Obserwacja lekcji należy do podstawowych narzędzi pracy dyrektora. Zwykle patrzy on na metody, tempo, relację z klasą, dyscyplinę. Rzadziej na pytania: ile ich pada, kto je zadaje, jakiego są rodzaju i co tak naprawdę po nich następuje. Tymczasem są one najważniejszym wskaźnikiem poziomu myślenia w klasie – ujawniają, czy dominuje odtwarzanie wiedzy, czy rozumowanie problemowe.
Fragment artykułu z miesięcznika „Dyrektor Szkoły” 2026/5
Kiedy dyrektor zacznie notować pytania zadawane przez nauczyciela w trakcie lekcji, szybko okaże się, że dominuje jeden typ – pytania odtwórcze: „kto pamięta, co było zadane?”, „jakie mamy przykłady?”, „jak to się nazywa?”. Odpowiedź jest albo dobra, albo zła, uczeń przypomina sobie lub nie, myślenie kończy się na poziomie pamięci. To jeden z najbardziej powszechnych, a najmniej dostrzeganych problemów polskiej szkoły, o czym przekonałam się, wiele godzin spędzając w salach lekcyjnych i zastanawiając, dlaczego tak rzadko słyszę pytanie, które naprawdę zmusza do myślenia?
Jest to wzorzec potwierdzony badaniami prowadzonymi od kilkudziesięciu lat w bardzo różnych systemach edukacji. Przykładowo, w krajach anglosaskich większość pytań zadawanych przez nauczycieli podczas lekcji dotyczy najniższych poziomów myślenia – zapamiętywania i prostego rozumienia. Pierwsza zebrała tę wiedzę Kathleen Cotton, której raport ukazał się w 1988 r. Kilkanaście lat później Jackie Walsh i Beth Sattes w publikacji Questioning for Classroom Discussion pokazały, że problemem nie jest tylko rodzaj pytań, ale również tempo ich zadawania – nauczyciele czekają na odpowiedź ucznia średnio mniej niż sekundę (Alexandria 2015). Tymczasem badania Mary Budd Rowe nad tzw. czasem oczekiwania jednoznacznie akcentują, że przedłużenie tego momentu do trzech sekund znacząco podnosi jakość odpowiedzi, zwiększa ich długość, głębię oraz liczbę uczniów, którzy w ogóle próbują odpowiedzieć (1986). Czyli trzy–pięć sekund ciszy i klasa myśli inaczej.
Zamów prenumeratę: www.profinfo.pl/sklep/dyrektor-szkoly,7340.html