De inwerkingtreding van het KVH nadert: wat is de impact vanaf 1 april 2026?

Wat is uw functie?

Ik heb in februari een periode van tien jaar afgerond waarin ik intensief heb gewerkt aan het uitwerken en vervolgens uitrollen van het Kaderdecreet Vlaamse Handhaving (KVH) en het Vlaams Handhavingsplatform, eerst als senior adviseur bij het project “Coördinatie Vlaams Handhavingsbeleid” en later bij het Agentschap Justitie en Handhaving.

Sinds kort ben ik terug actief bij een functionele inspectiedienst, als hoofd van de Inspectie Onroerend Erfgoed van het Agentschap Onroerend Erfgoed.

Wat is uw expertisegebied?

Ik kan ondertussen bogen op een ervaring van ruim dertig jaar in de handhaving van het omgevingsrecht, met ruimtelijke ordening en onroerend erfgoed in het bijzonder. Ik heb daarbij altijd praktijk afgewisseld met theorie. In 2006 behaalde ik de graad van de doctor in de rechten aan de UGent met het onderwerp “De herstelmaatregel in het Vlaamse Decreet Ruimtelijke Ordening”, een onderwerp dat mij tot op vandaag blijft boeien. Ik ben nog steeds postacademisch medewerker bij de UGent, naast mijn job bij de Vlaamse Overheid.

De voorbije tien jaar stonden mijn professionele activiteiten in het teken van het KVH en de implementatie ervan in diverse Vlaamse regelgeving. Ik was ook product owner van het Vlaams Handhavingsplatform, dat de digitalisering van de handhaving van Vlaamse regelgeving inluidt.

Voor welke publicaties van Wolters Kluwer schrijft u?

Ik werk al lang samen met Wolters Kluwer. Het is de uitgever van mijn doctoraat, en van de zakboekjes “Ruimtelijke Ordening” en “Handhaving Ruimtelijke Ordening”, waar ik aan meewerk.

Wolters Kluwer is ook de uitgever van mijn favoriete juridische tijdschrift: het Tijdschrift voor Milieurecht. In het verleden heb ik daarin heel wat bijdragen gepubliceerd, maar door tijdsgebrek is dat al enige tijd geleden. Ik hoop binnenkort de draad weer te kunnen opnemen.

Wat is uw favoriete boek?

Eerlijk: ik zou het niet weten. De voorbije jaren waren zo intens dat ik nauwelijks nog de tijd had om vakliteratuur ter hand te nemen, laat staan een roman. Ik hoop dat mijn nieuwe job mij toch wat meer tijd laat voor andere dingen. Dus vraag het mij over vijf jaar nog eens.

Vanaf 1 april 2026 zijn de handhavingsprocedures van het Kaderdecreet Vlaamse Handhaving (KVH) van toepassing binnen de sectoren omgeving, economie en toerisme. Wat is de impact van het KVH op het omgevingsrecht?

Die impact is groot, en voor het omgevingsrecht zal dat in 2026 al voelbaar zijn. Vanaf 1 april 2026 wordt het KVH van toepassing op de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO), het Decreet Algemene bepalingen Milieubeleid (DABM), het Onroerenderfgoeddecreet en het Varenderfgoeddecreet. Op 8 september 2026 sluit de Vlaamse Codex Wonen zich daarbij aan.

Vrijwel het volledige omgevingsrecht zal dan handhaven volgens grosso modo dezelfde regels. En dankzij het Vlaamse Handhavingsplatform zullen de belangrijkste procedureakten digitaal opgesteld en beveiligd uitgewisseld kunnen worden, tussen overheden, ondernemingen en burgers. Amper drie jaar geleden hield niemand dat voor mogelijk.

Van toezichthouder over herstelinstantie tot de bestuurlijke beboetingsinstantie, het parket en de rechter: iedereen gaat moeten wennen aan de nieuwe terminologie en de uniforme procedures. Dat geldt uiteraard ook voor de burger en de rechtspracticus die hem vertegenwoordigt.

Tegelijkertijd zal de impact op de handhavingspraktijk wellicht wel meevallen. Het Kaderdecreet biedt tal van nieuwe mogelijkheden, maar is opgevat als een toolbox, waaruit de handhavers zelf de meeste geëigende instrumenten kiezen.

In juni 2026 verschijnt een volledig herwerkte versie van het Zakboekje Handhaving Ruimtelijke Ordening. Hoe wordt het KVH verwerkt in deze publicatie? Wat zijn de belangrijkste veranderingen?

Omdat voortaan de uniforme procedures van het KVH zullen gelden, wordt het huidige handhavingsluik in Titel VI grotendeels geschrapt. Wat overblijft zijn de omschrijvingen van misdrijven en inbreuken, en de straffen en sancties die daaraan gekoppeld kunnen worden, naast een beperkt aantal aanvullingen op het KVH.

Het Handhavingsbesluit Ruimtelijke Ordening uit 2018 wordt vervangen door het nieuwe Omgevingshandhavingsbesluit, dat voortaan het handhavingsbesluit zal zijn voor zowel VCRO als DABM.

Inhoudelijk zijn de verschillen minder ingrijpend, toch voor wat de VCRO betreft. De misdrijven en inbreuken blijven min of meer dezelfde. De herstelmethodiek van het KVH is vergelijkbaar met die van de VCRO in zijn huidige vorm. De verschillende handhavingsactoren blijven bestaan en behouden grotendeels hun bevoegdheden, al veranderen sommige van hen van naam.

Uiteraard zijn er ook kleine en minder kleine verschillen. De burger zal bijvoorbeeld voortaan een formeel handhavingsverzoek kunnen indienen om de overheid tot actie aan te zetten. Ook de verjaringsregels wijzigen. Minnelijke schikkingen worden herstelschikkingen genoemd, en moeten voortaan worden bekrachtigd door de Vlaamse Herstelraad of de minister …

Reden genoeg om het Zakboekje Handhaving Ruimtelijke Ordening volledig te herwerken, toevallig ook met een nieuwe co-auteur. Vanaf deze editie neemt Bart Meganck, kamervoorzitter bij het Hof van Beroep te Gent, de bijdragen van Pierre Lefranc over. Wij bedanken Pierre voor de fijne samenwerking.

Het Zakboekje zal niet enkel op papier verschijnen, maar zoals steeds ook digitaal op InView Legal (voorheen Jura). Waarom is het zo belangrijk dat deze nieuwe content online raadpleegbaar is?

De uitgave op papier blijft belangrijk, maar tegelijkertijd is de aanwezigheid op InView Legal (voorheen Jura) onontbeerlijk voor de rechtspracticus. InView Legal verhoogt de zichtbaarheid van de publicatie, vereenvoudigt opzoekingen en versnelt de verwerking van de resultaten. Vanaf 1 april 2026 zal de handhaving van de ruimtelijke ordening bovendien volledig digitaal verlopen via het Vlaams Handhavingsplatform, zodat het Handhavingszakboekje Ruimtelijke Ordening bezwaarlijk kan achterblijven.