Coraz częściej słyszę od nauczycieli pytanie: „Jak mam ocenić pracę ucznia, skoro nie wiem, czy napisał ją sam, czy użył sztucznej inteligencji?”. Ta wątpliwość zakłada możliwość powrotu do „normalności” sprzed AI, podczas gdy tej normalności już nie ma, bo użycie cyfrowych narzędzi do odrabiania szkolnych zadań staje się powszechne. Dlatego trzeba zmienić sposób myślenia o ocenianiu tak, by wspierać uczenie się w świecie, gdzie technologia jest zawsze dostępna.
Fragment artykułu z miesięcznika „Dyrektor Szkoły” 2026/5
Warto zacząć od zrozumienia, co dzieje się w mózgu dziecka korzystającego ze sztucznej inteligencji (ang. artificial intelligence). Przeprowadzone w 2025 r. na MIT badania ujawniły niepokojące zjawisko: osoby korzystające z AI miały silne poczucie, że „wszystko rozumieją”, podczas gdy w testach sprawdzających rzeczywiste opanowanie materiału wypadały słabiej niż te, które pracowały samodzielnie (Kosmyna i in., 2025). Mechanizm tego zjawiska jest prosty – sztuczna inteligencja podaje gotowe odpowiedzi, zanim mózg zdąży się zmierzyć z problemem.
Wyobraźmy sobie ucznia, który czyta wygenerowaną przez AI analizę wiersza Mickiewicza. Tekst brzmi sensownie, logicznie, przekonująco. Uczeń myśli: „Rozumiem!”. Tymczasem jedynie przeczytał cudzą interpretację, ale jego mózg nie wykonał pracy niezbędnej do prawdziwego uczenia się: zmagania z tekstem, odkrywania znaczeń, łączenia ich ze swoją wiedzą, formułowania własnej myśli.
W książce Pułapki myślenia. O myśleniu szybkim i wolnym (Nowy Jork 2011) Daniel Kahneman wyjaśnia dwa systemy działania mózgu: system 1 odpowiedzialny jest za działanie automatyczne, a system 2 za głębokie myślenie. Ponieważ ten drugi zużywa ogromne ilości energii, mózg naturalnie wybiera łatwiejszą drogę, przełączając się na system 1 wszędzie tam, gdzie to możliwe. U osoby stosującej sztuczną inteligencję ta naturalna skłonność mózgu staje się szczególnie problematyczna („po co męczyć się z myśleniem, skoro AI zrobić za mnie”). W ten sposób powstaje dług poznawczy – oddajemy myślenie technologii, a nasze umiejętności poznawcze stopniowo słabną.
Zamów prenumeratę: www.profinfo.pl/sklep/dyrektor-szkoly,7340.html