Rozliczenie dotacji celowej na realizację programu ochrony ludności i obrony cywilnej w 2025 r. na przykładzie metropolii w Polsce
dr hab. Iwona Kowalska, prof. SGGW
Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-2757-7163
Rozliczenie dotacji celowej na realizację programu ochrony ludności i obrony cywilnej w 2025 r. na przykładzie metropolii w Polsce
Terytorialne organy ochrony ludności na poziomie gminy (w tym metropolie) mogą liczyć na wsparcie finansowe na wzmocnienie zdolności obronnych i ochrony ludności w ramach programu „Ochrona Ludności i Obrona Cywilna” na lata 2025–2026 (Program OLiOC) w formie dotacji celowej. Dlatego też celem badań była ocena sposobu rozliczenia dotacji celowej, którą w 2025 r. otrzymały metropolie w Polsce na realizację Programu OLiOC. Ocena ta została przeprowadzona w trzech aspektach:
1) identyfikacji specyfiki procedury rozliczenia dotacji celowej z Programu OLiOC w 2025 r. na tle teoretycznej konstrukcji transferu z budżetu państwa w postaci dotacji celowej;
2) ustalenia udziału wydatkowanej przez metropolie do 31.12.2025 r. kwoty dotacji celowej na Program OLiOC w stosunku do kwoty otrzymanej dotacji celowej na ten cel od wojewody (z uwzględnieniem zadań własnych i zleconych);
3) wskazania konsekwencji naruszenia zasad ładu finansów publicznych przy rozliczaniu dotacji celowej przez samorządy w Polsce.
Realizacji celu badawczego służyła metoda krytycznej analizy literatury przedmiotu oraz aktów prawnych, a także analiza danych finansowych metropolii w Polsce dotyczących rozliczenia dotacji celowej z Programu OLiOC w 2025 r.
Słowa kluczowe: dotacja celowa, rozliczenie, ochrona ludności, obrona cywilna, metropolia
Dr Hab. Iwona Kowalska, professor of SGGW
Warsaw University of Life Sciences in Warsaw, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-2757-7163
Settlement of the special purpose grant for implementing the population protection and civil defence programme in 2025 based on the case of metropolises in Poland
Territorial population protection authorities at municipal level (including metropolises) can count on financial support to strengthen defence and population protection capabilities under the ‘Population Protection and Civil Defence’ programme for 2025–2026 (OLiOC Programme) in the form of a special purpose grant. That is why the objective of the study was to assess the method of settlement of the special purpose grant received by Polish metropolises in 2025 for the implementation of the OLiOC Programme. This assessment was conducted across three aspects:
1) identification of the specific nature of the settlement procedure for the OLiOC Programme special purpose grant in 2025 in the light of the theoretical framework for transfers from the state budget in the form of a special purpose grant;
2) establishment of the proportion of the OLiOC Programme special purpose grant spent by metropolises up to 31 December 2025 with respect to the total amount of the grant received from the voivod for this purpose (taking into account both own and commissioned tasks);
3) outlining the consequences of breaching the principles of public finance governance during the settlement of special purpose grants by local authority units in Poland.
The research objective was pursued using a method of critical analysis of the literature on the subject and acts of law, as well as an analysis of financial data of metropolises in Poland regarding the settlement of the special purpose grant from the OLiOC Programme in 2025.
Keywords: special purpose grant, settlement, population protection, civil defence, metropolis
Bibliografia / References
Bednarczyk-Płachta A., Myślińska K., Ochrona ludności i obrona cywilna w jednostkach samorządu terytorialnego, Warszawa 2026.
Dębowska-Romanowska T., Problemy reformy systemu dotacyjnego budżetów terenowych [w:] red. J. Wierzbicki, Finanse gospodarki terenowej, Warszawa 1989.
Dzwonkowski H., Gołębiowski G. (red.), Ustawa o finansach publicznych. Komentarz prawno-finansowy, Warszawa 2014.
Gliniecka J., Subwencje i dotacje jako dochody zasilające budżety jednostek samorządu terytorialnego, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2005/14.
Glumińska-Pawlic J., Sawicka K., Budżet jednostki samorządu terytorialnego, Zielona Góra 2002.
Horbaczewski R., Rząd przesunął niewykorzystane pieniądze na ochronę ludności na 2026 r., https://www.prawo.pl/samorzad/przesuniecie-srodkow-na-ochrone-ludnosci-na-2026-rok,536425.html (dostęp: 18.08.2026 r.).
Kołaczkowski B., Ratajczak M., Gospodarka finansowa samorządu terytorialnego w Polsce, Warszawa 2010.
Ofiarski Z., Dotacja celowa jako kategoria źródeł dochodów jednostek samorządu terytorialnego [w:] Finanse publiczne i prawo finansowe – realia i perspektywy zmian, red. L. Etel, M. Tyniewicki, Białystok 2012, s. 276.
Organa M., Audyt dotacji celowych udzielonych jednostkom sektora finansów publicznych, Warszawa 2014, https://mf-arch2.mf.gov.pl/c/document_library/get_file?uuid=194c988b-0840-4106-b4c1-906562ad12ed&groupId=764034 (dostęp: 28.09.2026 r.).
Owsiak K., Kontrowersje wokół dotacji celowych dla jednostek samorządu terytorialnego, „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu” 2017/485.
Owsiak S., Finanse, Warszawa 2015.
Sekuła A., Fandrejewski R., Zasady, tryb przyznawania i przekazywania dotacji celowych przez jednostki samorządu terytorialnego a naruszenie dyscypliny finansów publicznych, „Finanse Komunalne” 2016/10.
Skóbel B. (red.), Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej. Komentarz + wzory do pobrania, Warszawa 2025.
Sołtyk P., Dębowska-Sołtyk M., Finanse samorządowe, Warszawa 2016.
Beata Potemska
doktor nauk ekonomicznych w zakresie zarządzania, absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego oraz studiów podyplomowych „Audyt wewnętrzny w administracji i gospodarce” (z prawem wpisu na krajową listę audytorów), wieloletni pracownik samorządowy, Polska
Instrukcja sporządzania, kontroli i obiegu dokumentów w jednostkach obsługiwanych przez Centrum Usług Wspólnych (CUW) – znaczenie i rola w zamówieniach regulaminowych udzielanych przez jednostki obsługiwane
Instrukcja sporządzania, kontroli i obiegu dokumentów stanowi kluczowy element systemu zarządzania finansami publicznymi w jednostkach obsługiwanych przez centra usług wspólnych (CUW). Jej znaczenie wykracza poza funkcję technicznego opisu ścieżki dokumentacyjnej – pełni ona rolę normatywną, organizacyjną, ochronną i dowodową, determinując prawidłowość procesów zakupowych, zwłaszcza w obszarze zamówień podprogowych. W warunkach modelu wspólnej obsługi instrukcja porządkuje podział zadań i odpowiedzialności pomiędzy jednostką obsługiwaną a CUW, minimalizując ryzyka wynikające z rozproszenia kompetencji, niejednolitości działań oraz niekompletności dokumentacji. Artykuł analizuje funkcje instrukcji obiegu dokumentów, jej powiązania z regulaminem zamówień, polityką rachunkowości i systemem kontroli zarządczej, a także konsekwencje braku lub wadliwej konstrukcji tego dokumentu. Wskazuje, że instrukcja stanowi fundament zgodności, transparentności i audytowalności procesów finansowych, a jej właściwe wdrożenie jest warunkiem ograniczenia ryzyk systemowych oraz zapewnienia należytej staranności w zamówieniach regulaminowych realizowanych przez jednostki obsługiwane.
Słowa kluczowe: Centrum Usług Wspólnych (CUW), instrukcja obiegu dokumentów, kontrola zarządcza, zamówienia podprogowe, dokumentacja zamówień, jednostka obsługiwana, zgodność z przepisami (compliance)
Beata Potemska
PhD in economics specializing in management, graduate of the Faculty of Law and Administration at the University of Łódź, postgraduate degree in ‘Internal Audit in Public Administration and the Economy’ (qualified for registration on the national list of auditors), long-term local authority employee, Poland
Instructions regarding document preparation, monitoring and workflow in entities serviced by a Shared Services Centre (SSC) – significance and role in regulatory orders placed by the serviced entities
The instructions regarding document preparation, monitoring and workflow constitute a key component of the financial management system in public sector entities serviced by Shared Services Centres (SSCs). Their role extends beyond the technical description of documentation workflows – it performs normative, organizational, protective and evidentiary functions that determine the correctness of procurement processes, particularly in the area of below-threshold (non-PPL) purchases. Within the shared services model, the instructions put order to the demarcation of tasks and responsibilities between the serviced entity and the SSC, minimizing the risks arising from dispersed powers, inconsistent practices and incomplete documentation. The article presents an analysis of the functions of the document workflow instructions, their links with the procurement regulations, accounting policies and internal control systems, as well as the consequences of their absence or improper design. It demonstrates that the instructions constitute a foundation for compliance, transparency and auditability of financial processes and that their correct implementation is essential for reducing systemic risks and ensuring due diligence in below-threshold procurement conducted by the serviced entities.
Keywords: Shared Services Centre (SSC), document workflow instructions, management control system, below-threshold procurement, procurement documentation; serviced entity, compliance
Luiza Budner-Iwanicka
doktorantka w Katedrze Prawa Finansowego i Gospodarki Narodowej Wydziału Prawa Uniwersytetu Masaryka w Brnie; prezes Regionalnej Izby Obrachunkowej w Gdańsku; przewodnicząca Komisji Analiz Budżetowych Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych; radca prawny
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-7323-6140
Działalność regionalnych izb obrachunkowych w 2025 r. Omówienie Sprawozdania Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych złożonego do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej
W opracowaniu omówiono działalność regionalnych izb obrachunkowych i Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych w 2025 r. Tekst powstał na podstawie pierwszej części Sprawozdania z działalności regionalnych izb obrachunkowych i wykonania budżetu przez jednostki samorządu terytorialnego w 2025 r., które w czerwcu 2026 r. zostało przedłożone Sejmowi i Senatowi Rzeczypospolitej Polskiej.
Luiza Budner-Iwanicka
PhD student at the Department of Financial Law and National Economy of the Faculty of Law at Masaryk University in Brno, Czech Republic, president of the Regional Chamber of Audit in Gdańsk, chair of the Budget Analyses Commission of the National Council of the Regional Chambers of Audit, legal counsel, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-7323-6140
Activities of the regional chambers of audit in 2025. Overview of the Report of the National Council of Regional Chambers of Audit submitted to the Sejm and the Senate of the Republic of Poland
The article discusses the activities of the regional chambers of audit and the National Council of the Regional Chambers of Audit in 2025. It was based on the first part of the Report on the activities of the regional chambers of audit and the achievement of the budget by local authority units in 2025, which was submitted to the Sejm and the Senate of the Republic of Poland in June 2026.
Keywords: regional chambers of audit, National Council of the Regional Chambers of Audit, supervision, audit, opinions, de lege ferenda conclusions