Między niezależnością a upolitycznieniem – hiszpańska Główna Rada Władzy Sądowniczej i uniwersalne lekcje dla kreowania składu rad sądownictwaAdam Krzywoń, Nuria Magaldi
Między niezależnością a upolitycznieniem – hiszpańska Główna Rada Władzy Sądowniczej i uniwersalne lekcje dla kreowania składu rad sądownictwa
Artykuł przedstawia ewolucję hiszpańskiej Głównej Rady Sądownictwa (CGPJ) od modelu bezpośredniego wyboru sędziów (1980 r.) do modelu parlamentarnego (od 1985 r.) oraz analizuje, jak otwartość regulacji konstytucyjnych w Hiszpanii i Polsce umożliwiła różne interpretacje ustawowe wpływające na niezależność rad sądownictwa. Wykorzystując metodę analizy porównawczej i dogmatycznej, artykuł dowodzi, że parlamentaryzacja procedur wyboru sędziowskich członków rady sądownictwa – nawet przy progach większości kwalifikowanej – sprzyja logice transakcyjnej, polityzacji i opóźnieniom, co w Hiszpanii doprowadziło do wieloletniej prorogacji CGPJ (2018–2024) i paraliżu tej instytucji. Jednocześnie w artykule podkreślono ambiwalentną rolę stowarzyszeń sędziowskich jako potencjalnych pośredników między środowiskiem a partiami politycznymi. W części de lege ferenda artykuł postuluje priorytet bezpośredniego wyboru sędziowskich członków rad przez sędziów. Wnioski odnoszą się również do polskiej debaty o KRS, pokazując ograniczenia „hiszpańskiej analogii” oraz potrzebę projektowania mechanizmów odporności na impas kreacyjny i upolitycznienie procesu nominacyjnego.
Słowa kluczowe: Hiszpania, Główna Rada Sądownictwa, Krajowa Rada Sądownictwa, rady sądownictwa, niezależność sądownictwa, stowarzyszenia sędziowskie
Between Independence and Politicization: Spain’s General Council of the Judiciary and Universal Lessons on the Appointment of Judicial Council Members
The article traces the evolution of Spain’s General Council of the Judiciary (Spanish acronym: CGPJ) from a model of direct election by judges (1980) to a parliamentary model (since 1985) and analyses how the openness of constitutional provisions in Spain and Poland enabled divergent statutory interpretations affecting the independence of judicial councils. Using comparative and doctrinal methods, it argues that parliamentary selection of judicial members – even with supermajority thresholds – fosters transactional bargaining, politicization, and delays, which in Spain resulted in the CGPJ’s prolonged ad interim period (2018–2024) and institutional paralysis. The article also underscores the ambivalent role of judges’ associations as potential brokers between the judiciary and political parties. In the lex ferenda part, it advocates giving priority to direct election of judicial council members by judges. The conclusions also address the Polish debate on the National Council of the Judiciary, demonstrating the limits of the ‘Spanish analogy’ and the need to design mechanisms resilient to appointment deadlock and the political appropriation of selection processes.
Keywords: Spain, General Council of the Judiciary, National Council of the Judiciary, judicial councils, judicial independence, judges’ associations
Bibliografia
Aarli R., Sanders A., Judicial Councils Everywhere? Judicial Administration in Europe, with a Focus on the Nordic Countries, „International Journal for Court Administration” 2023/14(2)
Aguiar De Luque L., Continuidad y reforma en el régimen jurídico del Consejo General del Poder Judicial [w:] Independencia judicial y Estado constitucional: el gobierno judicial, red. L. Aguiar de Luque, Valencia 2016
Arnaldo Alcubilla E., Las relaciones entre las Cortes Generales y el Poder Judicial: diagnóstico en el 40 aniversario de la Constitución, „Revista de las Cortes Generales” 2018/104
Balicki R., Trzciński J., Władza sądownicza jako władza odrębna i niezależna od innych władz, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2025/2
Barrio R.M., El Consejo General del Poder Judicial en perspectiva: análisis, desafíos y propuesta de reforma, „Revista de Derecho Político” 2024/120
Borkowski G., Michalczewski R., Skład i sposób wyboru sędziów do rad sądownictwa w krajach członkowskich Unii Europejskiej, „Kwartalnik Krajowej Rady Sądownictwa” 2017/2
Brzozowski W., Niezależność konstytucyjnego organu państwa i jej ochrona, Warszawa 2016
Cabellos Espiérrez M.A., La reforma inacabada: el Consejo General del Poder Judicial ante su enésima reformulación, „Revista Española de Derecho Constitucional” 2020/118
Camoni Rodríguez D., Entre el modelo „ideal” de consejo general del poder judicial y su renovación, pasando por la dimisión del presidente (en funciones). Un pequeño estudio para el debate, „Cuadernos Manuel Giménez Abad” 2022/24
Carmona Contreras A., Control parlamentario y designación de órganos constitucionales en España: teoría y práctica, „Revista de las Cortes Generales” 2022/113
Carmona Contreras A., Democracia, Estado de Derecho e independencia judicial en España: un análisis en perspectiva europea, „Revista de Estudios de Deusto” 2022/70
Castellà Andreu J.M., Estado de Derecho e independencia judicial según la Comisión de Venecia, „Revista de Estudios de Deusto” 2022/70
Castillo Ortiz P.J., Medina I., El asociacionismo de las profesiones jurídicas en España: Análisis de la lógica asociativa de jueces, fiscales y abogados, „Revista Española de Derecho Constitucional” 2015/105
Cavallini D., Ferrari E., Vinceti S., Judicial Associations Across Europe: Balancing the Narrative, „Hague Journal on the Rule of Law” 2025 (online)
Delgado del Rincón L.E., Régimen jurídico del Consejo General del Poder Judicial en funciones: observaciones críticas a la STC 128/2023, de 2 de octubre, que lo declara constitucional, „Revista Española de Derecho Constitucional” 2025/133
Elvira Perales A., Composición y elección de los miembros del Consejo General del Poder Judicial [w:] Independencia judicial y Estado constitucional: el gobierno judicial, red. L. Aguiar de Luque, Valencia 2016
Fernández Riveira R.M., El órgano de gobierno de los jueces atrapado en el tiempo. El CGPJ hiper reformado, hiper prorrogado y, ahora en funciones, perdiendo y recuperando competencias, „Teoría y Realidad Constitucional” 2022/50
Garoupa N., Ginsburg T., Guarding the Guardians: Judicial Councils and Judicial Independence, „American Journal of Comparative Law” 2009/57
Gerpe Landín M., Cabellos Espiérrez M.A., La reforma permanente: el Consejo General del Poder Judicial a la búsqueda de un modelo, „Revista Española de Derecho Constitucional” 2015/103
Glejt-Uziębło P., Uziębło P., Rada Główna Władzy Sądowniczej w Hiszpanii, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Przegląd Prawa i Administracji” 2019/119
González Campañà N., La defensa europea de la independencia del poder judicial en el marco de la protección del Estado de Derecho: la crisis del CGPJ en España, „Teoría y Realidad Constitucional” 2022/50
Gómez Colomer J.-A., Sobre el nombramiento del Presidente y de los Vocales del Consejo General del Poder Judicial. Una reflexión desde el sentido común, „Teoría y Realidad Constitucional” 2020/44
Grajewski K., Krajowa Rada Sądownictwa w świetle przepisów ustawy z 8 grudnia 2017 r. – zagadnienia podstawowe, „Kwartalnik Krajowej Rady Sądownictwa” 2018/1
Gyöngyi P., The Role of Judicial Associations in Resisting Rule of Law Backsliding: Hidden Pathways of Protecting Judicial Independence Amidst Rule of Law Decay, „International Journal of Law in Context” 2024/20(2)
Íñiguez Hernández D., La contrarreforma del Consejo General del Poder Judicial, „Teoría y Realidad Constitucional” 2014/34
Kondek J.M., Najwyższa Rada Władzy Sądowniczej w Hiszpanii. Kompetencje i organizacja, „Kwartalnik Krajowej Rady Sądownictwa” 2018/2
Kosař D., Šipulová K., Kadlec O., The Case for Judicial Councils as Fourth-Branch Institutions, „European Constitutional Law Review” 2024/20(1)
Lucas Murillo de la Cueva P., El gobierno del Poder Judicial: los modelos y el caso español, „Revista de las Cortes Generales” 1995/35
Lucas Murillo de la Cueva P., La independencia y el Gobierno de los Jueces. Un debate constitucional, „Teoría y Realidad Constitucional” 2017/40
Łukowiak D., Glosa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 25 marca 2019 r., sygn. akt K 12/18 (wybór sędziów do składu Krajowej Rady Sądownictwa przez Sejm), „Przegląd Konstytucyjny” 2019/3
Martín Guardado S., Polarización política y crisis en la renovación del Consejo General del Poder Judicial, „Revista de Derecho Político” 2023/117
Patyra S., Krajowa Rada Sądownictwa w Polsce, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Przegląd Prawa i Administracji” 2019/119
Pérez A.T., Judicial Self-Government and Judicial Independence: The Political Capture of the General Council of the Judiciary in Spain, „German Law Journal” 2018/7
Piotrowski R., Konstytucjonalizm „dobrej zmiany”, „Państwo i Prawo” 2022/10
Piotrowski R., Sędziowie i granice władzy demokratycznej w świetle Konstytucji RP, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2018/1
Radajewski M., Glosa do wyroku TK z 20.06.2017 r., K 5/17 (wybór członków Krajowej Rady Sądownictwa), „Państwo i Prawo” 2018/3
Rakowska A., Rada Główna Władzy Sądowniczej Hiszpanii – skład, powoływanie, kryzysy, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2024/6
Rakowska-Trela A., Krajowa Rada Sądownictwa po wejściu w życie nowelizacji z 8.12.2017 r. – organ nadal konstytucyjny czy pozakonstytucyjny? [w:] Konstytucja. Praworządność. Władza sądownicza. Aktualne problemy trzeciej władzy w Polsce, red. Ł. Bojarski, K. Grajewski, J. Kremer, G. Ott, W. Żurek, Warszawa 2019
Rodríguez Patrón P., Sobre la regulación del Consejo General del Poder Judicial en funciones, „Revista General de Derecho Constitucional” 2023/39
Rosado Iglesias G., La constitucionalización del gobierno judicial: cuarenta años de Consejo General del Poder Judicial. Régimen actual y cuestiones pendientes, „Revista de Derecho Político” 2018/101
Serra Cristóbal R., El derecho de asociación de los jueces: asociacionismo profesional y asociación del juez a asociaciones no profesionales, „Revista Española de Derecho Constitucional” 2008/83
Serra Cristóbal R., La elección de los miembros del Consejo General del Poder Judicial: una propuesta de Consejo más integrador e independiente, „Teoría y Realidad Constitucional” 2013/31
Skotnicki K., Problem konstytucyjności składu obecnej Krajowej Rady Sądownictwa w Polsce, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica” 2020/93
Staśkiewicz W. (red.), Konstytucje państw Unii Europejskiej, Warszawa 2011
Šipulová K., The light and the dark side of judicial resistance, „Law & Policy” 2025/47(1)
Vidal Marín T., Una propuesta conciliadora para la designación de los miembros del Consejo General del Poder Judicial: la necesaria despolitización del mismo y la superación de las situaciones de bloqueo, „Teoría y Realidad Constitucional” 2023/51
Zieliński M.J., Niezależność władzy sądowniczej a model stosunku służbowego sędziego, Warszawa 2024
Ziółkowski M., Wykładnia komparatystyczna czy niekomparatystyczne odwołanie do prawa obcego? Studium przypadku Trybunału Konstytucyjnego, „Przegląd Konstytucyjny” 2022/3
Agnieszka Krawczyk
Wydanie decyzji administracyjnej z użyciem sztucznej inteligencji (stan obecny i perspektywy)
Dynamiczny rozwój badań nad sztuczną inteligencją i jej liczne wdrożenia w rozmaitych sferach życia społecznego czyni coraz bardziej realną wizję włączenia jej systemów do postępowania administracyjnego. Celem badań było wyznaczenie ram prawnych działań ustawodawcy w tym zakresie oraz sformułowanie propozycji dostosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego do wykorzystania nowych technologii. W artykule poddano analizie kwestię pełnej i częściowej automatyzacji procedur administracyjnych, warunki jej dopuszczalności oraz prawne konsekwencje wynikające z użycia w każdym z tych przypadków systemów SI. Pozwoliło to na wyciągnięcie wniosku co do pożądanego, przystosowanego do nowych wyzwań kształtu procedury administracyjnej, w tym środków ochrony praw jednostki. Punktem odniesienia uczyniono dyskusję toczoną w obcej nauce prawa administracyjnego oraz projektowane i wdrażane w Niemczech, Austrii i Szwajcarii rozwiązania prawne.
Słowa kluczowe: sztuczna inteligencja, automatyzacja, postępowanie administracyjne, decyzja administracyjna, ochrona prawna
Issuance of Administrative Decisions Using Artificial Intelligence (Current State and Prospects)
The rapid advancement of research on artificial intelligence and its widespread deployment across diverse spheres of social life make the integration of AI systems into administrative procedure an increasingly realistic prospect. The aim of this study is to delineate the legal framework for legislative action in this domain and to propose adjustments in the Code of Administrative Procedure (k.p.a.) that would enable the use of new technologies. The article examines the scenario of full and partial automation of administrative procedures, the conditions under which such automation is permissible, and the legal ramifications of employing AI systems in each of these scenarios. This analysis supports conclusions concerning the desired configuration of administrative procedure – adapted to new challenges – including safeguards for the protection of individual rights. As points of reference, the paper draws on debates in foreign administrative-law scholarship as well as on legal solutions proposed and implemented in Germany, Austria, and Switzerland.
Keywords: artificial intelligence, automation, administrative procedure (administrative proceedings), administrative decision, legal protection (legal remedies)
Bibliografia
Adamiak B., Prawo do procesu na drodze administracyjnej jako gwarancja realizacji zasady demokratycznego państwa prawnego [w:] Instytucje procesu administracyjnego i sądowoadministracyjnego. Księga jubileuszowa dedykowana prof. nadzw. dr. hab. Ludwikowi Żukowskiemu, red. J. Posłuszny, Z. Czarnik, R. Sawuła, Przemyśl–Rzeszów 2009
Bory P., Natale S., Katzenbach Ch., Strong and weak AI narratives: an analytical framework, „AI & Society” 2025/40
Braun Binder N., Künstliche Intelligenz und automatisierte Entscheidungen in der öffentlichen Verwaltung, „Schweizerische Juristen-Zeitung” 2019/15
Braun Binder N., Laukenmann N., Obrecht L., KI in der Verwaltung: Entwicklungen und Herausforderungen [w:] Ein Rechtsrahmen für KI in der Schweiz: Perspektive öffentliches Recht, red. N. Braun Binder, F. Thouvenin, Zürich 2025
Braun Binder N., Obrecht L., Die Begründung von Verfügungen beim Einsatz algorithmischer Systeme [w:] Ein Rechtsrahmen für KI in der Schweiz: Perspektive öffentliches Recht, red. N. Braun Binder, F. Thouvenin, Zürich 2025
Braun Binder N., Obrecht L., Künstliche Intelligenz in der Verwaltung – Möglichkeiten, rechtliche Rahmenbedingungen und Grenzen [w:] Ein Rechtsrahmen für KI in der Schweiz: Perspektive öffentliches Recht, red. N. Braun Binder, F. Thouvenin, Zürich 2025
Braun Binder N., Obrecht L., Whitepaper: Transparenz durch Begründung von Verfügungen [w:] Ein Rechtsrahmen für KI in der Schweiz: Perspektive öffentliches Recht, red. N. Braun Binder, F. Thouvenin, Zürich 2025
Braun Binder N., Spielkamp M., Einsatz Künstlicher Intelligenz in der Verwaltung: rechtliche und ethische Fragen, Schlussbericht vom 28.Februar 2021 zum Vorprojekt IP6.4 24
Ein Rechtsrahmen für KI in der Schweiz: Perspektive öffentliches Recht, red. N. Braun Binder, F. Thouvenin, Zürich 2025
Eisenberger I., Merli F., Automatisierung, Algorithmen und künstliche Intelligenz in der öffentlichen Verwaltung. Eine Positionsbestimmung, „Journal für Rechtspolitik” 2023/31
Etscheid J., Automatisierungspotenziale in der Verwaltung [w:] (Un)berechenbar? Algorithmen und Automatisierung in Staat und Gesellschaft, red. R. Mohabbat Kar, B.E.P. Thapa, P. Parycek, Berlin 2018
Etscheid J., von Lucke J., Stroh F., Künstliche Intelligenz in der öffentlichen Verwaltung. Anwendungsfelder und Szenarien, Stuttgart 2020
Geburczyk F., Kryteria dopuszczalności decyzji zautomatyzowanych w świetle brzmienia art. 22 ust. 1 RODO, „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” 2022/5
Goertzel B., Artificial General Intelligence: Concept, State of the Art, and Future Prospects, „Journal of Artificial General Intelligence” 2014/5
Guckelberger A., Künstliche Intelligenz in der Öffentlichen Verwaltung [w:] Challenges of Law and Technology – Herausforderungen des Rechts und der Technologie – Retos del Derecho y de la Tecnología, red. G. Spindler, J.H. Muriel-Ciceri, Göttingen 2023
Guckelberger A., Öffentliche Verwaltung im Zeitalter der Digitalisierung: Analysen und Strategien zur Verbesserung des E-Governments aus rechtlicher Sicht, Baden-Baden 2019
Heine M., Dschungel A.-K., Schrills T., Wessel D., Künstliche Intelligenz in öffentlichen Verwaltungen. Grundlagen, Chancen, Herausforderungen und Einsatzszenarien, Wiesbaden 2023
Holoubek M., Nikolay A.L., Offizialmaxime und Untersuchungsgrundsatz – AVG und Materiengesetze [w:] Sonderverfahrensrecht, red. Holoubek, M. Lang, Wien 2023
Humm B.G., Buxmann P., Schmidt J.C., Grundlagen und Anwendungen von KI [w:] C.F. Gethmann i in., Künstliche Intelligenz in der Forschung. Neue Möglichkeiten und Herausforderungen für die Wissenschaft, Berlin 2022
Kamiński M., Akt administracyjny zautomatyzowany. Zasadnicze problemy konstrukcyjne zastosowania systemów sztucznej inteligencji w procesach decyzyjnych postępowania administracyjnego na tle prawnoporównawczym, „Prawo i Więź” 2023/4
Klaushofer R., Die österreichischen Verwaltungsgerichte im Lichte der Europäischen Menschenrechtskonvention – digitale Herausforderungen, „Zeitschrift der Verwaltungsgerichtsbarkeit” 2020/1
Kolonovits D., Muzak G., Sröger K., Verwaltungsverfahrensrecht, Wien 2014
Kölz A., Häner I., Bertschli M., Verwaltungsverfahren und Verwaltungsrechtspflege des Bundes, Zürich–Basel–Genf 2013
Kreyßing R., Verwaltungsentscheidungen durch Künstliche Intelligenz. Implikationen und verwaltungsrechtliche Rahmenbedingungen, Wiesbaden 2025
Martini M., Nink N., Subsumtionsautomaten ante portas? – zu den Grenzen der Automatisierung im Verwaltungsrechtlichen (Rechtsbehelfs-)verfahren, „Deutsches Verwaltungsblatt” 2018/10
Mayrhofer M., Verfassungsrechtliche und unionsrechtliche Rahmenbedingungen [w:] M. Mayrhofer, P. Parycek, Digitalisierung des Rechts – Herausforderungen und Voraussetzungen, Wien 2022
Müller M., Tschohl Ch., Hospes J., Poindl P., Rothmann R., Scheichenbauer H., Schneeberger D.M., Aufklärung 4.0 – Entscheidungen der KI als Mensch verstehen. Bericht über die theoretischen Grundlagen des Rechts auf Erläuterung der Entscheidungsfindung im Einzelfall nach Artikel 86 AI Act, Research Institute – Digital Human Rights Center, Wien 2025
Mund D., Recht auf menschliche Entscheidung. Zu den verfassungsrechtlichen Vorgaben der technischen Erzeugung von Verwaltungsentscheidungen, Tübingen 2022
Muzak G., Das österreichische Bundes-Verfassungsrecht. Kommentar, Wien 2020
Neumann O., Guirguis K., Steiner R., Exploring artificial intelligence adoption in public organisations: a comparative case study, „Public Management Review” 2024/1(26)
Obrecht L., Verfügung und automatisierte Einzelentscheidung – same same but different? [w:] Ein Rechtsrahmen für KI in der Schweiz: Perspektive öffentliches Recht, red. N. Braun Binder, F. Thouvenin, Zürich 2025
Parycek P., Schmid V., Novak A.-S., Artificial Intelligence (AI) and Automation in Administrative Procedures: Potentials, Limitations, and Framework Conditions, „Journal of the Knowledge Economy” 2024/15
Plattner R., Digitales Verwaltungshandeln. Rechtliche Aspekte der Digitalisierung in der öffentlichen Verwaltung, Zürich 2021
Röser A.M., Charakterisierung von schwacher und starker Künstlicher Intelligenz, „Arbeitspapiere der FOM Hochschule für Ökonomie & Management” 2021/79
Schweighofer E., Schmautzer F., Law as Code. Rechtliche Rahmenbedingungen, Universität Wien – Bundeskanzleramt Österreich, Wien 2025
Sibiga G., Zasada wykorzystania pism generowanych automatycznie do załatwienia indywidualnej sprawy administracyjnej (art. 14 § 1b KPA). Podstawa prawna czy zasada kierunkowa dla automatycznego podejmowania decyzji? [w:] Informatyzacja ogólnego postępowania administracyjnego 2023, red. G. Sibiga, „Monitor Prawniczy” 2023/6 (dodatek specjalny)
Thienel R., Zeleny K., Die österreichischen Verwaltungsverfahrensgesetze, Wien 2021
Wierzbowski M., Róg-Dyrda J., Szanse, zagrożenia i bariery prawne związane z wykorzystaniem sztucznej inteligencji w kontekście zasad postępowania administracyjnego [w:] Administracja w demokratycznym państwie prawa. Księga jubileuszowa Profesora Czesława Martysza, red. A. Matan, Warszawa 2022
Wilbrandt-Gotowicz M., Dylematy automatycznego podejmowania decyzji w postępowaniu administracyjnym – uwagi na tle art. 14 § 1b Kodeksu postępowania administracyjnego, „Studia Prawnicze KUL” 2023/3
Krzysztof Mularski
Dyferencyjna metoda ustalania wysokości szkody na tle spraw związanych z niesłusznym pozbawieniem wolności
W opracowaniu podjęto jeden z istotniejszych problemów cywilistyki, mianowicie rozumienie terminu „szkoda majątkowa”. Wychodząc od szczególnego, partykularnego problemu odszkodowania za niesłuszne pozbawienie wolności, ustalono, że poszkodowany niesłusznym pozbawienie wolności może żądać sumy odpowiadającej wartości utraconych zarobków (lucrum cessans) bez żadnych odliczeń sum odpowiadających kosztom utrzymania, które poniósłby na siebie lub swoją rodzinę, gdyby nie został niesłusznie pozbawiony wolności. Takiego wyniku wykładni nie da się jednak uzasadnić na gruncie metody dyferencyjnej, a jedynie na gruncie czegoś, co nazwano wynikiem wykładni językowej prima facie art. 361 § 1 k.c., a co w zasadzie odpowiada tzw. obiektywnej metodzie ustalania istnienia i wysokości szkody majątkowej. Zaproponowano odejście od przyjmowanego obecnie w cywilistyce niemal jednolicie sposobu konceptualizacji metody dyferencyjnej jako wyłącznego wyniku wykładni art. 361 § 2 k.c. Przeprowadzone rozważania prowadzą do wniosku, zgodnie z którym metoda dyferencyjna stanowi jedynie możliwy, ale niekonieczny, niewyłączny wynik wykładni art. 361 § 1 k.c.; coś, z czego poszkodowany może skorzystać, ale nie musi. Idea ta pojawiała się już w doktrynie, zwłaszcza dawniejszej. Niniejsze opracowanie zdaje się dawać tej idei przynajmniej do pewnego stopnia nowe uargumentowanie, próbując jednocześnie obalić argumentację stojącą u samych podstaw poglądu odmiennego.
Słowa kluczowe: rozumienie terminu „szkoda majątkowa”, dyferencyjna metoda ustalania wysokości szkody majątkowej, odszkodowanie za niesłuszne pozbawienie wolności
The Differential Method of Assessing the Value of Damage in Cases Involving Wrongful Deprivation of Liberty
This article addresses one of the fundamental issues in civil law: the interpretation of the term ‘pecuniary damage’. Starting from the specific context of compensation for wrongful deprivation of liberty, it argues that a person wrongfully deprived of liberty may claim an amount corresponding to the value of lost earnings (lucrum cessans) without any deductions for living expenses that would have been incurred by the claimant or their family had the deprivation not occurred. However, such a result cannot be justified on the basis of the differential method of damage assessment. Instead, it can be justified by what may be described as the prima facie outcome of a linguistic interpretation of Article 361(1) of the Polish Civil Code, i.e., an approach that essentially aligns with what is known as the objective method of determining the existence and extent of pecuniary damage. The analysis leads to the conclusion that the differential method represents merely one possible, but not necessary or exclusive, interpretative result under Article 361(1); it is a tool available to the injured party, but not one they are obliged to use. This idea has appeared in earlier legal scholarship. The present study seeks to provide it with renewed argumentative support, while simultaneously challenging the reasoning that underpins the opposing view.
Keywords: interpretation of the term ‘pecuniary damage’, differential method of assessing pecuniary damage, compensation for wrongful deprivation of liberty
Bibliografia
Banaszak-Grzechowiak P., Kilka uwag na temat odszkodowań oraz zadośćuczynień zasądzanych prawomocnie na podstawie art. 552 Kodeksu postępowania karnego, „Monitor Prawniczy” 2022/15
Banaszczyk Z. [w:] Kodeks cywilny, t. 1, Komentarz. Art. 1–44910, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2020
Błachnio-Parzych A., Odszkodowanie z tytułu braku możliwości wykonywania pracy w czasie niesłusznego pozbawienia wolności a dyferencyjna metoda ustalania szkody w orzecznictwie Sądu Najwyższego, „Forum Prawnicze” 2021/4
Boratyńska K.T., Czarnecki P. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. A. Sakowicz, Warszawa 2025
Borysiak W. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. serii K. Osajda, red. tomu W. Borysiak, Legalis
Bulsiewicz A., Hofmański P., Materialnoprawne warunki odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę spowodowaną oczywiście niesłusznym tymczasowym aresztowaniem, „Palestra” 1981/10–12
Cesarz K., Szkody wynikłe z uniemożliwienia poszkodowanemu pracy zarobkowej na skutek niesłusznego pozbawienia wolności (zagadnienia wstępne), „Przegląd Sądowy” 2002/2
Chojniak Ł., Odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie, Warszawa 2013
Cioch P., Odpowiedzialność Skarbu Państwa z tytułu niesłusznego skazania, Warszawa 2007
Czachórski W., Ustalenie wysokości odszkodowania według przepisów kodeksu zobowiązań. (Przyczynek do art. 158 § 1 kodeksu), „Nowe Prawo” 1958/4–5
Czachórski W., Brzozowski A., Safjan M., Skowrońska-Bocian E., Zobowiązania, Warszawa 2004
Czerwińska D., Kowalczyk A., Kryteria ustalania związku przyczynowego oraz rozmiaru szkody majątkowej i krzywdy wynikłej z niesłusznego pozbawienia wolności w świetle badań aktowych, „Przegląd Sądowy” 2021/11–12
Dudka K., Dobosiewicz B., Odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie w praktyce orzeczniczej sądów powszechnych, „Themis Polska Nowa” 2012/2
Dybowski T. [w:] System prawa cywilnego, t. 3, cz. 1, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. S. Grzybowski, Ossolineum 1985
Gawlik Z. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 3, Zobowiązania. Część ogólna, red. A. Kidyba, Warszawa 2010
Grobel S., Stwierdzanie szkody i obliczanie jej wysokości, „Studia Iuridica Silesiana” 1985/10
Grzegorczyk T., Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koronnym. Komentarz, Warszawa 2008
Grzesiowski K. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. M. Załucki, Warszawa 2024
Grzeszczyk W., Podstawy i zakres odszkodowania za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie, „Prokuratura i Prawo” 2010/1–2
Hofmański P. [w:] Kodeks postępowania karnego, t. 3, Komentarz do artykułów 468–682, red. P. Hofmański, Warszawa 2012
Jasiński W., Odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne skazanie, wykonanie środka zabezpieczającego oraz niezasadne stosowanie środków przymusu po nowelizacji kodeksu postępowania karnego, „Prokuratura i Prawo” 2015/9
Jasiński W., Odszkodowanie za niesłuszne pozbawienie wolności w procesie karnym (bilans i perspektywy), „Państwo i Prawo” 2023/12
Jasiński W. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Skorupka, Warszawa 2023
Jasiński W., Czerwińska D., W kwestii optymalnego trybu kompensowania szkód i krzywd wynikających z niesłusznego tymczasowego aresztowania [w:] Ewolucja polskiego wymiaru sprawiedliwości w latach 2013–2018 w świetle standardów rzetelnego procesu, red. C. Kulesza, A. Sakowicz, Białystok 2019
Kaliński M., Uwagi o celowości utrzymywania konstrukcji compensatio lucri cum damno, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2024/1
Kaliński M. [w:] System Prawa Prywatnego, t. 6, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. A. Olejniczak, Warszawa 2023
Karlik P. [w:] K. Gajowniczek-Pruszyńska, P. Karlik, Kodeks postępowania karnego. Komentarz do ustawy z 19.7.2019 r., Warszawa 2020
Koch A. [w:] Kodeks cywilny, t. 2, Komentarz. Art. 353–626, red. M. Gutowski, Warszawa 2022
Kornacki P., Szkoda na mieniu wynikła z niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania, „Monitor Prawniczy” 2011/20
Kornak M., Glosa do postanowienia SN z dnia 1 marca 2012 r., IV KK 278/11, LEX 2013
Lackoroński B. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. serii K. Osajda, red. tomu W. Borysiak, Legalis 2024
Lemkowski M., Odsetki cywilnoprawne, Warszawa 2007
Lemkowski M. [w:] Kodeks cywilny, t. 2, Komentarz. Art. 353–626, red. M. Gutowski, Warszawa 2022
Ludwiczek A., Kompensacja szkód i krzywd w ramach postępowania o odszkodowanie z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania (cz. 1), „Palestra” 2010/3
Machnikowski P. [w:] Zobowiązania, t. 1, Przepisy ogólne i powiązane przepisy Księgi I KC. Komentarz, red. P. Machnikowski, Warszawa 2022
Matras J. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. K. Dudka, Warszawa 2023
Michalska J., Prawo do odszkodowania za niesłuszne skazanie [w:] Prace uczniów i współpracowników dedykowane profesorowi Bogusławowi Banaszakowi, red. M. Jabłoński, S. Jarosz-Żukowska, Wrocław 2014
Misztal-Konecka J., Zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia za niesłuszne wykonanie środka zabezpieczającego lub niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie wykonane w zakładzie psychiatrycznym, „Prokuratura i Prawo” 2018/10
Morek R. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. serii K. Osajda, red. tomu W. Borysiak, Legalis 2024
Mularski K., Bezpodstawne wzbogacenie. Przepisy (art. 405–409 KC), normy, instytucja, Warszawa 2024
Mularski K., Faza rekonstrukcyjna derywacyjnej koncepcji wykładni – próba krytycznej analizy, „Studia Prawnicze” 2017/3
Mularski K., O argumentacji mającej przemawiać za określonym sposobem rozumienia szkody majątkowej w postaci utraconych korzyści doznanej przez osobę niesłusznie pozbawioną wolności w aktualnym orzecznictwie Izby Karnej SN, „Monitor Prawniczy” 2026/6 (w druku)
Mularski K., Grzesiowski K., Compensatio lucri cum damno w prawie prywatnym. Zakres odniesienia, podstawa prawna, sposoby rozumienia, krytyka, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2023/4
Ohanowicz A., Górski J., Zarys prawa zobowiązań, Warszawa 1970
Olejniczak A. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 3, Zobowiązania. Część ogólna, red. A. Kidyba, Warszawa 2010
Paprzycki L.K., Komentarz aktualizowany do art. 425–673 Kodeksu postępowania karnego, red. L.K. Paprzycki, LEX 2015
Pietrzak P., Odszkodowanie za niesłuszne skazanie – propozycje zmian, „Kultura Prawna” 2022/5
Prusak F., Komentarz do kodeksu postępowania karnego, t. 2, Warszawa 1999
Radwański Z., Glosa do wyroku SN z 2.12.1964 r., I PR 408/64, OSPiKA 1966/6
Radwański Z., Olejniczak A., Grykiel J., Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 2024
Sobolewski P. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. serii K. Osajda, red. tomu W. Borysiak, Legalis 2024
Stecki L., Problematyka odpowiedzialności za szkodę pośrednią [w:] Problemy kodyfikacji prawa cywilnego. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Zbigniewa Radwańskiego, red. S. Sołtysiński, Poznań 1990
Stelmachowski A., Nominalizm a wykonywanie w pieniądzu niepieniężnych zobowiązań, „Nowe Prawo” 1959/11
Sychta K., Glosa do postanowienia SN z 7.02.2007 r., V KK 61/06, „Palestra” 2008/9–10
Sychta K. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Zagrodnik, Warszawa 2024
Szpunar A., Odszkodowanie za szkodę majątkową. Szkoda na mieniu i osobie, Bydgoszcz 1999
Szpunar A., Ustalenie odszkodowania w prawie cywilnym, Warszawa 1975
Świecki D. [w:] Kodeks postępowania karnego, t. 2, Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, LEX 2025
Waszczyński J., Glosa do postanowienia SN z 29.04.1991 r., V KRN 475/90, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 1992/11–12
Waszczyński J., Odszkodowanie za niesłuszne skazanie i bezzasadne aresztowanie w polskim procesie karnym, Warszawa 1967
Wilejczyk M., Przyczyna rezerwowa – niedopuszczalny prezent dla osoby odpowiedzialnej za szkodę, „Przegląd Sądowy” 2016/6
Zagrobelny K. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Warszawa 2023
Zelek M., Wymagalność pieniężnych roszczeń odszkodowawczych a możliwość żądania odsetek za opóźnienie, „Studia Prawa Prywatnego” 2017/2
Grzegorz Łaszczyca
Standard prawa do obrony w ogólnym postępowaniu administracyjnym. Zarys zagadnienia
Autor podejmuje próbę wyznaczenia standardów prawa do obrony w ogólnym postępowaniu administracyjnym. Wykorzystuje w tym zakresie wzorzec konstytucyjny i europejski, a pomocniczo także wzorce procedur sądowych. Przyjmuje, że standard prawa do obrony w postępowaniu administracyjnym obejmuje siedem uprawnień szczegółowych, tj. 1) prawo do wysłuchania; 2) prawo do uzyskania pełnej informacji; 3) prawo do inicjatywy dowodowej i udziału w niektórych czynnościach dowodowych; 4) prawo do „milczenia dowodowego”; 5) prawo do działania przez pełnomocnika (z wyboru lub z urzędu); 6) prawo do poznania motywów rozstrzygnięcia; 7) prawo do zaskarżenia rozstrzygnięcia głównego i niektórych rozstrzygnięć incydentalnych. Autor formułuje wniosek, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego ustanawiają prawo do obrony w postępowaniu administracyjnym, odpowiadające standardowi europejskiemu i konstytucyjnemu.
Słowa kluczowe: postępowanie administracyjne ogólne, prawo do obrony, strona postępowania
The Standard of the Right to Defence in General Administrative Procedure. Outline of the Problem
The author attempts to define standards of the right to defence in general administrative procedure. In order to do so, he uses constitutional and European models, as well as, to a lesser extent, models of court procedures. He assumes that the standard of the right to defence in the administrative procedure includes seven specific rights, namely, (1) the right to be heard, (2) the right to obtain full information, (3) the right to evidentiary initiative and to participation in certain evidence-taking activities, (4) the right to ‘evidentiary silence’, (5) the right to act through a representative (of one’s choosing or court-assigned), (6) the right to know the reasons for the decision, (7) the right to appeal the main decision and certain incidental decision. The author concludes that the provisions of the Code of Administrative Procedure establish a right to defence in administrative proceedings that meets European and constitutional standards.
Keywords: general administrative proceedings, right of defence, party to proceedings
Bibliografia
Chlebny J. [w:] System Prawa Administracyjnego Procesowego, red. G. Łaszczyca, A. Matan, t. 1, Zagadnienia ogólne, red. G. Łaszczyca, Warszawa 2017
Complak K. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. M. Haczkowska, Warszawa 2014
Dudek M., Administracyjne postępowanie uproszczone, Warszawa 2023
Firlus J.G., Selektywna redukcja administracyjnego toku instancji, „Palestra” 2024/10
Gajda W., Lubińska B. [w:] Łacińska terminologia prawnicza. Ignorantia iuris nocet, red. E. Gajda, Toruń 2014
Gajda-Durlik M. [w:] System Prawa Administracyjnego Procesowego, red. G. Łaszczyca, A. Matan, t. 2, cz. 2, Zasady ogólne postępowania administracyjnego, red. J.P. Tarno, W. Piątek, Warszawa 2018
Garlicki L. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 2, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016
Gregorczyk D., Uprawnienia dowodowe stron [w:] System Prawa Administracyjnego Procesowego, red. G. Łaszczyca, A. Matan, t. 2, cz. 4, Dynamika postępowania administracyjnego ogólnego, red. C. Martysz, Warszawa 2021
Jedlecka W., Godność człowieka jako podstawa aksjologiczna porządku prawa Unii Europejskiej [w:] Współczesne koncepcje ochrony wolności i praw podstawowych, red. A. Bator, M. Jabłoński, M. Maciejewski, K. Wójtowicz, Wrocław 2013
Kałuski W., Postępowanie administracyjne. Podręcznik systematyczny z dołączeniem tekstu obowiązującego rozporządzenia oraz wzorów podań i załatwień, Warszawa–Kielce 1929
Kmieciak Z., Postępowanie administracyjne w świetle standardów europejskich, Warszawa 1997
Kmiecik Z.R., Inicjatywa dowodowa w postępowaniu administracyjnym, „Prokuratura i Prawo” 2008/6
Knysiak-Molczyk H., Granice prawa do informacji w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, Warszawa 2013
Knysiak-Sudyka H., Ograniczenia prawa do wniesienia odwołania – czy ustawodawca zmierza w kierunku względności zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego? [w:] Uczniowie Jednego Mistrza. Klasyczne instytucje postępowania administracyjnego w dobie przemian. Księga jubileuszowa Profesorów Wojciecha Chróścielewskiego i Jana Pawła Tarno, red. A. Krawczyk, Łódź 1924
Łaszczyca G., Akta sprawy w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2014
Łaszczyca G., „Stan wyższej konieczności” w ogólnym postępowaniu administracyjnym, „Samorząd Terytorialny” 2007/4
Łaszczyca G., Zasada udzielania informacji faktycznej i prawnej w ogólnym postępowaniu administracyjnym [w:] Zasady prawa. Materiały konferencyjne, red. C. Martysz, A. Matan, Z. Tobor, Bydgoszcz–Katowice 2007
Łaszczyca G. [w:] System Prawa Sądownictwa Administracyjnego, t. 1, Zagadnienia ogólne, red. G. Łaszczyca, W. Piątek, Warszawa 2023
Markiewicz S., Zasady postępowania administracyjnego na podstawie orzeczeń tegoż Trybunału, Kraków 1913
Matan A., Zastępstwo procesowe w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Katowice 2001
May J., Obrona pozwanego w procesie cywilnym przed sądem I instancji, Warszawa 2013
Rozmaryn S., O zasadach ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego, „Państwo i Prawo” 1961/12
Skorupka J. [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Skorupka, Warszawa 2023
Słownik języka polskiego PWN, red. M. Szymczak, t. 1–3, Warszawa 1999
Sołtys A., Prawo do milczenia osób fizycznych w postępowaniach administracyjnych, które mogą prowadzić do nałożenia sankcji o charakterze karnym – glosa do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 2.02.2021 r., C-481/19, DB przeciwko Commissione Nazionale per le Società e la Borsa (Consob), „Europejski Przegląd Sądowy” 2021/8
Sondel J., Słownik łacińsko-polski dla prawników i historyków, Kraków 2005
Tylman J. (aktualizacja R. Olszewski) [w:] Polskie postępowanie karne, red. R. Olszewski, D. Świecki, Warszawa 2022
Wegner J., Instytucja milczącego załatwienia sprawy przez administrację publiczną, Warszawa 2021
Wegner J. [w:] Z. Kmieciak, J. Wegner, M. Wojtuń, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2023
Wróbel A. [w:] A. Wróbel, M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2020
Zimmermann J., Znaczenie uzasadnienia rozstrzygnięcia organu administracji publicznej dla orzecznictwa sądowoadministracyjnego, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2010/5–6
Robert Stefanicki
Dbałość pracownika o dobro zakładu pracy w świetle art. 100 § 2 pkt 4 k.p.
Celem artykułu jest podjęcie w nim nie tylko problematyki obowiązku pracownika dbałości o dobro zakładu pracy w rozumieniu art. 100 § 2 pkt 4 k.p., ale również dookreślenie relacji między tym obowiązkiem a lojalnością pracowniczą. W kontekst przedmiotowych rozważań włączony został obustronny charakter obowiązku lojalności między pracodawcą a pracownikiem oraz we wspólnocie zakładu pracy. Podniesiono także to, że kluczową rolę w umacnianiu lojalności pracowniczej ma postawa pracodawcy i osób z jego kierownictwa. To ich postawa może wyzwalać albo wyhamowywać lojalność pracowniczą.
Słowa kluczowe: dbałość o dobro zakładu pracy, zakład pracy, lojalność, zaufanie pracownicze, należyta staranność, sumienność, wizerunek zakładu pracy
Taking Care of the Interests of the Workplace in Light of Article 100(2)(4) of the Labour Code
The purpose of this original material is not only to address the issue of an employee’s obligation to take care of the interests of the workplace within the meaning of Article 100(2)(4) of the Labour Code, but also to clarify the relationship between this obligation and employee loyalty. Included in the context of these considerations is the mutual nature of the duty of loyalty between the employer and the employee as well as within the workplace community. It will also be pointed out that the attitude of the employer and the employer’s management plays a key role in strengthening employee loyalty. It is the employer’s attitude that can foster or impede employee loyalty.
Keywords: taking care of the interests of the workplace, workplace, loyalty, employee trust, due diligence, conscientiousness, image of the workplace
Bibliografia
Antczak B., W poszukiwaniu definicji pojęcia interesu oraz przejawów ochrony interesu pracodawcy w prawie pracy, „Gdańsko-Łódzkie Roczniki Prawa Pracy i Prawa Socjalnego” 2016/6
Baran K.W. [w:] Kodeks pracy. Komentarz, t. 1, Art. 1–113, red. K.W. Baran, Warszawa 2020
Borek-Buchajczuk R., Brak lojalności pracownika jako przyczyna rozwiązania umowy o pracę w orzecznictwie sądowym. Wybrane uwagi, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio G” 2018/2, t. 65
Chobot A., Pracowniczy obowiązek dbałości o dobro zakładu pracy a ograniczenia zasady wolności pracy, Poznań 1983
Ciupa S.W., Niedozwolona krytyka pracodawcy ze strony pracownika jako przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę, „Monitor Prawniczy” 2002/20
Czerniak-Swędzioł J., Glosa do wyroku SN z dnia 9 lutego 2006 r., II PK 160/05, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2007/7–8
Dörre-Kolasa D. [w:] Kodeks pracy. Komentarz, red. A. Sobczyk, Warszawa 2023
Góral Z. [w:] Kodeks pracy. Komentarz, t. 1, Art. 1–113, red. K.W. Baran, Warszawa 2020
Koczur S., Udział pracowników w budowaniu marki osobistej pracodawcy w kontekście pracowniczego obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy, „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” 2024/11
Kosut A., Dbałość o dobro zakładu pracy jako źródło obowiązku lojalności pracownika wobec pracodawcy, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin. Sectio G” 2018/2, t. 65
Kuczyński T., O właściwościach pracowniczego obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy, „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” 2004/7
Lekston M. [w:] Kodeks pracy. Komentarz, t. 1, Art. 1–113, red. K.W. Baran, Warszawa 2020
Lewandowicz-Machnikowska M., Zakaz konkurencji a obowiązek lojalności pracownika, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio G” 2018/2, t. 65
Maniewska E., Pojęcie podstawowego obowiązku pracownika (art. 52 § 1 pkt 1 k.p.), „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” 2020/2
Matyjas-Łysakowska P., Ograniczenia w podejmowaniu aktywności zawodowej po nowelizacji Kodeksu pracy dokonanej ustawą z dnia 9 marca 2023 r., „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio G” 2024/1, t. 71
Moras-Olaś K., Glosa do wyroku SN z 3.11.2021 r., I PSKP 26/21, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2023/7–8
Musiała A., Glosa do wyroku SN z 9.02.2006 r., II PK 160/05, „Państwo i Prawo” 2007/12
Nałęcz M. [w:] Kodeks pracy. Komentarz, red. W. Muszalski, K. Walczak, Warszawa 2021
Perdeus W. [w:] Kodeks pracy. Komentarz, t. 2, Art. 114–3045, red. K.W. Baran, Warszawa 2020
Pietras A., Ochrona interesu pracodawcy w świetle przepisów prawa pracy i ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji [w:] Prawo pracy w systemie prawa. Prawo pracy a prawo handlowe, red. E. Staszewska, I. Barańczyk, Łódź 2016
Pinior P. [w:] Kodeks spółek handlowych. Komentarz do zmian (tzw. prawo holdingowe), red. A. Szumański, R.L. Kwaśnicki, F. Ostrowski, Warszawa 2022
Skąpski M., Pracowniczy obowiązek dbałości o dobro zakładu pracy (art. 100 § 2 pkt 4 k.p.), „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” 2001/2
Szewczyk H., Obowiązek współdziałania stron w wykonywaniu zobowiązań oraz obowiązek lojalności stron jako składnik zobowiązaniowych stosunków pracy, „Monitor Prawa Pracy” 2013/4
Tomaszewska M. [w:] Kodeks pracy. Komentarz, t. 1, Art. 1–113, red. K.W. Baran, Warszawa 2020
Wyka T., Pracowniczy obowiązek dbałości o dobro pracodawcy jako element treści stosunku pracy [w:] Pracodawca jako podmiot ochrony w stosunkach pracy. Wybrane zagadnienia, red. T. Wyka, A. Nerka, Warszawa 2017
Wyka T., Realizacja pracowniczego obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy w sferze bezpieczeństwa i higieny pracy [w:] Pro opere perfecto gratias agimus. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Tadeuszowi Kuczyńskiemu, red. A. Górnicz-Mulcahy, M. Lewandowicz-Machnikowska, A. Tomanek, Warszawa 2022
Ziółkowska K., Miejsce pracowniczego obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy wśród podstawowych obowiązków pracowniczych, Olsztyn 2021
Zwolińska A. [w:] System prawa pracy, red. K.W. Baran, t. 3, Indywidualne prawo pracy. Część szczegółowa, red. M. Gersdorf, K. Rączka, Warszawa 2021
Borys Laskowski
O ewolucji koncepcji karania w 70. rocznicę śmierci profesora Juliusza Makarewicza
Artykuł poświęcony został ewolucji koncepcji kary w polskim prawie karnym, ze szczególnym odniesieniem do poglądów profesora Juliusza Makarewicza. W kontekście historycznym, autor analizuje zmiany celów karania i funkcji społecznych poszczególnych kar, od okresu międzywojennego, przez czasy PRL, aż po współczesność. Autor wskazuje kluczowe elementy teorii kary, takie jak funkcje prewencyjne i resocjalizacyjne, oraz ich wpływ na kształtowanie polityki karnej w Polsce. Poza zakresem artykułu pozostawiono zarówno dyrektywy wymiaru kary, jak i zasady sędziowskiego jej wymiaru, skupiając się na teoretycznych podstawach oraz filozoficznych aspektach koncepcji kary. Autor przedstawia krytyczną analizę wpływu zmian społecznych i politycznych na ewolucję systemu karnego, a także refleksję nad przyszłością prawa karnego w Polsce w kontekście przemian politycznych.
Słowa kluczowe: Juliusz Makarewicz, ewolucja kary, koncepcja kary
About the Evolution of the Concept of Punishment on the 70th Anniversary of Professor Juliusz Makarewicz’s Death
The article discusses the evolution of the concept of punishment in Polish criminal law, with particular reference to the views expressed by Professor Juliusz Makarewicz. In a historical context, the author analyses the changes that have occurred in the approach to punishment from the interwar period, through the times of the Polish People’s Republic (PRL), to the present day. The author highlights key elements of punishment theory, such as preventive and rehabilitative functions, and their impact on shaping the criminal policy in Poland. Excluded from the scope of the article are both sentencing directives and principles of judicial sentencing; instead the focus is on the theoretical foundations and philosophical aspects of the concept of punishment. The author presents a critical analysis of the influence of social and political changes on the evolution of the penal system, as well as reflections on the future of criminal law in Poland in the context of political transformations.
Keywords: Juliusz Makarewicz, evolution of punishment, concept of punishment
Bibliografia
Andrejew I., Lernell L., Sawicki J., Prawo karne Polski Ludowej, Warszawa 1954
Bojarski T., Uwagi o zasadach wymiaru kary w polskich kodeksach karnych, „Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego” 2017/43
Gondek L., Polska karząca 1939–1945. Polski podziemny wymiar sprawiedliwości w okresie okupacji niemieckiej, Warszawa 1988
Grześkowiak A. [w:] Prawo karne w poglądach Profesora Juliusza Makarewicza, red. A. Grześkowiak, Lublin 2005
Hochberg L., Zawoalowane dożywocie, „Nowe Prawo” 1956/7–8
Hube R., Ogólne zasady nauki prawa karnego, Warszawa 1830
Janicka D., Hube – Makarewicz – Wolter. Trzy koncepcje karania na przestrzeni stu lat, „Archiwum Kryminologii” 2017/39
Juliusz Makarewicz, Prace rozproszone, t. 1, Publikowane w latach 1895–1901, red. nauk. A. Grześkowiak, Lublin 2010
Lernell L., Niektóre uwagi do projektu kodeksu karnego PRL, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 1956/2
Makarewicz J., Prawo karne w Katowicach, „Gazeta Sądowa Warszawska” 1937/6
Makarewicz J., Ewolucya kary, t. 1, „Ateneum” 1897
Makarewicz J., Klasycyzm i pozytywizm w prawie karnym, „Przegląd Prawa i Administracji imienia Ernesta Tilla” 1896/21
Makarewicz J., Kodeks karny z komentarzem, Lwów 1932
Makarewicz J., Prawo karne ogólne, Kraków 1914
Makarewicz J., Prawo karne. Wykład porównawczy z uwzględnieniem prawa obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa–Lwów 1924
Makarewicz J., Wstęp do filozofii prawa karnego w oparciu o podstawy historyczno- -rozwojowe, tłum. K. Jakubów, red. A. Grześkowiak, Lublin 2009
Makarewicz J., Zbrodnia i kara, Lwów 1922
Melezini M., Założenia polityczno-kryminalne kodeksu karnego z 1969 r. i ich realizacja w praktyce w latach 1970–1980, „Z Dziejów Prawa” 2019/12
Mogilnicki A., Nullum delictum sine lege, „Gazeta Sądowa Warszawska” 1935/23–24
Pławski S., Walka Makarewicza o praworządność, „Państwo i Prawo” 1966/2
Poksiński J., „TUN”. Tatar-Utnik-Nowicki. Represje wobec oficerów Wojska Polskiego w latach 1949–1956, Warszawa 1992
Ratajczak A., Rozwój i kodyfikacja prawa karnego w okresie trzydziestolecia Polski Ludowej, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1975/1
Szymon J. Cheba
Istota funkcji władzy a problematyka separacji i połączalności stanowisk członka Rady Ministrów albo sekretarza stanu i parlamentarzysty
Przedmiotem rozważań zawartych w artykule jest konstrukcja definicji i samej istoty trójpodziału władzy, która znajduje swoje odniesienie praktyczne w zagadnieniu łączenia mandatu posła albo senatora ze stanowiskiem członka Rady Ministrów bądź sekretarza stanu w administracji rządowej. W artykule przedstawiona jest propozycja teoretycznego odejścia od posługiwania się pojęciem podziału władzy na rzecz „funkcji władzy”, jako punkt wyjścia do zmiany sposobu myślenia o zasadzie trójpodziału przez pryzmat danych organów państwa albo, co gorsza, ich chwilowych dzierżycieli na rzecz uznania władzy za emanację państwa demokratycznego, tj. władzy pełniącej trzy funkcje: wykonawczą, ustawodawczą i sądowniczą. Z zagadnieniem tym, na gruncie polskich realiów prawno-ustrojowych, silnie sprzężone jest zagadnienie połączalności mandatu posła albo senatora ze stanowiskiem członka Rady Ministrów bądź sekretarza stanu w administracji rządowej. Zjawisko to tak silnie zostało zakorzenione w świadomości społecznej i prawnej, że ostatnimi laty praktycznie nie jest podawane żadnej krytyce. W opracowaniu przedstawiony jest pogląd na temat zasadności wprowadzenia zakazu połączalności stanowisk rządowych z mandatem parlamentarzysty w oparciu o zaprezentowaną koncepcję funkcji władzy.
Słowa kluczowe: trójpodział władzy, funkcje władzy, sekretarz stanu, członek Rady Ministrów, zasada równowagi władz, incompatibilitas
The Essence of the Function of Power in the Context of Separation and Possibility of Joint Holding of the Position of a Minister or Secretary of State and the Office of a Parliamentarian
The reflections in this article concern the construction of definition and the essence of the tripartite separation of powers, which is practically referred to the question of combining the mandate of a deputy or senator with the position of a minister or secretary of state in the government administration. The article presents a proposal for a theoretical shift from using the concept of the ,separation of powers’ to that of the ,functions of power’, as a starting point for a change in thinking about the separation of powers principle through the prism of specific authorities of the state or, worse still, their temporary holders towards recognition of power as an emanation of the democratic state, i.e., a power performing three functions: the executive, legislative and judicial functions. The issue of combining the mandate of a parliamentarian with the office of a minister or secretary of state in the government administration is strongly linked to this issue in the Polish legal and constitutional reality. This phenomenon has become so deeply rooted in social and legal consciousness that it has hardly been criticized in recent years. This article presents a view whereby it is legitimate to prohibit the combination of government positions with the mandate of a parliamentarian, based on the presented concept of functions of power.
Keywords: tripartite separation of powers, functions of power, secretary of state, member of the Council of Ministers, checks and balances, incompatibilitas
Bibliografia
Arystoteles, Polityka, przeł. i oprac. L. Piotrowicz, Ossolineum 1953
Avril P., Gicquel J., Droit constitutionnel, Paris 1998
Banaszak B., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2009
Banaszak B., Prawo konstytucyjne, Warszawa 2008
Bogucka I., Funkcje prawa. Analiza pojęcia, Kraków 2000
Brzozowski W., Współdziałanie władz publicznych, „Państwo i Prawo” 2010/2
Chmaj M., Juchniewicz J., Komentarz do Konstytucji RP. Art. 102, 103, 104, Warszawa 2020
Duverger M., Le système politique français, Paris 1990
Florczak-Wątor M. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2019
Gierach E. [w:] Konstytucja RP, t. 2, Komentarz. Art. 87–243, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016
Glajcar R., Demokratyczny reżim polityczny. Relacje między legislatywą a egzekutywą w III Rzeczypospolitej, Katowice 2015
Izdebski H., Fundamenty współczesnych państw, Warszawa 2007
Jaworski A., Problematyka łączenia mandatu parlamentarnego ze stanowiskami członka Rady Ministrów, „Zeszyt Prawniczy UAM” 2023/13
Kryszeń G., Prokop K., Aksjologia polskiej konstytucji, Warszawa 2017
Kuca G., Zasady podziału władzy w Konstytucji RP z 1997 roku, Warszawa 2014
Kuciński J., Nauka o państwie i prawie, Warszawa 2008
Kudej M., Instytucje polskiego prawa parlamentarnego z zakresu legislacji, Katowice 1995
Lis-Staranowicz D., Niepołączalność mandatu parlamentarnego w polskim prawie konstytucyjnym, Warszawa 2005
Ławniczak A. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. M. Haczkowska, Warszawa 2014
Łukańko B., Uprawnienie sądów do odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu aktu podustawowego a pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego – konflikt efektywności postępowania i pewności prawa – analiza w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego [w:] Kontrola konstytucyjności prawa a stosowanie prawa w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, red. J. Królikowski, J. Podkowik, J. Sułkowski, Warszawa 2017
Małajny R.M., Klasyfikacja prawnych sfer działania państwa – próba reinterpretacji [w:] Rozważania o państwie i prawie. Księga jubileuszowa ofiarowana Profesorowi Józefowi Nowackiemu, red. E. Giszter, Katowice 1993
Małajny R.M., Zasada podziału władzy a system rządów parlamentarnych, „Państwo i Prawo” 2009/12
Małajny R.M., Zasada rozdziału władzy – prolegomena [w:] Państwo i prawo wobec współczesnych wyzwań. Teoria i filozofia państwa i prawa oraz aksjologia demokracji i ochrony praw człowieka. Księga jubileuszowa Profesora Jerzego Jaskierni, red. R.M. Czarny, K. Spryszak, Toruń 2012
Mączyński A., Podkowik J. [w:] Konstytucja RP, t. 2, Komentarz. Art. 87–243, red. M. Safjan, L. Bosek Warszawa 2016
Mikuli P., Zasada podziału władz a ustrój brytyjski, Warszawa 2006
Mikuli P., Zasada suwerenności parlamentu w Zjednoczonym Królestwie i jej współczesne ograniczenia – zarys problemu [w:] Ustroje. Historia i współczesność. Polska – Europa – Ameryka Łacińska. Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Jackowi Czajowskiemu, red. M. Grzybowski, G. Kuca, P. Mikuli, Kraków 2013
Mojak R., Konstytucyjny system rządów w Rzeczypospolitej Polskiej, „Rejent” 2000/4
Morawski L., Zasady wykładni prawa, Toruń 2006
Olszewski H., Oświecenie [w:] H. Olszewski, M. Zmierczak, Historia doktryn politycznych i prawnych, Poznań 1994
Orłowski W., Status prawny posła i senatora [w:] Polskie prawo konstytucyjne, red. W. Skrzydło, Lublin 1998
Orłowski W., Zasada podziału władzy i jej realizacja [w:] Konstytucyjny system organów państwowych, red. E. Gdulewicz, Lublin 2015
Pach M., Tuleja P. [w:] Konstytucja RP, t. 1, Komentarz. Art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016
Pelinka A., Welan M., Demokratie und Verfassung in Österreich, Wien 1971
Petrażycki L., Wstęp do nauki polityki prawa, Warszawa 1968
Piotrowski P., Zasada podziału władz w Konstytucji RP, „Przegląd Sejmowy” 2007/4
Pułło A., O jedno rozumienie podziału władz w nauce prawa konstytucyjnego, „Państwo i Prawo” 1983/6
Pułło A., Podział władzy. Aktualne problemy w doktrynie, prawie i współczesnej dyskusji konstytucyjnej w Polsce, „Przegląd Sejmowy” 1993/3
Radziewicz P., Wzruszenie „domniemania konstytucyjności” aktu normatywnego przez Trybunał Konstytucyjny, „Przegląd Sejmowy” 2008/5
Sarnecki P., Podział władzy w praktyce [w:] Konstytucja RP w praktyce. Konferencja naukowa (Popowo 18–19 marca 1999), Warszawa 1999
Schulze-Fielitz H. [w:] Grundgesetz. Kommentar, red. H. Dreier, Tübingen 2006
Sobolewski M., Zasady demokracji burżuazyjnej i ich zastosowanie, Warszawa 1969
Suchocka H., Zasada podziału i równoważenia władz [w:] Zasady podstawowe polskiej Konstytucji, red. W. Sokolewicz, Warszawa 1998
Stein E., Staatsrecht, Tübingen 1993
Szydło M., Zakaz łączenia mandatu parlamentarnego. Studium prawne, Warszawa–Poznań 2012
Trzciński J., Bezpośrednie stosowanie zasad naczelnych konstytucji przez sądy administracyjne, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2011/3
Vile M.J.C., Constitutionalism and the Separation of Powers, Indianopolis 1998
Watson R.A., Promise and Performance of American Democracy, New York 1975
Winczorek P., Rodzaje władzy politycznej [w:] J. Kowalski, W. Lamentowicz, P. Winczorek, Teoria państwa i prawa, Warszawa 1983
Wiszowaty M., Podział władzy [w:] Leksykon prawa konstytucyjnego. 100 podstawowych pojęć, red. A. Szmyt, Warszawa 2010
Wygoda K., Zasada podziału władzy [w:] R. Balicki i in., Konstytucja i prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2021
Zielińska-Kozarów D, Chrząstowski K., Wilk B., Zakroczymski S., Tło reformy: proces legislacyjny w Sejmie X kadencji [w:] D. Zielińska-Kozarów i in., Cel: lepsze prawo. Reforma Regulaminu Sejmu z 26 lipca 2024 r. z perspektywy pierwszych miesięcy obowiązywania, Warszawa 2025
Zielińska-Kozarów D, Chrząstowski K., Wilk B, Zakroczymski S., Założenia nowelizacji Regulaminu Sejmu z 26 lipca 2024 r. [w:] D. Zielińska-Kozarów i in., Cel: lepsze prawo. Reforma Regulaminu Sejmu z 26 lipca 2024 r. z perspektywy pierwszych miesięcy obowiązywania, Warszawa 2025
Ziembiński Z., Problemy podstawowe prawoznawstwa, Warszawa 1980
Zubik M., Ustrojowe założenia niepołączalności mandatu parlamentarnego, „Przegląd Sejmowy” 2008/4
Stanisław Kędzior
Bezwzględny zakaz wymierzania kary, której dolegliwość przekracza stopień winy. Glosa do wyroku SN z 20.11.2024 r., III KK 449/24
Zagadnienie będące przedmiotem glosy sprowadza się w istocie do kolizji dwóch dyrektyw wymiaru kary o charakterze obligatoryjnym – art. 53 § 1 i art. 57b k.k. Na tle tego problemu Sąd Najwyższy wskazał, że sąd każdorazowo jest zobligowany do pominięcia norm nakazujących wymiar kary, której dolegliwość przekraczałaby stopień winy. Pogląd ten zasługuje na aprobatę i oznacza również, że wyrażona w art. 53 § 1 k.k. limitująca funkcja winy ma pierwszeństwo w przypadku kolizji z innymi instytucjami sądowego wymiaru kary. W konsekwencji w Kodeksie karnym brak jest instytucji sądowego wymiaru kary, które mają charakter obligatoryjny, zaś wyrażona w art. 53 § 1 k.k. limitująca funkcja winy stanowi „wentyl bezpieczeństwa” przed populistycznymi działaniami ustawodawcy w obrębie instytucji sądowego wymiaru kary.
Słowa kluczowe: limitująca funkcja winy, nadzwyczajne obostrzenie kary, dyrektywy sądowego wymiaru kary, instytucje sądowego wymiaru kary, kolizja norm, prawo karne
Absolute Prohibition of Imposing Punishments Whose Severity Exceeds the Offender’s Guilt. Commentary on Supreme Court Judgment of 20 November 2024, III KK 449/24
The issue addressed in this commentary concerns the conflict of two mandatory sentencing directives – Article 53(1) and Article 57b of the Criminal Code. In this context, the Supreme Court indicated that the sentencing court is in every case obliged to disregard provisions that would result in a punishment whose severity exceeds the offender’s guilt. This view deserves approval. It also implies that the limiting function of guilt, as expressed in Article 53(1) of the Criminal Code, takes precedence in the event of a conflict with other judicial sentencing mechanisms. Consequently, the Polish Criminal Code contains no mechanisms of judicial sentencing that would be of a genuinely mandatory character, as the limiting function of guilt enshrined in Article 53(1) operates as a ‘safety valve’ against populist actions of the legislator affecting the mechanisms of judicial sentencing.
Keywords: limiting function of guilt, extraordinary aggravation of penalty, judicial sentencing directives, judicial sentencing mechanisms, conflict of norms, criminal law
Bibliografia
Barczak-Oplustil A., Górowski W., Iwański M., Małecki M., Mamak K., Tarapata S., Zontek W., Niekonstytucyjna nowelizacja Kodeksu karnego w związku z epidemią COVID-19, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2020/2
Bogacki P., Olężałek P., Kodeks karny. Komentarz do nowelizacji z 7.7.2022 r., Warszawa 2023
Giezek J., Kardas P., Nowe ujęcie zasad i dyrektyw sądowego wymiaru kary. Kilka uwag na tle uchwalonych zmian normatywnych, „Prokuratura i Prawo” 2023/7–8
Gworys G., Nieobligatoryjny charakter art. 57b k.k. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 20 listopada 2024 r., III KK 449/24, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2025/4
Kluza J., Wymiar kary za przestępstwo popełnione w ramach czynu ciągłego. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 20 listopada 2024 r., III KK 449/24, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2025/3
Kryszkiewicz M., Konfiskata nieobligatoryjna, „Dziennik Gazeta Prawna” z 31.03.2025 r.
Łakomy K., Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2024 r., III KK 449/24, „Prokuratura i Prawo” 2026/2
Majewski J. [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. J. Majewski, Warszawa 2024
Małecki M., Niezmieniony Kodeks karny, Kraków 2023
Opałek K., Wróblewski J., Zagadnienia teorii prawa, Warszawa 1969
Sakowicz A., Kształt normatywny środków karnych na tle Kodeksu karnego: uwagi krytyczne, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2025/4
Sroka T., Zadania i obowiązki sądów a populizm w prawie karnym materialnym, Kraków 2025
Tarapata S., Wymiar kary za czyn ciągły z art. 12 § 1 k.k. (analiza krytyczna art. 57b k.k.), „Państwo i Prawo” 2021/12
Tyszka M., Nowe ramy sędziowskiego wymiaru kary w świetle nowelizacji Kodeksu karnego z dnia 7 lipca 2022 roku (uwagi krytyczne), „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2023/1
Wróbel W., Zmiana normatywna i zasady intertemporalne w prawie karnym, Kraków 2003
Ziemski K., Rola i miejsce reguł kolizyjnych w procesie dekodowania tekstu prawnego, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1978/2