Finanse Komunalne 1/2026

Zawieranie oraz wykonywanie ugód w sprawie należności cywilnoprawnych przez jednostki samorządu terytorialnego – perspektywa publiczno- i prywatnoprawnaprof. dr hab. Joanna M. Salachna 
Katedra Finansów Publicznych i Prawa Finansowego, Wydział Prawa Uniwersytetu w Białymstoku
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-5748-0170
udział w autorstwie tekstu – 40%
Gabriela Plawgo 
doktorantka, Szkoła Doktorska Uniwersytetu w Białymstoku; asystentka prawna w Kancelarii Radców Prawnych Bieluk i Partnerzy, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1043-545X
udział w autorstwie tekstu – 60%

Ustawa o finansach publicznych przewiduje w art. 54a możliwość zawarcia przez jednostkę sektora finansów publicznych (SFP) ugody w sprawie spornej należności cywilnoprawnej (ugody prawnofinansowej). Zarządzający tymi jednostkami, w tym jednostkami samorządu terytorialnego (JST), nadal jednak – tak jak i przed wprowadzeniem w roku 2017 powołanej wyżej regulacji – obawiają się zawierania ugód (z uwagi na ewentualną odpowiedzialność prawną) i wybierają częściej drogę sądową zakończenia sporu cywilnoprawnego. Dzieje się tak z uwagi na pojawiające się wątpliwości bądź dylematy natury prawnej odnośnie do prawidłowego zastosowania regulacji w przedmiocie zawierania ugód. Celem artykułu jest przedstawienie zasad prawidłowego zawarcia oraz wykonywania przez JST ugody w sprawie należności cywilnoprawnych. Z uwagi na hybrydowe unormowania omawianej instytucji ugody niezbędne było ukazanie problematyki w perspektywie publiczno- oraz prywatnoprawnej. W artykule przedstawiono interpretację obowiązujących uregulowań prywatno- oraz publicznoprawnych (z uwzględnieniem poglądów doktryny oraz orzecznictwa), które mają ukazać, w jaki sposób JST mogą prawidłowo zawierać oraz wykonywać ugody prawnofinansowe.

Słowa kluczowe: ugoda w sprawie należności cywilnoprawnej, odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, reprezentacja JST, kontrasygnata, ważność i legalność ugody prawnofinansowej

Professor Dr Hab. Joanna M. Salachna 
Department of Public Finance and Financial Law, Faculty of Law, University of Białystok, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-5748-0170
Contribution to the preparation of the article – 40%
Gabriela Plawgo 
doctoral student, Doctoral School of the University of Białystok; legal assistant at Kancelaria Radców Prawnych Bieluk i Partnerzy Law Firm, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1043-545X
Contribution to the preparation of the article – 60%

Article 54a of the Public Finance Act provides for the possibility of a public finance sector unit concluding a settlement regarding a disputed civil law receivable (financial law settlement). However, the managers of these units, including local authority units (LAUs), are still – just as before the introduction of this regulation in 2017 – wary of entering into settlements (because of possible legal liability) and more frequently choose the route of taking the court route for ending civil law disputes. This happens because legal doubts or dilemmas arise with regard to the correct application of the regulations on the conclusion of settlements. The objective of this article is to present the principles of the correct conclusion and execution of settlements by LAUs on civil law receivables. This issue needed to be presented from a public and private law perspective because of the hybrid nature of this settlement institution. The article presents an interpretation of the applicable private and public law regulations (taking into account the views of the legal doctrine and judgments), which are intended to demonstrate how LAUs can correctly conclude and execute legal and financial settlements.

Keywords: settlement regarding a civil law receivable, liability for a breach of public finance discipline, representation of an LAU, countersignature, validity and legality of financial law settlements

Bibliografia / References
Bandarzewski K. [w:] Ustawa o samorządzie powiatowym. Komentarz, red. P. Chmielnicki, Warszawa 2005.
Barczyński W., Misiak A., Mediacja z udziałem jednostek sektora finansów publicznych. Zagadnienia praktyczne [w:] E-mediacja w rozwiązywaniu sporów gospodarczych i pracowniczych, red. W. Broński, Lublin 2023.
Błaszko A., 1.7.18. Kontrasygnata skarbnika a ugoda [w:] A. Błaszko, Jednostki sektora samorządowego. Organizacja, rachunkowość i sprawozdawczość, Warszawa 2023.
Chmielnicki P., Bandarzewski K., Dąbek D., Dobosz P., Kisiel W., Kotulski M., Kryczko P.W., Płażek S., Skrzydło-Niżnik I., Ustawa o samorządzie województwa. Komentarz, Warszawa 2005.
Fleszer D., Cywilnoprawna reprezentacja gminy, „Samorząd Terytorialny” 2016/11.
Hadrowicz E., Reprezentacja powiatu – czyżby instytucja wymagająca zmian?, „Samorząd Terytorialny” 2010/10.
Jagoda J. [w:] J. Jagoda, Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, red. B. Dolnicki, Warszawa 2021.
Jagoda J. Sądowa ochrona samodzielności jednostek samorządu terytorialnego, Warszawa 2011.
Jantowski L. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, LEX 2025.
Miemiec W. [w:] Ustawa o finansach publicznych. Komentarz, red. Z. Ofiarski, LEX 2021.
Plawgo G., Skutki przeprowadzenia postępowania mediacyjnego dla jednostki SFP [w:] Podstawy prawa finansów publicznych, red. J.M. Salachna, Warszawa 2024.
Robaczyński W., Zieliński Z., Dopuszczalność zawarcia ugody przez jednostkę sektora finansów publicznych w świetle znowelizowanych przepisów ustawy o finansach publicznych, „Finanse Komunalne” 2018/1–2.
Szulin P., Wpływ prawidłowej organizacji kontroli zarządczej w jednostce samorządu terytorialnego na finanse jednostki, „Finanse Komunalne” 2021/1. 

dr hab. Paweł Galiński 
Katedra Bankowości i Finansów, Wydział Zarządzania, Uniwersytet Gdański, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-9407-4515

W artykule scharakteryzowano problematykę stabilności fiskalnej jednostek samorządu terytorialnego, ze szczególnym uwzględnieniem sektora samorządu lokalnego. Omówiono złożoność definicji stabilności fiskalnej i przedstawiono jej określone wymiary. Scharakteryzowano także czynniki determinujące tę stabilność, w tym dotyczące sytuacji finansowej oraz uwarunkowań społeczno-ekonomicznych, instytucjonalnych i politycznych. Celem artykułu jest próba uporządkowania wiedzy w zakresie stabilności fiskalnej jednostek samorządu terytorialnego oraz identyfikacja i potwierdzenie wpływu dochodów podatkowych i określonych czynników społeczno-ekonomicznych na zachowanie stabilności fiskalnej sektora samorządu lokalnego w krajach Europy. Z uwagi na cel pracy w części empirycznej artykułu zastosowano modele regresji panelowej, oszacowane dla 25. państw Europy, członków OECD, w latach 2015–2023 w celu zidentyfikowania znaczenia i siły określonych związków.

Słowa kluczowe: stabilność fiskalna, samorząd lokalny, dochody podatkowe, sytuacja społeczno-ekonomiczna

Dr Hab. Paweł Galiński 
Department of Banking and Finance, Faculty of Management, University of Gdańsk, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-9407-4515

The article describes the issues of fiscal sustainability of local authority units, with particular emphasis on the local authority sector. It discusses the complexity of the definition of fiscal sustainability and presents its specific dimensions. It also describes the determinants of this sustainability, including those related to the financial situation, as well as the socio-economic, institutional and political conditions. The objective of the article is to attempt to put order to the knowledge on the fiscal sustainability of local authority units and to identify and confirm the impact of tax revenue and specific socio-economic factors on the fiscal sustainability of the local authority sector in European countries. Given the objective of the article, its empirical section uses panel regression models estimated for 25 European OECD member states, in 2015–2023 to identify the significance and strength of specific relationships.

Keywords: fiscal sustainability, local authority, tax revenues, socio-economic situation

Bibliografia / References
Alińska A., Istota, mierniki i ocena stabilności publicznego systemu finansowego w kontekście doświadczeń globalnego kryzysu finansowego, „Ekonomiczne Problemy Usług” 2016/125, DOI: 10.18276/epu.2016.125-04.
Babczuk A., Więznowski A., The revenue autonomy of self-governments in selected EU countries, „Argumenta Oeconomica” 2008/1 (20).
Bisogno M., Cuadrado-Ballesteros B., García-Sánchez I.M., Financial Sustainability in Local Governments: Definition, Measurement and Determinants [w:] Financial Sustainability in Public Administration, red. M. Rodríguez Bolívar, Cham 2017, https://doi.org/10.1007/978-3-319-57962-7_3.
Braun T., Description and Application of Fiscal Rules as Instruments of Ensuring the Sustainability of Public Finances in Poland, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Bankowej w Poznaniu” 2017/77 (6).
Bukowski S., KRRIO: Dochody samorządów w 2022 roku realnie spadły, „Wspólnota” 2023/15 (385).
Dańska-Borsiak B., Dynamiczne modele panelowe w badaniach ekonomicznych, Łódź 2011.
Eurostat. National accounts and GDP. Statistics Explained, June 2025, https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=National_accounts_and_GDP (dostęp 20.10.2025 r.).
Filipiak B.Z., Wyszkowska D., Stabilność fiskalna w krajach UE, „Wiadomości Statystyczne" 2022/67 (8), https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.9703.
Franek S., Changes in the Revenue Autonomy of the Local Government Subsector of the European Union Countries as a Result of the Pandemic Crisis, „Annales Universitatis Marie Curie-Skłodowska, Sectio H Oeconomia” 2023/57 (4).
Franek S., Wójtowicz K., Diversification of Local Government Unit Interest Expenditure in EU Member States: Where and Why Does Local Borrowing Cost the Most?, „Lex Localis – Journal of Local Self-Government” 2025/23 (3), https://doi.org/10.52152/23.3.1-25(2025).
Galiński P., Determinants of Debt for Local Governments in Europe – Panel Data Research, „Forum Scientiae Oeconomia” 2023/11 (2), https://doi.org/10.23762/FSO_VOL11_NO2_3.
Galiński P., Jackowska B., Determinanty samodzielności finansowej powiatów, „Wiadomości Statystyczne” 2023/68 (7), https://doi.org/10.59139/ws.2023.07.1.
Galiński P., Political budget cycle and financial performance of local government: an international perspective, „Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej. Organizacja i Zarządzanie” 2025/223, http://dx.doi.org/10.29119/1641-3466.2025.223.5.
Horodecka A., Cele polityki gospodarczej w różnych podejściach metodologicznych ekonomii, „Gospodarka Narodowa” 2011/7–8, https://doi.org/10.33119/GN/101110.
International Monetary Fund. Asia and Pacific Dept. Local Government Finances After Covid and the Real Estate Slump, „IMF Staff Country Reports” 2024/050, https://doi.org/10.5089/9798400266966.002.A00.
Jastrzębska M., Determinanty stabilności fiskalnej jednostki samorządu terytorialnego [w:] Finanse samorządowe, red. J. Szołno-Koguc, Warszawa 2023, https://doi.org/10.24425/146953.
Kluza K., Wójtowicz K., Wpływ transferów międzyrządowych na finanse i inwestycje gmin w Polsce w latach 2007–2023, „Optimum. Economic Studies” 2025/2 (120), https://doi.org/10.15290/oes.2025.02.120.07 oraz https://www.statalist.org/forums/forum/general-stata-discussion/general/1506679-wls-in-data-panel (dostęp: 21.10.2025 r.).
Komornicki T., Wiśniewski R., Szejgiec-Kolenda B., Ciołek D., Ekonomiczne, społeczne i geopolityczne uwarunkowania ruchu granicznego, „Prace Geograficzne – Polska Akademia Nauk, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego Polskiej Akademii Nauk” 2022/280.
Kufel T., Ekonometria. Rozwiązywanie problemów z wykorzystaniem programu GRETL, Warszawa 2011.
Lapinskienė G., Theory and Practice of Sustainable Economic Development, „Sustainability” 2025/17 (10), https://doi.org/10.3390/su17104670.
Marczakowska-Proczka J., Dochody podatków gmin w Polsce a ich stabilność fiskalna, „Ekonomiczne Problemy Usług” 2015/118, DOI: 10.18276/epu.2015.118-16.
Martell C.R., The impact of inflation on local government fiscal health, „Journal of Public Budgeting, Accounting & Financial Management” 2024/36 (2), https://doi.org/10.1108/JPBAFM-09-2023-0171.
Miyauchi T., Setoguchi T., Does low urban density increase municipal expenditure? Population density as a performance target for compact city planning in Japan, „Journal of Urban Management” 2023/12 (4), https://doi.org/10.1016/j.jum.2023.08.003.
Panfil P., Reguły fiskalne w Polsce. Ujęcie prawnofinansowe, Gdańsk 2021.
Pączek-Jarmulska B., Analiza stabilności fiskalnej w Polsce w latach 1995–2014, „Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów” 2016/151.
Pączek-Jarmulska B., Stabilność fiskalna – przegląd metod analizy, „MF Working Paper Series” 2016/23.
Piętak Ł., Zrównoważony wzrost gospodarczy w teoriach i modelach wzrostu i rozwoju gospodarczego, „Gospodarka w Praktyce i Teorii” 2017/43 (2), https://doi.org/10.18778/1429-3730.43.04.
Piotrowska-Marczak K., Stabilisation and changes in the public finance system, „Annual Center Review” 2022/14–15, https://doi.org/10.15290/acr.2021-2022.14-15.01.
Poniatowicz M., Stabilność finansowa jednostek samorządu terytorialnego w aspekcie nowej perspektywy finansowej Unii Europejskiej i zmian w systemie dochodów samorządowych, „Ekonomiczne Problemy Usług” 2016/125, http://dx.doi.org/10.18276/epu.2016.125-01.
Rodríguez Bolívar M.P., Navarro Galera A., Alcaide Muñoz L., López Subires M.D., Analyzing Forces to the Financial Contribution of Local Governments to Sustainable Development, „Sustainability” 2016/8 (9), https://doi.org/10.3390/su8090925.
Rutkauskas V., Financial Stability, Fiscal Sustainability and Changes in Debt Structure after an Economic Downturn, „Ekonomika” 2015/94 (3), https://doi.org/10.15388/Ekon.2015.3.8788.
Tujula M., Wolswijk G., What Determines Fiscal Balances? An Empirical Investigation in Determinants of Changes in OECD Budget Balances, „European Central Bank Working Paper Series” 2004/422.
Uryszek T., (Nie)zrównoważenie finansów sektora samorządowego w krajach grupy wyszehradzkiej w latach 2001–2021 [w:] Finanse samorządowe, red. J. Szołno-Koguc, Warszawa 2023.
Uryszek T., Wskaźnik niedoboru dochodów i samodzielność dochodowa a zrównoważenie sektora samorządu lokalnego. Przykład wybranych krajów Europy, „Ekonomiczne Problemy Usług” 2016/125, DOI: 10.18276/epu.2016.125-27.
Walasik A., The Size of Tax Jurisdiction and Tax Density, „Annales Universitatis Marie Curie-Skłodowska, Sectio H Oeconomia” 2023/57 (4), DOI: 10.17951/h.2023.57.4.201-215.
Wieczorek P., Stabilność finansów publicznych – gospodarka Polski w warunkach spowolnienia, „Kontrola Państwowa” 2014/59.
Włodarczyk P., Stabilność fiskalna – koncepcja teoretyczna i jej znaczenie praktyczne. Analiza na przykładzie państw Grupy Wyszehradzkiej w latach 1995–2009, „Materiały i Studia NBP” 2011/256.
Wooldridge J., Introductory Econometrics. A Modern Approach. Seventh Edition, Boston 2020.
Wójtowicz K., Podział zadań publicznych między państwo a samorząd a problem zapewnienia stabilności fiskalnej jednostek samorządu terytorialnego, „Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy” 2014/40 (4).
Wójtowicz K., Uwarunkowania i pomiar stabilności fiskalnej jednostek samorządu terytorialnego, Lublin 2019.
Wójtowicz K., Znaczenie wybranych czynników ekonomiczno‑społecznych dla kształtowania stabilności fiskalnej gmin miejskich w Polsce, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica” 2018/2 (334).
Wurster S., Sustainability of Fiscal Policy in Democracies and Autocracies, „Challenges in Sustainability” 2015/3 (1), https://doi.org/10.12924/cis2015.03010001.
Wysocki M., Wójcik C., Fiscal Sustainability in Poland: How Did the Public Policy Shift of 2016-2019 Impact the Country’s Long-Term, „Ekonomista” 2021/6, https://doi.org/10.52335/dvqigjykff42.
Yan Y., Liu H., Wang N., Yao S., How Does Low-Density Urbanization Reduce the Financial Sustainability of Chinese Cities? A Debt Perspective, „Land” 2021/10 (9).
Yan Y., Liu T., Wang N., Yao S., Urban sprawl and fiscal stress: Evidence from urbanizing China, „Cities” 2022/126.
Zhang P., Guo H., Navigating local fiscal sustainability: topics and challenges, „Local Government Studies” 2024/50 (6), https://doi.org/10.1080/03003930.2024.2408629.

dr Piotr Kobylski
adiunkt na Wydziale Prawa i Administracji, Uniwersytet Radomski im. Kazimierza Pułaskiego; radca prawny w Sieci Badawczej Łukasiewicza – Instytucie Technologii Eksploatacji, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0345-904X
udział w autorstwie tekstu – 50%
Andrzej Kosztowniak 
asystent, Katedra Publicznego Prawa Gospodarczego i Prawa Finansowego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Radomski im. Kazimierza Pułaskiego; poseł na Sejm, członek Sejmowej Komisji Finansów Publicznych, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-9886-344X
udział w autorstwie tekstu – 50%

Dochody jednostek samorządu terytorialnego niezależne od zmian w systemie podatkowym w ujęciu ustawy z 1.10.2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego

Artykuł poświęcono zagadnieniu dochodów jednostek samorządu terytorialnego, które w założeniu regulującej je ustawy z 1.10.2024 r. mają być niezależne od zmian w systemie podatkowym. Celem tekstu jest identyfikacja kluczowych wad systemu podatkowego wpływających na finansowanie samorządu terytorialnego oraz ocena zmian w tym zakresie zaproponowana w przywołanej ustawie. Ich tłem była wola zwiększenia samodzielności finansowej samorządów. W sytuacji, gdy filarami autonomii finansowej JST są dochody własne, a więc wpływy ze źródeł podatkowych, zrozumiałym ruchem ustawodawcy powinno być zwiększenie potencjału podatkowego władz lokalnych za pośrednictwem poszerzenia ich bazy podatkowej. Autorzy na płaszczyźnie zmian wprowadzonych ustawą z 1.10.2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego wykazali, że dla zasady adekwatności dochodów jednostek samorządu terytorialnego równie ważna jest stabilna baza podatkowa, co przejrzystość realizowanych zadań publicznych.

Słowa kluczowe: jednostka samorządu terytorialnego, dochody, system podatkowy, samodzielność

Dr Piotr Kobylski 
assistant professor at the Faculty of Law and Administration, Casimir Pulaski Radom University; legal counsel at the Łukasiewicz Research Network – Institute for Sustainable Technologies, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0345-904X
Contribution to the preparation of the article – 50%
Andrzej Kosztowniak 
assistant, Department of Public Economic Law and Financial Law, Faculty of Law and Administration, Casimir Pulaski Radom University, deputy of the Polish Sejm, member of the Public Finance Committee of the Polish Sejm, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-9886-344X
Contribution to the preparation of the article – 50%

This article is devoted to the issue of local authority unit income, which, according to the Act of 1 October 2024, are to be independent of changes in the tax system. Its objective is to identify the key shortcomings of the tax system affecting the financing of local authorities and to assess the changes in this respect proposed by the said Act. Their background was the will to increase the financial independence of local authorities. In a situation where the pillars of the financial autonomy of LAUs are their own income, namely income from tax sources, an understandable move by the legislator should be to increase the tax potential of local authorities by expanding their tax base. In the context of the changes introduced by the Act on the income of local authority units of 1 October 2024, the authors demonstrated that a stable tax base is just as important to the principle of adequacy of local authority income as the transparency of public tasks performed.

Keywords: local authority unit, income, tax system, independence

Bibliografia / References
Bogucka-Felczak M., Konstytucyjne determinanty funkcjonowania mechanizmów korekcyjno-wyrównawczych w systemie dochodów jednostek samorządu terytorialnego, Warszawa 2017.
Borodo A., Niektóre problemy finansów samorządu terytorialnego w Polsce oraz propozycje nowych regulacji dotyczących dochodów samorządu, „Finanse Komunalne” 2020/2.
Bugdalski B., Ustawa o dochodach samorządów może być jeszcze lepsza. Podczas EEC wiele się o tym dowiemy, „Portal Samorządowy” 29.01.2026 r., https://www.portalsamorzadowy.pl/finanse/ustawa-o-dochodach-samorzadow-moze-byc-jeszcze-lepsza-podczas-eec-wiele-sie-o-tym-dowiemy,607968.html (dostęp: 11.01.2025 r.).
Czekaj M., Wiktorzak M., Wpływ zmian w zakresie opodatkowania podatkiem dochodowym osób fizycznych na dochody jednostek samorządu terytorialnego w Polsce. Ujęcie historyczne oraz prognostyczne, „Finanse Komunalne” 2022/1.
Dębowska-Romanowska T., Dylematy przekształceń ustroju finansów lokalnych, „Finanse Komunalne” 2014/1–2.
Dębowska-Romanowska T., Prawo budżetowe państwa i samorządu terytorialnego [w:] Prawo finansowe, red. W. Wójtowicz, Warszawa 1997.
Franek S., Wójtowicz K., Wyszkowska D., Nowe zasady – stare problemy? Wstępny bilans reformy systemu dochodów jednostek samorządu terytorialnego w Polsce, „Finanse Komunalne” 2025/4. 
Glonek Sz., Finansowanie samorządów po zmianach prawnych – stabilność czy nowe wyzwania? [Gość Infor.pl], publ. 5.09.2025 r., https://samorzad.infor.pl/sektor/finanse/7043204,finansowanie-samorzadow-po-zmianach-prawnych-stabilnosc-czy-nowe-wyz.html (dostęp: 29.01.2026 r.).
Gonet W. [w:] Partycypacja samorządu terytorialnego w podatkach pośrednich jako źródło dochodów, „Finanse Komunalne” 2012/9.
Hanusz A., Wstęp [w:] Źródła finansowania samorządu terytorialnego, red. A. Hanusz, A. Niezgoda P., Czerski, M. Musiał, P. Szczęśniak, Warszawa 2015.
Heller J., Ustrój samorządu lokalnego w świetle badań nad kierunkami decentralizacji finansów publicznych, „Samorząd Terytorialny” 2011/10.
Kornberger-Sokołowska E., Budżet państwa a budżety jednostek samorządu terytorialnego [w:] Stan i kierunki rozwoju finansów samorządu terytorialnego, red. L. Patrzałek, Poznań–Wrocław 2007.
Kornberger-Sokołowska E., Decentralizacja finansów publicznych a samodzielność finansowa jednostek samorządu terytorialnego, Warszawa 2001.
Kowalska I., Grzelka D., Ubytek dochodów JST w 2020 r. wynikający z przeciwdziałania COVID-19 (działania dyskrecjonalne), „Finanse Komunalne” 2021/6.
Kowalska I., Jurewicz D., Uzależnienie budżetów jednostek samorządu terytorialnego od transferów z budżetu państwa, „Finanse Komunalne” 2020/6.
Kuta W., Szokujące skutki ustawy o dochodach samorządów. "Gratuluję tym, którzy ją rozumieją”, publ. 22.05.2025, https://www.portalsamorzadowy.pl/finanse/szokujace-skutki-ustawy-o-dochodach-samorzadow-gratuluje-tym-ktorzy-ja-rozumieja,613143.html (dostęp: 29.01.2026 r.).
Ministerstwo Finansów, Dodatkowe dochody dla jednostek samorządu terytorialnego w 2024 r. w wysokości 10 mld zł, https://www.gov.pl/web/finanse/dodatkowe-dochody-dla-jednostek-samorzadu-terytorialnego-w-2024-r-w-wysokosci-10-mld-zl (dostęp: 29.01.2026 r.).
Ministerstwo Finansów, Sejm przyjął projekt ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, https://www.gov.pl/web/finanse/sejm-przyjal-projekt-ustawy-o-dochodach-jednostek-samorzadu-terytorialnego (dostęp: 29.01.2026 r.).
Ministerstwo Finansów, Wykonanie budżetów jednostek samorządu terytorialnego za I kwartał 2025 r., https://www.gov.pl/web/finanse/wykonanie-budzetow-jednostek-samorzadu-terytorialnego-za-i-kwartal-2025-r (dostęp: 29.01.2026 r.).
Niezgoda A., Podział zasobów publicznych między administrację rządową i samorządową, Warszawa 2012.
Poniatowicz M., Kierunki zmian w systemie finansowania jednostek samorządu terytorialnego w Polsce, „Finanse Komunalne” 2015/11.
Porawski A., Czy nowa ustawa pozwoli zapobiec kryzysowi finansów samorządowych? Felieton Andrzeja Porawskiego, https://www.miasta.pl/aktualnosci/czy-nowa-ustawa-pozwoli-zapobiec-kryzysowi-finansow-samorzadowych-felieton-andrzeja-porawskiego (dostęp: 29.01.2026 r.).
Przywora B., Problematyka zgodności z Konstytucją RP mechanizmu korekcyjno-wyrównawczego w samorządzie terytorialnym w odniesieniu do województw, „Przegląd Prawa Publicznego” 2017/6.
Ruśkowski E., Finanse lokalne w Polsce [w:] Finanse komunalne w wybranych krajach europejskich, red. E. Ruśkowski, Białystok 1997.
Salachna J.M., Granice swobody decyzyjnej/legislacyjnej samorządu terytorialnego w zakresie finansowania zadań, „Finanse Komunalne” 2011/1–2.
Salachna J.M., Tyniewicki M., Kluczowe modyfikacje systemu dochodów samorządowych wprowadzone nową ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, „Finanse Komunalne” 2025/3.
Serwis Samorządowy PAP, Majszczyk: obiektywna ocena reformy finansów samorządowych możliwa w 2027 roku, publ. 12.03.2025 r., https://samorzad.pap.pl/kategoria/finanse/majszczyk-obiektywna-ocena-reformy-finansow-samorzadowych-mozliwa-w-2027-roku (dostęp: 29.01.2026 r.).
Szymczak A., Przekazywanie zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego – gwarancje konstytucyjne, „Finanse Komunalne” 2019/10.
Szymichowski A., Wpływ pandemii COVID-19 na dochody gmin i powiatów województwa pomorskiego, „Finanse Komunalne” 2021/6.
Teszner K., Współdziałanie państwowych i samorządowych organów podatkowych w procedurze stosowania ulg i zwolnień podatkowych, „Finanse Komunalne” 2010/11.
Walczak P., Nowy system dochodów jednostek samorządu terytorialnego, Warszawa 2024.
Wiktorzak M., Wpływ zwiększenia kwoty wolnej od podatku PIT na dochody jednostek samorządu terytorialnego, „Finanse Komunalne” 2016/5.
Zubik M. [w:] Konstytucja III RP w tezach orzeczniczych Trybunału Konstytucyjnego i wybranych sądów, red. M. Zubik, Warszawa 2008.

dr Michał Mariański, prof. UWM 
Katedra Prawa Finansowego i Prawa Podatkowego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6212-914X

Artykuł prezentuje istniejące w prawie francuskim rozwiązanie polegające na wyodrębnieniu komisji konsultacyjnych na poziomie gmin, które wsparte swoimi odpowiednikami na poziomie departamentów przyczyniają się do kształtowania się lokalnego prawa podatkowego. Komisje te w świetle przepisów francuskiego ogólnego kodeksu podatkowego są zasadniczo organem o charakterze konsultacyjnym, niemniej jednak ich funkcjonowanie pozwala na zwiększenie reaktywności lokalnego systemu podatków bezpośrednich na zmieniające się uwarunkowania społeczno-gospodarcze. Owa reaktywność wynika z faktu, że w systemie katastralnego podatku od nieruchomości opisane w ramach niniejszego opracowania Komisje rozstrzygają niektóre spory między podatnikami a administracją, dbają o aktualny wykaz lokali referencyjnych w celu ustalenia wartości czynszowej nieruchomości, wycenę nieruchomości zabudowanych oraz nieruchomości niezabudowanych.

Słowa kluczowe: prawo francuskie, samorząd terytorialny, gmina, komisje konsultacyjne, finanse lokalne

Dr Michał Mariański, professor of the University of Warmia and Mazury 
Department of Financial Law and Tax Law, Faculty of Law and Administration, University of Warmia and Mazury in Olsztyn, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6212-914X

This article presents the solution from the French legal framework involving the establishment of consultative committees at municipal level, which, supported by their departmental counterparts, contribute to the shaping of local tax law. While these committees are essentially consultative bodies under the French General Tax Code, their operation allows for increased responsiveness of the local direct tax system to changing socio-economic conditions. This responsiveness arises from the fact that, in the cadastral property tax system, the committees described in this article resolve certain disputes between taxpayers and the administration, maintain an up-to-date list of reference premises for determining the rental value of properties and conduct valuations of developed and undeveloped properties.

Keywords: French law, local authorities, municipality, consultative committees, local finance

Bibliografia / References
Augustyniak M., Metropolie we współczesnym samorządzie terytorialnym – kilka refleksji o problematyce wykonywania zadań metropolitalnych w Polsce i we Francji, „Studia Prawnoustrojowe” 2022/57.
Brzeziński B., Franczak A., W poszukiwaniu strategii interpretacji prawa podatkowego przez sądy, „Krytyka Prawa” 2024/4, tom 16, DOI: 10.7206/kp.2080-1084.719.
Budner-Iwanicka L., Mariański M., Podstawy prawne funkcjonowania Izb obrachunkowych w Polsce i we Francji. Wybrane aspekty prawnoporównawcze, „Studia Prawnoustrojowe” 2024/63, https://doi.org/10.31648/sp.9662.
Budner-Iwanicka L., Mariański M., Organizacja Izb obrachunkowych we Francji i w Polsce. Wybrane aspekty prawnoporównawcze, „Finanse Komunalne” 2024/3.
De Montalivet P., Le Conseil constitutionnel et le Conseil d’État, complices ou concurrents dans le contrôle de la loi?, „Revue Française de Droit Constitutionnel” 2023/136 (4), https://doi.org/10.3917/rfdc.136.0845.
Hernu P., La décentralisation territoriale: une réforme inaboutie, „Gestion & Finances Publiques” 2017/6 (6), https://doi.org/10.3166/gfp.2017.00118.
Lamy V., L’équilibre de l’abus de droit en matière fiscale : entre insécurité juridique objective et recherche de confiance légitime, „Revue du Droit Public” 2021/5.
Marcou G., L’État, la décentralisation et les régions, „Revue Française d'Administration Publique” 2015/156 (4), https://doi.org/10.3917/rfap.156.0887.
Mariański M., Francuski podatek od istotnego majątku związanego z rynkiem nieruchomości, jako możliwe źródło inspiracji dla polskiego ustawodawcy, „Kwartalnik Prawa Podatkowego” 2024/4, https://doi.org/10.18778/1509-877X.2024.04.05.
Mariański M., Institutional changes in the French financial judiciary „Studia Iuridica” 2024/103, https://doi.org/10.31338/2544-3135.si.2024-103.6.
Mariański M., Komitet ds. Nadużyć Podatkowych (Comité de l'abus de droit fiscal) jako element kształtowania francuskiego systemu podatkowego, „Doradztwo Podatkowe – Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych” 2025/7, https://doi.org/10.5604/01.3001.0055.2320.
Mariański M., Podatek od wywozu śmieci z gospodarstw domowych jako przykład innego fakultatywnego podatku gminnego we Francji, „Prawo i Więź” 2023/3(46), https://doi.org/10.36128/PRIW.VI46.463.
Mariański M., Wybrane problemy jednostek samorządu terytorialnego związane ze stosowaniem prawa finansowego w realizowanej polityce finansowej we Francji, „Finanse Komunalne” 2024/6.
Nowecki G., Charakterystyka systemu katastralnego oraz systemu opodatkowania nieruchomości we Francji [w:] Europejskie systemy opodatkowania nieruchomości, red. L. Etel, Warszawa 2003.
Radzikowski K., Czy zbiór przepisów można nazwać systemem (racjonalnym systemem)?, „Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych” 2025/341, t. 2, https://doi.org/10.5604/01.3001.0055.0203.
Todorova M., Le Conseil d'État, conseiller du Parlement : premier bilan, „Revue Française de Droit Constitutionnel” 2013/93 (1), https://doi.org/10.3917/rfdc.093.0125.

dr Beata Potemska 
doktor nauk ekonomicznych w zakresie zarządzania; absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego; wieloletni pracownik samorządowy, Polska

Zamówienia publiczne poniżej progu ustawowego (170.000 zł netto) – istota, podstawy prawne i nowe obowiązki

Zamówienia publiczne o wartości poniżej progu ustawowego 170.000 zł netto stanowią dominującą część wydatków realizowanych przez jednostki sektora finansów publicznych. Pomimo formalnego wyłączenia spod reżimu ustawy – Prawo zamówień publicznych pozostają one zamówieniami finansowanymi ze środków publicznych, a sposób ich udzielania podlega ocenie z punktu widzenia zasad gospodarności, przejrzystości oraz kontroli zarządczej. Celem artykułu jest przedstawienie istoty zamówień podprogowych, identyfikacja podstaw prawnych ich realizacji oraz omówienie najczęściej występujących ryzyk i nieprawidłowości ujawnianych w toku kontroli zewnętrznych. W artykule wskazano znaczenie regulaminów wewnętrznych jako kluczowego instrumentu organizacyjnego oraz rolę dokumentowania postępowań w ograniczaniu odpowiedzialności kierownika jednostki. Szczególną uwagę poświęcono również zamówieniom podprogowym finansowanym ze środków Unii Europejskiej, w tym obowiązkowi stosowania zasady konkurencyjności.
Artykuł ma charakter analityczno-praktyczny i jest adresowany w szczególności do kierowników jednostek sektora finansów publicznych oraz osób odpowiedzialnych za realizację zamówień.

Słowa kluczowe: zamówienia publiczne, próg ustawowy, regulamin wewnętrzny, kontrola zarządcza, gospodarność, zamówienia podprogowe

Dr Beata Potemska 
Doctor of economics specializing in management; graduate of the Faculty of Law and Administration of the University of Łódź; long term local government employee, Poland

Public contracts of a value of less than the statutory threshold of PLN 170,000 net represent the largest share of expenditures of public finance sector entities. Despite their formal exclusion from the regime of the Public Procurement Law, such contracts remain publicly funded contracts, while the way in which they are awarded is assessed in the light of the principles of economy, transparency and management control. The objective of this article is to present the essence of sub-threshold contracts, to identify the legal grounds of its execution and to discuss the most common risks and irregularities revealed in the course of external audits. The article highlights the importance of internal procurement regulations as a key organizational instrument, as well as the role of documentation of procurement procedures in limiting the liability of the head of a public entity. Particular attention is also devoted to sub-threshold contracts financed with European Union funds, including the obligation to apply the principle of competitiveness.
The article is of an analytical and practical nature and is addressed, in particular, to managers of public finance sector units and people responsible for executing contracts.

Keywords: public procurement, statutory threshold, internal regulations, management control, economy, sub-threshold contracts

Bibliografia / References
Potemska B., Zamówienia publiczne w jednostkach samorządowych. Nowe zasady, procedury i dokumentacja, Warszawa 2026.

dr Rafał Trykozko
Naczelnik Wydziału Kontroli Gospodarki Finansowej Regionalnej Izby Obrachunkowej w Białymstoku, Polska

Dr Rafał Trykozko 
Head of the Financial Management Audit Department of the Regional Chamber of Audit in Białystok, Poland

Marlena Sakowska-Baryła 
doktor habilitowany nauk prawnych, profesor UŁ, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Łódzki; radczyni prawna, Polska
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3982-976X

Dr Hab. Marlena Sakowska-Baryła 
professor of the University of Łódź, Faculty of Law and Administration, University of Łódź, legal counsel, Poland
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-3982-976X

Zamów prenumeratę