Profesor Stanisław Biernat
Redaktor Naczelny „EPS”
W połowie października 2026 r. Komisja Wenecka wydała opinię w sprawie procedury ślubowania sędziów Trybunału Konstytucyjnego w Polsce (No. 1294/2026). Fragment konkluzji opinii brzmi: „Należy zapewnić, aby właściwe przepisy regulujące składanie ślubowania przez sędziów Trybunału Konstytucyjnego były stosowane zgodnie z ich ustawowym celem, tak aby Prezydent bezzwłocznie przeprowadzał ślubowanie sędziów wybranych przez Sejm, nie przypisując sobie uprawnień do kontroli procedury wyborczej.
Professor Stanisław Biernat
‘EPS’ Editor-in-Chief
In mid-October 2026, the Venice Commission adopted the opinion on the oath-taking procedure for judges of the Constitutional Tribunal in Poland (No. 1294/2026). An excerpt from the conclusion of the opinion reads as follows: “ensuring that the relevant provisions governing the oath-taking of the judges of the Constitutional Tribunal are applied in accordance with their statutory purpose, so that the President should administer without delay the oath of the judges elected by the Sejm, without claiming any power to review the election procedure.
Ewelina Tomczyk
Uniwersytet Wrocławski, Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii, Zakład Postępowania Cywilnego
(ORCID: https://orcid.org/0009-0000-2233-080X).
Implementacja dyrektywy 2024/1069 (anty-SLAPP) w polskim prawie procesowym cywilnym
Celem opracowania jest analiza przepisów ustawy z 29.05.2026 r. o szczególnych środkach ochrony w postępowaniu cywilnym osób uczestniczących w debacie publicznej w kontekście spełnienia przez polskiego ustawodawcę wymogów i minimalnych standardów określonych w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1069 z 11.04.2024 r. w sprawie ochrony osób, które angażują się w debatę publiczną, przed oczywiście bezzasadnymi roszczeniami lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi („strategicznymi powództwami zmierzającymi do stłumienia debaty publicznej”). Kolejno omówione zostaną poszczególne rozdziały ustawy anty-SLAPP, przy jednoczesnym porównaniu ich z odpowiadającymi im przepisami dyrektywy, w celu ustalenia, czy ustawodawca zapewnił minimalne standardy ochrony, a jeśli tak, to czy i w jakim zakresie zapewnił ochronę szerszą niż wymagana przez przepisy dyrektywy.
Słowa kluczowe: SLAPP, debata publiczna, powództwo oczywiście bezzasadne, nadużycie prawa procesowego, dyrektywa 2024/1069
Ewelina Tomczyk
University of Wrocław, Faculty of Law, Administration and Economics, Department of Civil Proceedings, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0009-0000-2233-080X).
Implementation of Directive 2024/1069 (Anti-SLAPP) in Polish Civil Procedural Law
The purpose of the article is to analyse provisions of the Act of 29 May 2026 on special measures for the protection of persons participating in public debate in civil proceedings (Anti-SLAPP Act), with a view to determining whether the Polish legislator has satisfied the requirements and minimum standards stipulated in Directive (EU) 2024/1069 of the European Parliament and of the Council of 11 April 2024 on protecting persons who engage in public participation from manifestly unfounded claims or abusive court proceedings (‘Strategic lawsuits against public participation’). Each chapter of the Anti-SLAPP Act is discussed and compared with the corresponding provisions of the Directive in order to determine whether the national legislator ensured the minimum standards of protection and, if so, to what extent it exceeded them.
Keywords: SLAPP, public debate, manifestly unfounded lawsuit, abuse of procedural rules, directive (EU) 2024/1069
Bibliografia/References
Baran M., Pojęcie dyrektywy w prawie unijnym [w:] System Prawa Unii Europejskiej, t. 1, Podstawy i źródła prawa Unii Europejskiej, red. S. Biernat, Warszawa 2020.
Błaszczak Ł., Powództwo oczywiście bezzasadne. Art. 1911 k.p.c., Warszawa 2021.
Dziurda M., Szczególne środki ochrony w postępowaniu cywilnym przed SLAPP, „Polski Proces Cywilny” 2026/3.
Grzegorczyk P. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1, Postępowanie rozpoznawcze. Artykuły 1–124, red. T. Ereciński, Warszawa 2023.
Nowicka Z., Instrumenty ochrony przeciwko SLAPP-om w polskim postępowaniu cywilnym (analiza zagadnienia na tle projektowanych regulacji EU), „Państwo i Prawo” 2024/1.
Pasqua M., The Proposed EU Directive on SLAPPs: A (First) Tool for Preserving, Strengthening and Advancing Democracy, „Athena. Critical Inquiries in Law, Philosophy and Globalization” 2023/2(3).
Pecyna M., Implementacja dyrektywy 2024/1069 („anty-SLAPP”) do polskiego systemu prawnego, „Państwo i Prawo” 2025/9.
Powództwa strategiczne (SLAPP). Komentarz do ustawy, red. Ł. Błaszczak, M. Dziurda, Warszawa 2026.
Sobczak K., Polski projekt anty-SLAPP-owy wzorem dla innych państw, 1.09.2025 r., https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/
slapp-propozycje-polskie-na-tle-propozycji-innych-krajow,534
653.html (dostęp: 2.07.2026 r.).
Śniady S., Kilka słów na temat ustawy z 29 maja 2026 r. o ochronie osób uczestniczących w debacie publicznej przed powództwami typu SLAPP, „Polski Proces Cywilny” 2026/3.
Tomczyk E., Regulacje prawne dotyczące strategicznego powództwa zmierzającego do stłumienia debaty publicznej (SLAPP) jako nowy instrument ochrony prawnej w postępowaniu cywilnym, „Europejski Przegląd Sądowy” 2025/1.
dr Krzysztof Brysiewicz
Radca prawny
(ORCID: https://orcid.org/0009-0002-6618-6525).
Zwrot subwencji z Tarczy Finansowej Polskiego Funduszu Rozwoju w orzecznictwie sądów powszechnych. Kontrola ex post a ochrona uzasadnionych oczekiwań beneficjentów
Artykuł przedstawia analizę problematyki dochodzenia przez Polski Fundusz Rozwoju S.A. (PFR) zwrotu subwencji finansowych udzielonych w ramach programów Tarcza Finansowa 1.0 i 2.0. Punktem wyjścia jest teza, że model dystrybucji pomocy publicznej zastosowany przez PFR w 2020 r. – oparty na automatycznej weryfikacji oświadczeń w bazach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Krajowej Administracji Skarbowej, pośrednictwie banków komercyjnych oraz konstrukcji cywilnoprawnej – wprowadził rozwiązania proceduralne odbiegające od dotychczasowej praktyki polskich programów osłonowych i wymaga z tego względu odrębnej analizy. Jednocześnie autor wyróżnia sześć grup spraw, w których obecna linia orzecznicza sądów powszechnych i pierwsze wypowiedzi Sądu Najwyższego ujawniają konkretne mankamenty kontroli ex post. Po stronie argumentacyjnej obrony beneficjentów autor uznaje za zasadne tezy dotyczące spreadu w działalności kantorowej, „uzasadnionego podejrzenia nadużyć” opartego wyłącznie na rekomendacji Centralnego Biura Antykorupcyjnego oraz wymogu udokumentowania powiązań przez PFR; za nieprzekonujący uznaje natomiast argument o braku legitymacji procesowej PFR, wskazując, że uprawnienie Funduszu wynika ze stosunku umownego i nie wymaga odrębnej podstawy ustawowej.
Słowa kluczowe: Tarcza Finansowa PFR, pomoc publiczna, COVID-19, zwrot subwencji, status MŚP, rozporządzenie 651/2014, ochrona uzasadnionych oczekiwań, pewność prawa, legitymacja procesowa, umowa cywilnoprawna, kontrola ex post
dr Krzysztof Brysiewicz
Attorney-at-law
(ORCID: https://orcid.org/0009-0002-6618-6525).
Refund of Subsidies from the Financial Shield of the Polish Development Fund in the Judgments of the Ordinary Courts. Ex Post Control and the Protection of Beneficiaries’ Legitimate Expectations
The article analyses the issue of the recovery by the Polish Development Fund (PFR) of financial subsidies granted under the Financial Shield 1.0 and 2.0 programmes. The starting point is the hypothesis that the State aid distribution model applied by PFR in 2020 – based on automatic verification of declarations in databases of the Social Insurance Institution (ZUS) and the National Revenue Administration, the intermediation of commercial banks and a civil-law structure – introduced procedural solutions diverging from the previous practice of Polish support programmes and therefore merits a separate analysis. At the same time, the author distinguishes six groups of cases in which the current line of judgments of ordinary courts and the first pronouncements of the Supreme Court reveal specific deficiencies of ex post control. Regarding the arguments raised in the beneficiaries’ defence, the author considers well-founded the arguments concerning the currency spread in exchange-office activity, the “justified suspicion of abuse” based solely on a recommendation of the Central Anti-Corruption Bureau, and the requirement that PFR documents corporate affiliations. On the other hand, he finds the argument denying PFR’s standing to sue to be unconvincing, pointing out that the Fund’s entitlement derives from the contractual relationship and requires no separate statutory basis.
Keywords: PFR Financial Shield, State aid, COVID-19, refund of subsidies, SME status, Regulation 651/2014, protection of legitimate expectations, legal certainty, standing to sue, civil-law contract, ex post control
Bibliografia/References
Bacon K., European Union Law of State Aid, Oxford 2017.
Brysiewicz K., Definicja MSP w Tarczy Finansowej, https://kbrysiewicz.pl/definicja-msp-w-tarczy-finansowej/, czerwiec 2020 r. (dostęp: 15.10.2026 r.).
Brysiewicz K., Zwrot środków z funduszy unijnych z perspektywy administracyjnoprawnej i cywilnoprawnej, Warszawa 2024.
Chacia Ł., Duchnik D., PFR nie posiada prawa windykacji udzielonej pomocy publicznej, Prawo.pl, 13.11.2025 r. (dostęp: 15.10.2026 r.).
Ciechoński T., Brak legitymacji PFR, czyli nowa broń pełnomocników w sporach o subwencje, Prawo.pl, 13.10.2025 r. (dostęp: 15.10.2026 r.).
Ciechoński T., Niewinny, a jednak podejrzany? Sąd oddalił pozew PFR, Prawo.pl, 22.05.2026 r. (dostęp: 15.10.2026 r.).
Ciechoński T., PFR pozywa o zwrot subwencji. Sądy nie są zgodne, czy ma legitymację, Prawo.pl, 6.11.2025 r. (dostęp: 15.10.2026 r.).
Ciechoński T., Pozew PFR o zwrot subwencji – co orzekają sądy, Prawo.pl, 3.10.2025 r. (dostęp: 15.10.2026 r.).
Ciechoński T., SN o tarczach PFR i wezwaniach do zwrotu subwencji. Co wynika z postanowienia, Prawo.pl, 19.01.2026 r. (dostęp: 15.10.2026 r.).
Ciechoński T., SN: Komornik to przedsiębiorca, wbrew interpretacji PFR, Prawo.pl, 22.06.2026 r. (dostęp: 15.10.2026 r.).
EU State Aids, red. Hancher L., Ottervanger T., Slot P.J., London 2021.
Kaznowski A., Stasiak M., Komentarz do rozporządzenia nr 651/2014 uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu, LEX 2025.
Klimowicz M., Definicja przedsiębiorstwa powiązanego na potrzeby subwencji z PFR, kruczek.pl, 16.02.2021 r. (dostęp: 15.10.2026 r.).
Kmieciak Z., Idea procedur administracyjnych trzeciej generacji na przykładzie postępowania w sprawach dofinansowania projektów w ramach programów operacyjnych, „Państwo i Prawo” 2015/5.
Komentarz do ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014–2020, red. R. Poździk, Warszawa 2016.
Leśniak G.J., Komornik to przedsiębiorca? PFR żąda zwrotu wsparcia z tarczy finansowej, Prawo.pl, 11.02.2022 r. (dostęp: 15.10.2026 r.).
Łobocka-Szok M., Spór o zwrot subwencji finansowej, n.ius, 22.07.2024 r. (dostęp: 15.10.2026 r.).
Porzeżyńska M., Can the EU’s SME Definition be Limited? Comments on the Background of the Polish Financial Shield, „European State Aid Law Quarterly” (EStAL) 2020/3(19).
Porzeżyńska M., Woźniak M., Wpływ pandemii COVID-19 na realizację i rozliczanie projektów unijnych, „Europejski Przegląd Sądowy” 2022/1.
Poździk R., Sądowa kontrola oceny projektów finansowanych z funduszy unijnych na przykładzie Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, „Europejski Przegląd Sądowy” 2010/3.
Prokurat J., Status MŚP a Tarcza Finansowa PFR, „Co do zasady”, 16.07.2020 r., https://codozasady.com.pl/p/status-msp-a-tarcza-finansowa-pfr (dostęp: 15.10.2026 r.).
Quigley C., European State Aid Law and Policy (and UK Subsidy Control), Oxford 2022.
Skowyra K., Małe (i średnie) jest piękne... O stosowaniu komisyjnej definicji małych i średnich przedsiębiorstw w dziedzinie pomocy państwa, w: Pomoc państwa. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2009.
Tridimas T., The General Principles of EU Law, Oxford 2006.
dr hab. Aleksandra Kustra-Rogatka, prof. UMK
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Wydział Prawa i Administracji, Katedra Teorii Prawa i Państwa
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1153-8717).
Glosowany wyrok należy zaliczyć do najważniejszych orzeczeń ustrojowych wydanych od czasu rozstrzygnięć w sprawach C-64/16, Associação Sindical dos Juízes Portugueses, w sprawach połączonych C-585/18, C-624/18 i C-625/18 A.K., a także w sprawach C-896/19, Repubblika, w sprawach połączonych C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 i C‑840/19, Euro Box Promotion i in., oraz C-430/21, RS. Jest to również orzeczenie zamykające pewien etap rozwoju orzecznictwa TS dotyczącego zasady skutecznej ochrony sądowej i ustroju władzy sądowniczej w państwach członkowskich. Począwszy od sprawy C-64/16, ASJP, Trybunał stopniowo doprecyzowywał wymagania dotyczące niezależności sądów, nieusuwalności sędziów, zakazu arbitralnego wpływu władzy wykonawczej oraz skutków naruszeń tych standardów. W wyroku C-448/23, Komisja przeciwko Polsce, TS zastosował wypracowane wcześniej kryteria do sądu konstytucyjnego, którego orzeczenia stały się instrumentem ograniczania skuteczności prawa Unii. Wyrok ten wpisuje się w ugruntowane orzecznictwo TS dotyczące fundamentów systemu prawnego UE, w tym zasady pierwszeństwa, zasady autonomii prawa UE oraz relacji między TS a krajowymi sądami konstytucyjnymi. Nie stanowi w tym zakresie przełomu, lecz raczej potwierdza tezy orzecznicze wypracowane wcześniej. Jego precedensowy charakter wynika przede wszystkim z faktu, że po raz pierwszy TS dokonał oceny statusu krajowego sądu konstytucyjnego pod kątem spełnienia przez niego wymogów wynikających z obowiązku zapewnienia przez państwo członkowskie skutecznej ochrony sądowej. Rozpatrywany z perspektywy jego znaczenia dla polskiego systemu prawnego wyrok C-448/23, Komisja przeciwko Polsce, stanowi z kolei drugie rozstrzygnięcie sądu europejskiego (po wyroku ETPC 7.05.2021 r., 4907/18, Xero Flor w Polsce sp. z o.o. przeciwko Polsce), w którym ponadnarodowy organ sądowniczy orzekł, że brak prawidłowo obsadzonego składu sądu konstytucyjnego skutkuje naruszeniem europejskich standardów szeroko rozumianego prawa do sądu. W tym kontekście TS, wskazując przyczyny utraty przez polski Trybunał Konstytucyjny statusu niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, wyznaczył minimalne warunki odbudowy niezależności tego organu.
Słowa kluczowe: sąd konstytucyjny, zasada pierwszeństwa, skuteczna ochrona sądowa, praworządność
dr hab. Aleksandra Kustra-Rogatka, professor of the Nicolaus Copernicus University
Nicolaus Copernicus University in Toruń, Faculty of Law and Administration, Department of Theory of Law and State, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1153-8717).
Assessment of the Status of the Constitutional Tribunal in the Light of the Requirements of Article 19(1) of the TEU. Commentary on Judgment of the Court of Justice of 18 December 2025, C-448/23, European Commission v Republic of Poland
The commented judgment should be considered one of the most significant judgments on the institutional framework since judgments in case C-64/16, Associação Sindical dos Juízes Portugueses, joined cases C-585/18, C-624/18 and C-625/18 A.K., as well as in cases C-896/19, Repubblika, C-357/19, joined cases C-357/19, C-379/19, C-547/19, C-811/19 and C-840/19, Euro Box Promotion and others, and C-430/21, RS.. This judgment also marks the conclusion of a certain stage in the development of the line of the CJEU’s judgments on the principle of effective judicial protection and the organisation of the judicial system in Member States. Starting from case C-64/16, Associação Sindical dos Juízes Portugueses, the CJEU has gradually clarified requirements regarding judicial independence, the irremovability of judges, prohibition of arbitrary interference by the executive, and consequences of violating these standards. In judgment C-448/23, Commission v Poland, the CJEU applied these previously established criteria to a constitutional court whose judgments had become a tool for impairing the effectiveness of EU law. The judgment is consistent with the well-established line of CJEU judgments on the foundations of the EU legal system, including the principles of primacy and autonomy of EU law, and the relationship between the CJEU and national constitutional courts. Rather than constituting a breakthrough, it reaffirms previously established legal principles. Its precedential nature stems primarily from the fact that, for the first time, the CJEU evaluated the status of a national constitutional court in terms of whether it meets the requirements arising from a Member State’s obligation to ensure effective judicial protection. Regarding its significance for the Polish legal system, judgment C-448/23 is the second judgment of the CJEU (following the ECtHR judgment of 7 May 2021, 4907/18, Xero Flor w Polsce sp. z o.o. v Poland), in which a supranational judicial body has ruled that the improper composition of a constitutional court constitutes a violation of European standards concerning the broadly understood right to a court. In this context, by specifying the reasons for the Polish Constitutional Tribunal’s loss of status as an independent and impartial tribunal established previously by law, the CJEU set the minimum conditions for restoring the body’s independence.
Keywords: constitutional court, principle of primacy, effective judicial protection, rule of law
Bibliografia/References
Florczak-Wątor M., (Nie)skuteczność wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 7.10.2021 r., K 3/21, „Europejski Przegląd Sądowy” 2021/12.
Kustra-Rogatka A., Kontrola konstytucyjności aktu prawa pierwotnego Unii Europejskiej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 7.10.2021 r., K 3/21, „Europejski Przegląd Sądowy” 2021/11.
Kustra-Rogatka A., Prawo do sądu w świetle najnowszego orzecznictwa sądów europejskich, „Przegląd Konstytucyjny” 2024/2.
Półtorak N., Kilka uwag o skutkach wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 3/21 dla stosowania prawa unijnego przez polskie sądy, „Europejski Przegląd Sądowy” 2021/12.
Problem praworządności w Polsce w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE (2018–2020), red. J. Barcz, A. Grzelak, R. Szyndlauer, Warszawa 2021.
Problem praworządności w Polsce w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE (2021). Ksiega I i II, red. J. Barcz, A. Grzelak, R. Szyndlauer, Warszawa 2022.
Problem praworządności w Polsce w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE (2022–2023), red. J. Barcz, A. Grzelak, Warszawa 2024.
Szwed M., Prawo do sądu ustanowionego ustawą a orzekanie przez sędziów sądów powszechnych powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa po 6 marca 2018 r., „Przegląd Konstytucyjny” 2022/4.
Wróbel W., Skutki rozstrzygnięcia w sprawie K 3/21 w perspektywie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, „Europejski Przegląd Sądowy” 2021/12.
Wyrozumska A., Wet za wet, czyli wyroki Trybunału Konstytucyjnego w sprawach P 7/20 oraz K 3/21 [w:] Problem praworządności w Polsce w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE (2021). Księga I i II, red. J. Barcz, A. Grzelak, R. Szyndlauer, Warszawa 2022.
Wyrozumska A., Wyroki Trybunału Konstytucyjnego w sprawach K 3/21 oraz K 6/21 w świetle prawa międzynarodowego, „Europejski Przegląd Prawa Sądowego” 2021/12.
Ziółkowski M., Tożsamość konstytucyjna jako wzorzec i kryterium kontroli w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym (uwagi na marginesie wyroków K 32/09 i P 7/20) [w:] Interdyscyplinarny wymiar tożsamości konstytucyjnej, red. M. Florczak-Wątor, M. Krzemiński, Kraków 2022.
dr Dominika Bychawska-Siniarska
Uniwersytet Gdański, Wydział Prawa i Administracji, Katedra Informatyki Prawniczej
(ORCID: https://orcid.org/0009-0006-2808-7541).
Life profiling jako nowa kategoria ingerencji konstytucyjnej. Glosa do postanowień Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 24.06.2025 r.,
1 BvR 2466/19 (Trojan I) oraz 1 BvR 180/23 (Trojan II)
Postanowienia niemieckiego Federalnego Trybunału Konstytucyjnego w sprawach określanych jako Trojan dotyczą dopuszczalności prewencyjnego nadzoru telekomunikacyjnego oraz tzw. źródłowego nadzoru telekomunikacyjnego, prowadzonego przez techniczną infiltrację systemu informatycznego osoby objętej środkiem. Znaczenie orzeczeń wykracza jednak poza problematykę kontroli komunikacji i stosowania oprogramowania szpiegującego. Trybunał rozwija w nich koncepcję konstytucyjnej ochrony poufności i integralności systemów informatycznych, wskazując, że chronione są systemy zawierające – samodzielnie lub dzięki połączeniom sieciowym – dane o takiej ilości, różnorodności i jakości, iż dostęp do nich pozwala na uzyskanie wglądu w istotne aspekty życia osobistego lub nawet stworzenie kompleksowego profilu osobowości. Rozstrzygnięcia te, odczytywane łącznie z wcześniejszą linią orzeczniczą dotyczącą samostanowienia informacyjnego i zautomatyzowanej analizy danych, dostarczają elementów konstytucyjnej ochrony przed profilowaniem (life profiling). Trybunał nie wprowadza autonomicznego, wyraźnie nazwanego „prawa do niebycia profilowanym”, lecz tworzy ochronę przed uzyskaniem przez państwo realnej zdolności do przekształcenia rozproszonych śladów cyfrowych jednostki w całościowy, dynamiczny i operacyjnie użyteczny model jej życia, relacji, zachowań, podatności i przyszłego ryzyka.
Słowa kluczowe: Federalny Trybunał Konstytucyjny, profilowanie życia, oprogramowanie szpiegowskie, kontrola operacyjna
dr Dominika Bychawska-Siniarska
University of Gdańsk, Faculty of Law and Administration, Department of Legal Informatics, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0009-0006-2808-7541).
Life Profiling as a New Category of Constitutional Interference. Commentary on the Orders of the German Federal Constitutional Court of 24 June 2025, 1 BvR 72466/19 (Trojan I) and 1 BvR 180/23 (Trojan II)
Orders of the German Federal Constitutional Court in so-called Trojan cases concern the admissibility of preventive telecommunications surveillance and so-called source telecommunications surveillance by means of technical infiltration of the IT system used by the targeted individual. However, the significance of these orders extends beyond the issues of communications surveillance and the use of spyware. In the orders, the German Federal Constitutional Court develops a concept of constitutional protection of confidentiality and integrity of IT systems, indicating that protection extends to systems which contain, by themselves or due to network connections, data in such volume and variety that access to the system grants insights into essential aspects of an individual’s personal life or even allows for the creation of a comprehensive personality profile. When read in conjunction with previous orders concerning informational selfdetermination and automated data analysis, these orders provide the elements of constitutional protection against life profiling. The German Federal Constitutional Court does not introduce an autonomous explicit “right not to be profiled,” but offers protection against the state acquiring the actual ability to transform an individual’s scattered digital traces into a comprehensive, dynamic and operationally useful model of the individual’s life, relationships, behaviours, vulnerabilities and future risk.
The article has been developed as part of a research project of the University of Gdańsk, titled AI-based Bulk Surveillance: Emerging Threat to Privacy or Gold Standard for Compliance?, no. 2023/51/D/HS5/00639. The work was financed from resources of the National Science Centre within the framework of grant no. 2023/51/D/HS5/00639.
Keywords: German Federal Constitutional Court, life profiling, spyware, operational surveillance
Bibliografia/References
Abel W., Schafer B., The German Constitutional Court on the Right in Confidentiality and Integrity of Information Technology Systems – A Case Report on BVerfG, NJW 2008, 822, „SCRIPTed” 2009/1(6).
Büchi M., Fosch-Villaronga E., Lutz C., Tamò-Larrieux A., Velidi S., Viljoen S., The Chilling Effects of Algorithmic Profiling: Mapping the Issues, „Computer Law & Security Review” 2020/36.
Clarke R., The Digital Persona and Its Application to Data Surveillance, „The Information Society” 1994/2(10).
Ferner J., BVerfG zum Staatstrojaner – Trojaner I und Trojaner II, https://www.ferner-alsdorf.de/bverfg-zum-staatstrojaner/ (dostęp: 4.08.2026 r.).
Ferraris V., Bosco F., Caforio E., D’Angelo E., The Impact of Profiling on Fundamental Rights, „SSRN Electronic Journal” 12.12.2013 r.
Gabrielli G., The use of Facial Recognition Technologies in the Context of Peaceful Protests: The Risk of Mass Surveillance Practices and the Implication for the Protection of Human Rights, „European Journal of Risk Regulation” 2025/16.
Hildebrandt M., Profiling and the Rule of Law, „Identity in the Information Society” 2008/1(1).
Hoffmann-Riem W., Der grundrechtliche Schutz der Vertraulichkeit und Integrität eigengenutzter informationstechnischer Systeme, „Juristen Zeitung” 2008/21.
Kemper C., Trojaner I – der präventive Einsatz von Telekommunikationsüberwachungs- und Quellen-Telekommunikationsüberwachungsmaßnahmen, „Zeitschrift für das Juristische Studium” 2026/2.
Kérész R., Consent Without Comprehension: Rethinking Constitutional Autonomy in the Datafied Age, Constitutional Discourse, 17.11.2025, https://constitutionaldiscourse.com/consent-without-comprehension-rethinking-constitutional-autonomy-in-the-datafied-age/ (dostęp: 17.07.2026 r.).
Khazanchi D., Saxena M., Navigating Digital Human Rights in the Age of AI: Challenges, Theoretical Perspectives, and Research Implications, „Journal of Information Technology Case and Application Research” 2026/2(28).
Pfleeger S., Rogers M., Bashir M., Caine K., Caputo D., Losavio M., Stolfo S., Does Profiling Make Us More Secure?, „IEEE Security & Privacy” 2012/4(10).
Ploug T., The Right Not to Be Subjected to AI Profiling Based on Publicly Available Data – Privacy and the Exceptionalism of AI Profiling, „Philosophy & Technology” 2023/36.
Rojszczak M., Bulk Surveillance, Democracy and Human Rights Law in Europe. A Comparative Perspective, Abingdon–New York 2025, s. 218–220.
Rojszczak M., Extraterritorial Bulk Surveillance after the German BND Act Judgment, „European Constitutional Law Review” 2021/1(17).
Roosendaal A., Digital Personae and Profiles as Representations of Individuals [w:] Privacy and Identity Management for Life, red. M. Bezzi, M. Duquenoy, S. Fischer-Hübner, M. Hansen, G. Zhang, Berlin–Heidelberg 2010.
Saenz Perez C., What about Fundamental Rights? Security and Fundamental Rights in the Midst of a Rule of Law Breakdown, „New Journal of European Criminal Law” 2022/4(13).
Schermer B.V., The Limits of Privacy in Automated Profiling and Data Mining, „Computer Law & Security Review” 2011/1(27).
Solove D.J., A Taxonomy of Privacy, „University of Pennsylvania Law Review” 2006/3(154).
Yan H., Wang Z., Lin T.-H., Li Y., Jin D., Profiling Users by Online Shopping Behaviors, „Multimedia Tools and Applications” 2019/6(78).
dr Jan Kluza
adiunkt na Uniwersytecie Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie, sędzia orzekający w II Wydziale Karnym Sądu Rejonowego w Kielcach, zastępca przewodniczącego wydziału (ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0929-6093).
Wyjście Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej w perspektywie art. 4 k.k. Uwagi na tle wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 24.07.2025 r., II AKa 97/23
Wobec opuszczenia Unii Europejskiej przez Wielką Brytanię w obszarze prawa karnego powstało istotne zagadnienie dotyczące wpływu uprzednich skazań zapadłych w tym kraju na postępowania karne w Polsce. Przed wyjściem tego państwa ze struktur unijnych kwestię tę regulowała decyzja ramowa Rady 2008/675/WSiSW z 24.07.2008 r. w sprawie uwzględniania w nowym postępowaniu karnym wyroków skazujących zapadłych w państwach członkowskich Unii Europejskiej, jednak wobec Brexitu nie znajduje ona dłużej zastosowania w stosunku do tego kraju. Wyrok zapadły w Zjednoczonym Królestwie zatem nie stanowi dłużej orzeczenia, o którym mowa w art. 114a § 1 ustawy z 6.06.1997 r. – Kodeks karny, i jako taki nie ma wpływu na postępowanie karne toczące się w Polsce.
Słowa kluczowe: uznawanie orzeczeń, wyrok zagraniczny, Brexit, zmiana na korzyść
dr Jan Kluza
Assistant professor, Andrzej Frycz Modrzewski Krakow University, judge in District Court in Kielce, II Criminal Department, Deputy President of the department, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0929-6093).
The United Kingdom’s Exit from the European Union in the Perspective of Article 4 of the Penal Code. Comments in the Light of the Judgment of the Court of Appeal in Wrocław of 24 July 2025, II AKa 97/23
Britain’s exit from the European Union created a significant issue in the area of criminal law regarding the impact of prior convictions in the United Kingdom on criminal proceedings in Poland. Before Britain’s exit from the EU structures, this matter was regulated by Framework Decision 2008/675/JHA of 24 July 2008 on taking account of convictions in the Member States of the European Union in the course of new criminal proceedings, but in the light of Brexit, it no longer applies to the UK. Therefore, a judgment rendered in the United Kingdom no longer constitutes a judgment referred to in Article 114a § 1 of the Penal Code of 6 June 1997 and, as such, has no impact on criminal proceedings in Poland.
Keywords: recognition of judgments, foreign judgment, Brexit, change for the better
Bibliografia/References
Błaszczyk B., Europejski Nakaz Aresztowania po opuszczeniu Unii Europejskiej przez Wielką Brytanię, „Prokuratura i Prawo” 2018/4.
Gruszecka D. [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2021.
Joniak B., Recydywa bez granic? Uwzględnianie orzeczeń państw spoza Unii Europejskiej w świetle polskiego Kodeksu karnego, https://karne24.com/recydywa-bez-granic/ (dostęp: 21.09.2026 r.).
Kuczyńska H., Zasada ne bis in idem w polskim kodeksie karnym w aspekcie prawa międzynarodowego, „Prokuratura i Prawo” 2006/3.
Lachowski J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. V. Konarska-Wrzosek, Warszawa 2023.
Majewski J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Majewski, Warszawa 2024.
Majewski J. [w:] Kodeks karny. Część ogólna, t. 1, cz. 2, Komentarz do art. 53–116, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2016.
Morawski L., Zasady wykładni prawa, Toruń 2010.
Nita-Światłowska B., Nakaz uwzględnienia w postępowaniu karnym wyroku skazującego zapadłego w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, „Europejski Przegląd Sądowy” 2017/11.
Pohl Ł., Prawo karne. Wykład części ogólnej, Warszawa 2025.
Rogalski M., Res iudicata jako przeszkoda procesowa przy osądzeniu sprawy w państwie obcym [w:] System Prawa Karnego Procesowego, t. 4, Dopuszczalność procesu, red. M. Jeż-Ludwichowska, A. Lach, Warszawa 2015.
Stefański R.A., Uznawanie zagranicznych orzeczeń o zakazie prowadzenia pojazdów, „Prokuratura i Prawo” 2012/2.
Wiak K. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. A. Grześkowiak, K. Wiak, Warszawa 2024.
Wróbel W., Zmiana normatywna i zasady intertemporalne w prawie karnym, Zakamycze 2003.
prof. dr hab. Leszek Mitrus
Uniwersytet Jagielloński, Katedra Prawa Pracy i Polityki Społecznej
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1308-7358).
Ochrona pracowników tymczasowych: wprowadzenie i wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 15.12.2022 r., C-311/21, CM przeciwko TimePartner Personalmanagement GmbH
Zatrudnienie tymczasowe jest instrumentem uelastycznienia prawa pracy. Wprowadza ono trójstronną więź prawną między agencją pracy tymczasowej, pracownikiem tymczasowym oraz przedsiębiorstwem użytkownikiem. W świetle dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/104/WE z 19.11.2008 r. w sprawie pracy tymczasowej jednym z zasadniczych elementów ochrony jest zasada równego traktowania pracowników tymczasowych oraz pracowników zatrudnionych bezpośrednio przez przedsiębiorcę użytkownika. Jednocześnie dyrektywa 2008/104 dopuszcza zawieranie układów zbiorowych pracy, które ustanawiają odstępstwa od zasady równego traktowania w sferze podstawowych warunków pracy i zatrudnienia, przy poszanowaniu ogólnej ochrony pracowników tymczasowych. Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 15.12.2022 r., C-311/21, CM przeciwko TimePartner Personalmanagement GmbH, poddał analizie swobodę uznania partnerów społecznych w sferze ochrony pracowników tymczasowych oraz zakres przedmiotowy dopuszczalnych odstępstw od zasady równego traktowania. Trybunał uznał, że odstępstwa te muszą być w proporcjonalny sposób zrównoważone innymi korzyściami w odniesieniu do warunków pracy, Niezależnie od autonomii partnerów społecznych zawarte przez nich układy zbiorowe podlegają kontroli sądowej pod kątem oceny zgodności z prawem unijnym.
Słowa kluczowe: dyrektywa 2008/104, praca tymczasowa, zasada równego traktowania, ogólna ochrona pracowników tymczasowych, układy zbiorowe pracy
prof. dr hab. Leszek Mitrus
Jagiellonian University, Department of Labour Law and Social Policy, Poland
(ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1308-7358).
Protection of Temporary Agency Workers: Introduction and the Judgment of the Court of Justice of 15 December 2022, C-311/21, CM v TimePartner Personalmanagement GmbH
Temporary employment is a tool for greater flexibility of labour law. It introduces a tripartite legal relationship involving a temporary-work agency, temporary agency worker and a user undertaking. In accordance with Directive 2008/104/EC of 19 November 2008 on temporary agency work, the principle of equal treatment of temporary agency workers and workers employed directly by the user undertaking is one of the key elements of protection. Directive 2008/104 simultaneously allows concluding collective agreements that provide for derogations from the principle of equal treatment in the area of basic working and employment conditions, while respecting the overall protection of temporary agency workers. In the judgment of 15 December 2022, C-311/21, CM v TimePartner Personalmanagement GmbH, the Court of Justice analysed the discretion afforded to social partners in the area of protection of temporary agency workers and the scope of permitted derogations from the principle of equal treatment. The Court of Justice held that these derogations must be proportionally counterbalanced by other benefits afforded in respect of working conditions. Regardless of the autonomy of social partners, collective agreements concluded by them are subject to judicial review to ensure their compliance with EU law.
Keywords: Directive 2008/104, temporary agency work, principle of equal treatment, overall protection of temporary agency workers, collective agreements
Bibliografia/References
Klyta W., Gawron A., Kolejny rozdział w historii ochrony pracowników tymczasowych, „Europejski Przegląd Sądowy” 2024/11.
Kresal B., Enforcing the Rights of Non-standard Workers [w:] Effective Enforcement of EU Labour Law, red. Z. Rasnača, A. Koukiadaki, N. Bruun, K. Lőrcher, Oxford–London–New York–New Delhi–Sydney 2022.
Kullmann M., The „temporariness” of temporary agency work assignments, „European Labour Law Journal” 2024/1.
Mitrus L., Ochrona pracowników tymczasowych w świetle prawa unijnego a prawo polskie [w:] Z problematyki zatrudnienia tymczasowego, red. A. Sobczyk, Warszawa 2011.
Munkholm N.V., The „overall protection” of temporary agency workers, the role of social partners, and the case of Denmark, „European Labour Law Journal” 2024/1.
Robin-Olivier S., Lo Faro A., Non-standard employment contracts [w:] European Labour Law, red. T. Jaspers, F. Pennings, S. Peters, Cambridge 2024.
Świątkowski A.M., Równe traktowanie pracowników tymczasowych, „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” 2023/9.
Ulber D., The Role of the Social Partners and the ‘Overall protection of temporary agency workers’: The ECJ decision in the TimePartner case and the legal and actual situation in Germany, „European Labour Law Journal” 2024/1.
Zekić, N., Temporary Agency Work Directive [w:] EU Labour Law. A Commentary, red. C. Hiessl, Alphen aan den Rijn 2025.
(ekspert w Ministerstwie Rozwoju i Technologii oraz adiunkt w Zakładzie Prawa Administracyjnego Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk,
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7678-5287).
Case law of the Supreme Court – dr Michalina Szpyrka
(the author is an expert at the Ministry of Economic Development and Technology and an assistant professor at the Department of Administrative Law at the Institute of Legal Sciences of the Polish Academy of Sciences; ORCID: https://orcid.org/0000-0001-7678-5287).
Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – dr Robert Talaga
(sędzia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu, ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5281-2188).
Case law of the Supreme Administrative Court – dr Robert Talaga
(the author is a judge at the Provincial Administrative Court in Poznań, Poland, ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5281-2188).