O uprawnieniach orzeczniczych sądów administracyjnych raz jeszcze
Prof. dr hab. Wojciech Piątek
Uniwersytet im. Adama Mickiewicz w Poznaniu
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3494-1912
O uprawnieniach orzeczniczych sądów administracyjnych raz jeszcze
Polskie sądy administracyjne w przeważającym zakresie mają kompetencje orzecznicze o charakterze kasacyjnym. Oznacza to, że w razie uznania skargi za zasadną dochodzi do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu albo czynności. Jeżeli ta sama sprawa powinna być rozstrzygnięta co do meritum, to kompetencję w tej materii ma właściwy organ administracji publicznej. Stan ten powinien zostać zachowany ze względu na kontrolny charakter wymiaru sprawiedliwości sprawowanego przez sądy administracyjne oraz obowiązywanie zasady trójpodziału władzy. Zmiany w tej mierze powinny być dokonywane na zasadzie wyjątku, mając wyraźną ku temu podstawę, wynikającą przykładowo z prawa europejskiego. Równocześnie trzeba zastanowić się nad tym, które z obecnie obowiązujących regulacji procesowych mogłyby przyczynić się do przyspieszenia postępowania sądowoadministracyjnego i wykonania zapadłego wyroku. Należą do nich wskazania zamieszczane w uzasadnieniu wyroku uwzględniającego skargę, które wiążą organ, możliwość zwrócenia się przez sąd do organizacji społecznej o przedstawienie istotnego dla sprawy poglądu, orzekanie reformatoryjne przez NSA oraz sięganie do uprawnień sygnalizacyjnych.
Słowa kluczowe: sądownictwo administracyjne, kontrola administracji publicznej, zasada trójpodziału władzy, uprawnienia orzecznicze, wyrok kasacyjny
Niniejsze opracowanie powstało w ramach realizacji projektu „Zaskarżalność orzeczeń sądów administracyjnych” (nr UMO-2018/30/E/HS5/00421), finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki.
Prof. dr hab. Wojciech Piątek
Adam Mickiewicz University, Poznań, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3494-1912
On the Competences of Administrative Courts to Issue Judgments, Once Again
Polish administrative courts have, to a large extent, the competence to issue reverse and remand judgments. This means that, if the appeal is granted, the contested act or action is annulled. If the same matter needs to be decided on the merits, the relevant public administration authority is competent to do so. This situation should be maintained in view of the review function of the administrative justice system and the principle of the separation of powers. Any changes in this respect should be made only in exceptional situations, with a clear basis in – for instance – European law. At the same time, it is necessary to consider which of the currently applicable procedural regulations could contribute to expediting administrative court proceedings and the enforcement of judgments. These include the guidance provided in the grounds for the judgment granting the appeal, which are binding on the authority, the possibility for the court to ask a public organization to present a view relevant to the matter, the reformatory ruling by the Supreme Administrative Court, and the exercise of powers to issue warnings.
Keywords: administrative justice, review of public administration, principle of separation of powers, competence to issue judgments, reverse and remand judgment
This study was prepared as part of research project Appealability of administrative courts’ decisions (No. UMO-2018/30/E/HS5/00421), funded by the Polish National Science Centre.
Bibliografia
Bogusz M., Charakter kompetencji sądu administracyjnego a zasada podziału władzy, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2014/31
Bogusz M., Problem konstytucyjności przepisu art. 145 § 3 i art. 145a prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2016/36
Eberhard H., Verwaltungsgerichte und Gemeinden [w:] Handbuch der Verwaltungsgerichtsbarkeit, red. J. Fischer, K. Pabel, N. Raschauer, Wien 2014
Faber R., Verwaltungsgerichtsbarkeit. Kommentar, Wien 2012
Federczyk W., Uwagi na temat obowiązywania zakazu reformationis in peius w postępowaniu sądowoadministracyjnym, „Kwartalnik Prawa Publicznego” 2004/3
Flendrovsky A., Kofler-Schlögl M., Warum W., Ausgewählte Aspekte der Kognitionsbefugnis der Verwaltungsgerichte – Stand und Reformbedarf nach 10 Jahren VwGVG, „Zeitschrift der Verwaltungsgerichtsbarkeit” 2024/5
Florczak-Wątor M. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2023
Gajda-Durlik M., Postępowanie administracyjne szczególne w sprawach ubezpieczeń społecznych, Warszawa 2020
Geburczyk F., Ostojski P. [w:] Wykonanie wyroku sądu administracyjnego, red. W. Piątek, Warszawa 2017
Grubner M., Pabel K., Segalla P., 10-Jahre Verfahrens- und Organisationsrecht der Verwaltungsgerichte, „Zeitschrift der Verwaltungsgerichtsbarkeit” 2024/5
Gut D., Merytoryczne orzekanie polskich sądów administracyjnych w świetle Konstytucji RP [w:] Aktualne problemy sądowej kontroli administracji publicznej, red. W. Piątek, Warszawa 2019
Gut D., Merytoryczne rozstrzygnięcia sądów administracyjnych jako przejaw ewolucji sądowej ochrony praw człowieka, Warszawa 2024
Hauser R., Jakie orzecznictwo: merytoryczne czy kasacyjne, „Rzeczpospolita” z 11.02.2002 r.
Hauser R., Konstytucyjny model polskiego sądownictwa administracyjnego [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego, red. J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz, Lublin 2003
Hauser R., Wstępne założenia nowelizacji ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, „Państwo i Prawo” 2013/2
Hauser R., Piątek W., Uchwały pilotażowe jako rozwiązanie służące ujednolicaniu orzecznictwa sądowego, „Krytyka Prawa” 2024/4
Hochenecker L.L., Die neue österreichische Verwaltungsgerichtsbarkeit aus rechtsvergleichender Sicht, Wien 2014Iżycki P., O merytorycznym orzekaniu sądów administracyjnych w świetle standardu europejskiego – refleksje na gruncie wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 29.07.2019 r., C-556/17, Alekszij Torubarov przeciwko Bevándorlási és Menekültügyi Hivatal, „Europejski Przegląd Sądowy” 2020/4
Janowicz Z., Głos w dyskusji o reformie sądownictwa administracyjnego [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego, red. J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz, Lublin 2003
Kmieciak Z., Efektywność sądowej kontroli administracji publicznej, „Państwo i Prawo” 2010/11
Kmieciak Z., Merytoryczne orzekanie przez sądy administracyjne w świetle konstytucyjnej zasady podziału władz, „Przegląd Legislacyjny” 2015/2
Kmieciak Z., Modele sądowej kontroli administracji publicznej [w:] System Prawa Sądownictwa Administracyjnego, t. 1, Zagadnienia ogólne, red. G. Łaszczyca, W. Piątek, Warszawa 2023
Knysiak-Sudyka H., Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 2026
Köhler M. [w:] M. Köhler, N. Brandtner, Ch. Schmelz, VwGVG. Kommentar zum Verwaltungsgerichtsverfahrensgesetz. Inklusive Kommentierung der relevanten Bestimmungen in B-VG und VwGG, Wien 2021
Krawczyk A., Reforma sądownictwa administracyjnego w Austrii, „Państwo i Prawo” 2013/4
Krawczyk A., Zasada inkwizycyjności w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym w Austrii – recenzja książki Martina Traussnigga „Der Untersuchungsgrundsatz im Verwaltungsverfahren und in der Verwaltungsgerichtsbarkeit”, Verlag Österreich, Wien 2024, ss. 225, „Studia Prawno-Ekonomiczne” 2025/137
Malec D., Historia sądownictwa administracyjnego na ziemiach polskich [w:] System Prawa Sądownictwa Administracyjnego, t. 1, Zagadnienia ogólne, red. G. Łaszczyca, W. Piątek, Warszawa 2023
Mayer F.C., Verwaltungsgerichtsbarkeit in Deutschland [w:] Handbuch Ius Publicum Europaeum. Band VIII. Verwaltungsgerichtsbarkeit in Europa: Institutionen und Verfahren, red. A. von Bogdandy, P.M. Huber, L. Marcusson, Heidelberg 2019
Nędzarek A., Zasady i zakres oceny dowodu z opinii biegłego (rzeczoznawcy) przez sąd administracyjny i organ administracji publicznej, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2022/1
Olechowski T., Verwaltungsgerichtsbarkeit in Österreich [w:] Handbuch der Verwaltungsgerichtsbarkeit. Band VIII. Verwaltungsgerichtsbarkeit in Europa: Institutionen und Verfahren, red. A. von Bogdandy, P.M.L. Marcusson, Heidelberg 2019
Pabel K., Kognitionsbefugnis der Verwaltungsgerichte und des Bundesverfassungsgerichts [w:] Grundfragen der Verwaltungs- und Finanzgerichtsbarkeit, red. M. Holoubek, M. Lang, Wien 2017
Pach M., Tuleja P. [w:] Konstytucja RP, t. 1, Komentarz. Art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016
Paśnik J., O niektórych aspektach nowelizacji prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, „Przegląd Prawa Publicznego” 2016/2
Petit J., The relationships between the French Council of State and the executive power [w:] Beyond adjudication. Exploring the Multifaceted Role of Supreme Administrative Courts, red. W. Piątek, Edward Elgar 2026
Piątek W., Powaga rzeczy osądzonej wyroku sądu administracyjnego, Warszawa 2015
Piątek W., Wyrok reformatoryjny Naczelnego Sądu Administracyjnego, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2017/2
Piątek W., Zakres kognicji polskiego sądu administracyjnego, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2009/4
Piątek W., Skoczylas A., Kasacyjny czy merytoryczny model orzekania – kwestia zmiany modelu sądowej kontroli decyzji administracyjnych, „Państwo i Prawo” 2019/1
Plezi M. (red.), Słownik łacińsko-polski, Warszawa 2007
Sarnecki P. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 5, red. L. Garlicki, Warszawa 2007
Skoczylas A., Dylematy merytorycznego orzekania przez sądy administracyjne (artykuł recenzyjny), „Państwo i Prawo” 2026/2
Skoczylas A., Ile instancji w sądownictwie administracyjnym?, „Państwo i Prawo” 2025/1
Skoczylas A., Modele uprawnień orzeczniczych sądów administracyjnych w Europie, „Państwo i Prawo” 2012/10
Skoczylas A., Stan i obecne problemy sądownictwa administracyjnego w Polsce (wybrane zagadnienia) [w:] Przyszłość sądownictwa administracyjnego w Polsce z uwzględnieniem tendencji europejskich, red. I. Lipowicz, Z. Kmieciak, Warszawa 2012
Sommermann K.P., Grundkonzepte verwaltungsgerichtlichen Rechtsschutzes [w:] Handbuch Ius Publicum Europaeum. Band IX. Verwaltungsgerichtsbarkeit in Europa: Gemeineuropäische Perspektiven und supranationaler Rechtsschutz, red. A. von Bogdandy, P.M. Huber, L. Marcusson, Heidelberg 2021
Sondel J., Słownik łacińsko-polski dla prawników i historyków, Kraków 2009
Tanty L., Les sections disciplinaires compétentes à l’égard des usagers du SP de l’enseignement supérieur: perte du caractère juridictionnel, „Revue française de droit administratif” 2023/5
Tarno J.P., Batorowicz R., Pojęcie sprawy sądowoadministracyjnej [w:] Instytucje procesu administracyjnego i sądowoadministracyjnego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Ludwikowi Żukowskiemu, red. J. Posłuszny, Z. Czarnik, R. Sawuła, Przemyśl–Rzeszów 2009
Wegner J., Prawo do rzetelnego procesu a aktualność regulacji postępowania przed sądami administracyjnymi, „Przegląd Prawa Publicznego” 2025/12
Wiącek M. [w:] Konstytucja RP, t. 2, Komentarz. Art. 87–243, red. M. Safjan, eL. Bosek, Warszawa 2016
Wróbel A., Jurysdykcja sądów administracyjnych a europejska koncepcja sądu o pełnej jurysdykcji. Czas na zmiany?, „Państwo i Prawo” 2025/2
Wróblewski J., Zwroty stosunkowe – wypowiedzi o zgodności z normą, „Zeszyty Naukowe UŁ. Nauki Humanistyczno-Społeczne” 1969/62
Zimmermann J., Zakaz reformationis in peius w postępowaniu administracyjnym i w postępowaniu sądowoadministracyjnym [w:] Księga Pamiątkowa profesora Eugeniusza Ochendowskiego, red. Z. Chmiel, Toruń 1999
Dr Marcin Krzemiński
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-4959-8846
Charakter prawny i forma ślubowania sędziego Trybunału Konstytucyjnego – między prawem a zwyczajem
Artykuł analizuje charakter prawny i wymogi formalne ślubowania składanego przez nowo wybranych sędziów Trybunału Konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej. Z przeprowadzonej analizy wynika, że ślubowanie stanowi jednostronną czynność konwencjonalną dokonywaną wyłącznie przez wybranego sędziego, której treść prawna wyczerpuje się w obowiązku sformułowania wypowiedzi odpowiadającej ustawowej rocie oraz zakomunikowania jej Prezydentowi RP. Kluczowe znaczenie ma rozróżnienie tych elementów procedury ślubowania, które mają charakter prawnie wiążący, od tych, które wynikają wyłącznie ze zwyczaju konstytucyjnego. Te ostatnie, w tym zaproszenie ze strony Prezydenta RP, równoczesna forma ustna i pisemna oraz towarzysząca ceremonia, nie wywołują skutków prawnych i nie wpływają na ważność ślubowania. W artykule broniona jest teza, że brak jest dostatecznej podstawy konstytucyjnej lub ustawowej dla przypisania Prezydentowi RP jakiejkolwiek kompetencji do decydowania o odebraniu lub przyjęciu ślubowania. Odniesienie do Prezydenta RP zawarte w ustawowej rocie wskazuje ten organ jako reprezentujący podmiot, do którego jest kierowane ślubowanie, a nie jako adresata ślubowania, a także nie przyznaje Prezydentowi uprawnienia do odwlekania ani do utrudniania sędziemu złożenia ślubowania. Potraktowanie roli Prezydenta jako jego kompetencji oznaczałoby ponadto konieczność wydania aktu urzędowego wymagającego kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów, co byłoby nie do pogodzenia z wyłączną konstytucyjną kompetencją Sejmu do obsadzania stanowisk w Trybunale.
Słowa kluczowe: ślubowanie sędziego TK, czynność konwencjonalna, zwyczaj konstytucyjny, kompetencje Prezydenta RP, obsada Trybunału Konstytucyjnego
Artykuł powstał w ramach projektu badawczego nr 2023/51/B/HS5/00421 pt. „Teoria wykładni polskiej Konstytucji z 1997 r.”, finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki.
Dr Marcin Krzemiński
Jagiellonian University in Krakow, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-4959-8846
The Legal Nature and Form of the Oath of a Constitutional Tribunal Judge: Between Law and Custom
The article examines the legal nature and formal requirements of the oath taken by newly elected judges of the Constitutional Tribunal of the Republic of Poland. The analysis demonstrates that the oath constitutes a unilateral conventional act performed exclusively by the elected judge, whose legal content is exhausted by the obligation to formulate a statement conforming to the statutory text of the oath and to communicate it to the President of the Republic. A crucial distinction is drawn between those elements of the oath-taking procedure which are legally binding and those which derive solely from constitutional custom. The latter, including the presidential invitation, the simultaneous oral and written forms, and the accompanying ceremonial, carry no legal force and do not affect the validity of the oath. The article argues that no sufficient constitutional or statutory basis exists for attributing to the President any decision-making competence regarding the receipt or acceptance of the oath. The reference to the President of the Republic contained in the statutory provision (the Polish preposition ‘wobec’ denotes both ‘in the presence of’ and ‘in relation to’) indicates that authority as representing the entity to which the judge’s statement is directed, rather than as the addressee of the oath itself, without conferring upon the President any power to delay the oath or to obstruct the judge in taking it. Moreover, treating the President’s role as a competence would entail the necessity of issuing an official act that would require the countersignature of the Prime Minister, which would be irreconcilable with the exclusive constitutional authority of the Sejm to fill positions on the Tribunal.
Keywords: constitutional oath, conventional act, constitutional custom, competences of the President of the Republic of Poland, composition of the Constitutional Tribunal
Article written as part of research project No. 2023/51/B/HS5/00421, Theory of the Interpretation of Polish Constitution of 1997, funded by the National Science Centre of Poland.
Bibliografia
Banaszak B., Glosa do wyroku TK z 3.12.2015 r., K 34/15, „Przegląd Sejmowy” 2016/2
Biernat S., To nie prezydent kształtuje skład personalny TK, „Rzeczpospolita” z 18.02.2026 r.
Czarny P. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2023
Czeszejko-Sochacki Z., Garlicki L., Trzciński J., Komentarz do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z dnia 1 sierpnia 1997 roku (Dz. U. nr 102 poz. 643), Warszawa 1999
Diogenes Laertios, Żywoty i poglądy słynnych filozofów, tłum. I. Krońska, K. Leśniak, W. Olszewski, Warszawa 2006
Długosz T., Kompetencja w publicznym prawie gospodarczym, Warszawa 2021
Domat J., Les lois civiles dans leur ordre naturel, t. 1, Paris: Jean Baptiste Coignard, 1689, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3103451/f31.item (dostęp 2.04.2026 r.)
Dudek D., Autorytet Prezydenta a Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Lublin 2013
Krzemiński M., Abuzywny konstytucjonalizm czy abuzywna bierność?, Prawo.pl, 18.03.2026 r.
Mączyński A., Podkowik J. [w:] Konstytucja RP, t. 2, Komentarz. Art. 87–243, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016
Matczak M., Kompetencja organu administracji publicznej, Kraków 2004
Mikowski M., Szymaniak P., Eksperci: Prezydent powinien odebrać ślubowanie od wszystkich sędziów Trybunału Konstytucyjnego, „Rzeczpospolita” z 1.04.2026 r. (aktualizacja: 2.04.2026 r.)
Mikuli P., Niepisane normy konstytucyjne i ich skuteczność (zarys problemu), „Przegląd Konstytucyjny” 2024/4
Olender W., Rola Prezydenta w procedurze obsadzania stanowisk sędziowskich w sądach powszechnych i Trybunale Konstytucyjnym, „Internetowy Przegląd Prawniczy TBSP UJ” 2017/6
Siedlecka E., Prezydent nie wykonuje wyroku. Rząd wstrzymuje publikację orzeczenia Trybunału, „Gazeta Wyborcza” z 7.12.2015 r.
Sułkowski J., Ślubowanie osoby wybranej na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego wobec Prezydenta [w:] Konstytucyjny spór o granice zmian organizacji i zasad działania Trybunału Konstytucyjnego czerwiec 2015–marzec 2016, red. P. Radziewicz, P. Tuleja, Warszawa 2017
Wiącek M., Ekspertyza dotycząca przedstawionego przez Prezydenta RP projektu ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (druk nr 1590), Warszawa 2013
Wiącek M., Glosa do wyroku TK z 3.12.2015 r., K 34/15, „Przegląd Sejmowy” 2016/2
Załucki M., Sędzia TK nie ślubuje przed kimkolwiek, bo są wymogi ustawowe i konstytucyjne, Prawo.pl, 16.03.2026 r.
Zdyb M., Aksjologiczne dylematy służby publicznej [w:] Prawne i aksjologiczne aspekty służby publicznej, red. K. Miaskowska-Daszkiewicz, M. Mazuryk, Lublin–Warszawa 2010
Zieliński M., Dwa nurty pojmowania „kompetencji” [w:] Gospodarka. Administracja. Samorząd, red. H. Olszewski, B. Popowska, Poznań 1997
Zieliński M.J., Niezależność władzy sądowniczej a model stosunku służbowego sędziego, Warszawa 2024
Zimmermann J., Prawo administracyjne, Warszawa 2022
Ziółkowski M., Glosa do Postanowienia składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt KZP 5/23. Krok w stronę koncepcji nieważności czy unieważnialności wyroku Trybunału Konstytucyjnego?, „Przegląd Sejmowy” 2024/6(185)
Zubik M., Status prawny sędziego Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2011
Prof. UJ dr hab. Szymon Tarapata
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-4095-8892
O (nie)efektywności przepisów regulujących postępowanie wyjaśniające w sprawach nauczycieli akademickich. Studium nowelizacji
Artykuł dotyczy sprawności postępowania wyjaśniającego w sprawach dyscyplinarnych nauczycieli akademickich, prowadzonego na podstawie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (p.s.w.n.) oraz rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z 8.06.2022 r. w sprawie szczegółowego trybu prowadzenia mediacji, postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli akademickich, a także sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych i ich zatarcia, przy odpowiednim stosowaniu Kodeksu postępowania karnego. Autor wykazuje, że źródłem trudności nie jest materialnoprawna deklaracja z art. 275 ust. 1a p.s.w.n., lecz rozwiązania proceduralne wprowadzone tzw. pakietem wolności akademickiej. Chodzi zwłaszcza o art. 284a p.s.w.n., nakazujący doręczenie postanowienia o poleceniu prowadzenia sprawy osobie, której czynu dotyczy zawiadomienie, i przyznający jej zażalenie do komisji dyscyplinarnej przy ministrze, oraz o art. 285 ust. 1a p.s.w.n., wiążący z tym środkiem skutek suspensywny. Terminy przewidziane dla organu odwoławczego mają charakter instrukcyjny, co może generować znaczną zwłokę, szczególnie dotkliwą w sprawach wrażliwych dowodowo (mobbing, molestowanie seksualne). Autor analizuje problem kompetencji do oceny, czy sprawa dotyczy wyrażania przekonań, proponuje zawężającą wykładnię przesłanek dopuszczalności zażalenia oraz formułuje postulaty de lege ferenda.
Słowa kluczowe: postępowanie wyjaśniające, pakiet wolności akademickiej, zasada szybkości postępowania
Prof. UJ dr hab. Szymon Tarapata
Jagiellonian University professor, Krakow, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-4095-8892
On the (In)Effectiveness of Regulations Governing Explanatory Proceedings in Cases Concerning Academic Teachers: A Study of a Legislative Amendment
The article examines the efficiency of explanatory proceedings in disciplinary cases concerning academic teachers under the Polish Law on Higher Education and Science (LHES), the 2022 implementing regulation, and the mutatis mutandis application of the Code of Criminal Procedure. It argues that the key difficulties stem not from the substantive-law declaration that expressing religious, worldview or philosophical beliefs is not a disciplinary offence (Article 275(1a) LHES), but from the procedural architecture of the so-called academic freedom package. Article 284a LHES requires service of the ruling ordering that the case be conducted on the person concerned and granting that person leave to appeal it to a ministerial disciplinary committee, while Article 285(1a) LHES attaches a suspensive effect to that appeal. As the time limits binding the appellate body are merely instructional, the mechanism may generate substantial delay, which is particularly harmful in evidence-sensitive matters such as workplace bullying or sexual harassment. The author discusses which authority is competent to decide whether a case indeed concerns expressing beliefs, advocates a restrictive reading of the admissibility criteria, and proposes lex ferenda solutions.
Keywords: preliminary proceedings, academic freedom package, principle of procedural efficiency
Bibliografia
Czarnecki P., Kontratyp aksjologiczny z art. 275 ust. 1a ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce jako przejaw patologii legislacyjnej w postępowaniu dyscyplinarnym wobec nauczycieli akademickich, „Forum Polityki Kryminalnej” 2023/2(6)
Giętkowski R., Wpływ tzw. pakietu wolności akademickiej na odpowiedzialność dyscyplinarną nauczycieli akademickich [w:] Odpowiedzialność dyscyplinarna prawników i nauczycieli akademickich, red. M. Wieczorek, J. Smarż, S. Patyra, Radom 2022
Kaczmarczyk M., Kil J., Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczycieli akademickich w polskim porządku prawnym, Sosnowiec 2023
Sitarz O., Klauzula sumienia nauczycieli akademickich? Charakter prawny i zakres artykułu 275 ust. 1a ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2025/2
Ura E. [w:] Akademickie prawo zatrudnienia. Komentarz, red. K. W. Baran, Warszawa 2020
Wojciechowski P. [w:] Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Komentarz, red. J. Woźnicki, Warszawa 2019
Zieliński J.M. [w:] H. Izdebski, J.M. Zieliński, Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Komentarz, LEX 2023
Prof. UŚ dr hab. Agnieszka Ziółkowska
Uniwersytet Śląski w Katowicach
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-9933-2667
udział w autorstwie tekstu – 50%
Prof. URad dr hab. Grzegorz Krawiec
Uniwersytet Radomski im. K. Pułaskiego
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2949-5361
udział w autorstwie tekstu – 50%
Procesowe formy partycypacji obywatelskiej i pomocniczości kół gospodyń wiejskich w sprawowaniu administracji publicznej
Celem artykułu jest dokonanie oceny statusu procesowego koła gospodyń wiejskich (KGW) jako formy realizacji zasady pomocniczości i zasady partycypacji obywatelskiej przez analizę praw i obowiązków tych organizacji w ogólnym postępowaniu administracyjnym oraz w sferze administrowania. Analizie poddano podmiotowość administracyjnoprawną KGW oraz ich legitymację do występowania w roli strony (art. 28 k.p.a.) i organizacji społecznej (art. 31 k.p.a.). Omówiono ochronę interesu lokalnego w sprawach planowania przestrzennego, ochrony dziedzictwa oraz profilaktyki alkoholowej. Wskazano na pozaprocesowe formy realizacji zasady pomocniczości, w tym rolę członków kół jako osobowych źródeł dowodowych. W opracowaniu postawiono tezę, że mimo szerokiej podmiotowości administracyjnoprawnej kół gospodyń wiejskich, ich potencjał jako rzecznika interesu społeczności lokalnej jest blokowany przez bariery kompetencyjne oraz niedostateczny dostęp do informacji procesowej, co ogranicza realizację zasady pomocniczości. Konkluzję stanowią postulaty dotyczące wzmocnienia edukacji prawnej członków oraz poprawy dostępu do informacji o toczących się postępowaniach. Zmiany te pozwolą na pełne wykorzystanie potencjału KGW jako rzecznika interesu społeczności wiejskiej.
Słowa kluczowe: koło gospodyń wiejskich, organizacja społeczna, postępowanie administracyjne, partycypacja społeczna, dziedzictwo kulturowe wsi, interes prawny, interes społeczności obszarów wiejskich
Prof. UŚ dr hab. Agnieszka Ziółkowska
University of Silesia in Katowice, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-9933-2667
contribution to the preparation of the article – 50%
Prof. URad dr hab. Grzegorz Krawiec
Casimir Pulaski Radom University, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2949-5361
udział w autorstwie tekstu/contribution to the preparation of the article – 50%
Procedural Forms of Civic Participation and Subsidiarity of Rural Housewives’ Clubs in the Exercise of Public Administration
This article aims to assess the procedural standing of Rural Housewives’ Clubs (RWCs) as a mechanism for implementing the principles of subsidiarity and civic participation, by examining their rights and obligations in general administrative procedure and within the realm of administration. The study analyses the multifaceted role of RWCs in general administrative proceedings and the sphere of public administration. The analysis covers the administrative legal subjectivity of RWCs and their standing to act as a party (Article 28 of the Code of Administrative Procedure) or as a public organization (Article 31 of the CAP). Furthermore, the protection of local interests in matters of spatial planning, cultural heritage protection, and prevention of alcohol addiction is discussed. Non-procedural forms of implementing the principle of subsidiarity are indicated, including the role of club members as personal sources of evidence. The study posits the thesis that despite the broad administrative legal capacity of Rural Housewives’ Clubs, their potential to act as advocates for local community interests is hindered by competence barriers and insufficient access to procedural information, which restricts the implementation of the principle of subsidiarity. The conclusions contain postulates for strengthening the legal education of members and improving access to information on pending proceedings. These changes are intended to enable the utilization of the full potential of RWCs as advocates for the interests of the rural community.
Keywords: Rural Housewives’ Clubs, public organization, administrative proceedings, social participation, rural cultural heritage, legal interest, interest of rural communities
Bibliografia
Augustyniak M., Uczestnik partycypacji społecznej w gminie – bilans zysków i strat, „Przegląd Prawa Publicznego” 2015/7–8
Bąkowski T., Administracyjnoprawna sytuacja jednostki w świetle zasady pomocniczości, Warszawa 2007
Bukraba-Rylska B., Socjologia wsi polskiej, Warszawa 2008
Ćwiklińska M., Trzy generacje postępowania administracyjnego a Kodeks postępowania administracyjnego, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica” 2015/75
Dawidowicz W., Postępowanie administracyjne. Zarys wykładu, Warszawa 1983
Firek W., Partycypacja obywatelska w demokratycznym państwie prawnym, Kraków 2023
Flasiński M., Organizacja społeczna w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, „Nowe Prawo” 1987/10
Górska A., Udział w postępowaniu strony ze względu na jej prawo refleksowe, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2024/1
Gronkiewicz A., Organizacja społeczna w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2012
Gronkiewicz A., Ziółkowska A., Komisje, zespoły, rady jako forma partycypacji obywateli w samorządzie terytorialnym [w:] Partycypacja społeczna w samorządzie terytorialnym, red. B. Dolnicki, Warszawa 2014
Izdebski H., Samorząd terytorialny. Pionowy podział władzy, Warszawa 2020
Jandy-Jendrośka K., Jendrośka J., System jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 3, red. T. Rabska, J. Łętowski, Ossolineum 1978
Jaworska-Dębska B., Partycypacja społeczna w samorządzie terytorialnym. Przemiany koncepcji prawnej i praktyki w latach 1990–2020. Zagadnienia wybrane, „Samorząd Terytorialny” 2020/3
Kijowski D.R., Partycypacja obywatelska w samorządowych procesach decyzyjnych – zagadnienia ogólne, „Samorząd Terytorialny” 2010/1–2
Knysiak-Molczyk H., Glosa do wyroku NSA z 6.06.2006 r., II GSK 59/06, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2007/4
Kożuch B., Cele i korzyści współpracy organizacji publicznych i pozarządowych [w:] Wpływ przemian cywilizacyjnych na prawo administracyjne i administrację publiczną, red. J. Zimmermann, P.J. Suwaj, Warszawa 2013
Krawiec G., Ustawa o kołach gospodyń wiejskich. Komentarz, Warszawa 2021
Lipowicz I., Szlachetko J.H., Rozmowy administratywistów o sprawach samorządowych, „Samorząd Terytorialny” 2023/7–8
Lis A., Kobiety gospodarne i wyjątkowe. Koła gospodyń wiejskich w prawie, „Roczniki Administracji i Prawa” 2022/2(22)
Lisowska K., Łojko M., Koła gospodyń wiejskich jako przestrzeń do rozwoju edukacji i przedsiębiorczości społecznej opartej na tradycji lokalnej na Warmii i Mazurach, „Przedsiębiorczość – Edukacja” 2022/18(2)
Masternak M., Zasady postępowania egzekucyjnego w administracji [w:] System Prawa Administracyjnego Procesowego, red. G. Łaszczyca, A. Matan, t. 3, cz. 1, Administracyjne postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające – zagadnienia ogólne, red. D.R. Kijowski, Warszawa 2020
Matan A., Ochrona praw refleksowych w postępowaniu administracyjnym ogólnym [w:] Pozycja samorządowych kolegiów odwoławczych w postępowaniu administracyjnym, red. C. Martysz, A. Matan, Warszawa 2005
Matan A., Podmiotowość prawna w sferze prawa administracyjnego (w poszukiwaniu kryteriów jej ustalania) [w:] O czym mówią prawnicy, mówiąc o podmiotowości, red. A. Bielska-Brodziak, Katowice 2015
Matysiak I., Koła gospodyń wiejskich we współczesnych społecznościach lokalnych – próba diagnozy [w:] Społeczności lokalne wobec wyzwań współczesności, red. T. Herudziński, P. Swach, Warszawa 2016
Millon-Delsol Ch., Zasada pomocniczości, tłum. C. Porębski, Kraków 1995
Mróz J., Drogi modernizacji gospodarstwa chłopskiego w opinii pamiętnikarzy Młodego pokolenia chłopów i Młodego pokolenia wsi Polski Ludowej, Warszawa 2008
Niżnik-Dobosz I., Partycypacja jako pojęcie i instytucja demokratycznego państwa prawnego i prawa administracyjnego [w:] Partycypacja społeczna w samorządzie terytorialnym, red. B. Dolnicki, Warszawa 2014
Olejniczak-Szałowska E., Zasada pomocniczości (subsydiarności) [w:] Prawo administracyjne. Pojęcia. Instytucje. Zasady w teorii i orzecznictwie, red. M. Stahl, P. Korzeniowski, Warszawa 2024
Poszepczyński J., Historia kółek rolniczych, kół gospodyń wiejskich na ziemiach polskich 1862–2012, Warszawa 2012
Stahl M., Wpływ zasad ogólnych na przekształcenia ustrojowe w administracji publicznej. Zagadnienia wybrane [w:] Ewolucja prawnych form administracji publicznej. Księga jubileuszowa z okazji 60. rocznicy urodzin Profesora Ernesta Knosali, red. L. Zacharko, A. Matan, G. Łaszczyca, Warszawa 2008
Stępień J., Ku nowemu państwu [w:] W poszukiwaniu dobrego prawa, t. 1, Perspektywa publicznoprawna. Księga jubileuszowa Profesora Mirosława Steca, red. K. Małysa-Sulińska, M. Spyra, A. Szumański, Warszawa 2022
Szlachetko J.H., Konsultacyjne formy udziału społeczeństwa w planowaniu przestrzennym, „Metropolitan” 2016/3(3)
Szlachetko J.H., Trwałość decentralizacji władzy publicznej – pomiędzy konstytucyjną zasadą a ustawową praktyką, „Samorząd Terytorialny” 2018/10
Śwital P., Nowe trendy w partycypacji społecznej [w:] Samorząd terytorialny po 35 latach funkcjonowania: dorobek, problemy, wyzwania, red. E. Ura, J. Smarż, B. Ulijasz, Toruń 2026
Tomkiewicz E., Prawne formy zrzeszania się rolników i ich rola w reprezentowaniu interesów zawodowych [w:] Prawo rolne, red. P. Czechowski, Warszawa 2019
Ziółkowska A., Postępowania w sprawie organizacji i zakazu imprezy artystyczno-rozrywkowej na podstawie ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej [w:] Administracyjnoprawne aspekty działalności kulturalnej: zagadnienia wybrane, red. A. Gronkiewicz, A. Ziółkowska, Katowice 2016
Zubik M., Prawo konstytucyjne współczesnej Polski, Warszawa 2023
Prof. dr hab. Marcin Kamiński
Uniwersytet Kaliski
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-9181-2044
Niedopuszczalność skargi na akt kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów a sposób orzekania sądu administracyjnego w razie uwzględnienia tego rodzaju skargi w trybie autokontroli przed jej przekazaniem sądowi. Glosa do postanowienia NSA z 10.07.2025 r., II GSK 432/25
Omawiany wyrok NSA wymaga krytycznej analizy. Wadliwość wyroku uchylającego zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie i umarzającego postępowanie sądowe jest konsekwencją przyjęcia błędnych założeń wyjściowych. Po pierwsze, NSA błędnie odwrócił standardową kolejność badania przesłanek dopuszczalności postępowania sądowoadministracyjnego. Wbrew zasadzie pierwszeństwa badania i sankcjonowania pierwotnych negatywnych przesłanek dopuszczalności postępowania, NSA przyjął, że zaistnienie następczej i wtórnej negatywnej przesłanki w postaci „uchylenia” zaskarżonego aktu w wyniku uwzględnienia skargi przez kontrolowany organ w trybie samokontroli powinno prowadzić do umorzenia postępowania, pomimo zaniechania badania dopuszczalności samej skargi. Niedopuszczalność skargi na akt kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów, prawidłowo oceniona przez WSA, powinna zatem skutkować odrzuceniem skargi, niezależnie od bezskuteczności wykonania przez zaskarżony organ jego kompetencji autokontrolnych po wniesieniu skargi, a nie umorzeniem postępowania sądowego, które nie mogło zostać ważnie wszczęte. Po drugie, w rozważaniach NSA pominięto konsekwencje prawno-konstytucyjne przyjęcia dopuszczalności skargi na akty kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów. Zagadnienie to dotyczy sądowej weryfikowalności kwestii lub sporów o charakterze politycznym lub konstytucyjnym albo takich, które ze swej istoty należą do wyłącznej kompetencji władzy wykonawczej. W zakres zagadnień politycznych wchodzą również kwestie związane z pozytywnym lub negatywnym wykonywaniem przez Prezesa Rady Ministrów jego konstytucyjnej kompetencji do kontrasygnowania aktów prezydenckich.
Słowa kluczowe: akt kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów, przesłanki dopuszczalności skargi, przesłanki umorzenia postępowania przed sądem administracyjnym, akt uwzględnienia niedopuszczalnej skargi przez skarżony organ w trybie autokontroli
Prof. dr hab. Marcin Kamiński
University of Kalisz, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-9181-2044
Inadmissibility of an Appeal Against the Act of the Prime Minister’s Countersignature and the Way an Administrative Court Adjudicates in the Case of Such an Appeal Being Granted in Self-Revision Procedure Before it is Forwarded to Said Court. Commentary on Judgment of the Supreme Administrative Court of 10 July 2025, II GSK 432/25
The discussed judgment of the Supreme Administrative Court (SAC) requires a critical analysis. The defectiveness of the judgment setting aside the appealed ruling of the Provincial Administrative Court in Warsaw (PAC) and discontinuing the court proceedings is a consequence of adopting incorrect initial assumptions. Firstly, the SAC erroneously reversed the standard sequence of examining the criteria of admissibility of the administrative court proceedings. Contrary to the principle of priority of examination of and sanctioning for primary negative criteria of admissibility of the proceedings, the SAC assumed that the existence of a subsequent and secondary negative criterion in the form of ‘annulment’ of the contested act as a result of the reviewed authority granting the appeal in the self-review procedure should lead to discontinuation of the proceedings, despite the failure to examine the admissibility of the appeal itself. The inadmissibility of an appeal against the act of the Prime Minister’s countersignature, correctly established by the PAC, should therefore result in the appeal being rejected, regardless of the ineffectiveness of the exercise by the challenged authority of its self-review competence after the appeal was filed, and not in the court proceedings, which could not have been validly initiated, being discontinued. Secondly, the constitutional-law consequences of accepting the admissibility of an appeal against the act of the Prime Minister’s countersignature were omitted in the considerations of the SAC. This issue concerns the judicial verifiability (justiciability) of issues or disputes of a political or constitutional nature or those that, by their essence, fall within the exclusive competence of the executive power. The scope of political questions also includes issues related to the positive or negative exercise by the Prime Minister of his or her constitutional competence to countersign presidential acts.
Keywords: act of the Prime Minister’s countersignature, criteria of admissibility of an appeal and criteria of discontinuation of proceedings before an administrative court, act of the challenged authority granting an inadmissible appeal in self-review procedure
Bibliografia
Bendor A.L., Are There Any Limits to Justiciability? The Jurisprudential and Constitutional Controversy in Light of Israeli and American Experience?, „Indiana International & Comparative Law Review” 1997, vol. 7:2
Bülow O., Die Lehre von den Prozeßeinreden und die Prozeßvoraussetzungen, Gießen 1868Choper J.H., The Political Question Doctrine: Suggested Criteria, „Duke Law Journal” 2005, vol. 54
Drachal J., Jagielski J., Gołaszewski P. [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, R. Stankiewicz, Warszawa 2025
Kamiński M., Granice konstytucyjne instytucji kontrasygnaty aktów urzędowych Prezydenta RP, „Przegląd Sejmowy” 2023/5
Kamiński M., Mechanizm i granice weryfikacji sądowoadministracyjnej a normy prawa administracyjnego i ich konkretyzacja, Warszawa 2016
Kamiński M., O tzw. kompetencjach prerogatywnych Prezydenta RP. Rozważania polemiczno-recenzyjne na tle prawnoporównawczym, „Państwo i Prawo” 2025/9
Kamiński M., Pojęcie sprawy sądowoadministracyjnej [w:] System Prawa Sądownictwa Administracyjnego, t. 2, Zakres podmiotowy i przedmiotowy postępowania sądowoadministracyjnego, red. G. Łaszczyca, W. Piątek, Warszawa 2025
Kamiński M., Przesłanki dopuszczalności postępowania administracyjnego oraz przesłanki dopuszczalności i warunki legalności czynności administracyjnoprocesowych [w:] System Prawa Administracyjnego Procesowego, t. 2, cz. 3, Czynności procesowe w postępowaniu administracyjnym ogólnym, red. G. Łaszczyca, A. Matan, Warszawa 2021
Kamiński M., Związki instytucjonalne i funkcjonalne prawa procesowego sądowoadministracyjnego z prawem administracyjnym i innymi gałęziami prawa [w:] System Prawa Sądownictwa Administracyjnego, t. 1, Zagadnienia ogólne, red. G. Łaszczyca, W. Piątek, Warszawa 2023
Kmieciak Z., Prezydent RP jako organ administrujący a pojęcie jego prerogatyw, „Państwo i Prawo” 2023/7
Łętowska E., Prerogatywa prezydencka jako przedmiot dyskursu prawniczego, „Państwo i Prawo” 2024/12
Mance L., Justiciability, „The International and Comparative Law Quarterly” 2018/4, vol. 67
Nielsen K., The “Political Question” Doctrine, „Archiv für Rechts- und Sozialphilosophie” 1968/4, vol. 54
Olaś A., Umorzenie procesu cywilnego, Warszawa 2016
Resich Z., Istota procesu cywilnego, Warszawa 1985
Sawczuk W., Wznowienie postępowania cywilnego, Warszawa 1970
Steinborn S., Rodzaje (klasyfikacja) warunków dopuszczalności procesu [w:] System Prawa Karnego Procesowego, red. P. Hofmański, t. 4, Dopuszczalność procesu, red. M. Jeż-Ludwichowska, A. Lach, Warszawa 2015
Trammer H., Następcza bezprzedmiotowość procesu cywilnego, Kraków 1950
Wiśniewski T., Przebieg procesu cywilnego, Warszawa 2013
Woś T., Przesłanki dopuszczalności zaskarżenia [w:] Postępowanie sądowoadministracyjne, red. T. Woś, Warszawa 2017
Woś T., Związki postępowania administracyjnego i sądowo-administracyjnego, Warszawa–Kraków 1989
Woś T. [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. T. Woś, Warszawa 2016
Zembrzuski T., Nieważność postępowania w procesie cywilnym, Warszawa 2017
Prof. dr hab. Zbigniew Kmieciak
Uniwersytet Łódzki
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1297-4940
Niedopuszczalność odrzucenia przez sąd administracyjny skargi na kontrasygnatę premiera w przypadku jej uwzględnienia w trybie autokontroli. Brak podstaw do odrzucenia skargi na postanowienie Prezydenta będące aktem, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., z powodu uznania, że sprawa nie podlega kognicji sądów administracyjnych. Glosa do postanowień NSA z 10.07.2025 r., II GSK 432/25 i 22.07.2025 r., II GSK 251/25
W wyniku skarg do WSA w Warszawie złożonych przez dwóch sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego premier skorzystał z trybu autokontroli i cofnął swoją kontrasygnatę aktu urzędowego prezydenta. Sąd, który orzekał w pierwszej instancji, odrzucił wniesione skargi dotyczące aktu prezydenckiego i samej kontrasygnaty. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił jednak jego postanowienia i umorzył obydwa postępowania sądowe. Oznacza to, że cofnięcie kontrasygnaty okazało się skuteczne, zaś akt urzędowy prezydenta przy braku kontrasygnaty został pozbawiony mocy prawnej. Możemy wobec tego mówić o ważnym precedensie, który stworzył okazję do kolejnych wypowiedzi sądów.
Słowa kluczowe: praworządność, sąd administracyjny, skarga, autokontrola organu administracji, kontrasygnata premiera
Prof. dr hab. Zbigniew Kmieciak
University of Lodz, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1297-4940
Inadmissibility of an Administrative Court Rejecting an Appeal Against the Prime Minister’s Countersignature Considered in Self-Review Procedure. No Grounds for Rejection of the Appeal Against the President’s Order Being an Act Mentioned in Article 3(2)(4) of the Law on Proceedings Before Administrative Courts Due to Recognition That the Case Is Outside Jurisdiction of Administrative Courts. Commentary on Supreme Administrative Court Rulings of 10 July 2025, II GSK 432/25 and 22 July 2025, II GSK 251/25
Following an appeal to the Provincial Administrative Court in Warsaw by two judges of the Civil Chamber of the Supreme Court, the Prime Minister used the self-review procedure and withdrew the countersignature of the President’s official act. The first-instance court rejected the appeals related to the President’s act and the countersignature itself. However, the Supreme Administrative Court repealed the President’s orders and discontinued both court proceedings. It means that the withdrawal of the countersignature proved to be effective, while the President’s official act, due to absence of the countersignature, was deprived of its legal force. We can therefore speak of an important precedent that created an opportunity for courts to express further positions.
Keywords: rule of law, administrative court, appeal, self-review of administrative authority, countersignature of the Prime Minister
Bibliografia
Blanchon C., Galliffet N., L’acte de gouvernement, les droits fondamentaux et la guerre. Un nouveau monster, des nouvelles victimes? „Confluence des droits. La revue”, 17.12.2023 r.
Boć J., Podmioty administrujące [w:] Prawo administracyjne, red. J. Boć, Wrocław 2007
Borkowski J., Adamiak B. [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2019
Dawidowicz W., Ogólne postępowanie administracyjne. Zarys systemu, Warszawa 1962
Garlicki L., Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2025
Graczyk B., Postępowanie administracyjne. Zarys systemu z dodaniem tekstów podstawowych przepisów prawnych, Warszawa 1953
Jagielska M., Wiktorowska A., Wajda P. [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015
Kabat A., Instytucja autokontroli w ujęciu ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym [w:] Instytucje współczesnego prawa administracyjnego, red. I. Skrzydło-Niżnik, P. Dobosz, D. Dąbek, M. Smaga, Kraków 2001
Klonowski K. [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. H. Knysiak-Molczyk, Warszawa 2015
Kmieciak Z., Głębokość orzekania w sprawach objętych kognicją sądów administracyjnych, „Państwo i Prawo” 2007/4
Kmieciak Z., Prezydent RP jako organ administrujący a pojęcie jego prerogatyw, „Państwo i Prawo” 2023/7
Kmieciak Z., Ukryty wymiar ochrony udzielanej w wyniku wniesienia skargi do sądu administracyjnego (refleksje związane z aktem cofnięcia kontrasygnaty przez premiera), „Krytyka Prawa” 2024/4
Kmieciak Z., Współczesna formuła ochrony interesów w prawie administracyjnym, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2015/2
Kmieciak Z., Zarys teorii postępowania administracyjnego, Warszawa 2014
Kmieciak Z., Łętowska E., Wstęp [w:] Partycypacja w postępowaniu administracyjnym. W kierunku uspołecznienia interesu prawnego, red. Z. Kmieciak, Warszawa 2017
Kryska D., Srovnání českého a polského správního soudnictví, Praha 2013
Masterman R., The Separation of Powers in the Contemporary Constitution. Judicial Competence and Independence in the United Kingdom, Cambridge University Press 2011
Nowak L., Wronkowska S., Zieliński M., Ziembiński Z., Czynności konwencjonalne w prawie, „Studia Prawnicze” 1972/33
Puchta R., Granice sądowej kontroli aktów prawnych organów władzy wykonawczej – doświadczenia francuskie, „Państwo i Prawo” 2024/7
Stahl M., Inne podmioty administrujące [w:] System prawa administracyjnego, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, t. 6, Podmioty administrujące, Warszawa 2011
Szewczyk E., Remonstracja w prawie administracyjnym procesowym, Warszawa 2018
Wegner J. [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. J. Wegner, Warszawa 2026
Woś T. [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. T. Woś, Warszawa 2016
Wróbel A. [w:] A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018
Ziembiński Z., Problemy podstawowe prawoznawstwa, Warszawa 1980
Zimmermann J., Prawo administracyjne, Warszawa 2014
Dr Anna Chmielarz-Grochal
Uniwersytet Łódzki
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-4667-9410
Kontrola sądowoadministracyjna (uchylenia) kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów. Glosa do postanowienia NSA z 7.08.2025 r., II GSK 627/25
Glosa aprobuje precedensowe postanowienie NSA z 7.08.2025 r., II GSK 627/25, w którym uznano, że udzielenie lub uchylenie kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów nie podlega kontroli sądów administracyjnych. Rozważania opierają się na założeniu, że kontrasygnata jest instytucją konstytucyjną z art. 144 ust. 2 Konstytucji i ma charakter polityczny, a nie administracyjnoprawny. Jej istotą jest przyjęcie przez Prezesa Rady Ministrów odpowiedzialności politycznej przed Sejmem za akt Prezydenta RP, a nie rozstrzyganie o prawach lub obowiązkach jednostek. Jako instytucja konstytucyjna kontrasygnata stanowi element współdziałania organów władzy wykonawczej i nie jest samodzielnym aktem lub czynnością z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Autorka krytycznie ocenia możliwość uchylenia kontrasygnaty w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a., wskazując, że Konstytucja takiej możliwości nie przewiduje. W jej ocenie kontrola sądowoadministracyjna kontrasygnaty naruszałaby zasadę podziału władz i prowadziła do nieuprawnionej ingerencji władzy sądowniczej w sferę władzy wykonawczej.
Słowa kluczowe: kontrasygnata, akt/czynność z zakresu administracji publicznej, kontrola sądowoadministracyjna, właściwość sądów administracyjnych, władza wykonawcza, podział władz
Publikacja przygotowana w ramach projektu badawczego „Dobra wiara w prawie konstytucyjnym”, finansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki w ramach konkursu OPUS 20 (nr 2020/39/B/HS5/02298).
Dr Anna Chmielarz-Grochal
University of Lodz, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-4667-9410
An Administrative Court’s Review of (the Withdrawal of) Prime Minister’s Countersignature. Commentary on the Supreme Administrative Court’s Ruling of 7 August 2025, II GSK 627/25
The commentary endorses the precedent-setting decision of the Supreme Administrative Court of 7 August 2025 (II GSK 627/25), in which the Court held that the granting or withdrawal of the Prime Minister’s countersignature is not subject to review by administrative courts. The analysis is based on the assumption that the countersignature is a constitutional institution provided for in Article 144(2) of the Constitution of the Republic of Poland and has a political, rather than administrative-law, nature. Its essence lies in the Prime Minister accepting political responsibility before the Sejm for an act of the President of the Republic of Poland, rather than in determining the rights or obligations of individuals. As a constitutional institution, the countersignature constitutes an element of cooperation between authorities of the executive branch and is not an autonomous act or action in the sphere of public administration within the meaning of Article 3(2)(4) of the Law on Proceedings Before Administrative Courts. The author critically assesses the possibility of withdrawing the countersignature under Article 54(3) of that Law, pointing out that the Constitution of the Republic of Poland does not provide for such a possibility. In her view, subjecting the countersignature to administrative judicial review would violate the principle of the separation of powers and lead to an unjustified interference by the judiciary in the sphere of executive power.
Keywords: countersignature, act/action in the field of public administration, administrative judicial review, jurisdiction of administrative courts, executive branch, separation of powers
Publication prepared as part of research project Good faith in constitutional law, funded by the Polish National Science Centre under OPUS 20 competition (No. 2020/39/B/HS5/02298).
Bibliografia
Banaszak B., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2009
Bielecki L., Prawne formy i metody działania administracji [w:] Prawo administracyjne, red. M. Zdyb, J. Stelmasiak, Warszawa 2020
Chlebny J., Konsekwencje zasady trójpodziału władzy dla sędziów sądów administracyjnych, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2025/2
Ciapała J., Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej (pozycja konstytucyjna oraz wybrane zagadnienia z praktyki instytucjonalnej), „Państwo i Prawo” 2022/10
Czarny P. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2023
Drachal J., Jagielski J., Stankiewicz R. [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2021
Frankiewicz A., Kontrasygnata aktów urzędowych Prezydenta RP, Kraków 2004
Garlicki L., Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2024
Gicquel J., Gicquel J.-É., Droit constitutionnel et institutions politiques, Paris 2024
Granat M., Prawo konstytucyjne, Warszawa 2025
Haquet A., Droit constitutionnel en 11 thèmes, Paris 2024
Jakubowski A., Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jako organ administrujący (organ administracji publicznej), „Państwo i Prawo” 2023/2
Kabat A. [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2024
Kmieciak Z., Prezydent RP jako organ administrujący a pojęcie jego prerogatyw, „Państwo i Prawo” 2023/7
Kmieciak Z., Ukryty wymiar ochrony udzielanej w wyniku wniesienia skargi do sądu administracyjnego (refleksje związane z aktem cofnięcia kontrasygnaty przez premiera), „Krytyka Prawa” 2024/4
Kozłowski K. [w:] Konstytucja RP, t. 2, Komentarz. Art. 87–243, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016
Krawczyk R.P., Kontrasygnata aktów urzędowych Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej [w:] Instytucja prezydenta w polskim i litewskim prawie konstytucyjnym, red. D. Górecki, Łódź 2017
Pach M., Tuleja P. [w:] Konstytucja RP, t. 1, Komentarz. Art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016
Piotrowski R., Znaczenie trójpodziału władzy dla wymiaru sprawiedliwości, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2025/2
Podkowik J., Good Faith and the Separation of Powers [w:] Gleams of Good Faith in Constitutional Law, red. J. Podkowik, A. Chmielarz-Grochal, M. Stębelski, J. Sułkowski, Springer 2025
Podkowik J., Stębelski M., Dobra wiara w prawie konstytucyjnym – prolegomena, „Przegląd Sejmowy” 2025/2
Puchta R., Granice sądowej kontroli aktów prawnych organów władzy wykonawczej – doświadczenia francuskie, „Państwo i Prawo” 2024/7
Rakowska A., Kontrasygnata aktów głowy państwa w wybranych państwach europejskich, Toruń 2009
Sarnecki P., Współczesne rozumienie podziału władzy [w:] Nowa Konstytucja RP. Wartość, jednostka, instytucja, red. K.B. Janowski, Toruń 1992
Sarnecki P. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 1, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016
Szewczyk E., Remonstracja w prawie administracyjnym procesowym, Warszawa 2018
Wiącek M. [w:] Konstytucja RP, t. 2, Komentarz. Art. 87–243, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016
Dr Maciej Pach
Instytut Nauk Prawnych PAN
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-6188-8547
(Nie)skuteczna autokontrola w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Glosa do postanowienia NSA z 10.07.2025 r., II GSK 432/25
W ocenie autora komentowane postanowienie NSA zasługuje na krytykę. Uzasadnienie orzeczenia ogranicza się bowiem do prostego skonstatowania przez NSA zastosowania przez Prezesa Rady Ministrów instytucji tzw. autokontroli w ramach postępowania sądowoadministracyjnego. Tymczasem, w przekonaniu autora glosy w pierwszej kolejności należało zbadać, czy w tym konkretnym przypadku sięgnięcie po tę instytucję było dopuszczalne. Jego zdaniem uchylenie przez premiera kontrasygnaty pod postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej jest nielegalne. Narusza ono art. 2, art. 7, art. 10 ust. 1 oraz art. 144 ust. 2 Konstytucji. W konkluzji autor zauważa, że glosowane postanowienie NSA to przykład ocenianej przez niego negatywnie sytuacji, w której Sąd dokonał niepożądanego rozdzielenia rozważań dotyczących prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi od tych odnoszących się do prawa konstytucyjnego.
Słowa kluczowe: Naczelny Sąd Administracyjny, autokontrola, Prezydent RP, Prezes Rady Ministrów, kontrasygnata, Konstytucja RP
Dr Maciej Pach
Institute of Law Studies of the Polish Academy of Sciences
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-6188-8547
(In)Effective Self-Review in Administrative Court Proceedings. Commentary on Supreme Administrative Court Decision of 10 July 2025, II GSK 432/25
In the author’s opinion, the commented decision of the Supreme Administrative Court deserves criticism. Its justification is limited to a simple statement about the Prime Minister’s application of the institution of the socalled self-review in administrative court proceedings. However, the Court should first have examined whether in this particular case, invoking this institution had been permissible. According to this commentator, the Prime Minister’s revocation of the countersignature under the decision of the President of the Republic of Poland was illegal. It violated Article 2, Article 7, Article 10(1), and Article 144(2) of the Constitution of the Republic of Poland. In conclusion, this author notes that the commented decision is an example of a situation which he assesses negatively, one in which there was an undesirable separation of considerations relating to administrative court proceedings from those relating to constitutional law.
Keywords: Supreme Administrative Court, self-review, President of the Republic of Poland, Prime Minister, countersignature, Constitution of the Republic of Poland
Bibliografia
Czarny P. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2019
Frankiewicz A., Kontrasygnata aktów urzędowych Prezydenta RP, Kraków 2004
Kabat A. [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2024
Kmieciak Z., Glosa do wyroku WSA w Gliwicach z 18.01.2007 r., II SA/Gl 385/06, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2008/4
Kozłowski K. [w:] Konstytucja RP, t. 2, Komentarz. Art. 87–243, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016
Morawska E., Klauzula państwa prawnego w Konstytucji RP na tle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Toruń 2003
Pach M., Tuleja P. [w:] Konstytucja RP, t. 1, Komentarz. Art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016
Patyra S., Uwagi o nowym kształcie kontrasygnaty w Konstytucji z 2 kwietnia 1997 roku [w:] Konstytucyjny ustrój państwa. Księga jubileuszowa Profesora Wiesława Skrzydły, red. T. Bojarski, E. Gdulewicz, J. Szreniawski, Lublin 2000
Rakowska A., Kontrasygnata aktów głowy państwa w wybranych państwach europejskich, Toruń 2009
Sarnecki P., Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz do przepisów, Kraków 2000
Sarnecki P. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. I, red. L. Garlicki, Warszawa 1999
Sokolewicz W., Zubik M. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 1, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016
Szewczyk M., Glosa do wyroku NSA z 18.11.2014 r., II OSK 2377/14, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2018/4
Winczorek P., Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku, Warszawa 2008
Wojtyczek K., Prezydent Rzeczypospolitej [w:] Prawo konstytucyjne Rzeczypospolitej Polskiej, red. P. Sarnecki, Warszawa 2014
Wronkowska S. (red.), Zasada demokratycznego państwa prawnego w Konstytucji RP, Warszawa 2006
Wróblewska I., Zasada państwa prawnego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego RP, Toruń 2010