy a przepisy wymuszające swoje zastosowanie, Katowice 2003.
Fuchs D. [w:] D. Fuchs, K. Malinowska, D. Maśniak, Kontrakty na rynku ubezpieczeń, Warszawa 2020.
Fuchs D., Consistency of the European project PEICL with the Polish Civil Code in view of art. 807, „Acta Iuris Stetinensis” 2019/4(28).
Fuchs D., Dobro powszechne (ogólne) jako wyznacznik ewolucji wspólnotowego prawa ubezpieczeń gospodarczych [w:] Prawo gospodarcze Wspólnoty Europejskiej na progu XXI wieku, red. C. Mik, Toruń 2002.
Fuchs D., Ubezpieczenia gospodarcze w świetle Konwencji Rzymskiej i projektu Rozporządzenia „Rzym”, „Forum Dyskusyjne Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych” 2005/5.
Fuchs D., Ubezpieczenia w prawie prywatnym międzynarodowym [w:] Prawo ubezpieczeń gospodarczych, red. G. Dybała, M. Maliszewska, K. Szpyt, Warszawa 2025 (w druku).
Fuchs D., Właściwość sądowa w zakresie ubezpieczeń gospodarczych według rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. o jurysdykcji oraz uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych [w:] Prawo ubezpieczeń gospodarczych. Komentarz, red. Z. Brodecki, M. Serwach, Kraków 2005.
Fuchs D., Wybrane zagadnienia autonomii kolizyjno-prawnej stron umowy ubezpieczenia majątkowego w dyrektywach II i III generacji europejskiego prawodawstwa ubezpieczeniowego [w:] Finanse, banki i ubezpieczenia w Polsce u progu XXI wieku, Poznań 2000.
Kadner Graziano T., Das auf auβervertragliche Schuldverhältnisse anzuwendende Recht nach Inkrafttreten der Rom II-Verordnung, „Rabels Zeitschrift für ausländisches und internationales Privatrecht” 2009/73.
Kadner Graziano T., Le nouveau droit international privé communautaire en matière de responsabilité extracontractuelle (règlement Rome II), „Revue Critique de Droit International Prive” 2008/3.
Hartnell H.E., Rousing the sleeping dog: the validity exception to the Convention on Contracts for the International Sale of Goods, „Yale Journal of International Law” Winter 1993.
Heldrich A. [w:] Palandt Bürgerliches Gesetzbuch, t. 7, red. P. Bassenge, München 1992.
Hohloch G. [w:] W. Erman, Handkommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, Köln 2011.
Jakob D., Picht P. [w:] Europäisches Zivilprozess- und Kollisionsrecht, EuZPR/EuIPR Kommentar, red. T. Rauscher, München 2011.
Jayme E., Zum internationalen Geltungswillen der europäischen Regeln über den Handelsvertreterausgleich, „Praxis des Internationalen Privat- und Verfahrensrechts” 2001/3.
Junker [w:] Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, Band 10, Internationales Privatrecht, Rom I-Verordnung, Rom II-Verordnung, Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuche (art. 1–24), red. H.J. Sonnenberger, München 2010.
Junker A., Die Rom II-Verordnung: Neues Internationales Deliktsrecht auf europäischer Grundlage, „Neue Juristische Wochenschrift” 2007/51.
Kilian M, Müller C., Őffentlich-rechtliches Preisrecht als Eingriffsnorm i. S. des Art. 34 EGBGB, „Praxis des Internationalen Privat- und Verfahrensrechts” 2003/5.
Kropholler J., Internationales Privatrecht, Tübingen 2004.
Lijowska M., Instrumenty kolizyjnoprawnej ochrony konsumenta a przepisy koniecznego zastosowania, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2006/2.
Ludwichowska K., Thiede T., Reżim kolizyjny umowy ubezpieczenia po wejściu w życie rozporządzenia Rzym I, „Prawo Asekuracyjne” 2009/2(59).
Malinowska K., Umowa ubezpieczenia w Europie bez granic, Bydgoszcz–Warszawa 2008.
Mankowski P. [w:] Ch. von Bar, P. Mankowski, Internationales Privatrecht, vol. I, Allgemeine Lehren, München 2013.
Mankowski P., Strukturfragen des Internationalen Verbrauchervertragsrecht, RIW 1998/4.
Martiny D., Europäisches Internationales Vertragsrecht vor der Reform, „Zeitschrift für Europäisches Privatrecht” 2003.
Martiny D., Neue Impulse im Europäischen Internationalen Vertragsrecht, „Zeitschrift für Rechtsvergleichung” 2006.
Mataczyński M., Obce przepisy wymuszające swoje zastosowanie. Rozważania na tle art. 7 ust. 1 Konwencji rzymskiej oraz orzecznictwa sądów niemieckich, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2001/2.
Mataczyński M., Przepisy wymuszające swoje zastosowanie w prawie prywatnym międzynarodowym, Kraków 2005.
Mik C., Czapliński W., Traktat o Unii Europejskiej. Komentarz, Warszawa 2005.
Niggemann F., Eingriffsnormen auf dem Vormarsch (zu Cass. mixte, 30.11.2007 – 06-14.006), „Praxis des Internationalen Privat- und Verfahrensrechts” 2009/5.
Nowak J. [w:] Ustawa o dystrybucji ubezpieczeń. Komentarz, red. P. Czublun, Warszawa 2018.
Ofner H., Die Rom II-Verordnung – Neues Internationales Privatrecht für auβervertragliche Schuldverhältnisse in der Europäischen Union, „Zeitschrift für Rechtsvergleichung, Internationales Privatrecht und Europarecht” 2008/1.
Pacuła K., Przepisy wymuszające swoje zastosowanie jako instrument ochrony „strony słabszej” umowy ubezpieczenia, „Problemy Prawa Prywatnego Międzynarodowego” 2014/15.
Pajor T., O zagadnieniach ochrony konsumenta w prawie prywatnym międzynarodowym [w:] Rozprawy prawnicze. Księga pamiątkowa Profesora Maksymiliana Pazdana, red. L. Ogiegło, W. Popiołek, M. Szpunar, Kraków 2005.
Pazdan J., Rozporządzenie Rzym II – nowe wspólnotowe unormowanie właściwości prawa dla zobowiązań pozaumownych, „Problemy Prawa Prywatnego Międzynarodowego” 2009/4.
Pazdan M., Jagielska M., Kurowski W., Świerczyński M., Zachariasiewicz M.A., Zachariasiewicz M., Żarnowiec Ł., W odpowiedzi na ankietę skierowaną do państw członkowskich Unii, dotyczącą stosowania Rozporządzenia nr 864 o prawie właściwym dla zobowiązań pozaumownych (Rzym II), „Problemy Prawa Prywatnego Międzynarodowego” 2013/12.
Plender R, Wilderspin M., The European Private International Law of Obligations, London 2009.
Popiołek W., Znaczenie przepisów „prawa publicznego” różnych systemów prawnych dla stosunków umownych handlu zagranicznego, „Problemy Prawne Handlu Zagranicznego” 1988/12.
Popiołek W., Znaczenie przepisów o „bezpośrednim działaniu” w zakresie eksportu kompletnego obiektu [w:] Zagadnienia prawne eksportu kompletnych obiektów przemysłowych, red. M. Pazdan, A. Tynel, Katowice 1980.
Roth W.H., Methoden der Rechtsfindung und Rechtsanwendung im Europäischen Kollisionsrecht, „Praxis des Internationalen Privat- und Verfahrensrechts” 2006/4.
Schramm D., Ausländische Eingriffsnormen im Deliktsrecht, Bern 2005.
Schurig K., Zwingendes Recht, „Eingriffsnormen” und neues IPR, „Rabels Zeitschrift für ausländisches und internationales Privatrecht” 1990/54.
Shehat I., Empirical Analysis of the Application of Overriding Mandatory Rules in International Commercial Arbitration, maszynopis powielony, b.m.w., b.r.w.
Sokołowski M., Dochodzenie świadczenia wyrównawczego przez polskiego przedstawiciela handlowego od niemieckiego zleceniodawcy, „Przegląd Prawa Handlowego” 2005/9.
Spickhoff A., Zwingendes Gebührenrecht und Internationales Vertragsrecht, „Praxis des Internationalen Privat- und Verfahrensrechts” 2005/2.
Staudinger A., Erfolgshonorare und quota litis-Vereinbarungen im Internationalen Privatrecht, „Praxis des Internationalen Privat- und Verfahrensrechts” 2005/2.
Świerczyński M. [w:] Prawo prywatne międzynarodowe. Komentarz, red. M. Pazdan, Warszawa 2018.
Tarasiuk-Flodorowska A., Wnęk A., Praktyczne problemy funkcjonowania w Polsce oddziału zagranicznego ubezpieczyciela z państwa Unii Europejskiej, „Wiadomości Ubezpieczeniowe” 2009/4.
von Hein J. [w:] Rome Regulations. Commentary on the European Rules of the Conflict of Laws, red. G.P. Callies, Alphen aan den Rijn 2011.
von Hein J., Europäisches Internationales Deliktsrecht nach der Rom II-Verordnung, Zeitschrift für Europäisches Privatrecht 2009/1.
Wagner G., Die neue Rom II-Verordnung, „Praxis des Internationalen Privat- und Verfahrensrechts” 2008/1.
Wengler W., Internationales Privatrecht, Berlin–New York 1981.
Wojewoda M., Zakres prawa właściwego dla zobowiązań umownych, Warszawa 2007.
Wowerka A., Prawo właściwe dla odpowiedzialności za szkody w środowisku naturalnym w świetle rozporządzenia Rzym II, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2023/4.
Wowerka A., Zakres zastosowania ratione temporis rozporządzenia (WE) nr 864/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lipca 2007 r. dotyczącego prawa właściwego dla zobowiązań pozaumownych (Rzym II). Glosa do wyroku TSUE z dnia 17 listopada 2011 r., C-412/10, „Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa” 2013/4.
Zachariasiewicz M.A. [w:] Prawo prywatne międzynarodowe. Komentarz, red. M. Pazdan, Warszawa 2018.
Zachariasiewicz M.A. [w:] System prawa handlowego, t. 9, Międzynarodowe prawo handlowe, red. W. Popiołek, Warszawa 2013.
Żarnowiec Ł. [w:] System prawa prywatnego, t. 20B, Prawo prywatne międzynarodowe, red. M. Pazdan, Warszawa 2015.
Żarnowiec Ł., Czasowe ramy zastosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 864/2007 o prawie właściwym dla zobowiązań pozaumownych (rozporządzenie Rzym II) – uwagi na tle orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-412/10, Homawoo v GMF Assurances, „Rozprawy Ubezpieczeniowe” 2012/1.
Żarnowiec Ł., Przepisy wymuszające swoje zastosowanie w świetle rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 864/2007 z dnia 11 lipca 2007 r., o prawie właściwym dla zobowiązań pozaumownych – „Rzym II” (Dz.Urz. UE 2007 L 199/40) [w:] Państwo i Prawo w dobie globalizacji. Księga jubileuszowa, red. S. Sagan, Rzeszów 2011.
Żarnowiec Ł., The assessment of the nature of national law provisions which set the rules for the compensation for harm caused by the death of the closest person in the light of art. 16 of the Rome II regulation – comments in the context of a preliminary question submitted to the court of Justice of the EU following the decision of the Bulgarian supreme court of cassation of February 7, 2023 (case number C-86/23, Huk-co-BurG-allgemeine Versicherung aG), „Wiadomości Ubezpieczeniowe” 2024/1.
Żarnowiec Ł., Wpływ przepisów wymuszających swoje zastosowanie na rozstrzyganie spraw spadkowych pod rządami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012, „Problemy Prawa Prywatnego Międzynarodowego” 2019/25.
dr Marcin Michalak
Adiunkt, Uniwersytet Gdański, Wydział Prawa i Administracji, Katedra Prawa Europejskiego i Komparatystyki Prawniczej
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6971-1992).
W glosie przedstawiono analizę wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 12.06.2025 r., C-219/24, A i in. przeciwko Tallinna linn, dotyczącego dopuszczalności wymagania przez pracodawcę szczepień ochronnych od pracowników narażonych na działanie czynników biologicznych w środowisku pracy. Podniesiono, że rozstrzygnięcie to wpisuje się w zachowawczą linię orzeczniczą TSUE w sprawach związanych z pandemią COVID-19, opartą na odwołaniu do klasycznych konstrukcji prawa Unii, w tym minimalnego poziomu harmonizacji w dyrektywach BHP oraz wąskiego zakresu stosowania Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Autor wskazuje zarazem, że Trybunał – mimo że dysponował ku temu normatywną podstawą, w szczególności art. 14 dyrektywy 2000/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 18.09.2000 r. w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie czynników biologicznych w miejscu pracy dotyczącym szczepień pracowników – nie zdecydował się na podjęcie choćby niewielkiego, stopniowego kroku interpretacyjnego, który mógłby otworzyć nową perspektywę patrzenia na zagrożenia transgraniczne z obszaru zdrowia publicznego w prawie UE. W glosie argumentuje się, że sprawa ta stanowiła dogodną okazję do zasygnalizowania takiej perspektywy, zwłaszcza w świetle rosnącego znaczenia zdrowia publicznego w prawie UE.
Słowa kluczowe: TSUE, ochrona zdrowia publicznego w prawie UE, minimalna armonizacja BHP, wartości Unii Europejskiej, progresywny rozwój orzecznictwa
dr Marcin Michalak
Assistant professor, University of Gdańsk, Faculty of Law and Administration, Department of European Law and Comparative Law, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6971-1992).
Conservative Approach of the Court of Justice of the European Union to Pandemic Matters and the Prospect of the Evolutionary Development of Health Protection as a Value of EU Law. Commentary on the CJEU Judgment of 12 June 2025, C-219/24, A and others v Tallinna linn
The commentary analyses the judgment of the Court of Justice of 12 June 2025, C-219/24, A and others v Tallinna linn, regarding the acceptability of the employer requiring their employees who are exposed to biological agents in the working environment to undergo vaccination. The commentary points out that this judgment is consistent with the conservative line of CJEU judgments in cases related to the COVID-19 pandemic, based on the reference to classic EU law structures, including the minimum level of harmonisation in OHS directives and a narrow scope of application of the Charter of Fundamental Rights of the European Union. Consequently, the author indicates that the CJEU, despite having a normative basis for its decision, in particular Article 14 of Directive 2000/54/EW of the European Parliament and of the Council of 18 September 2000 on the protection of workers from risks related to exposure to biological agents at work, did not decide to take even an incremental step towards the interpretation that could have open a new perspective on cross-border threats in the area of public health in EU law. The commentary argues that this case was a suitable opportunity for highlighting such a perspective, especially in the light of the growing importance of public health in EU law.
Keywords: CJEU, public health protection in EU law, minimum harmonisation in OHS, values of the European Union, incremental judicial development
Bibliografia/References
Hervey T., Michalak M., European Union Border Law during the COVID-19 Pandemic, „Common Market Law Review” 2025/3(62).
Koncewicz T.T., The Existential Jurisprudence of the Court of Justice of the European Union. An Essay on the Judicial Incrementalism in Defence of European First Principles [w:] Profesor Marek Safjan znany i nieznany. Księga jubileuszowa z okazji siedemdziesiątych urodzin, red. K. Szczepanowska-Kozłowska, Warszawa 2020.
Lenaerts K., EU citizenship and the European Court of Justice’s „stone-by-stone” approach, „International Comparative Jurisprudence” 2015/1(1).
Michalak M., Trzeci etap implementacji Europejskiej Unii Zdrowotnej: nowe prawo unijne o transgranicznych zagrożeniach dla zdrowia, „Europejski Przegląd Sądowy” 2023/9.
dr Monika Kawczyńska
Adiunkt, Uniwersytet Jagielloński, Katedra Prawa Europejskiego
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7992-5513).
Kara pieniężna w związku z niewykonaniem środków tymczasowych w sprawie Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. Glosa do wyroków Sądu Unii Europejskiej z 5.02.2025 r., T-830/22, T-156/23 i T-1033/23, Rzeczpospolita Polska przeciwko Komisji Europejskiej
W glosowanych wyrokach z 5.02.2025 r., T-830/22, T-156/23, Rzeczpospolita Polska przeciwko Komisji Europejskiej, i T-1033/23, Rzeczpospolita Polska przeciwko Komisji Europejskiej, Sąd Unii Europejskiej rozstrzygnął sprawę dotyczącą obowiązku zapłaty przez Polskę okresowej kary pieniężnej nałożonej z powodu niewykonania środka tymczasowego nakazującego zawieszenie funkcjonowania Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. Spór koncentrował się na dopuszczalności potrącenia przez Komisję należności z tytułu nałożonej kary oraz na ustaleniu, czy wejście w życie ustawy z 9.06.2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw znoszącej Izbę Dyscyplinarną i zmieniającej krajowy reżim postępowań dotyczących statusu sędziów mogło wywołać automatyczny skutek w postaci ustania obowiązku zapłaty okresowej kary pieniężnej.
Sąd stwierdził, że obowiązek zapłaty okresowej kary pieniężnej trwa, dopóki środek tymczasowy nie zostanie uchylony lub zmieniony zgodnie z art. 163 Regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości, a zatem wejście w życie reformy dotyczącej Sądu Najwyższego nie wywołuje skutku ex tunc i nie eliminuje obowiązku zapłaty kar naliczonych przed złożeniem przez Polskę stosownego wniosku w marcu 2023 r. Najtrafniej wyraża to paremia vigilantibus non dormientibus iura subveniunt (prawo sprzyja czuwającym, nie śpiącym), która w tradycji prawa rzymskiego akcentuje obowiązek aktywnego korzystania z dostępnych środków ochrony prawnej.
Wyroki te wpisują się w linię orzeczniczą dotyczącą skuteczności środków tymczasowych oraz mechanizmów zapewniających wykonanie orzeczeń TSUE przez państwa członkowskie. Jednocześnie doprecyzowują relacje między zmianami prawa krajowego a obowiązkiem zapłaty kary pieniężnej nałożonej na podstawie art. 279 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Przedstawiona glosa ma charakter aprobujący i dotyczy zarówno argumentacji Sądu, jak i ostatecznych wniosków sformułowanych w glosowanych wyrokach.
Słowa kluczowe: środki tymczasowe, okresowa kara pieniężna, potrącenie, wykonywanie orzeczeń TSUE, efektywna ochrona sądowa
dr Monika Kawczyńska
Assistant professor, Jagiellonian University, Department of European Law, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7992-5513).
Penalty Payment for Failing to Implement Interim Measures in the Case of the Disciplinary Chamber of the Supreme Court. Commentary on the Judgments of the General Court of the European Union of 5 February 2025, T-830/22, T-156/23 and T-1033/23, Republic of Poland v European Commission
In commented judgments of 5 February 2025, T-830/22, T-156/23 and T-1033/23, Republic of Poland v European Commission, the General Court of the European Union ruled on a case concerning Poland’s obligation to pay a periodic penalty payment imposed for failing to implement an interim measure requiring the suspension of the Disciplinary Chamber of the Supreme Court. The dispute focused on the admissibility of the Commission offsetting amounts receivable due to the penalty payment and determining whether the entry into force of the Act of 9 June 2022 on amendments to the Act on the Supreme Court and certain other acts, eliminating the Disciplinary Chamber and changing the national regime for proceedings concerning the status of the judges, could have automatically result in the cessation of the obligation to pay the periodic penalty payment.
The General Court concluded that the obligation to pay the periodic penalty payment continues until the interim measure is cancelled or varied pursuant to Article 163 of the Rules of Procedure of the Court of Justice, and thus, the entry into force of the reform of the Supreme Court does not have an ex tunc effect and does not eliminate the obligation to pay penalty payments accrued before Poland submitted the relevant application in March 2023. This is best expressed by the maxim vigilantibus non dormientibus iura subveniunt (the law assists those who are vigilant, not those who sleep), which – in the Roman law tradition – emphasises the duty to actively use available legal remedies.
These judgments are consistent with the line of judgments on the effectiveness of interim measures and mechanisms ensuring the implementation of CJEU judgments by Member States. At the same time, they clarify the relationships between amendments to the national provisions and the obligation to the penalty payment imposed under Article 279 of the Treaty on the Functioning of the European Union. The article is an approving commentary and pertains both to the arguments presented by the Court and final conclusions presented in commented judgments.
Keywords: interim measures, periodic penalty payment, offset, implementation of CJEU judgments, effective court protection
Bibliografia/References
Kawczyńska M., Potrącenie kar pieniężnych związanych z niewykonaniem przez Polskę środków tymczasowych przewidzianych w art. 279 TFUE, „Europejski Przegląd Sądowy” 2024/11.
Kawczyńska M., Spór o kopalnię Turów, czyli stosowanie i efektywność środków tymczasowych w postępowaniach dotyczących naruszenia prawa unijnego, „Europejski Przegląd Sądowy” 2021/11.
Lasok K.P.E., Lasok’s European Court Practice and Procedure, London 2022.
Luszcz V., European Court Procedure. A Practical Guide, Oxford–New York 2020.
dr Wojciech Lamik
Radca prawny, Krajowa Izba Radców Prawnych; Olesiński i Wspólnicy
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3751-5521).
dr Wojciech Panek
Uniwersytet Śląski w Katowicach; Olesiński i Wspólnicy
(ORCID: https://orcid.org/0000-0003-3264-986X).
Udział w autorstwie tekstu:
Wojciech Lamik – 50%
Wojciech Panek – 50%
Zasady oceny systemu prawnego państwa trzeciego. Glosa do wyroku Sądu z 3.09.2025 r., T-553/23, Philippe Latombe przeciwko Komisji Europejskiej
Artykuł stanowi glosę krytyczną do wyroku Sądu z 3.09.2025 r., T-553/23, Philippe Latombe przeciwko Komisji Europejskiej 1 , dotyczącego przekazywania danych osobowych z terytorium znajdującego się w Unii Europejskiej do Stanów Zjednoczonych w ramach porozumienia Data Privacy Framework. Zdaniem autorów Sąd nie przedstawił przekonującej argumentacji na temat zakresu stanu faktycznego, właściwego i wiążącego dla oceny ważności badanej decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2023/1795 z 10.07.2023 r. na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, stwierdzającej odpowiedni stopień ochrony danych osobowych zapewniony w ramach ochrony danych UE–USA 2 . Jednocześnie Sąd nieprawidłowo zastosował zasadę merytorycznej równoważności poziomu ochrony danych osobowych, co doprowadziło do wypaczenia sensu kryterium niezależnego i niezwisłego organu nadzorczego państwa trzeciego. Przywołane okoliczności pozwalają kwestionować prawidłowość rozstrzygnięcia, a zarazem zwiększają szansę na uwzględnienie odwołania od wyroku, złożonego przez skarżącego w grudniu 2025 r., a tym samym jego uchylenie przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Słowa kluczowe: transfery danych osobowych, państwo trzecie, Data Privacy Framework, poziom ochrony danych osobowych, decyzja w sprawie adekwatności
dr Wojciech Lamik
Attorney at law, the National Bar of Attorneys-at-Law; Olesiński i Wspólnicy
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3751-5521).
dr Wojciech Panek
University of Silesia in Katowice; Olesiński i Wspólnicy
(ORCID: https://orcid.org/0000-0003-3264-986X).
Authors’ contributions:
Wojciech Lamik – 50%
Wojciech Panek – 50
Principles for Assessing the Law of the Third Country. Commentary on the Judgment of the General Court of 3 September 2025, T-553/23, Philippe Latombe v European Commission
The article is a critical commentary on the judgment of the General Court of 3 September 2025, T-553/23, Philippe Latombe v European Commission, pertaining to the transfer of personal data from the territory in the European Union to the United States under the Data Privacy Framework. In the opinion of the authors, the General Court failed to present convincing arguments pertaining to the factual situation, relevant and binding in the context of assessing validity of the analysed Commission Implementing Decision (EU) 2023/1795 of 10 July 2023 pursuant to Regulation (EU) 2016/679 of the European Parliament and of the Council on the adequate level of protection of personal data under the EU-US Data Privacy Framework. At the same time, the General Court incorrectly applied the principle of essential equivalence of the level of protection of personal data, which led to the distortion of a sense of a criterion of an independent and impartial supervisory authority in the third country. These circumstances raise questions about the correctness of the ruling and increase the chances for upholding the appeal against the judgment filed by the applicant in December 2025, and thus its annulment by the Court of Justice of the European Union.
Keywords: transfers of personal data; third country; Data Privacy Framework; level of protection of personal data; adequacy decision
Bibliografia/References
Aziewicz D., Błachucki M., Dudzik S., Grzejdziak Ł., Jurkowska-Gomułka A., Kohutek K., Korycińska-Rządca P., Kowalik-Bańczyk K., Materna G., Molski R., Piszcz A., Podrecki P. [w:] System Prawa Unii Europejskiej, t. 9, Prawo konkurencji, red. A. Jurkowska-Gomułka, A. Piszcz, Warszawa 2024.
Blume P., EU Adequacy Decisions: The Proposed New Possibilities, „International Data Privacy Law” 2015/1.
Boulanger M.-H., Burkert H., Havelange B. i in., Preparation of a Methodology for Evaluating the Adequacy of the Level of Protection of Individuals with Regard to the Processing of Personal Data. Annex to the Annual Report 1998 (XV D/5047/98) of the Working Party Established by Article 29 of Directive 95/46/EC, 1998, https://ec.europa.eu/justice/article-29/documentation/annual-report/files/1998/wp14_en.pdf (dostęp: 12.05.2026 r.).
Duque de Carvalho S.L., Key GDPR Elements in Adequacy Findings of Countries That Have Ratified Convention 108 , „European Data Protection Law Review” 2019/1.
Fischer B. [w:] Ogólne rozporządzenie o ochronie danych osobowych. Komentarz, red. M. Sakowska-Baryła, Warszawa 2018.
Kuner C., Developing an Adequate Legal Framework for International Data Transfers [w:] Reinventing Data Protection?, red. S. Gutwirth, Y. Poullet, P. de Hert, C. Terwangne, S. Nouwt, Dordrecht 2009.
Kuner C., Reality and Illusion in EU Data Transfer Regulation Post Schrems, „German Law Journal” 2017/4.
Marcinkowski B., Privacy Paradox(Es): In Search of a Transatlantic Data Protection Standard, „Ohio State Law Journal” 2013/6.
Schima B. [w:] The EU Treaties and Charter of Fundamental Rights: A Commentary, red. M. Kellerbauer, M. Klamert, J. Tomkin, Oxford 2019.
Schwartz P.M., The EU-U.S. privacy collision: a turn to institutions and procedures, „Harvard Law Review” 2013/126.
Slokenberga S., Reichel J., Niringiye R., Croxton T., Swanepoel iC., Okal J., EU Data Transfer Rules and African Legal Realities: Is Data Exchange for Biobank Research Realistic?, „International Data Privacy Law” 2019/1.
Prof. dr hab. Leszek Mitrus
Uniwersytet Jagielloński, Katedra Prawa Pracy i Polityki Społecznej
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1308-7358).
Zapobieganie nadużyciom umów o pracę na czas określony: wprowadzenie i wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 4.07.2006 r., C-212/04, Konstantinos Adeneler i in. przeciwko Ellinikos Organismos Galaktos (ELOG)
Prawo unijne chroni pracowników przed nadużywaniem przez pracodawców terminowych umów o pracę. Odpowiednie regulacje zawiera Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony zawarte przez organizacje pracodawców i związki zawodowe działające na szczeblu ponadnarodowym, stanowiące załącznik do dyrektywy 99/70. Państwa członkowskie zostały zobowiązane do przyjęcia środków, które zapewnią skuteczną ochronę pracownikom zatrudnionym na czas określony. Niniejsze opracowanie jest poświęcone wyrokowi TS z 4.07.2006 r., C-212/04, Konstantinos Adeneler i in. przeciwko Ellinikos Organismos Galaktos (ELOG) 1 . Przedmiotem rozważań TS jest zwłaszcza wykładnia „obiektywnych powodów” uzasadniających zawarcie umów na czas określony zamiast umowy bezterminowej, a także przesłanki uznawania za „kolejne” następujących po sobie umów na czas określony. Trybunał poddał analizie zakres swobody państw członkowskich w procesie implementacji prawa unijnego oraz wymogi zapewnienia na poziomie krajowym skutecznej ochrony uprawnień pracowników zatrudnionych na czas określony.
Słowa kluczowe: dyrektywa 99/70, atypowe formy zatrudnienia, zapobieganie nadużyciom stosowania umów o pracę na czas określony, sankcje za naruszenie prawa unijnego, prounijna wykładnia prawa krajowego
prof. dr hab. Leszek Mitrus
Jagiellonian University, Department of Labour Law and Social Policy, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1308-7358).
Prevention of Abuse of Fixed-Term Employment Contracts: Introduction and the Judgment of the Court of Justice of 4 July 2006, C-212/04, Konstantinos Adeneler and others v Ellinikos Organismos Galaktos (ELOG)
EU law protects employees against the employer abusing fixed-term employment contracts. Relevant provisions are included in the framework agreement on fixed-term work concluded by European-level cross-industry organisations representing employers and trade unions, annexed to Directive 1999/70. Member States have been obliged to implement measures intended to effectively protect fixed-term workers. This article refers to the CJEU judgment of 4 July 2006, C-212/04, Konstantinos Adeneler and others v Ellinikos Organismos Galaktos (ELOG). The CJEU focused especially on the interpretation of “objective reasons” justifying renewal of successive fixed-term contracts instead of concluding a permanent contract, as well as grounds for recognising fixed-term contracts concluded one after the other as “successive.” The CJEU analysed the scope of freedom of Member States in the process of the implementation of EU law and requirements to ensure the effective protection of fixed-term workers’ rights at the national level.
Keywords: Directive 1999/70, atypical forms of employment, prevention of abuse of fixed-term employment contracts, sanctions for breach of EU law, conforming interpretation of national law
Bibliografia/References
Baran M., Dyrektywa [w:] System prawa Unii Europejskiej, t. 1, Podstawy i źródła prawa Unii Europejskiej, red. S. Biernat, Warszawa 2020.
Barnard C., EU Employment Law, Oxford 2012.
‘Ankie’ Hartzén A.-C., Fixed-Term Work Directive (1999/70/EC) [w:] EU Labour Law. A Commentary, red. C. Hiessl, Alphen aan den Rijn 2025.
Grundt N., The limitations of fixed-term contracts regulations, „European Labour Law Journal” 2023/3.
Hajn Z., Nietypowe umowy o pracę [w:] Europeizacja polskiego prawa pracy, red. W. Sanetra, Warszawa 2004.
Kresal B., Enforcing the Rights of Non-standard Workers [w:] Effective Enforcement of EU Labour Law, red. Z. Rasnača, A. Koukiadaki, N. Bruun, K. Lőrcher, Oxford–London–New York–New Delhi–Sydney 2022.
Łapiński K., Umowa o pracę na czas określony w polskim i unijnym prawie pracy, Warszawa 2011.
Mitrus L., Kolejne umowy o pracę na czas określony z perspektywy prawa wspólnotowego (uwagi wokół orzeczenia ETS w sprawie Adeneler), „Studia z zakresu prawa pracy i polityki społecznej” 2007/1.
Mitrus L., Powstanie i ewolucja prawa pracy [w:] System prawa pracy, t. I, Część ogólna, red. K.W. Baran, Warszawa 2017.
Mitrus L., Wpływ regulacji wspólnotowych na polskie prawo pracy, Warszawa 2006.
Pieter van der Mei A., Fixed-Term Work: Recent Developments in the case law of the Court of Justice of the European Union, „European Labour Law Journal” 2020/1.
Piszczek A., Zgodność polskiej regulacji umów terminowych z dyrektywą Rady 99/70/WE [w:] Terminowe umowy o pracę. Aktualne problemy zatrudnienia, red. M. Mędrala, Warszawa 2017.
Robin-Olivier S., Lo Faro A., Non-standard employment contracts, [w:] European Labour Law, red. T. Jaspers, F. Pennings, S. Peters, Cambridge 2024.
Świątkowski A.M., Prawo pracy Unii Europejskiej, Warszawa 2015.
Orzecznictwo Sądu Najwyższego – dr Michalina Szpyrka (ekspert w Ministerstwie Rozwoju i Technologii oraz adiunkt w Zakładzie Prawa Administracyjnego Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7678-5287).
Case law of the Supreme Court – dr Michalina Szpyrka (the author is an expert at the Ministry of Economic Development and Technology and an assistant professor at the Department of Administrative Law at the Institute of Legal Sciences of the Polish Academy of Sciences; ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7678-5287).
Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – dr Robert Talaga (sędzia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu,
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5281-2188).
Case law of the Supreme Administrative Court – dr Robert Talaga (the author is a judge at the Provincial Administrative Court in Poznań, Poland,
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5281-2188).